ब्रह्मादिशापवृत्तान्तवर्णनम्
ऋषय ऊचुः
लिंगे प्रतिष्ठा च कथं शिवं हित्वा प्रवर्तिता ॥
तत्कथ्यतां महाभाग परं शुश्रुषतां हि नः
॥१॥लोमश उवाच
यदा दारुवने शंभुर्भिक्षार्थं प्राचरत्प्रभुः
॥२॥दिगंबरो मुक्तजटाकलापो वेदांतवेद्यो भुवनैकभर्ता ॥
स ईश्वरो ब्रह्मकलापधारो योगीश्वराणां परमः परश्च
॥३॥अणोरणीयान्महतो मही यान्महानुभावो भुवनाधिपो महान् ॥
स ईश्वरो भिक्षुरूपी महात्मा भिक्षाटनं दारुवने चकार
॥४॥मध्याह्न ऋषयो विप्रास्तीर्थं जग्मुः स्वकाश्रमात् ॥
तदानीमेव सर्वास्ता ऋषीभार्याः समागताः
॥५॥विलोकयंत्यः शंभुं तमाचख्युश्च परस्परम् ॥
कोऽसौ भिक्षुकरूपोयमागतोऽपूर्वदर्शनः
॥६॥अस्मै भिक्षां प्रयच्छामो वयं च सखिभिः सह ॥
तथेति गत्वा सर्वास्ता गृहेभ्य आनयन्मुदा
॥७॥भिक्षान्नं विविधं श्लक्ष्णं सोपचारं च शक्तितः ॥
प्रदत्तं भिक्षितं तेन देवदेवेन शूलिना
॥८॥काचित्प्रियतमं शंभुं बभाषे विस्मयान्विता ॥
कोसि त्वं भिक्षुको भूत्वा आगतोत्र महामते
॥९॥ऋषीणामाश्रमं शुद्धं किमर्थं नो निषीदसि ॥
तयोक्तोऽपि तदा शंभुर्बभाषे प्रहसन्निव
॥१०॥ईश्वरोहं सुकेशांते पावनं प्राप्तवानिमम् ॥
ईश्वरस्य वचः श्रुत्वा ऋषिभार्या उवाच तम्
॥११॥ईश्वरोऽसि महाभाग कैलासपतिरेव च ॥
एकाकिनः कथं देव भिक्षार्थमटनं तव
॥१२॥एवमुक्तस्तया शंभुः पुनस्तामब्रवीद्वचः ॥
दाक्षायण्या विरहितो विचरामि दिगंबरः
॥१३॥भिक्षाटनार्थं सुश्रोणि संकल्परहितः सदा ॥
तया सत्या विना किंचित्स्त्रीमात्रं मम भामिनि ॥
न रोचते विशालाक्षि सत्यं प्रतिवदामि ते
॥१४॥तस्योक्तं वचनं श्रुत्वा उवाच कमलेक्षणा ॥
स्त्रियो हि सुखसंस्पर्शाः पुरुषस्य न संशयः
॥१५॥तास्स्त्रियो वर्जिताः शंभो त्वादृशेन विपश्चिता
॥१६॥इति च प्रमदाः सर्वा मिलिता यत्र शंकरः ॥
भिक्षापात्रं च तच्छंभोः पूरितं च महागुणैः
॥१७॥अन्नैश्चतुर्विधैः षड्भी रसैश्च परिपूरितम् ॥
यदा संभुर्गंतुकामः कैलासं पर्वतं प्रति ॥
तदा सर्वा विप्रपत्न्यो ह्यन्गच्छन्मुदान्विताः
॥१८॥गृहकार्यं परित्यज्य चेरुस्तद्गतमानसाः ॥
गतासु तासु सर्वासु पत्नीषु ऋषिसत्तमाः
॥१९॥यावदाश्रममभ्येत्य तावच्छून्यं व्यलोकयन् ॥
परस्परमथोचुस्ते पत्न्यः सर्वाः कुतो गताः
॥२०॥न विदामोऽथ वै सर्वाः केन नष्टेन चाहृताः ॥
एवं विमृश्यमानास्ते विचिन्वंतस्ततस्ततः
॥२१॥समपश्यंस्ततः सर्वे शिवस्यानुगताश्च ताः ॥
शिवं दृष्ट्वा तु संप्राप्ता ऋषयस्ते रुषान्विताः
॥२२॥शिवस्याथाग्रतो भूत्वा ऊचुः सर्वे त्वरान्विताः ॥
किं कृतं हि त्वया शंभो विरक्तेन महात्मना ॥
परदारापहर्त्तासि त्वमृषीणां न संशयः
