Skip to content

Vājasaneyi Saṃhitā (Mādhyandina) — Chapter 13 (58 mantras)

Trayodaśo'dhyāyaḥ

mayi̍ gṛhṇā̱myagre̍ a̱gni rā̱yaspoṣā̍ya suprajā̱stvāya̍ su̱vīryā̍ya | māmu̍ de̱vatā̍: sacantām

||13.1||

a̱pāṃ pṛ̱ṣṭhama̍si̱ yoni̍ra̱gneḥ sa̍mu̱drama̱bhita̱: pinva̍mānam |

vardha̍māno ma̱hām̐2 ā ca̱ puṣka̍re di̱vo mātra̍yā vari̱mṇā pra̍thasva

||13.2||

brahma̍ jajñā̱naṃ pra̍tha̱maṃ pu̱rastā̱dvi sī̍ma̱taḥ su̱ruco̍ ve̱na ā̍vaḥ |

sa bu̱dhnyā̱ upa̱mā a̍sya vi̱ṣṭhāḥ sa̱taśca̱ yoni̱masa̍taśca̱ vi va̍:

||13.3||

hi̱ra̱ṇya̱ga̱rbhaḥ sama̍varta̱tāgre̍ bhū̱tasya̍ jā̱taḥ pati̱reka̍ āsīt |

sa dā̍dhāra pṛthi̱vīṃ dyāmu̱temāṃ kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema

||13.4||

dra̱psaśca̍skanda pṛthi̱vīmanu̱ dyāmi̱maṃ ca̱ yoni̱manu̱ yaśca̱ pūrva̍: |

sa̱mā̱naṃ yoni̱manu̍ sa̱ñcara̍ntaṃ dra̱psaṃ ju̍ho̱myanu̍ sa̱pta hotrā̍:

||13.5||

namo̍'stu sa̱rpebhyo̱ ye ke ca̍ pṛthi̱vīmanu̍ | ye a̱ntari̍kṣe̱ ye di̱vi tebhya̍: sa̱rpebhyo̱ nama̍:

||13.6||

yā iṣa̍vo yātu̱dhānā̍nā̱ṃ ye vā̱ vana̱spatī̱m̐1 ranu̍ | ye vā̍va̱ṭeṣu̱ śera̍te̱ tebhya̍: sa̱rpebhyo̱ nama̍:

||13.7||

ye vā̱mī ro̍ca̱ne di̱vo ye vā̱ sūrya̍sya ra̱śmiṣu̍ | yeṣā̍ma̱psu sada̍skṛ̱taṃ tebhya̍: sa̱rpebhyo̱ nama̍:

