vivāhavarṇanam
lomaśa uvāca
etasminnaṃtare tatra maheśena praṇoditāḥ ||
ājagmuḥ sahasā sadya ṛṣayo'pi himālayam
||1||एतस्मिन्नंतरे तत्र महेशेन प्रणोदिताः ॥
आजग्मुः सहसा सद्य ऋषयोऽपि हिमालयम्
tāndṛṣṭvā sahasotthāya himādriḥ pratimānasaḥ ||
pūjayāmāsa tānsarvānuvāca natakaṃdharaḥ
||2||तान्दृष्ट्वा सहसोत्थाय हिमाद्रिः प्रतिमानसः ॥
पूजयामास तान्सर्वानुवाच नतकंधरः
kimarthamāgatā yūyaṃ brūtāgamanakāraṇam ||
tadocuḥ sapta ṛṣayo maheśapreritā vayam
||3||किमर्थमागता यूयं ब्रूतागमनकारणम् ॥
तदोचुः सप्त ऋषयो महेशप्रेरिता वयम्
samāgatāstvatsakāśaṃ kanyāyāśca vilokane ||
tānasmānviddhi bhoḥ śaila svāṃ kanyāṃ darśayāśu vai
||4||समागतास्त्वत्सकाशं कन्यायाश्च विलोकने ॥
तानस्मान्विद्धि भोः शैल स्वां कन्यां दर्शयाशु वै
tathetyuktvā ṛṣigaṇānānītā tatra pārvatī ||
svotsaṃge parigṛhyāśu girīndraḥ putravatsalaḥ ||
himavāngirirājo'tha uvāca prahasanniva
||5||तथेत्युक्त्वा ऋषिगणानानीता तत्र पार्वती ॥
स्वोत्संगे परिगृह्याशु गिरीन्द्रः पुत्रवत्सलः ॥
हिमवान्गिरिराजोऽथ उवाच प्रहसन्निव
iyaṃ sutā madīyā hi vākyaṃ śruṇuta me punaḥ ||
tapasvināṃ variṣṭha'sau virakto madanāṃtakaḥ
||6||इयं सुता मदीया हि वाक्यं श्रुणुत मे पुनः ॥
तपस्विनां वरिष्ठऽसौ विरक्तो मदनांतकः
kathamudvahanārthī ca yenānaṃgaḥ kṛta smaraḥ ||
atyāsannecātidūre āḍhye dhanavivarjite ||
vṛttihīne ca mūrkhe ca kanyādānaṃ na śasyate
||7||कथमुद्वहनार्थी च येनानंगः कृत स्मरः ॥
अत्यासन्नेचातिदूरे आढ्ये धनविवर्जिते ॥
वृत्तिहीने च मूर्खे च कन्यादानं न शस्यते
mūḍhāya ca viraktāya ātmasaṃbhāvitāya ca ||
āturāya pramattāya kanyādānaṃ na kārayet
||8||मूढाय च विरक्ताय आत्मसंभाविताय च ॥
आतुराय प्रमत्ताय कन्यादानं न कारयेत्
tasmānmayā vicāryaiva bhavadbhirṛṣisattamāḥ ||
pradātavyā maheśāya etanme vratamuttamam
||9||तस्मान्मया विचार्यैव भवद्भिर्ऋषिसत्तमाः ॥
प्रदातव्या महेशाय एतन्मे व्रतमुत्तमम्
tacchrutvā girirājasya vacanaṃ te maharṣayaḥ ||
ekapadyena ūcuste prahasya ca himālayam
||10||तच्छ्रुत्वा गिरिराजस्य वचनं ते महर्षयः ॥
एकपद्येन ऊचुस्ते प्रहस्य च हिमालयम्
yayā kṛtaṃ tapastīvraṃ yayā cārādhitaḥ śivaḥ ||
tapasā tena saṃtuṣṭaḥ prasannodya sadāśivaḥ
||11||यया कृतं तपस्तीव्रं यया चाराधितः शिवः ॥
तपसा तेन संतुष्टः प्रसन्नोद्य सदाशिवः
asyāstasya ca bhoḥ śaila na jānāsi ca kiṃcana ||
mahimānaṃ paraṃ caiva tasmādenāṃ prayaccha vai
||12||अस्यास्तस्य च भोः शैल न जानासि च किंचन ॥
महिमानं परं चैव तस्मादेनां प्रयच्छ वै