॥२३॥एवं क्षिप्तः शिवो मौनी गच्छमानोऽपि पर्वतम् ॥
तदा स ऋषिभिः प्राप्तो महादेवोऽव्ययस्तथा ॥
यस्मात्कलत्रहर्ता त्वं तस्मात्षंढो भव त्वरम्
॥२४॥एवं शप्तः स मुनिभिर्लिंगं तस्यापतद्भुवि ॥
भूमिप्राप्तं च तल्लिंगं ववृधे तरसा महत्
॥२५॥आवृत्य सप्त पातालान्क्षणाल्लिंगमदोर्ध्वतः ॥
व्याप्य पृथ्वीं समग्रां च अंतरिक्षं समावृणोत्
॥२६॥स्वर्गाः समावृताः सर्वे स्वर्गातीतमथाभवत् ॥
न मही न च दिक्चक्रं न तोयं न च पावकः
॥२७॥न च वायुर्न वाकाशं नाहंकारो न वा महत् ॥
न चाव्यक्तं न कालश्च न महाप्रकृतिस्तथा
॥२८॥नासीद्द्ववैतविभागं च सर्वं लीनं च तत्क्षणात् ॥
यस्माल्लीनं जगत्सर्वं तस्मिँल्लिगे महात्मनः
॥२९॥लयनाल्लिंगमित्येवं प्रवदंति मनीषिणः ॥
तथाभूतं वर्द्धमानं दृष्ट्वा तेऽपि सुरर्षयः
॥३०॥ब्रह्मेंद्रविष्णुवाय्यग्निलोकपालाः सपन्नगाः ॥
विस्मयाविष्टमनसः परस्परमथाब्रुवन्
॥३१॥किमायामं च विस्तारं क्व चांतः क्व च पीठिका ॥
इति चिंतान्विता विष्णुमूचुः सर्वे सुरास्तदा
॥३२॥देवा ऊचुः
अस्य मूलं त्वया विष्णो पद्मोद्भव च मस्तकम् ॥
युवाभ्यां च विलोक्यं स्यात्स्थाने स्यात्परिपालकौ
॥३३॥श्रुत्वा तु तौ महाभागौ वैकुंठकमलोद्भवौ ॥
विष्णुर्गतो हि पातालं ब्रह्मा सर्वर्गं जगाम ह
॥३४॥स्वर्गं गतस्तदा ब्रह्मा अवलोकनतत्परः ॥
नापस्यत्तत्र लिंगस्य मस्तकं च विचक्षमः
॥३५॥तथा गतेन मार्गेण प्रत्यावृत्त्याब्जसंभवः ॥
मेरुपृष्ठमनुप्राप्तः सुरभ्या लक्षितस्ततः
॥३६॥स्थिता या केतकीच्छायामुवाच मधुरं वचः ॥
तस्या वचनमाकर्ण्य सर्वलोकपितामहः ॥
उवाच प्रहसन्वाक्यं छलोक्त्या सुरभिं प्रति
॥३७॥लिंगं महाद्भुतं दृष्टं येनव्याप्तं जगत्त्रयम् ॥
दर्शनार्थं च तस्यांतं देवैः संप्रेषितोस्मयहम्
॥३८॥न दृष्टं मस्तकं तस्य व्यापकस्य महात्मनः ॥
किं वक्ष्येऽहं च देवाग्रे चिंता मे चाति वर्तते
॥३९॥लिंगस्य मस्तकं दृष्टं देवानां च मृषा वदेः ॥
ते सर्वे यदि वक्ष्यंति इंद्राद्या देवतागणाः
॥४०॥ते संति साक्षिमो देवा अस्मिन्नर्थे वदत्वरम् ॥
अर्थेऽस्मिन्भव साक्षी त्वं केतक्या सह सुव्रते
॥४१॥तद्वचः शिरसा गृह्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥
केतकीसहिता तत्र सुरभी तदमानयत्
॥४२॥एवं समागतो ब्रह्म देवाग्रे समुवाच ह
॥४३॥ब्रह्मोवाच
लिंगस्य मस्तकं देवा दृष्टवानहमद्भुतम् ॥
समीचीनं चार्तितं च केतकीदल संयुतम्
॥४४॥विशालं विमलं श्लक्ष्णं प्रसन्नतरमद्भुतम् ॥
रम्यं च रमणीयं च दर्शनीयं महाप्रभम्
॥४५॥एतादृशं मया दृष्टं न दृष्टं तद्विनाक्वचित् ॥
ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा सुरा विस्मयमाययुः
