svadehavisarjanam
lomaśa uvāca
tataḥ śacī tānprovāca vācaṃ dharmārthasaṃyutām ||
mā ciṃtā kriyatāṃ devā bṛhaspatipurogamaḥ
||1||ततः शची तान्प्रोवाच वाचं धर्मार्थसंयुताम् ॥
मा चिंता क्रियतां देवा बृहस्पतिपुरोगमः
gacchata tvaritāḥ sarve śakraṃ draṣṭuṃ vicakṣaṇāḥ ||
brahmahatyābhibhūto'sau yatrāste surasattamaḥ
||2||गच्छत त्वरिताः सर्वे शक्रं द्रष्टुं विचक्षणाः ॥
ब्रह्महत्याभिभूतोऽसौ यत्रास्ते सुरसत्तमः
bahūnāṃ kāraṇenaiva viśvarūpe hi maṃdadhīḥ ||
hatastena maheṃdreṇa sarvaiḥ so'pi nirākṛtaḥ
||3||बहूनां कारणेनैव विश्वरूपे हि मंदधीः ॥
हतस्तेन महेंद्रेण सर्वैः सोऽपि निराकृतः
tasmātsarvairbhavadbhiśca gaṃtavyaṃ yatra sa prabhuḥ ||
avajñā hi kṛtā pūrvaṃ maheṃdreṇa tavānagha
||4||तस्मात्सर्वैर्भवद्भिश्च गंतव्यं यत्र स प्रभुः ॥
अवज्ञा हि कृता पूर्वं महेंद्रेण तवानघ
avajñāmātrakṣubaṃdhena tvayā śaptaḥ puraṃdaraḥ ||
tathaiva śāpitaścāsi mayā tvaṃ hi bṛhaspate
||5||अवज्ञामात्रक्षुबंधेन त्वया शप्तः पुरंदरः ॥
तथैव शापितश्चासि मया त्वं हि बृहस्पते
nirasto'pi hi tasmāttvamavasānaparo bhava
||6||निरस्तोऽपि हि तस्मात्त्वमवसानपरो भव
yathā madarthamānītau śakre jīvati tāvubhau ||
tvayi jīvati bho brahamankāryaṃ tava kariṣyati
||7||यथा मदर्थमानीतौ शक्रे जीवति तावुभौ ॥
त्वयि जीवति भो ब्रहमन्कार्यं तव करिष्यति
ko'pi saubhāgyavām̐lloke tava kṣetre janiṣyati ||
putraṃ vikhyātanāmānamatranaivāsti saṃśayaḥ
||8||कोऽपि सौभाग्यवाँल्लोके तव क्षेत्रे जनिष्यति ॥
पुत्रं विख्यातनामानमत्रनैवास्ति संशयः
gaccha śīghraṃ suraiḥsārddhaṃ śakramānaya ma ciram ||
prayāsi tvarito no cetpunaḥ śāpaṃ dadāmi te
||9||गच्छ शीघ्रं सुरैःसार्द्धं शक्रमानय म चिरम् ॥
प्रयासि त्वरितो नो चेत्पुनः शापं ददामि ते
śacyoktaṃ vacanaṃ śrutvā suraiḥ sārddhaṃ jagāma saḥ ||
puraṃdaraṃ gatāḥ sarve brahmahatyābhipīḍitam
||10||शच्योक्तं वचनं श्रुत्वा सुरैः सार्द्धं जगाम सः ॥
पुरंदरं गताः सर्वे ब्रह्महत्याभिपीडितम्
sarasastīramāsādya te śakraṃ cābhyavādayan ||
dṛṣṭāḥ śakrema te sarve tadā hyapsu sthitena vai
||11||सरसस्तीरमासाद्य ते शक्रं चाभ्यवादयन् ॥
दृष्टाः शक्रेम ते सर्वे तदा ह्यप्सु स्थितेन वै
uvāca devānedeveśaḥ kasmādyūyamihāgatāḥ ||
ahaṃ hi pātakagrasto brahmahatyāparipsutaḥ ||
apsu tiṣṭhāmi bho devā ekākī tapasānvitaḥ
||12||उवाच देवानेदेवेशः कस्माद्यूयमिहागताः ॥
अहं हि पातकग्रस्तो ब्रह्महत्यापरिप्सुतः ॥
अप्सु तिष्ठामि भो देवा एकाकी तपसान्वितः