śivāya girijāmenāṃ kuruṣya vacanaṃ hi naḥ ||
tacchrutvā vacanaṃ teṣāmṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām
||13||शिवाय गिरिजामेनां कुरुष्य वचनं हि नः ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं तेषामृषीणां भावितात्मनाम्
uvāca tvarayā yuktaḥ parvatānparvateśvaraḥ ||
he mero he niṣadhakiṃ gandhamādana mandara ||
maināka kriyatāmadya śaṃsadhvaṃ ca yathātatham
||14||उवाच त्वरया युक्तः पर्वतान्पर्वतेश्वरः ॥
हे मेरो हे निषधकिं गन्धमादन मन्दर ॥
मैनाक क्रियतामद्य शंसध्वं च यथातथम्
menā tadā uvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradā ||
adhunā kiṃ vimaśana kṛtaṃ kāryaṃ tadaiva hi
||15||मेना तदा उवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदा ॥
अधुना किं विमशन कृतं कार्यं तदैव हि
utpanneyaṃ mahābhāgā devakāryārthameva ca ||
pradātavyā śivāyeti śivasyārthe'vatāritā
||16||उत्पन्नेयं महाभागा देवकार्यार्थमेव च ॥
प्रदातव्या शिवायेति शिवस्यार्थेऽवतारिता
anayārādhito rudro rudreṇa paribhāvitā ||
iyaṃ mahābhāgā śivāya pratidīyatām
||17||अनयाराधितो रुद्रो रुद्रेण परिभाविता ॥
इयं महाभागा शिवाय प्रतिदीयताम्
nimittamātraṃ ca kṛtaṃ tayā vai śivapūjane ||
etacchrutvā vacastasyāmenāyāḥ paribhāṣitam
||18||निमित्तमात्रं च कृतं तया वै शिवपूजने ॥
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्यामेनायाः परिभाषितम्
parituṣṭo himādriśca vākyaṃ cedamuvāca ha ||
ṛṣīnprati nirīkṣaṃstāṃ kanyeyaṃ mama saṃprati
||19||परितुष्टो हिमाद्रिश्च वाक्यं चेदमुवाच ह ॥
ऋषीन्प्रति निरीक्षंस्तां कन्येयं मम संप्रति
tataḥ samānīya sulocanāṃ tāṃ śyāmāṃ nitaṃbārṣitamekhalāṃ śubhām ||
vaiḍūryamuktāvalayāndadhānāṃ bhāsvatprabhāṃ cāṃdramasīṃ va rekham
||20||ततः समानीय सुलोचनां तां श्यामां नितंबार्षितमेखलां शुभाम् ॥
वैडूर्यमुक्तावलयान्दधानां भास्वत्प्रभां चांद्रमसीं व रेखम्
lāvaṇyāmṛtavāpikāṃ suvadanāṃ gaurīṃ suvāsāṃ śubhāṃ dṛṣṭvā te hyṛṣayo'pi mohamaganbhrāṃtāstadā saṃbhramāt ||
nocuḥ kiṃcanā vākyameva sudhiyo hyāsanpramattā iva stabdhāḥ kāntimatīmatīva rucirāṃ trailokyanāthapriyām
||21||लावण्यामृतवापिकां सुवदनां गौरीं सुवासां शुभां दृष्ट्वा ते ह्यृषयोऽपि मोहमगन्भ्रांतास्तदा संभ्रमात् ॥
नोचुः किंचना वाक्यमेव सुधियो ह्यासन्प्रमत्ता इव स्तब्धाः कान्तिमतीमतीव रुचिरां त्रैलोक्यनाथप्रियाम्
evaṃ tadā te hyṛṣayo'pi mohitā rūpeṇa tasyāḥ kimutātha devatāḥ ||
tathaiva sarve ca nirīkṣya tanvīṃ satīṃ girindrasya sutāṃ śivapriyām