॥४६॥एवं विस्मयपूर्णास्ते इंद्राद्या देवतागणाः ॥
तिष्ठंति तावत्सर्वेशो विष्णुरध्यात्मदीपकः
॥४७॥पातालादागतः सद्यः सर्वेषामवदत्त्वरम् ॥
तस्याप्यंतो न दृष्टो मे ह्यवलोकनतत्परः
॥४८॥विस्मयो मे महाञ्जातः पातालात्परतश्चरन् ॥
अतलं सुतलं चापि नितलं च रसातलम्
॥४९॥तथा गतस्तलं चैव पातालं च तथातलम् ॥
तलातलानि तान्येनं शून्यवद्यद्विभाव्यते
॥५०॥शून्यादपि च शून्यं च तत्सर्वं सुनिरीक्षितम् ॥
न मूलं च न मध्यं च न चांतो ह्यस्य विद्यते
॥५१॥लिंगरूपी महादेवो येनेदं धार्यते जगत् ॥
यस्य प्रसादादुत्पन्ना यूयं च ऋषयस्तथा
॥५२॥श्रुत्वा सुराश्च ऋषयस्तस्य वाक्यमपूजयन् ॥
तदा विष्णुरुवाचेदं ब्रह्माणं प्रहसन्निव
॥५३॥दृष्टं हि चेत्त्वया ब्रह्मन्मस्तकं परमार्थतः ॥
साक्षिणः के त्वया तत्र अस्मिन्नर्थे प्रकल्पिताः
॥५४॥आकर्ण्य वचनं विष्णोर्ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
उवाच त्वरितेनैव केतकी सुरभीति च
॥५५॥ते देवा मम साक्षित्वे जानीहि परमार्थतः ॥
ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा सर्वे देवास्त्वरान्विताः
॥५६॥आह्वानं चक्रिरे तस्याः सुरभ्याश्च तया सह ॥
आगते तत्क्षमादेव कार्यार्थं ब्रह्मणस्तदा
॥५७॥इंद्राद्यैश्च तदा देवैरुक्ता च सुरभी ततः ॥
उवाच केतकीसार्द्धं दृष्टो वै ब्रह्मणा सुराः
॥५८॥लिंगस्य मस्तको देवाः केतकीदलपूजितः ॥
तदा नभोगता वाणी सर्वेषां श्रृण्वतामभूत्
॥५९॥सुरभ्या चैव यत्प्रोक्तं केतक्या च तथा सुराः ॥
तन्मृषोक्तं च जानीध्वं न दृष्टो ह्यस्य मस्तकः
॥६०॥तदा सर्वेऽथ विबुधाः सेंद्रा वै विष्णुना सह ॥
शेपुश्च सुरभीं रोषान्मृषावादनतत्पराम्
॥६१॥मुखेनोक्तं त्वयाद्यैवमनृतं च तथा शुभे ॥
अपवित्रं मुखं तेऽस्तु सर्वधर्मबहिष्कृतम्
॥६२॥सुगंधकेतकी चापि अयोग्या त्वं शिवार्चने ॥
भविष्यसि न संदेहो अनृता चैव भामिनि
॥६३॥तदा नभो गता वाणी ब्रह्मणं च शशाप वै ॥
मृषोक्तं च त्वया मंद किमर्थं बालिशेन हि
॥६४॥भृगुणा ऋषिभिः साकं तथैव च पुरोधसा ॥
तस्माद्युयं न पूज्याश्च भवेयुः क्लेशभागिनः
॥६५॥ऋषयोऽपि च धर्मिष्ठास्तत्त्ववाक्यबहिष्कृताः ॥
विवादनिरता मूढा अतत्त्वज्ञाः समत्सराः
॥६६॥याचकाश्चावदान्याश्च नित्यं स्वज्ञानघातकाः ॥
आत्मसंभाविताः स्तब्धाः परस्परविनिंदकाः
॥६७॥एवं शप्ताश्च मुनयो ब्रह्माद्या देवतास्तथा ॥
शिवेन शप्तास्ते सर्वे लिंगं शरणमाययुः
॥६८॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे केदारखण्डे श्रीशिवलिङ्गमाहात्म्ये ब्रह्मादिशापवृत्तान्तवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः ॥ ६ ॥