tacchrutvā vacanaṃ tasya sarve devāḥ śatakratoḥ ||
ūcurvihvalitā enaṃ devarājānamadbhutam
||13||तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सर्वे देवाः शतक्रतोः ॥
ऊचुर्विह्वलिता एनं देवराजानमद्भुतम्
etādṛśaṃ na vācyaṃ te pareṣāmupakārataḥ ||
kṛtaṃ tvayaiva yatkarma viśvarūpavadhādikam
||14||एतादृशं न वाच्यं ते परेषामुपकारतः ॥
कृतं त्वयैव यत्कर्म विश्वरूपवधादिकम्
viśvakarmasutenaiva kṛtaṃ yājanamadbhutam ||
yena devāḥ kṣayaṃ yāṃti ṛṣayo'pi mahāprabhāḥ
||15||विश्वकर्मसुतेनैव कृतं याजनमद्भुतम् ॥
येन देवाः क्षयं यांति ऋषयोऽपि महाप्रभाः
tasmādvatastvayā deva pareṣāmupakārataḥ ||
tataḥ sarve vayaṃ prāptāstvāṃ netumamarāvatīm
||16||तस्माद्वतस्त्वया देव परेषामुपकारतः ॥
ततः सर्वे वयं प्राप्तास्त्वां नेतुममरावतीम्
evaṃ vivadamāneṣu deveṣu ca tadā'bravīt ||
brahmahatyā tvarāyuktā deveṃdraṃ varayāmyaham
||17||एवं विवदमानेषु देवेषु च तदाऽब्रवीत् ॥
ब्रह्महत्या त्वरायुक्ता देवेंद्रं वरयाम्यहम्
tadā bṛhaspatirvākyamuvāca sahasaiva tu
||18||तदा बृहस्पतिर्वाक्यमुवाच सहसैव तु
bṛhaspatiruvāca
vāsārthaṃ ca kariṣyāmaḥ sthānāni tava sāṃpratam ||
prasāṃtvitā tadā hatyā devaistatkāryagauravāt
||19||वासार्थं च करिष्यामः स्थानानि तव सांप्रतम् ॥
प्रसांत्विता तदा हत्या देवैस्तत्कार्यगौरवात्
vimṛśya sarve vibhajuścaturddhā hatyāṃ surāste ṛṣayo manīṣiṇaḥ ||
yakṣāḥ piśācā uragāḥ pataṃgāstathā ca sarve surasiddhacāraṇāḥ
||20||विमृश्य सर्वे विभजुश्चतुर्द्धा हत्यां सुरास्ते ऋषयो मनीषिणः ॥
यक्षाः पिशाचा उरगाः पतंगास्तथा च सर्वे सुरसिद्धचारणाः
ādau kṣamāṃ prati tadā ūcuḥ sarve divaukasaḥ ||
he kṣameṃ'śastvayā grāhyo hatyāyāḥ kāryasiddhaye
||21||आदौ क्षमां प्रति तदा ऊचुः सर्वे दिवौकसः ॥
हे क्षमेंऽशस्त्वया ग्राह्यो हत्यायाः कार्यसिद्धये
surāṇāṃ tadvacaḥ śrutvā dharitrī kaṃpitā'vadat ||
kathaṃ grāhye mayā hyaṃśo hatyāyāstadvimṛśyatām
||22||सुराणां तद्वचः श्रुत्वा धरित्री कंपिताऽवदत् ॥
कथं ग्राह्ये मया ह्यंशो हत्यायास्तद्विमृश्यताम्
ahaṃ hi sarvabhūtānāṃ dhātrī viśvaṃ dharāmyaham ||
apavitrā bhaviṣyāmi enasā saṃvṛtā bhṛśam
||23||अहं हि सर्वभूतानां धात्री विश्वं धराम्यहम् ॥
अपवित्रा भविष्यामि एनसा संवृता भृशम्
pṛthvayāstadvacanaṃ śrutvā bṛhaspatiruvāca tām ||
mā bhauṣīścārusarvāṃgi niṣpāpāsi na cānyathā
||24||पृथ्वयास्तद्वचनं श्रुत्वा बृहस्पतिरुवाच ताम् ॥
मा भौषीश्चारुसर्वांगि निष्पापासि न चान्यथा