||22||एवं तदा ते ह्यृषयोऽपि मोहिता रूपेण तस्याः किमुताथ देवताः ॥
तथैव सर्वे च निरीक्ष्य तन्वीं सतीं गिरिन्द्रस्य सुतां शिवप्रियाम्
tataḥ punaścaitya śivaṃ śivapriyāḥ śaśaṃsurasmā ṛṣayastadānīm
||23||ततः पुनश्चैत्य शिवं शिवप्रियाः शशंसुरस्मा ऋषयस्तदानीम्
ṛṣaya ūcuḥ
bhūṣitā hi girīndreṇa svasutā nāsti saṃśayaḥ ||
udvoḍhuṃ gaccha deveśa devaiśca parivāritaḥ
||24||भूषिता हि गिरीन्द्रेण स्वसुता नास्ति संशयः ॥
उद्वोढुं गच्छ देवेश देवैश्च परिवारितः
gaccha śīghraṃ mahādeva pārvatīmātmajanmane ||
tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ prahasyedamuvāca ha
||25||गच्छ शीघ्रं महादेव पार्वतीमात्मजन्मने ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां प्रहस्येदमुवाच ह
vivāho hi mahābhāgā na dṛṣṭo na śruto'pi vā ||
mayā purā ca ṛṣayaḥ kathyatāṃ ca viśeṣataḥ
||26||विवाहो हि महाभागा न दृष्टो न श्रुतोऽपि वा ॥
मया पुरा च ऋषयः कथ्यतां च विशेषतः
tadocurṛṣayaḥ sarve prahasaṃtaḥ sadāśivam ||
viṣṇumāhvaya vai deva brahmaṇaṃ ca śatakratum
||27||तदोचुर्ऋषयः सर्वे प्रहसंतः सदाशिवम् ॥
विष्णुमाह्वय वै देव ब्रह्मणं च शतक्रतुम्
tathā ṛṣigaṇāṃścaiva yakṣagandharvapannagān ||
siddhavidyādharāṃścaiva kiṃnarāṃścāpsarogaṇān
||28||तथा ऋषिगणांश्चैव यक्षगन्धर्वपन्नगान् ॥
सिद्धविद्याधरांश्चैव किंनरांश्चाप्सरोगणान्
etāṃścānyāṃśca subahūnānayasveti satvaram ||
tadākarṇya ṛṣiproktaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ
||29||एतांश्चान्यांश्च सुबहूनानयस्वेति सत्वरम् ॥
तदाकर्ण्य ऋषिप्रोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः
uvāca nāradaṃ devo viṣṇumānaya satvaram ||
brahmāṇaṃ ca mahendraṃ ca anyāṃścaiva samānaya
||30||उवाच नारदं देवो विष्णुमानय सत्वरम् ॥
ब्रह्माणं च महेन्द्रं च अन्यांश्चैव समानय
śaṃbhorvacanamādāya śirasā lokapāvanaḥ ||
jagāma tvarito bhūtvā vaikuṇṭhaṃ viṣṇuvallabhaḥ
||31||शंभोर्वचनमादाय शिरसा लोकपावनः ॥
जगाम त्वरितो भूत्वा वैकुण्ठं विष्णुवल्लभः
dadarśa devaṃ paramāsane sthitaṃ śriyā ca devyā parisevyamānam ||
caturbhujaṃ devavaraṃ mahāprabhaṃ nīlotpalaśyāmatanuṃ vareṇyam
||32||ददर्श देवं परमासने स्थितं श्रिया च देव्या परिसेव्यमानम् ॥
चतुर्भुजं देववरं महाप्रभं नीलोत्पलश्यामतनुं वरेण्यम्
mahārharatnāvṛtacārukuṇḍalaṃ mahākirīṭottamaratnabhāsvatam ||
suvaijayaṃtyā vanamālayā vṛtaṃ sa nāradastaṃ bhuvanaikasundaram
||33||महार्हरत्नावृतचारुकुण्डलं महाकिरीटोत्तमरत्नभास्वतम् ॥
सुवैजयंत्या वनमालया वृतं स नारदस्तं भुवनैकसुन्दरम्
