evaṃ saṃbodhito daityo guruṇā bhārgaveṇa hi
lomaśa uvāca
evaṃ saṃbodhito daityo guruṇā bhārgaveṇa hi ||
uvāca prahasanvākyaṃ meghagaṃbhīrayā girā
||1||एवं संबोधितो दैत्यो गुरुणा भार्गवेण हि ॥
उवाच प्रहसन्वाक्यं मेघगंभीरया गिरा
tvayoktohaṃ hitārthāya yairvākyaiścālito'smyaham ||
tava vākyaṃ mama prītyai hitamapyahitaṃ bhavet
||2||त्वयोक्तोहं हितार्थाय यैर्वाक्यैश्चालितोऽस्म्यहम् ॥
तव वाक्यं मम प्रीत्यै हितमप्यहितं भवेत्
dāsyāmi bhikṣitaṃ cāsmai viṣmave baṭurūpiṇe ||
pātrībhūto hyayaṃ viṣṇuḥ sarvakarmaphaleśvaraḥ
||3||दास्यामि भिक्षितं चास्मै विष्मवे बटुरूपिणे ॥
पात्रीभूतो ह्ययं विष्णुः सर्वकर्मफलेश्वरः
yeṣāṃ hṛdi sthito viṣṇuste vai pātratamā dhruvam ||
yasya nāmnā sarvamidaṃ pavitramiva cocyate
||4||येषां हृदि स्थितो विष्णुस्ते वै पात्रतमा ध्रुवम् ॥
यस्य नाम्ना सर्वमिदं पवित्रमिव चोच्यते
yena vedāśca yajñāśca maṃtrataṃtrādayo hyamī ||
sarve saṃpūrṇatāṃ yāṃti so'yaṃ viśveśvaro hariḥ
||5||येन वेदाश्च यज्ञाश्च मंत्रतंत्रादयो ह्यमी ॥
सर्वे संपूर्णतां यांति सोऽयं विश्वेश्वरो हरिः
āgataḥ kṛpayā medya sarvātmā harirīśvaraḥ ||
uddhartuṃ māṃ na saṃdeha etajjānīhi tattvataḥ
||6||आगतः कृपया मेद्य सर्वात्मा हरिरीश्वरः ॥
उद्धर्तुं मां न संदेह एतज्जानीहि तत्त्वतः
tasya tadvacanaṃ śrutvā cukopa ca ruṣānvitaḥ ||
bhārgavaḥ śaptumārebhe daityeṃdraṃ dharmmavatsalam
||7||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चुकोप च रुषान्वितः ॥
भार्गवः शप्तुमारेभे दैत्येंद्रं धर्म्मवत्सलम्
mama vākyamatikramya dātumicchasyariṃdama ||
viguṇo bhava re maṃda tasmāttvaṃ niḥśriko bhava
||8||मम वाक्यमतिक्रम्य दातुमिच्छस्यरिंदम ॥
विगुणो भव रे मंद तस्मात्त्वं निःश्रिको भव
evaṃ śaśāpa ca tadā paramārthavijñaṃ śiṣyaṃ mahātmānamagādhabodham ||
sa vai jagāmātha mahākavistvarātsvamāśramaṃ dharmmavidāṃ variṣṭhaḥ
||9||एवं शशाप च तदा परमार्थविज्ञं शिष्यं महात्मानमगाधबोधम् ॥
स वै जगामाथ महाकविस्त्वरात्स्वमाश्रमं धर्म्मविदां वरिष्ठः
gate tu bhārgave tasminbalirvirocanātmajaḥ ||
vāmanaṃ cārcayitvā sa mahīṃ dātuṃ pracakrame
||10||गते तु भार्गवे तस्मिन्बलिर्विरोचनात्मजः ॥
वामनं चार्चयित्वा स महीं दातुं प्रचक्रमे
viṃdhyāvaliḥ samāgatya balerarddhāṃgaśobhitā ||
avanijya baṭoḥ pādau pradadau viṣṇave mahīm
||11||विंध्यावलिः समागत्य बलेरर्द्धांगशोभिता ॥
अवनिज्य बटोः पादौ प्रददौ विष्णवे महीम्
saṃkalpapūrveṇa tadā vidhinā vidhikovidaḥ ||
saṃkalpenaiva mahatā vavṛdhe bhagavānajaḥ
||12||संकल्पपूर्वेण तदा विधिना विधिकोविदः ॥
संकल्पेनैव महता ववृधे भगवानजः
yadaikena mahī vyāptā viṣṇunā prabhaviṣṇunā ||