||13.8||

kṛ̱ṇu̱ṣva pāja̱: prasi̍ti̱ṃ na pṛ̱thvīṃ yā̱hi rāje̱vāma̍vā̱m̐2 ibhe̍na |

tṛ̱ṣvīmanu̱ prasi̍tiṃ drūṇā̱no'stā̍si̱ vidhya̍ ra̱kṣasa̱stapi̍ṣṭhaiḥ

||13.9||

tava̍ bhra̱māsa̍ āśu̱yā pa̍ta̱ntyanu̍spṛśa dhṛṣa̱tā śośu̍cānaḥ |

tapūṣyagne ju̱hvā̱ pata̱ṅgānasa̍ndito̱ vi sṛ̍ja̱ viṣva̍gu̱lkāḥ

||13.10||

prati̱ spaśo̱ vi sṛ̍ja̱ tūrṇi̍tamo̱ bhavā̍ pā̱yurvi̱śo a̱syā ada̍bdhaḥ |

yo no̍ dū̱re a̱ghaśaso̱ yo antyagne̱ mā ki̍ṣṭe̱ vyathi̱rā da̍dharṣīt

||13.11||

uda̍gne tiṣṭha̱ pratyā ta̍nuṣva̱ nyamitrā̍m̐2 oṣatāttigmahete |

yo no̱ arā̍ti samidhāna ca̱kre nī̱cā taṃ dha̍kṣyata̱saṃ na śuṣka̍m

||13.12||

ū̱rdhvo bha̍va̱ prati̍ vi̱dhyādhya̱smadā̱viṣkṛ̍ṇuṣva̱ daivyā̍nyagne |

ava̍ sthi̱rā ta̍nuhi yātu̱jūnā̍ṃ jā̱mimajā̍mi̱ṃ pra mṛ̍ṇīhi̱ śatrū̍n |

a̱gneṣṭvā̱ teja̍sā sādayāmi

||13.13||

a̱gnirmū̱rdhā di̱vaḥ ka̱kutpati̍: pṛthi̱vyā a̱yam | a̱pā retāsi jinvati |

indra̍sya̱ tvauja̍sā sādayāmi

||13.14||

bhuvo̍ ya̱jñasya̱ raja̍saśca ne̱tā yatrā̍ ni̱yudbhi̱: saca̍se śi̱vābhi̍: |

di̱vi mū̱rdhāna̍ṃ dadhiṣe sva̱rṣāṃ ji̱hvāma̍gne cakṛṣe havya̱vāha̍m

||13.15||

dhru̱vā'si̍ dha̱ruṇā''stṛ̍tā vi̱śvaka̍rmaṇā |

mā tvā̍ samu̱dra udva̍dhī̱nmā su̍pa̱rṇo'vya̍thamānā pṛthi̱vīṃ dṛha

||13.16||

pra̱jāpa̍tiṣṭvā sādayatva̱pāṃ pṛ̱ṣṭhe sa̍mu̱drasyema̍n | vyaca̍svatī̱ṃ pratha̍svatī̱ṃ pratha̍sva pṛthi̱vya̱si

||13.17||

bhūra̍si̱ bhūmi̍ra̱syadi̍tirasi vi̱śvadhā̍yā̱ viśva̍sya̱ bhuva̍nasya dha̱rtrī |

pṛ̱thi̱vīṃ ya̍ccha pṛthi̱vīṃ dṛha pṛthi̱vīṃ mā hisīḥ

||13.18||

viśva̍smai prā̱ṇāyā̍pā̱nāya̍ vyā̱nāyo̍dā̱nāya̍ prati̱ṣṭhāyai̍ ca̱ritrā̍ya |

a̱gniṣṭvā̱'bhi pā̍tu ma̱hyā sva̱styā cha̱rdiṣā̱ śanta̍mena̱ tayā̍ de̱vata̍yā'ṅgira̱svad dhru̱vā sī̍da

||13.19||

kāṇḍā̍tkāṇḍātpra̱roha̍ntī̱ paru̍ṣaḥ paruṣa̱spari̍ | e̱vā no̍ dūrve̱ pra ta̍nu sa̱hasre̍ṇa śa̱tena̍ ca

||13.20||

yā śa̱tena̍ prata̱noṣi̍ sa̱hasre̍ṇa vi̱roha̍si | tasyā̍ste devīṣṭake vi̱dhema̍ ha̱viṣā̍ va̱yam

||13.21||

yāste̍ agne̱ sūrye̱ ruco̱ diva̍māta̱nvanti̍ ra̱śmibhi̍: | tābhi̍rno a̱dya sarvā̍bhī ru̱ce janā̍ya naskṛdhi

||13.22||

yā vo̍ de̱vāḥ sūrye̱ ruco̱ goṣvaśve̍ṣu̱ yā ruca̍: | indrā̍gnī̱ tābhi̱: sarvā̍bhī̱ ruca̍ṃ no dhatta bṛhaspate

||13.23||

vi̱rāḍjyoti̍radhārayatsva̱rāḍjyoti̍radhārayat | pra̱jāpa̍tiṣṭvā sādayatu pṛ̱ṣṭhe pṛ̍thi̱vyā jyoti̍ṣmatīm | viśva̍smai prā̱ṇāyā̍pā̱nāya̍ vyā̱nāya̱ viśva̱ṃ jyoti̍ryaccha | a̱gniṣṭe'dhi̍pati̱stayā̍ de̱vata̍yā'ṅgira̱svad dhru̱vā sī̍da

||13.24||

madhu̍śca̱ mādha̍vaśca̱ vāsa̍ntikāvṛ̱tū a̱gnera̍ntaḥ śle̱ṣo̱'si̱ kalpe̍tā̱ṃ dyāvā̍pṛthi̱vī kalpa̍ntā̱māpa̱ oṣa̍dhaya̱: kalpa̍ntāma̱gnaya̱: pṛtha̱ṅnama̱ jyaiṣṭhyā̍ya̱ savra̍tāḥ | ye a̱gnaya̱: sama̍naso'nta̱rā dyāvā̍pṛthi̱vī i̱me |

vāsa̍ntikāvṛ̱tū a̍bhi̱kalpa̍mānā̱ indra̍miva de̱vā a̍bhi̱saṃvi̍śantu̱ tayā̍ de̱vata̍yā'ṅgira̱svad dhru̱ve sī̍datam