uvāca nārado'bhyetya śaṃbhorvākyamathādarāt ||
brahmavīṇāṃ vādyavīṇāṃ vādyamānaḥ sarvajña ṛṣisattamaḥ
||34||उवाच नारदोऽभ्येत्य शंभोर्वाक्यमथादरात् ॥
ब्रह्मवीणां वाद्यवीणां वाद्यमानः सर्वज्ञ ऋषिसत्तमः
ehyehi tvaṃ mahāviṣṇo mahādevaṃ tvarānvitaḥ ||
udvāhanārthaṃ śaṃbhośca tvamekaḥ kāryasādhakaḥ
||35||एह्येहि त्वं महाविष्णो महादेवं त्वरान्वितः ॥
उद्वाहनार्थं शंभोश्च त्वमेकः कार्यसाधकः
prahasya bhagavānprāha nāradaṃ prati vai tadā ||
kathamudvahane buddhirutpannā tasya śūlinaḥ ||
vijñātārtho'pi bhagavānnāradaṃ paripṛṣṭavān
||36||प्रहस्य भगवान्प्राह नारदं प्रति वै तदा ॥
कथमुद्वहने बुद्धिरुत्पन्ना तस्य शूलिनः ॥
विज्ञातार्थोऽपि भगवान्नारदं परिपृष्टवान्
nārada uvāca
tapasā mahatā rudraḥ pārvatyā paritoṣitaḥ ||
svayamevāgatastatra yatrāste girijā satī
||37||तपसा महता रुद्रः पार्वत्या परितोषितः ॥
स्वयमेवागतस्तत्र यत्रास्ते गिरिजा सती
dāso'hamavadacchaṃbhuḥ pārvatyā paritoṣitaḥ ||
pārvatīṃ ca samabhyarthya varayasva ca bhāmini
||38||दासोऽहमवदच्छंभुः पार्वत्या परितोषितः ॥
पार्वतीं च समभ्यर्थ्य वरयस्व च भामिनि
tvaritenāvadacchaṃbhustvāmāhvayati saṃprati ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā devadevo janārdanaḥ ||
nāradena samāyuktaḥ pārṣadaiḥ parivāritaḥ
||39||त्वरितेनावदच्छंभुस्त्वामाह्वयति संप्रति ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः ॥
नारदेन समायुक्तः पार्षदैः परिवारितः
suparṇamāruhya tadā mahātmā yogīśvarāṇāṃ prabhuracyuto mahān ||
yayau tadā''kāśapathā hariḥ svayaṃ sanārado devavaraiḥ sametaḥ
||40||सुपर्णमारुह्य तदा महात्मा योगीश्वराणां प्रभुरच्युतो महान् ॥
ययौ तदाऽऽकाशपथा हरिः स्वयं सनारदो देववरैः समेतः
taṃ dṛṣṭvā tvaritaṃ devo yogidhyeyāṃghripaṃkajaḥ ||
abhyutthāya mudā yuktaḥ pariṣvajya ca śārṅgiṇam
||41||तं दृष्ट्वा त्वरितं देवो योगिध्येयांघ्रिपंकजः ॥
अभ्युत्थाय मुदा युक्तः परिष्वज्य च शार्ङ्गिणम्
tadā hariharau devāvaikapadyena tiṣṭhataḥ ||
ūcutuḥ sma tadānyonyaṃ kṣemaṃ kuśalameva ca
||42||तदा हरिहरौ देवावैकपद्येन तिष्ठतः ॥
ऊचुतुः स्म तदान्योन्यं क्षेमं कुशलमेव च
īśvara uvāca
girijātapasā viṣṇo jito'haṃ nātra saṃśayaḥ ||
pāṇigrahārthamevādya gaṃtukāmo himālayam
||43||गिरिजातपसा विष्णो जितोऽहं नात्र संशयः ॥
पाणिग्रहार्थमेवाद्य गंतुकामो हिमालयम्
yathārthena ca bho viṣṇo kathayāmi tavāgrataḥ ||
yadā dakṣeṇa bho viṣṇo pradattā ca purā satī
||44||यथार्थेन च भो विष्णो कथयामि तवाग्रतः ॥
यदा दक्षेण भो विष्णो प्रदत्ता च पुरा सती