yadā yadukule śrīmānvāsudevo bhaviṣyati ||
tadā tatpadavinyāsānnaṣpāpā tvaṃ bhaviṣyasi
||25||यदा यदुकुले श्रीमान्वासुदेवो भविष्यति ॥
तदा तत्पदविन्यासान्नष्पापा त्वं भविष्यसि
kuru vākyaṃ tvamasmākaṃ nātra kāryā vicāraṇā
||26||कुरु वाक्यं त्वमस्माकं नात्र कार्या विचारणा
ityuktā pṛthivī teṣāṃ niṣpāpā sākarodvacaḥ ||
tato vṛkṣānsamāhūya sarve devā'bruvanvacaḥ
||27||इत्युक्ता पृथिवी तेषां निष्पापा साकरोद्वचः ॥
ततो वृक्षान्समाहूय सर्वे देवाऽब्रुवन्वचः
hatyāṃśo hi grahītavyo bhavadbhiḥ kāryasiddhaye ||
evamuktā'bruvanvabṛkṣā devānsarve samāgatāḥ
||28||हत्यांशो हि ग्रहीतव्यो भवद्भिः कार्यसिद्धये ॥
एवमुक्ताऽब्रुवन्वबृक्षा देवान्सर्वे समागताः
vayaṃ sarve tathā bhūtāstāpasānāṃ phalapradāḥ ||
tadā hatyānvitāḥ sarve bhaviṣyaṃti tapasvinaḥ
||29||वयं सर्वे तथा भूतास्तापसानां फलप्रदाः ॥
तदा हत्यान्विताः सर्वे भविष्यंति तपस्विनः
pāpino hi mahābhāgāstasmātsarvaṃ vimṛśyatām ||
tadā purodhasā coktāḥ sarve vṛkṣāḥ samāgatāḥ
||30||पापिनो हि महाभागास्तस्मात्सर्वं विमृश्यताम् ॥
तदा पुरोधसा चोक्ताः सर्वे वृक्षाः समागताः
mā ciṃtā kriyatāṃ sarvaiḥ prasādācca śatakratoḥ ||
cheditāścaiva sarve vai hyanekāṃśatvamāgatāḥ
||31||मा चिंता क्रियतां सर्वैः प्रसादाच्च शतक्रतोः ॥
छेदिताश्चैव सर्वे वै ह्यनेकांशत्वमागताः
tato viṭapino nityaṃ yūyaṃ sarve bhaviṣyatha ||
ityuktāste tadā sarvegṛhṇanhatyāṃ vibhāgaśaḥ
||32||ततो विटपिनो नित्यं यूयं सर्वे भविष्यथ ॥
इत्युक्तास्ते तदा सर्वेगृह्णन्हत्यां विभागशः
tato hyapaḥ samāhūya ūcuḥ sarve divaukasaḥ ||
adbhiśca gṛhyatāmadya hatyāṃśaḥ kāryasiddhaye
||33||ततो ह्यपः समाहूय ऊचुः सर्वे दिवौकसः ॥
अद्भिश्च गृह्यतामद्य हत्यांशः कार्यसिद्धये
tadā hyāpo militvātha ūcuḥ sarvāḥ purodhasam ||
yāni kāni ca pāpāni tathā duścaritāni ca
||34||तदा ह्यापो मिलित्वाथ ऊचुः सर्वाः पुरोधसम् ॥
यानि कानि च पापानि तथा दुश्चरितानि च
asmatsaṃparkasaṃbaṃdhātsnānaśaucāśanādibhiḥ ||
punaṃti prāṇinaḥ sarve pāpena pariveṣṭitāḥ
||35||अस्मत्संपर्कसंबंधात्स्नानशौचाशनादिभिः ॥
पुनंति प्राणिनः सर्वे पापेन परिवेष्टिताः
tāsāṃ vacanamākarṇya bṛhaspatiruvāca ha ||
mā bhayaṃ kriyatāmāpa enasā dustareṇa hi
||36||तासां वचनमाकर्ण्य बृहस्पतिरुवाच ह ॥
मा भयं क्रियतामाप एनसा दुस्तरेण हि
āpaḥ punaṃtu sarveṣāṃ carācaranivāsinām ||
tadā striyaḥ samāhūya bṛhaspatiruvāca ha
||37||आपः पुनंतु सर्वेषां चराचरनिवासिनाम् ॥