sarve svargā dvitīyena vyāptāstena mahātmanā
||13||यदैकेन मही व्याप्ता विष्णुना प्रभविष्णुना ॥
सर्वे स्वर्गा द्वितीयेन व्याप्तास्तेन महात्मना
satyalokagato viṣṇoścaraṇaḥ parameṣṭhinā ||
kamaṇḍalugatenaiva aṃbhasā cāvanenije
||14||सत्यलोकगतो विष्णोश्चरणः परमेष्ठिना ॥
कमण्डलुगतेनैव अंभसा चावनेनिजे
tatpādasaṃparkajalācca jātā bhāgīrathī sarvasumaṃgalā ca ||
yayā trilokī ca kṛtā pavitrā yayā ca sarve sagarāḥ samuddhṛtāḥ ||
yayā kapardaḥ paripūrito vai śaṃbhostadānīṃ ca bhagīrathena
||15||तत्पादसंपर्कजलाच्च जाता भागीरथी सर्वसुमंगला च ॥
यया त्रिलोकी च कृता पवित्रा यया च सर्वे सगराः समुद्धृताः ॥
यया कपर्दः परिपूरितो वै शंभोस्तदानीं च भगीरथेन
tīrthānāṃ tīrthamādyaṃ ca gaṃgākhyamavatāritam ||
tadviṣṇoścaraṇenaiva sametaṃ brahmaṇā kṛtam
||16||तीर्थानां तीर्थमाद्यं च गंगाख्यमवतारितम् ॥
तद्विष्णोश्चरणेनैव समेतं ब्रह्मणा कृतम्
trivikramātparo hyātmā nāmnā trivikramo'bhavat ||
trivikramakramākrāṃtaṃ trailokyaṃ ca tadā'bhavat
||17||त्रिविक्रमात्परो ह्यात्मा नाम्ना त्रिविक्रमोऽभवत् ॥
त्रिविक्रमक्रमाक्रांतं त्रैलोक्यं च तदाऽभवत्
padadvayena vā pūrṇaṃ jagadetaccarācaram ||
vihāya tatsvarūpaṃ ca devadevo janārddanaḥ ||
punaśca baṭurūpo'sāvupaviśya nijāsane
||18||पदद्वयेन वा पूर्णं जगदेतच्चराचरम् ॥
विहाय तत्स्वरूपं च देवदेवो जनार्द्दनः ॥
पुनश्च बटुरूपोऽसावुपविश्य निजासने
tadā devāḥ sagaṃdharvā munayaḥ siddhacāraṇāḥ ||
āgatāśca baleryajñaṃ draṣṭuṃ yajñapatiṃ prabhum
||19||तदा देवाः सगंधर्वा मुनयः सिद्धचारणाः ॥
आगताश्च बलेर्यज्ञं द्रष्टुं यज्ञपतिं प्रभुम्
tatra brahmā samāgatya stutiṃ cakre parātmanaḥ ||
balestatraiva cānyena ca daityeṃdrāścāgatāstvaram
||20||तत्र ब्रह्मा समागत्य स्तुतिं चक्रे परात्मनः ॥
बलेस्तत्रैव चान्येन च दैत्येंद्राश्चागतास्त्वरम्
ebhiḥ sarvaiḥ parivṛto vāmano balisadmani ||
upaviśyāsane so'tha uvāca garuḍaṃ prati
||21||एभिः सर्वैः परिवृतो वामनो बलिसद्मनि ॥
उपविश्यासने सोऽथ उवाच गरुडं प्रति
daityo'sau bāliśo bhūtvā dattānena mahī mama ||
tripadakramaṇenaiva gṛhītaṃ ca padadvayam
||22||दैत्योऽसौ बालिशो भूत्वा दत्तानेन मही मम ॥
त्रिपदक्रमणेनैव गृहीतं च पदद्वयम्
padamekaṃ pratiśrutya na dadāti hi durmatiḥ ||
tasmāttvayā gṛhītavyaṃ tṛtīyaṃ padameva ca
||23||पदमेकं प्रतिश्रुत्य न ददाति हि दुर्मतिः ॥
तस्मात्त्वया गृहीतव्यं तृतीयं पदमेव च
ityukto garuḍastena vāmanena mahātmanā ||
vairocaniṃ vinirbhartsya vākyaṃ cedamuvāca ha
||24||इत्युक्तो गरुडस्तेन वामनेन महात्मना ॥
वैरोचनिं विनिर्भर्त्स्य वाक्यं चेदमुवाच ह
re bale kiṃ tvayā mūḍha kṛtamasti jugupsitam ||
avidyamāne hyarthe hi kiṃ dadāsi paramātmane ||