na ca saṃkalpavidhinā mayā pāṇigrahaḥ kṛtaḥ ||
adhunaiva mayā kāryaṃ karmavistāraṇaṃ bahu
||45||न च संकल्पविधिना मया पाणिग्रहः कृतः ॥
अधुनैव मया कार्यं कर्मविस्तारणं बहु
yatkāryaṃ tanna jānāmi sarvaṃ pāṇigrahocitam ||
śaṃbhostadvacanaṃ śrutvā prahasya madhusūdanaḥ
||46||यत्कार्यं तन्न जानामि सर्वं पाणिग्रहोचितम् ॥
शंभोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः
yāvadvaktuṃ samārebhe tāvadbrahmā samāgataḥ ||
iṃdreṇa saha sarvaiśca lokapālaistvarānvitaḥ
||47||यावद्वक्तुं समारेभे तावद्ब्रह्मा समागतः ॥
इंद्रेण सह सर्वैश्च लोकपालैस्त्वरान्वितः
tathaiva devāsurayakṣadānavā nāgāḥ pataṃgāpsaraso maharṣayaḥ ||
sametya sarve parivaktumīśamūcustadānīṃ śirasā praṇamya
||48||तथैव देवासुरयक्षदानवा नागाः पतंगाप्सरसो महर्षयः ॥
समेत्य सर्वे परिवक्तुमीशमूचुस्तदानीं शिरसा प्रणम्य
gacchagaccha mahādeva asmābhiḥ sahitaḥ prabho ||
tato viṣṇuruvācedaṃ prastāvasadṛśaṃvacaḥ
||49||गच्छगच्छ महादेव अस्माभिः सहितः प्रभो ॥
ततो विष्णुरुवाचेदं प्रस्तावसदृशंवचः
gṛhyoktavidhinā śaṃbho karma kartumihārhasi
||50||गृह्योक्तविधिना शंभो कर्म कर्तुमिहार्हसि
nāṃdīmukhaṃ maṇḍapasthāpanaṃ ca tathā caitatkuru dharmeṇa yuktam ||
mahānadīsaṃgamaṃ varjayitvā kurvaṃti kecidvedamanīṣiṇaśca
||51||नांदीमुखं मण्डपस्थापनं च तथा चैतत्कुरु धर्मेण युक्तम् ॥
महानदीसंगमं वर्जयित्वा कुर्वंति केचिद्वेदमनीषिणश्च
maṇḍapasthāpanaṃ caiva kriyatāṃ hyadhunā vibho ||
tathokto viṣṇunā śaṃbhuścakārātmahitāya vai
||52||मण्डपस्थापनं चैव क्रियतां ह्यधुना विभो ॥
तथोक्तो विष्णुना शंभुश्चकारात्महिताय वै
brahmādibhiḥ kṛtaṃ tena sarvamabhyudayocitam ||
grahāṇāṃ pūjanaṃ cakre kaśyapo brahmaṇā yutaḥ
||53||ब्रह्मादिभिः कृतं तेन सर्वमभ्युदयोचितम् ॥
ग्रहाणां पूजनं चक्रे कश्यपो ब्रह्मणा युतः
tathātriśca vaśiṣṭhaśca gautamotha gururbhṛguḥ ||
kaṇvo bṛhaspatiḥ śaktirjamadagniḥ parāśaraḥ
||54||तथात्रिश्च वशिष्ठश्च गौतमोथ गुरुर्भृगुः ॥
कण्वो बृहस्पतिः शक्तिर्जमदग्निः पराशरः
mārkaṃḍeyaḥ śilāvākaḥ śūnyapālo'kṣataśramaḥ ||
agastyaścyavano gargaḥ śilādo'tha mahāmuniḥ
||55||मार्कंडेयः शिलावाकः शून्यपालोऽक्षतश्रमः ॥
अगस्त्यश्च्यवनो गर्गः शिलादोऽथ महामुनिः
ete cānye ca bahavo hyāgatāḥ śivasannidhau ||
brahmaṇā noditāstatra cakruste vidhivatkriyām
||56||एते चान्ये च बहवो ह्यागताः शिवसन्निधौ ॥
ब्रह्मणा नोदितास्तत्र चक्रुस्ते विधिवत्क्रियाम्
vedoktavidhinā sarve vedavedāṃgapāragāḥ ||
cakrū rakṣāṃ maheśasya kṛtakautukamaṃgalām