||13.25||

aṣā̍ḍhā'si̱ saha̍mānā̱ saha̱svārā̍tī̱: saha̍sva pṛtanāya̱taḥ |

sa̱hasra̍vīryā'si̱ sā mā̍ jinva

||13.26||

madhu̱ vātā̍ ṛtāya̱te madhu̍ kṣaranti̱ sindha̍vaḥ |

mādhvī̍rnaḥ sa̱ntvoṣa̍dhīḥ

||13.27||

madhu̱ nakta̍mu̱toṣaso̱ madhu̍ma̱tpārthi̍va raja̍: | madhu̱ dyaura̍stu naḥ pi̱tā

||13.28||

madhu̍mānno̱ vana̱spati̱rmadhu̍mām̐2 astu̱ sūrya̍: | mādhvī̱rgāvo̍ bhavantu naḥ

||13.29||

a̱pāṃ gambha̍ntsīda̱ mā tvā̱ sūryo̱'bhi tā̍psī̱nmā'gnirvai̍śvāna̱raḥ |

acchi̍nnapatrāḥ pra̱jā a̍nu̱vīkṣa̱svānu̍ tvā di̱vyā vṛṣṭi̍: sacatām

||13.30||

trīntsa̍mu̱drāntsama̍sṛpat sva̱rgāna̱pāṃ pati̍rvṛṣa̱bha iṣṭa̍kānām |

purī̍ṣa̱ṃ vasā̍naḥ sukṛ̱tasya̍ lo̱ke tatra̍ gaccha̱ yatra̱ pūrve̱ pare̍tāḥ

||13.31||

ma̱hī dyauḥ pṛ̍thi̱vī ca̍ na i̱maṃ ya̱jñaṃ mi̍mikṣatām | pi̱pṛ̱tāṃ no̱ bharī̍mabhiḥ

||13.32||

viṣṇo̱: karmā̍ṇi paśyata̱ yato̍ vra̱tāni̍ paspa̱śe | indra̍sya̱ yujya̱: sakhā̍

||13.33||

dhru̱vā'si̍ dha̱ruṇe̱to ja̍jñe pratha̱mame̱bhyo yoni̍bhyo̱ adhi̍ jā̱tave̍dā: |

sa gā̍ya̱tryā tri̱ṣṭubhā̍'nu̱ṣṭubhā̍ ca de̱vebhyo̍ ha̱vyaṃ va̍hatu prajā̱nan

||13.34||

i̱ṣe rā̱ye ra̍masva̱ saha̍se dyu̱mna ū̱rje apa̍tyāya | sa̱mrāḍa̍si sva̱rāḍa̍si sārasva̱tau tvotsau̱ prāva̍tām

||13.35||

agne̍ yu̱kṣvā hi ye tavāśvā̍so deva sā̱dhava̍: | ara̱ṃ vaha̍nti ma̱nyave̍

||13.36||

yu̱kṣvā hi de̍va̱hūta̍mām̐2 aśvā̍m̐2 agne ra̱thīri̍va | ni hotā̍ pū̱rvyaḥ sa̍daḥ

||13.37||

sa̱myak sra̍vanti sa̱rito̱ na dhenā̍ a̱ntarhṛ̱dā mana̍sā pū̱yamā̍nāḥ |

ghṛ̱tasya̱ dhārā̍ a̱bhi cā̍kaśīmi hira̱ṇyayo̍ veta̱so madhye̍ a̱gneḥ

||13.38||

ṛ̱ce tvā̍ ru̱ce tvā̍ bhā̱se tvā̱ jyoti̍ṣe tvā |

abhū̍di̱daṃ viśva̍sya̱ bhuva̍nasya̱ vāji̍nama̱gnervai̍śvāna̱rasya̍ ca

||13.39||

a̱gnirjyoti̍ṣā̱ jyoti̍ṣmān ru̱kmo varca̍sā̱ varca̍svān | sa̱ha̱sra̱dā a̍si sa̱hasrā̍ya tvā