audāryeṇa hi kiṃ kāryamalpakena tvayādhunā
||25||रे बले किं त्वया मूढ कृतमस्ति जुगुप्सितम् ॥
अविद्यमाने ह्यर्थे हि किं ददासि परमात्मने ॥
औदार्येण हि किं कार्यमल्पकेन त्वयाधुना
ityukto balirāviṣṭaḥ syamānaḥ khageśvaram ||
vakṣyamāṇamidaṃ vākyaṃ garutmantaṃ tadā'bravīt
||26||इत्युक्तो बलिराविष्टः स्यमानः खगेश्वरम् ॥
वक्ष्यमाणमिदं वाक्यं गरुत्मन्तं तदाऽब्रवीत्
samarthosmi mahāpakṣa gṛpaṇo na bhavāmyaham ||
yenedaṃ kāritaṃ sarvaṃ tasmai kiṃ pradadāmyaham
||27||समर्थोस्मि महापक्ष गृपणो न भवाम्यहम् ॥
येनेदं कारितं सर्वं तस्मै किं प्रददाम्यहम्
asamartho hyahaṃ tāta kṛto'nena mahātmanā ||
tadovāca baliṃ so'pi tārkṣyaputro mahāmanāḥ
||28||असमर्थो ह्यहं तात कृतोऽनेन महात्मना ॥
तदोवाच बलिं सोऽपि तार्क्ष्यपुत्रो महामनाः
jānannapi ca daityeṃdra guruṇāpi nivāritaḥ ||
viṣṇave'pi mahīṃ prādāstvayā kiṃ vismṛtaṃ mahat
||29||जानन्नपि च दैत्येंद्र गुरुणापि निवारितः ॥
विष्णवेऽपि महीं प्रादास्त्वया किं विस्मृतं महत्
dātavyaṃ tatpadaṃ viṣṇostṛtīyaṃ yatpratiśrutam ||
na dadāsi kathaṃ vīra nirayeca patiṣyasi
||30||दातव्यं तत्पदं विष्णोस्तृतीयं यत्प्रतिश्रुतम् ॥
न ददासि कथं वीर निरयेच पतिष्यसि
na dadāsi tṛtīyaṃ ca padaṃ me svāminaḥ katham ||
balādgṛhṇāmi re mūḍha ityuktvā taṃ mahāsuram ||
babaṃdha vāruṇaiḥ pāśairvirocana sutaṃ tadā
||31||न ददासि तृतीयं च पदं मे स्वामिनः कथम् ॥
बलाद्गृह्णामि रे मूढ इत्युक्त्वा तं महासुरम् ॥
बबंध वारुणैः पाशैर्विरोचन सुतं तदा
nitarāṃ niṣṭhuro bhūtvā garuḍo jayatāṃ varaḥ ||
baddhaṃ svapatimālokya viṃdhyāvaliḥ samabhyayāt
||32||नितरां निष्ठुरो भूत्वा गरुडो जयतां वरः ॥
बद्धं स्वपतिमालोक्य विंध्यावलिः समभ्ययात्
bāṇamekaṃ samāropya vāmanasyāgrataḥ sthitā ||
vāmanena tadā pṛṣṭā keyaṃ cātrāgrataḥ sthitā
||33||बाणमेकं समारोप्य वामनस्याग्रतः स्थिता ॥
वामनेन तदा पृष्टा केयं चात्राग्रतः स्थिता
tadovāca mahātejāḥ prahlādo hyasurādhipaḥ ||
baleḥ patnīti tvāṃ prāptā iyaṃ viṃdhyāvalī satī
||34||तदोवाच महातेजाः प्रह्लादो ह्यसुराधिपः ॥
बलेः पत्नीति त्वां प्राप्ता इयं विंध्यावली सती
prahlādasya vacaḥ śrutvā vāmano vākyamabravīt ||
brūhi viṃdhyāvale vākyaṃ kiṃ kāryaṃ te karomyaham ||
evamuktā bhagavatā viṃdhyāvalirabhāṣata
||35||प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा वामनो वाक्यमब्रवीत् ॥
ब्रूहि विंध्यावले वाक्यं किं कार्यं ते करोम्यहम् ॥
एवमुक्ता भगवता विंध्यावलिरभाषत
vindhyāvaliruvāca
kasmādbaddho mama patirgaruḍena mahātmanā ||
tatkathyatāṃ mahābhāga tvaranneva janārddana ||
tadovāca mahātejā baṭuveṣadharo hiḥ
||36||कस्माद्बद्धो मम पतिर्गरुडेन महात्मना ॥