तदा स्त्रियः समाहूय बृहस्पतिरुवाच ह
adyaiva grāhye hatyāṃśaḥ sarvakāryārthasiddhaye ||
niśamya tadgurorvākyamūcuḥ sarvāścayopitaḥ
||38||अद्यैव ग्राह्ये हत्यांशः सर्वकार्यार्थसिद्धये ॥
निशम्य तद्गुरोर्वाक्यमूचुः सर्वाश्चयोपितः
pāpamācarate yoṣā tena pāpena nānyathā ||
lipyaṃte bahavaḥ pakṣā iti vedānuśāsanam
||39||पापमाचरते योषा तेन पापेन नान्यथा ॥
लिप्यंते बहवः पक्षा इति वेदानुशासनम्
śrutamasti na te kiṃciddhepurodho vimṛśyatām ||
yoṣidbhiḥ procyamāno'pi uvācātha bṛhaspatiḥ
||40||श्रुतमस्ति न ते किंचिद्धेपुरोधो विमृश्यताम् ॥
योषिद्भिः प्रोच्यमानोऽपि उवाचाथ बृहस्पतिः
mā bhayaṃ kriyatāṃ sarvāḥ pāpādasmātsulocanāḥ ||
bhaviṣyāṇāṃ tathānyeṣāṃ bhaviṣyati phalapradaḥ ||
hatyāṃśo yo hi sarvāsāṃ yathākāmitvameva ca
||41||मा भयं क्रियतां सर्वाः पापादस्मात्सुलोचनाः ॥
भविष्याणां तथान्येषां भविष्यति फलप्रदः ॥
हत्यांशो यो हि सर्वासां यथाकामित्वमेव च
evamaṃśāśca tyāyāścatvāraḥ kalpitāḥ suraiḥ ||
nivāsamakarotsadyasteṣuteṣu dvijottamāḥ
||42||एवमंशाश्च त्यायाश्चत्वारः कल्पिताः सुरैः ॥
निवासमकरोत्सद्यस्तेषुतेषु द्विजोत्तमाः
niṣpāpo hi tadā jāto maheṃdro hyabhiṣecitaḥ ||
devapuryāṃ suragaṇaistathaiva ṛṣabhiḥ saha
||43||निष्पापो हि तदा जातो महेंद्रो ह्यभिषेचितः ॥
देवपुर्यां सुरगणैस्तथैव ऋषभिः सह
śacyā sameto hi tadā puraṃdaro babhūva viśvādhipatirmahātmā ||
devaiḥ sameto hi mahānubhāvairmunīśvaraiḥ siddhagaṇaistadānīm
||44||शच्या समेतो हि तदा पुरंदरो बभूव विश्वाधिपतिर्महात्मा ॥
देवैः समेतो हि महानुभावैर्मुनीश्वरैः सिद्धगणैस्तदानीम्
tadāgnayaḥ śobhanā vāyavaśca sarve grahāḥ suprabhāḥ śāṃtiyuktāḥ ||
jātāḥ sadyaḥ pṛthivī śobhamānā tathādrayo maṇiprabhavā babhūvuḥ
||45||तदाग्नयः शोभना वायवश्च सर्वे ग्रहाः सुप्रभाः शांतियुक्ताः ॥
जाताः सद्यः पृथिवी शोभमाना तथाद्रयो मणिप्रभवा बभूवुः
prasannāni tathā hyāsanmanāṃsi ca manasvinām
||46||प्रसन्नानि तथा ह्यासन्मनांसि च मनस्विनाम्
nadyaścāmṛtavāhinyo vṛkṣā hyāsansadāphalāḥ ||
akṛṣṭapacyauṣadhayo babhūvuścamṛtopamāḥ
||47||नद्यश्चामृतवाहिन्यो वृक्षा ह्यासन्सदाफलाः ॥
अकृष्टपच्यौषधयो बभूवुश्चमृतोपमाः
aikapadyena sarveṣāmiṃdralokanivāsinām ||
babhūva paramotsāho mahāmodakarastathā
||48||ऐकपद्येन सर्वेषामिंद्रलोकनिवासिनाम् ॥
बभूव परमोत्साहो महामोदकरस्तथा
lomaśa uvāca
etasminnaṃtare tvaṣṭā dṛṣṭvā ceṃdramahotsavam ||
babhūva ruṣi to'tīva putraśokaprapīḍitaḥ