||13.40||

ā̱di̱tyaṃ garbha̱ṃ paya̍sā̱ sama̍ṅdhi sa̱hasra̍sya prati̱māṃ vi̱śvarū̍pam |

pari̍ vṛṅdhi̱ hara̍sā̱ mā'bhi masthāḥ śa̱tāyu̍ṣaṃ kṛṇuhi cī̱yamā̍naḥ

||13.41||

vāta̍sya jū̱tiṃ varu̍ṇasya̱ nābhi̱maśva̍ṃ jajñā̱na sa̍ri̱rasya̱ madhye̍ |

śiśu̍ṃ na̱dīnā ha̱ri̱madri̍budhna̱magne̱ mā hisīḥ para̱me vyo̍man

||13.42||

aja̍sra̱mindu̍maru̱ṣaṃ bhu̍ra̱ṇyuma̱gnimī̍ḍe pū̱rvaci̍tti̱ṃ namo̍bhiḥ |

sa parva̍bhirṛtu̱śaḥ kalpa̍māno̱ gāṃ mā hisī̱radi̍tiṃ vi̱rāja̍m

||13.43||

varū̍trī̱ṃ tvaṣṭu̱rvaru̍ṇasya̱ nābhi̱mavi̍ṃ jajñā̱nā raja̍sa̱: para̍smāt |

ma̱hī sā̍ha̱srīmasu̍rasya mā̱yāmagne̱ mā hisīḥ para̱me vyo̍man

||13.44||

yo a̱gnira̱gneradhyajā̍yata̱ śokā̍tpṛthi̱vyā u̱ta vā̍ di̱vaspari̍ |

yena̍ pra̱jā vi̱śvaka̍rmā ja̱jāna̱ tama̍gne̱ heḍa̱: pari̍ te vṛṇaktu

||13.45||

ci̱traṃ de̱vānā̱muda̍gā̱danī̍ka̱ṃ cakṣu̍rmi̱trasya̱ varu̍ṇasyā̱gneḥ |

ā'prā̱ dyāvā̍pṛthi̱vī a̱ntari̍kṣa sūrya̍ ā̱tmā jaga̍tasta̱sthuṣa̍śca

||13.46||

i̱maṃ mā hisīrdvi̱pāda̍ṃ pa̱śu sa̍hasrā̱kṣo medhā̍ya cī̱yamā̍naḥ |

ma̱yuṃ pa̱śuṃ medha̍magne juṣasva̱ tena̍ cinvā̱nasta̱nvo ni ṣī̍da |

ma̱yuṃ te̱ śugṛ̍cchatu̱ yaṃ dvi̱ṣmastaṃ te̱ śugṛ̍cchatu

||13.47||

i̱maṃ mā hisī̱reka̍śaphaṃ pa̱śuṃ ka̍nikra̱daṃ vā̱jina̱ṃ vāji̍neṣu |

gau̱ramā̍ra̱ṇyamanu̍ te diśāmi̱ tena̍ cinvā̱nasta̱nvo ni ṣī̍da |

gau̱raṃ te̱ śugṛ̍cchatu̱ yaṃ dvi̱ṣmastaṃ te̱ śugṛ̍cchatu

||13.48||

i̱ma sā̍ha̱sra śa̱tadhā̍ra̱mutsa̍ṃ vya̱cyamā̍na sari̱rasya̱ madhye̍ |

ghṛ̱taṃ duhā̍nā̱madi̍ti̱ṃ janā̱yāgne̱ mā hisīḥ para̱me vyo̍man |

ga̱va̱yamā̍ra̱ṇyamanu̍ te diśāmi̱ tena̍ cinvā̱nasta̱nvo ni ṣī̍da |

ga̱va̱yaṃ te̱ śugṛ̍cchatu̱ yaṃ dvi̱ṣmastaṃ te̱ śugṛ̍cchatu

||13.49||

i̱mamū̍rṇā̱yuṃ varu̍ṇasya̱ nābhi̱ṃ tvaca̍ṃ paśū̱nāṃ dvi̱padā̱ṃ catu̍ṣpadām |

tvaṣṭu̍: pra̱jānā̍ṃ pratha̱maṃ ja̱nitra̱magne̱ mā hisīḥ para̱me vyo̍man |

uṣṭra̍māra̱ṇyamanu̍ te diśāmi̱ tena̍ cinvā̱nasta̱vo ni ṣī̍da |

uṣṭra̍ṃ te̱ śugṛ̍cchatu̱ yaṃ dvi̱ṣmastaṃ te̱ śugṛ̍cchatu

||13.50||

a̱jo hya̱gneraja̍niṣṭa̱ śokā̱tso a̍paśyajjani̱tāra̱magre̍ |

tena̍ de̱vā de̱vatā̱magra̍māya̱m̐stena̱ roha̍māya̱nnupa̱ medhyā̍saḥ |

śa̱ra̱bhamā̍ra̱ṇyamanu̍ te diśāmi̱ tena̍ cinvā̱nasta̱nvo ni ṣī̍da |