तत्कथ्यतां महाभाग त्वरन्नेव जनार्द्दन ॥
तदोवाच महातेजा बटुवेषधरो हिः
śrībhagavānuvāca
anenaiva pradattā me mahī tripadalakṣaṇā ||
padadvayena ca mayākrāṃtaṃ trailokyamadya vai
||37||अनेनैव प्रदत्ता मे मही त्रिपदलक्षणा ॥
पदद्वयेन च मयाक्रांतं त्रैलोक्यमद्य वै
anena mama dātavyaṃ tṛtīyaṃ padameva ca ||
tasmādbaddho mayā sādhvi garuḍenaiva te patiḥ
||38||अनेन मम दातव्यं तृतीयं पदमेव च ॥
तस्माद्बद्धो मया साध्वि गरुडेनैव ते पतिः
śrutvā bhagavato vākyamuvāca paramaṃ vacaḥ ||
pratiśrutamanenaiva na dattaṃ hi tava prabho
||39||श्रुत्वा भगवतो वाक्यमुवाच परमं वचः ॥
प्रतिश्रुतमनेनैव न दत्तं हि तव प्रभो
krāṃtaṃ tribhuvanaṃ cādya tvayā vikramarūpiṇā ||
tadasmākaṃ vijaghnīthāḥ svarge vāpyathavā bhuvi
||40||क्रांतं त्रिभुवनं चाद्य त्वया विक्रमरूपिणा ॥
तदस्माकं विजघ्नीथाः स्वर्गे वाप्यथवा भुवि
kiṃcinna dattā hi vibho devadeva jagatpate ||
prahasya bhagavānāha tadā viṃdhyāvaliṃ prabhuḥ
||41||किंचिन्न दत्ता हि विभो देवदेव जगत्पते ॥
प्रहस्य भगवानाह तदा विंध्यावलिं प्रभुः
padāni trīṇi me cādya dātavyāni kuto'dhunā ||
śīghraṃ vada viśālākṣi yatte manasi varttate ||
tadovāca ca sā sādhvī hyurukramamavasthitā
||42||पदानि त्रीणि मे चाद्य दातव्यानि कुतोऽधुना ॥
शीघ्रं वद विशालाक्षि यत्ते मनसि वर्त्तते ॥
तदोवाच च सा साध्वी ह्युरुक्रममवस्थिता
tvayā kuto veyamurukrameṇa krāṃtā trilokī bhuvanaikanātha ||
tathaiva sarvaṃ jagadekabaṃdho deyaṃ kismābhiratulyarūpiṇe
||43||त्वया कुतो वेयमुरुक्रमेण क्रांता त्रिलोकी भुवनैकनाथ ॥
तथैव सर्वं जगदेकबंधो देयं किस्माभिरतुल्यरूपिणे
tasmādvihāya tadviṣṇo tvamevaṃ kuru saṃprati ||
prati śrutāni me bhartrā padāni trīṇi cādhunā ||
dadāti me patistedya nātra kāryā vicāraṇā
||44||तस्माद्विहाय तद्विष्णो त्वमेवं कुरु संप्रति ॥
प्रति श्रुतानि मे भर्त्रा पदानि त्रीणि चाधुना ॥
ददाति मे पतिस्तेद्य नात्र कार्या विचारणा
nidhehi me padaṃ tvaṃ hi śīrṣṇi devavara prabho ||
dvitīyaṃ me śiśostvaṃ hi kuru mūrdhni jagatpate
||45||निधेहि मे पदं त्वं हि शीर्ष्णि देववर प्रभो ॥
द्वितीयं मे शिशोस्त्वं हि कुरु मूर्ध्नि जगत्पते
tṛtīyaṃ ca jagannātha kuru śīrṣṇi patermama ||
evaṃ trīṇi padānīśa tava dāsyāmi keśava
||46||तृतीयं च जगन्नाथ कुरु शीर्ष्णि पतेर्मम ॥
एवं त्रीणि पदानीश तव दास्यामि केशव
tasyāstadvacanaṃ śrutvā parituṣṭo janārdanaḥ ||
uvāca ślakṣṇayā vācā virocanasutaṃ prati
||47||तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा परितुष्टो जनार्दनः ॥
उवाच श्लक्ष्णया वाचा विरोचनसुतं प्रति
bhagavānuvāca
sutalaṃgaccha daityendra mā vilaṃbitumarhasi ||