||49||एतस्मिन्नंतरे त्वष्टा दृष्ट्वा चेंद्रमहोत्सवम् ॥
बभूव रुषि तोऽतीव पुत्रशोकप्रपीडितः
jagāma nirvedaparastapastaptuṃ sudāruṇam ||
tapasā tena saṃtuṣṭo brahmā lokapitāmahaḥ
||50||जगाम निर्वेदपरस्तपस्तप्तुं सुदारुणम् ॥
तपसा तेन संतुष्टो ब्रह्मा लोकपितामहः
tvaṣṭāramabravīttuṣṭo varaṃ varaya suvrata ||
tadā vavre varaṃ tvaṣṭā sarvalokabhayāvaham ||
varaṃ putro hi dātvoya devānāṃ hi bhayāvahaḥ
||51||त्वष्टारमब्रवीत्तुष्टो वरं वरय सुव्रत ॥
तदा वव्रे वरं त्वष्टा सर्वलोकभयावहम् ॥
वरं पुत्रो हि दात्वोय देवानां हि भयावहः
tatheti ca varo datto brahmaṇā parameṣṭhinā ||
varadānātsadya eva babhūva puruṣastadā
||52||तथेति च वरो दत्तो ब्रह्मणा परमेष्ठिना ॥
वरदानात्सद्य एव बभूव पुरुषस्तदा
vṛtranāmāṃkitastatra daityo hi paramādbhutaḥ ||
dhanuṣāṃ śatamātraṃ hi pratyahaṃ vavṛdhe'suraḥ
||53||वृत्रनामांकितस्तत्र दैत्यो हि परमाद्भुतः ॥
धनुषां शतमात्रं हि प्रत्यहं ववृधेऽसुरः
pātālānnirgatā daityā ye purā'mṛtamaṃthane ||
ghātitāḥ surasaṃghaiśca bhṛguṇā jīvitāstvarāt
||54||पातालान्निर्गता दैत्या ये पुराऽमृतमंथने ॥
घातिताः सुरसंघैश्च भृगुणा जीवितास्त्वरात्
sarvaṃ mahītalaṃ vyāptaṃ tenaikena mahātmanā
||55||सर्वं महीतलं व्याप्तं तेनैकेन महात्मना
tadā sarve'pi ṛṣayo vadhyamānāstapasvinaḥ ||
brahmāṇaṃ tvaritāḥ sarve ūcurvyasanamāgatam
||56||तदा सर्वेऽपि ऋषयो वध्यमानास्तपस्विनः ॥
ब्रह्माणं त्वरिताः सर्वे ऊचुर्व्यसनमागतम्
tathā ceṃdrādayo devā gaṃdharvāḥ samarudgaṇāḥ ||
brahmaṇā kathitaṃ sarvaṃ tvaṣṭuścaitaccikīrṣitam
||57||तथा चेंद्रादयो देवा गंधर्वाः समरुद्गणाः ॥
ब्रह्मणा कथितं सर्वं त्वष्टुश्चैतच्चिकीर्षितम्
bhavadvadhārthaṃ janitastapasā parameṇa tu ||
vṛttronāma mahātejāḥ sarvadaityāpidho mahān
||58||भवद्वधार्थं जनितस्तपसा परमेण तु ॥
वृत्त्रोनाम महातेजाः सर्वदैत्यापिधो महान्
tathāpi yatnaḥ kriyatāṃ yathā vadhyo bhavedasau ||
niśamya brahmaṇo vākyamūcurddevāḥ savāsavāḥ
||59||तथापि यत्नः क्रियतां यथा वध्यो भवेदसौ ॥
निशम्य ब्रह्मणो वाक्यमूचुर्द्देवाः सवासवाः
devā ūcuḥ
yadā iṃdro hi hatyāyā vimuktaḥ sthāpito divi ||
tadāsmābhirakāryaṃ vai kṛtamasti durāsadam
||60||यदा इंद्रो हि हत्याया विमुक्तः स्थापितो दिवि ॥
तदास्माभिरकार्यं वै कृतमस्ति दुरासदम्
śastrāṇyastrāṇyanekāni saṃkṣiptāni hyabuddhitaḥ ||
dadhīca syāśrame brahmankiṃ kāryaṃ karavāmahe
||61||शस्त्राण्यस्त्राण्यनेकानि संक्षिप्तानि ह्यबुद्धितः ॥