śa̱ra̱bhaṃ te̱ śugṛ̍cchatu̱ yaṃ dvi̱ṣmastaṃ te̱ śugṛ̍cchatu

||13.51||

tvaṃ ya̍viṣṭha dā̱śuṣo̱ nṝm̐: pā̍hi śṛṇu̱dhī gira̍: | rakṣā̍ to̱kamu̱ta tmanā̍

||13.52||

a̱pāṃ tvema̍ntsādayāmya̱pāṃ tvodma̍ntsādayāmya̱pāṃ tvā̱ bhasma̍ntsādayāmya̱pāṃ tvā̱ jyoti̍ṣi sādayāmya̱pāṃ tvā'ya̍ne sādayāmyarṇa̱ve tvā̱ sada̍ne sādayāmi samu̱dre tvā̱ sada̍ne sādayāmi sari̱re tvā̱ sada̍ne sādayāmya̱pāṃ tvā̱ kṣaye̍ sādayāmya̱pāṃ tvā̱ sadhi̍ṣi sādayāmya̱pāṃ tvā̱ sada̍ne sādayāmya̱pāṃ tvā̍ sa̱dhasthe̍ sādayāmya̱pāṃ tvā̱ yonau̍ sādayāmya̱pāṃ tvā̱ purī̍ṣe sādayāmya̱pāṃ tvā̱ pātha̍si sādayāmi

gāya̱treṇa̍ tvā̱ chanda̍sā sādayāmi̱ trai̍ṣṭubhena tvā̱ chanda̍sā sādayāmi̱ jāga̍tena tvā̱ chanda̍sā sādayā̱myānu̍ṣṭubhena tvā̱ chanda̍sā sādayāmi̱

pāṅkte̍na tvā̱ chanda̍sā sādayāmi

||13.53||

a̱yaṃ pu̱ro bhuva̱stasya̍ prā̱ṇo bhau̍vāya̱no va̍sa̱ntaḥ prā̍ṇāya̱no gā̍ya̱trī vā̍sa̱ntī

gā̍ya̱tryai gā̍ya̱traṃ gā̍ya̱trādu̍pāśuru̍pāśostri̱vṛt tri̱vṛto̍ rathanta̱raṃ vasi̍ṣṭha̱ ṛṣi̍:

pra̱jāpa̍tigṛhītayā̱ tvayā̍ prā̱ṇaṃ gṛ̍hṇāmi pra̱jābhya̍:

||13.54||

a̱yaṃ da̍kṣi̱ṇā vi̱śvaka̍rmā̱ tasya̱ mano̍ vaiśvakarma̱ṇaṃ grī̱ṣmo mā̍na̱sastriṣṭubgrai̱ṣmī̍ tri̱ṣṭubha̍: svā̱ra

svā̱rāda̍ntaryā̱mo̱'ntaryā̱mātpa̍ñcada̱śaḥ pa̍ñcada̱śād bṛ̱had bha̱radvā̍ja̱ ṛṣi̍: pra̱jāpa̍tigṛhītayā̱ tvayā̱ mano̍ gṛhṇāmi pra̱jābhya̍:

||13.55||

a̱yaṃ pa̱ścādvi̱śvavya̍cā̱tasya̱ cakṣu̍rvaiśvavyaca̱saṃ va̱rṣāścākṣu̍ṣyo jaga̍tī vā̱rṣī jaga̍tyā̱ ṛksa̍ma̱mṛksa̍mācchu̱kraḥ śu̱krātsa̍ptada̱śaḥ sa̍ptada̱śādvai̍rū̱paṃ ja̱mada̍gni̱rṛṣi̍: pra̱jāpa̍tigṛhītayā̱ tvayā̱ cakṣu̍rgṛhṇāmi pra̱jābhya̍:

||13.56||

i̱damu̍tta̱rāt sva̱stasya̱ śrotra sau̱va śa̱racchrau̱trya̱nu̱ṣṭup śā̍ra̱dya̱nu̱ṣṭubha̍ ai̱ḍamai̱ḍānma̱nthī ma̱nthina̍ ekaviśa e̍kaviśādvai̍rā̱jaṃ vi̱śvāmi̍tra̱ ṛṣi̍: pra̱jāpa̍tigṛhītayā̱ tvayā̱ śrotra̍ṃ gṛhṇāmi pra̱jābhya̍:

||13.57||

i̱yamu̱pari̍ ma̱tistasyai̱ vāṅmā̱tyā he̍ma̱nto vā̱cyaḥ pa̱ṅktirhai̍ma̱ntī pa̱ṅktyai ni̱dhana̍vanni̱dhana̍vata āgraya̱ṇa ā̍graya̱ṇāt tri̍ṇavatrayastriśau tri̍ṇavatrayastriśābhyā śākvararaiva̱te vi̱śvaka̍rma̱ ṛṣi̍: pra̱jāpa̍tigṛhītayā̱ tvayā̱ vāca̍ṃ gṛhṇāmi pra̱jābhyo̍ lo̱kaṃ tā indra̍m

||13.58||