sarvaiścāsurasaṃghaiśca ciraṃ jīva sukhī bhava
||48||सुतलंगच्छ दैत्येन्द्र मा विलंबितुमर्हसि ॥
सर्वैश्चासुरसंघैश्च चिरं जीव सुखी भव
parituṣṭo'smyahaṃ tāta kiṃ kāryaṃ karavāṇi te ||
sarveṣāmapi dātṝṇāṃ variṣṭho'si mahāmate
||49||परितुष्टोऽस्म्यहं तात किं कार्यं करवाणि ते ॥
सर्वेषामपि दातॄणां वरिष्ठोऽसि महामते
varaṃ varaya bhadraṃ te sarvānkāmāndadāmi te ||
trivikrameṇaivamukto virocanasutastadā
||50||वरं वरय भद्रं ते सर्वान्कामान्ददामि ते ॥
त्रिविक्रमेणैवमुक्तो विरोचनसुतस्तदा
vimukto hi pariṣvakto devadevena cakriṇā ||
tadā baliruvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ
||51||विमुक्तो हि परिष्वक्तो देवदेवेन चक्रिणा ॥
तदा बलिरुवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदः
tvayā kṛtamidaṃ sarvaṃ jagadetaccarācaram ||
tasmānna kāmaye kiṃcittvatpadābjaṃ vinā prabho
||52||त्वया कृतमिदं सर्वं जगदेतच्चराचरम् ॥
तस्मान्न कामये किंचित्त्वत्पदाब्जं विना प्रभो
bhaktirastu padāṃbhoje tava deva janārdana ||
bhūyobhūyaśca deveśa bhaktirbhavatu śāśvatī
||53||भक्तिरस्तु पदांभोजे तव देव जनार्दन ॥
भूयोभूयश्च देवेश भक्तिर्भवतु शाश्वती
evamabhyarthitastena bhagavānbhūtabhāvanaḥ ||
uvāca paramaprīto virocanasutaṃ tadā
||54||एवमभ्यर्थितस्तेन भगवान्भूतभावनः ॥
उवाच परमप्रीतो विरोचनसुतं तदा
bhagavānuvāca
bale tvaṃ sutalaṃ yāhi jñātisaṃbaṃdhibhirvṛtaḥ ||
evamuktastadā tena asuro vākyabravīt
||55||बले त्वं सुतलं याहि ज्ञातिसंबंधिभिर्वृतः ॥
एवमुक्तस्तदा तेन असुरो वाक्यब्रवीत्
sutale kiṃ nu me kāryaṃ devadeva vadasva me ||
tiṣṭhāmi tava sāṃnidhye nānyathā vaktumarhasi
||56||सुतले किं नु मे कार्यं देवदेव वदस्व मे ॥
तिष्ठामि तव सांनिध्ये नान्यथा वक्तुमर्हसि
tadovāca hṛṣīkeśo baliṃ taṃ kṛpayā'nvitataḥ ||
ahaṃ tava samīpastho bhavāmi satataṃ nṛpa
||57||तदोवाच हृषीकेशो बलिं तं कृपयाऽन्विततः ॥
अहं तव समीपस्थो भवामि सततं नृप
dvāri sthitastava vibho nivāsāmi nityaṃ mā khidyatāmasuravarya bale śrṛṇuṣva ||
vākyaṃ tu me vara maho varadastavādya vaikuṃṭhavāsibhipalaṃ ca bhajāmi geham
||58||द्वारि स्थितस्तव विभो निवासामि नित्यं मा खिद्यतामसुरवर्य बले श्रृणुष्व ॥
वाक्यं तु मे वर महो वरदस्तवाद्य वैकुंठवासिभिपलं च भजामि गेहम्
tacchrutvā vacanaṃ tasya viṣmoratulatejasaḥ ||
jagāma sutalaṃ daityau hyasuraiḥ parivāritaḥ
||59||तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विष्मोरतुलतेजसः ॥
जगाम सुतलं दैत्यौ ह्यसुरैः परिवारितः
tadā putraśatenaiva bāṇamukhyena satvaram ||
vasamāno mahābāhurdātṝṇāṃ ca parā gatiḥ
||60||तदा पुत्रशतेनैव बाणमुख्येन सत्वरम् ॥
वसमानो महाबाहुर्दातॄणां च परा गतिः