||57||वेदोक्तविधिना सर्वे वेदवेदांगपारगाः ॥
चक्रू रक्षां महेशस्य कृतकौतुकमंगलाम्
ṛgyajuḥsāmasahitaiḥ sūktairnānāvidhaistathā ||
maṃgalāni ca bhūrīṇi ṛṣayastattvavedinaḥ
||58||ऋग्यजुःसामसहितैः सूक्तैर्नानाविधैस्तथा ॥
मंगलानि च भूरीणि ऋषयस्तत्त्ववेदिनः
abhyaṃjanādikaṃ sarvaṃ cakrustasya parātmanaḥ ||
khyātaḥ kaparddastasyaiva śivasya paramātmanaḥ
||59||अभ्यंजनादिकं सर्वं चक्रुस्तस्य परात्मनः ॥
ख्यातः कपर्द्दस्तस्यैव शिवस्य परमात्मनः
anekairmauktikairyuktā muṇḍamālā'bhavattadā ||
ye sarpā hyaṃgabhūtāśca te sarve tatkṣaṇādiva ||
babhūvurmaḍanānyeva jātarūpamayāni ca
||60||अनेकैर्मौक्तिकैर्युक्ता मुण्डमालाऽभवत्तदा ॥
ये सर्पा ह्यंगभूताश्च ते सर्वे तत्क्षणादिव ॥
बभूवुर्मडनान्येव जातरूपमयानि च
sarvabhūṣaṇasaṃpanno devadevo maheśvaraḥ ||
yayau devaiḥ parivṛtaḥ śailarājapuraṃ prati
||61||सर्वभूषणसंपन्नो देवदेवो महेश्वरः ॥
ययौ देवैः परिवृतः शैलराजपुरं प्रति
caṃḍikā varabhaginī tadā jātā bhayāvahā ||
pretāsanā gatā caṇḍī sarpābharaṇabhūṣitā
||62||चंडिका वरभगिनी तदा जाता भयावहा ॥
प्रेतासना गता चण्डी सर्पाभरणभूषिता
haimaṃ kalaśamādāya pūrṇaṃ mūrdhnā mahāprabhā ||
parivārairmahācaṃḍī dīptāsyā hyugralocanā
||63||हैमं कलशमादाय पूर्णं मूर्ध्ना महाप्रभा ॥
परिवारैर्महाचंडी दीप्तास्या ह्युग्रलोचना
tatra bhūtānyanekāni virūpāṇi sahasraśaḥ ||
taiḥ sametāgrataścaṃḍī jagāma vikṛtānanā
||64||तत्र भूतान्यनेकानि विरूपाणि सहस्रशः ॥
तैः समेताग्रतश्चंडी जगाम विकृतानना
tasyāḥ sarve pṛṣṭhataśca gaṇāḥ paramadāruṇāḥ ||
koṭyekādaśasaṃkhyākā raudrā rudra priyāśca ye
||65||तस्याः सर्वे पृष्ठतश्च गणाः परमदारुणाः ॥
कोट्येकादशसंख्याका रौद्रा रुद्र प्रियाश्च ये
tadā ḍamarunirghoṣavyāptamāsījjagattrayam ||
bherībhāṃkāraśabdena śaṃkhānāṃ ninadena ca
||66||तदा डमरुनिर्घोषव्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् ॥
भेरीभांकारशब्देन शंखानां निनदेन च
tathā duṃdubhinirghoṣaiḥ śabdaḥ kolāhalo'bhavat ||
gaṇānāṃ pṛṣṭhato bhūtvā sarve devāḥ samutsukāḥ ||
anvayuḥ sarvasiddhāśca lokapālaiḥ samanvitāḥ
||67||तथा दुंदुभिनिर्घोषैः शब्दः कोलाहलोऽभवत् ॥
गणानां पृष्ठतो भूत्वा सर्वे देवाः समुत्सुकाः ॥
अन्वयुः सर्वसिद्धाश्च लोकपालैः समन्विताः
madhye vrajanmaheṃdro'tha airāvatamupāsthitaḥ ||
śubhreṇo cchriyamāṇena chatreṇa parameṇa hi
||68||मध्ये व्रजन्महेंद्रोऽथ ऐरावतमुपास्थितः ॥
शुभ्रेणो च्छ्रियमाणेन छत्रेण परमेण हि
cāmarairvījyamāno'sau surairbahubhirāvṛtaḥ ||