दधीच स्याश्रमे ब्रह्मन्किं कार्यं करवामहे
tacchrutvā prahasanvākyaṃ devānbrahmā tadā'bravīt ||
ciraṃ sthitāni vijñāyāgacchadhvaṃ tāni vai surāḥ
||62||तच्छ्रुत्वा प्रहसन्वाक्यं देवान्ब्रह्मा तदाऽब्रवीत् ॥
चिरं स्थितानि विज्ञायागच्छध्वं तानि वै सुराः
gatvā devāstadā sarve nāpaśyansvaṃ svamāyudham ||
papracchuśca dadhīciṃ te so'vādīnnaiva vedbhayaham
||63||गत्वा देवास्तदा सर्वे नापश्यन्स्वं स्वमायुधम् ॥
पप्रच्छुश्च दधीचिं ते सोऽवादीन्नैव वेद्भयहम्
punarbrahmāṇamāgātya ūcuḥ sarve munervacaḥ
||64||पुनर्ब्रह्माणमागात्य ऊचुः सर्वे मुनेर्वचः
brahmovāca tadā devānsarveṣāṃ kāryasiddhaye ||
tasyāsthīnyeva yācadhvaṃ pradāsyati na saṃśayaḥ
||65||ब्रह्मोवाच तदा देवान्सर्वेषां कार्यसिद्धये ॥
तस्यास्थीन्येव याचध्वं प्रदास्यति न संशयः
tacchrutvā brāhmaṇo vākyaṃ śakro vacanamabravīt
||66||तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणो वाक्यं शक्रो वचनमब्रवीत्
viśvarūpo hato deva devānāṃ kāryasiddhaye ||
eka eva tadā brahmanpāpiṣṭho'haṃ kṛtaḥ suraiḥ
||67||विश्वरूपो हतो देव देवानां कार्यसिद्धये ॥
एक एव तदा ब्रह्मन्पापिष्ठोऽहं कृतः सुरैः
tathā purodhasā caiva niḥśrīkastatkṣaṇātkṛtaḥ ||
diṣṭyā paramayā cāhaṃ praviṣṭo nijamaṃdiram
||68||तथा पुरोधसा चैव निःश्रीकस्तत्क्षणात्कृतः ॥
दिष्ट्या परमया चाहं प्रविष्टो निजमंदिरम्
dadhīcaṃ ghātayitvā vai tasyāsthīni bahūnyapi ||
astrāṇi tāni bhagavankṛtāni hyaśubhāni vai
||69||दधीचं घातयित्वा वै तस्यास्थीनि बहून्यपि ॥
अस्त्राणि तानि भगवन्कृतानि ह्यशुभानि वै
tvaṣṭrā hi janito yo vai vṛtro nāmaiṣa daityarāṭ ||
kathaṃ taṃ ghātayāmyevaṃ satataṃ pāpabhīruṇā ||
śakreṇoktaṃ niśamyātha brahmā vākyamuvāca ha
||70||त्वष्ट्रा हि जनितो यो वै वृत्रो नामैष दैत्यराट् ॥
कथं तं घातयाम्येवं सततं पापभीरुणा ॥
शक्रेणोक्तं निशम्याथ ब्रह्मा वाक्यमुवाच ह
arthaśāstrapareṇaiva vidhinā tamabodhayat ||
ātatāyinamāyāṃtaṃ brāhmaṇaṃ vā tapasvinam ||
haṃtukāmaṃ jighāṃsīyānna tena brahmahā bhavet
||71||अर्थशास्त्रपरेणैव विधिना तमबोधयत् ॥
आततायिनमायांतं ब्राह्मणं वा तपस्विनम् ॥
हंतुकामं जिघांसीयान्न तेन ब्रह्महा भवेत्
indra uvāca
dadhīcasya vadhādbrahmannahaṃ bhīto na saṃśayaḥ ||
tasmādbrahmavadhātsatyaṃ mahadeno bhaviṣyati
||72||दधीचस्य वधाद्ब्रह्मन्नहं भीतो न संशयः ॥
तस्माद्ब्रह्मवधात्सत्यं महदेनो भविष्यति
ato na kāryamasmābhirbrāhmaṇānāṃ tu helanam ||