trailokye yācakā ye ca sarve yāṃti baliṃ prati ||
dvāri sthitastasya viṣṇuḥ prayacchati yathepsitam
||61||त्रैलोक्ये याचका ये च सर्वे यांति बलिं प्रति ॥
द्वारि स्थितस्तस्य विष्णुः प्रयच्छति यथेप्सितम्
bhuktikāmāśca ye kecinmuktikāmāstathā pare ||
yeṣāṃ yajñe ca te viprāstattebhyaḥ saṃprayacchati
||62||भुक्तिकामाश्च ये केचिन्मुक्तिकामास्तथा परे ॥
येषां यज्ञे च ते विप्रास्तत्तेभ्यः संप्रयच्छति
evaṃvidho balirjātaḥ prasādācchaṃkarasya ca ||
purā hi kitavatvena yaddattaṃ paramātmane
||63||एवंविधो बलिर्जातः प्रसादाच्छंकरस्य च ॥
पुरा हि कितवत्वेन यद्दत्तं परमात्मने
aśuciṃ bhūmimāsādya gaṃdhapuṣpādikaṃ mahat ||
patitaṃ cārppitaṃ tena śivāya paramātmane
||64||अशुचिं भूमिमासाद्य गंधपुष्पादिकं महत् ॥
पतितं चार्प्पितं तेन शिवाय परमात्मने
kiṃ punaḥ parayā bhaktyā cārcayaṃti maheśvaram ||
puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ te yāṃti śivasannidhim
||65||किं पुनः परया भक्त्या चार्चयंति महेश्वरम् ॥
पुष्पं फलं तोयं ते यांति शिवसन्निधिम्
śivātparataro nāsti pūjanīyo hi bho dvijāḥ ||
ye hi mūkāstathāṃdhāśca paṃgavo ye jaḍāstathā
||66||शिवात्परतरो नास्ति पूजनीयो हि भो द्विजाः ॥
ये हि मूकास्तथांधाश्च पंगवो ये जडास्तथा
jātihīnāśca caṃḍālāḥ śvapacā hyaṃtyajā hyamī ||
śivabhaktiparā nityaṃ te yāṃti paramāṃ gatim
||67||जातिहीनाश्च चंडालाः श्वपचा ह्यंत्यजा ह्यमी ॥
शिवभक्तिपरा नित्यं ते यांति परमां गतिम्
tasmātsadāśivaḥ pūjyaḥ sarvairevamanīṣibhiḥ ||
pūjanīyo hi saṃpūjyo hyarcanīyaḥ sadāśivaḥ
||68||तस्मात्सदाशिवः पूज्यः सर्वैरेवमनीषिभिः ॥
पूजनीयो हि संपूज्यो ह्यर्चनीयः सदाशिवः
maheśaṃ paramārathajñāściṃtayaṃti hṛdi sthitam ||
yatra jīvo bhavatyeva śivastatraiva tiṣṭhati
||69||महेशं परमारथज्ञाश्चिंतयंति हृदि स्थितम् ॥
यत्र जीवो भवत्येव शिवस्तत्रैव तिष्ठति
vinā śivena yatkiṃcidaśivaṃ bhavati kṣaṇāt ||
brahmā viṣṇuśca rudraśca guṇakāryakarā hyamī
||70||विना शिवेन यत्किंचिदशिवं भवति क्षणात् ॥
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च गुणकार्यकरा ह्यमी
rajoguṇānvito brahmā viṣṇuḥ sattvaguṇānvitaḥ ||
tamoguṇāśrito rudro guṇātīto maheśvaraḥ
||71||रजोगुणान्वितो ब्रह्मा विष्णुः सत्त्वगुणान्वितः ॥
तमोगुणाश्रितो रुद्रो गुणातीतो महेश्वरः
liṃgarūpo mahādevo hyarcanīyo mumukṣubhiḥ ||
śivātparataro nāsti bhuktimuktipradāyakaḥ
||72||लिंगरूपो महादेवो ह्यर्चनीयो मुमुक्षुभिः ॥
शिवात्परतरो नास्ति भुक्तिमुक्तिप्रदायकः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasyāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍe balaye varapradānavarṇanaṃnāmaikoviṃśo'dhyāyaḥ || 19 ||