helanādbahavo doṣā bhaviṣyaṃti na cānyathā
||73||अतो न कार्यमस्माभिर्ब्राह्मणानां तु हेलनम् ॥
हेलनाद्बहवो दोषा भविष्यंति न चान्यथा
adṛṣṭaṃ paramaṃ dharmyaṃ vidhinā parameṇa hi ||
kartavyaṃ manasā caivaṃ puruṣeṇa vijānatā
||74||अदृष्टं परमं धर्म्यं विधिना परमेण हि ॥
कर्तव्यं मनसा चैवं पुरुषेण विजानता
niḥspṛhaṃ tasya tadvākyaṃ śrutvā brahmā hyuvāca tam ||
śakrasvabuddhyāvartasva dadhīciṃ gaccha satvaram
||75||निःस्पृहं तस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा ब्रह्मा ह्युवाच तम् ॥
शक्रस्वबुद्ध्यावर्तस्व दधीचिं गच्छ सत्वरम्
yācasva tasya cāsthīni dadhīceḥ kāryagauravāt ||
guruṇā sahitaḥ śakro devaiḥ saha samanvitaḥ
||76||याचस्व तस्य चास्थीनि दधीचेः कार्यगौरवात् ॥
गुरुणा सहितः शक्रो देवैः सह समन्वितः
tatheti gatvā te sarve dadhīcasyāśramaṃ śubham ||
nānāsattvasamāyuktaṃ vairabāvavivarjitam
||77||तथेति गत्वा ते सर्वे दधीचस्याश्रमं शुभम् ॥
नानासत्त्वसमायुक्तं वैरबावविवर्जितम्
mārjāramūṣakāścaiva parasparamudānvitāḥ ||
aikapadyena siṃhāśca gajinyaḥ kalabhaiḥ saha
||78||मार्जारमूषकाश्चैव परस्परमुदान्विताः ॥
ऐकपद्येन सिंहाश्च गजिन्यः कलभैः सह
tathā jātyaśca vividhāḥ krīḍāyuktāḥ parasparam ||
nakulaiḥ saha sarpāśca krīḍāyuktāḥ parasparam
||79||तथा जात्यश्च विविधाः क्रीडायुक्ताः परस्परम् ॥
नकुलैः सह सर्पाश्च क्रीडायुक्ताः परस्परम्
evaṃvidhānyanekāni hyaścaryāṇi tadāśrame ||
paśyaṃto vibudhāḥ sarve vismayaṃ paramaṃ yayuḥ
||80||एवंविधान्यनेकानि ह्यश्चर्याणि तदाश्रमे ॥
पश्यंतो विबुधाः सर्वे विस्मयं परमं ययुः
athāsane muniśreṣṭhaṃ dadṛśuḥ paramāsthitam ||
tejasā parameṇaiva bhrājamānaṃ yathā ravim
||81||अथासने मुनिश्रेष्ठं ददृशुः परमास्थितम् ॥
तेजसा परमेणैव भ्राजमानं यथा रविम्
vibhāvasuṃ dvitīyaṃ vā suvarcasahitaṃ tadā ||
yathā brahmā hi sāvitryā tathāsau munisattamaḥ
||82||विभावसुं द्वितीयं वा सुवर्चसहितं तदा ॥
यथा ब्रह्मा हि सावित्र्या तथासौ मुनिसत्तमः
taṃ praṇamya tato devā vacanaṃ cedamabruvan ||
tvaṃ dātā triṣu lokeṣu tvatsakāśamihagatāḥ
||83||तं प्रणम्य ततो देवा वचनं चेदमब्रुवन् ॥
त्वं दाता त्रिषु लोकेषु त्वत्सकाशमिहगताः
niśamya vacanaṃ teṣāṃ devānāṃ bhunirabravīt ||
kimartha māgatāḥ sarve vadadhvaṃ tatsurottamāḥ
||84||निशम्य वचनं तेषां देवानां भुनिरब्रवीत् ॥
किमर्थ मागताः सर्वे वदध्वं तत्सुरोत्तमाः
prayacchāmi na saṃdeho nānyathā mama bhāṣitam ||
tadocuḥ sahitāḥ sarve dadhīciṃ svārthakāmukāḥ
||85||प्रयच्छामि न संदेहो नान्यथा मम भाषितम् ॥
तदोचुः सहिताः सर्वे दधीचिं स्वार्थकामुकाः
bhayabhītā vayaṃ vipra bhavaddarśanakāṃkṣiṇaḥ ||
trātāraṃ tvāṃ samākarṇya brahmaṇā noditā vayam
||86||भयभीता वयं विप्र भवद्दर्शनकांक्षिणः ॥
त्रातारं त्वां समाकर्ण्य ब्रह्मणा नोदिता वयम्
samprāptā viddhi tatsarvaṃ dātumarho'tha suvrata
||87||सम्प्राप्ता विद्धि तत्सर्वं दातुमर्होऽथ सुव्रत
niśamya vacanaṃ teṣāṃ kiṃ dātavyaṃ taducyatām
||88||निशम्य वचनं तेषां किं दातव्यं तदुच्यताम्
tato devābruvanvipra daityānāṃ nidhanāyanaḥ ||
śastranirmāṇakāryārthaṃ tavāsthīni prayaccha vai
||89||ततो देवाब्रुवन्विप्र दैत्यानां निधनायनः ॥
शस्त्रनिर्माणकार्यार्थं तवास्थीनि प्रयच्छ वै
prahasyovāca viprarṣistiṣṭhadhvaṃ kṣaṇameva hi ||
svayameva tvahaṃ devāstyakṣyāmyadya kalevaram
||90||प्रहस्योवाच विप्रर्षिस्तिष्ठध्वं क्षणमेव हि ॥
स्वयमेव त्वहं देवास्त्यक्ष्याम्यद्य कलेवरम्
ityuktvā tānatho patnīṃ samāhūya suvarcasam ||
provāca sa mahātejāḥ śrṛṇu devī śucismite
||91||इत्युक्त्वा तानथो पत्नीं समाहूय सुवर्चसम् ॥
प्रोवाच स महातेजाः श्रृणु देवी शुचिस्मिते
asthyarthaṃ yācito devaistyajāmyetatkalevaram ||
brahmalokaṃ vrajāmyadya parameṇa samādhinā
||92||अस्थ्यर्थं याचितो देवैस्त्यजाम्येतत्कलेवरम् ॥
ब्रह्मलोकं व्रजाम्यद्य परमेण समाधिना
mayi yāte brahmalokaṃ tvaṃ svadharmeṇa tatra mām ||
prāpsyasyeva na saṃdeho vṛthā cintāṃ ca mā kṛthāḥ
||93||मयि याते ब्रह्मलोकं त्वं स्वधर्मेण तत्र माम् ॥
प्राप्स्यस्येव न संदेहो वृथा चिन्तां च मा कृथाः
ityuktvā tāṃ svapatnīṃ sa preṣayāmāsa cāśramam ||
tato devāgrato vipraḥ samādhimagamattadā
||94||इत्युक्त्वा तां स्वपत्नीं स प्रेषयामास चाश्रमम् ॥
ततो देवाग्रतो विप्रः समाधिमगमत्तदा
samādhinā pareṇaiva visṛjya svaṃ kalevaram ||
brahmalokaṃ gataḥ sadyaḥ punarnāvartate yataḥ
||95||समाधिना परेणैव विसृज्य स्वं कलेवरम् ॥
ब्रह्मलोकं गतः सद्यः पुनर्नावर्तते यतः
dadhīcināmā munivṛṃdavaryaḥ śivapriyaḥ śivadīkṣābhiyuktaḥ ||
paropakārārthamidaṃ kalevaraṃ śīghraṃ sa vipro'tyajadātmanā tadā
||96||दधीचिनामा मुनिवृंदवर्यः शिवप्रियः शिवदीक्षाभियुक्तः ॥
परोपकारार्थमिदं कलेवरं शीघ्रं स विप्रोऽत्यजदात्मना तदा
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍe devairasthikṛtā'bhyarthitasya dadhīceryogena svadehavisarjananāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ || 16 ||