tadā tu vrajamānāsta ṛṣayo bahavo hyamī
||69||चामरैर्वीज्यमानोऽसौ सुरैर्बहुभिरावृतः ॥
तदा तु व्रजमानास्त ऋषयो बहवो ह्यमी
bharadvājādayo viprāḥ śivasyodvahanaṃ prati ||
śākinyo yātudhānāśca vetālā brahmarākṣasāḥ
||70||भरद्वाजादयो विप्राः शिवस्योद्वहनं प्रति ॥
शाकिन्यो यातुधानाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः
bhūtapretapiśācāśca tathānye pramathādayaḥ ||
pṛcchamānāstadā caṃḍīṃ pṛṣṭhato'nvagamaṃstadā
||71||भूतप्रेतपिशाचाश्च तथान्ये प्रमथादयः ॥
पृच्छमानास्तदा चंडीं पृष्ठतोऽन्वगमंस्तदा
kva gatā sā'dhunā caṃḍī dhāvamānāstadā bhṛśam ||
prāptā gatā vrajaṃtīṃ tāṃ praṇipatya mahāprabhām
||72||क्व गता साऽधुना चंडी धावमानास्तदा भृशम् ॥
प्राप्ता गता व्रजंतीं तां प्रणिपत्य महाप्रभाम्
atha procustadā sarve caṃḍīṃ bhairavasaṃyutām ||
vināsmābhiḥ kuto yāsi vada caṃḍi yathā tathā
||73||अथ प्रोचुस्तदा सर्वे चंडीं भैरवसंयुताम् ॥
विनास्माभिः कुतो यासि वद चंडि यथा तथा
prahasyovāca sā caṃḍī bhūtānāṃ tatra śrṛṇvatām ||
śaṃbhorudvahanārthāya pretārūḍhā vrajāmyaham
||74||प्रहस्योवाच सा चंडी भूतानां तत्र श्रृण्वताम् ॥
शंभोरुद्वहनार्थाय प्रेतारूढा व्रजाम्यहम्
haimaṃ kalaśamādāya śirasā bibhratī svayam ||
karavālīsvarūpeṇa caṃḍī jātā tataḥ svayam
||75||हैमं कलशमादाय शिरसा बिभ्रती स्वयम् ॥
करवालीस्वरूपेण चंडी जाता ततः स्वयम्
bhūtaiḥ parivṛtā sarvaiḥ sarveṣāmagrato'vrajat ||
gaṇāstāmanujagmuste gaṇānāṃ pṛṣṭhataḥ surāḥ
||76||भूतैः परिवृता सर्वैः सर्वेषामग्रतोऽव्रजत् ॥
गणास्तामनुजग्मुस्ते गणानां पृष्ठतः सुराः
iṃdrādayo lokapālā ṛṣayaste'grapṛṣṭhataḥ ||
ṛṣīṇāṃ pṛṣṭhato bhūtvā pārṣadāśca mahāprabhāḥ
||77||इंद्रादयो लोकपाला ऋषयस्तेऽग्रपृष्ठतः ॥
ऋषीणां पृष्ठतो भूत्वा पार्षदाश्च महाप्रभाः
viṣṇoramitabhāvajñā mukuṃdācca manoramāḥ ||
sarve payodasaṃkāśāḥ sragviṇo vanamālinaḥ ||
śrīvatsāṃkadharāḥ sarve pītavāsonvitāśca te
||78||विष्णोरमितभावज्ञा मुकुंदाच्च मनोरमाः ॥
सर्वे पयोदसंकाशाः स्रग्विणो वनमालिनः ॥
श्रीवत्सांकधराः सर्वे पीतवासोन्विताश्च ते
caturbhujāḥ kuṃḍalinaḥ kirīṭakaṭakāṃgadaiḥ ||
hāranūpurasūtraiśca kaṭisūtrāṅgulīyakaiḥ ||
śobhitāḥ sarva evaite mahāpuruṣalakṣaṇāḥ
||79||चतुर्भुजाः कुंडलिनः किरीटकटकांगदैः ॥
हारनूपुरसूत्रैश्च कटिसूत्राङ्गुलीयकैः ॥
शोभिताः सर्व एवैते महापुरुषलक्षणाः
teṣāṃ madhye gato viṣṇuḥ śriyopetaḥ surārihā
||80||तेषां मध्ये गतो विष्णुः श्रियोपेतः सुरारिहा
babhau trilokīkṛtaviśvamaṃgalo mahānubhāvairhṛdi kṛtya dhiṣṭhitaḥ ||
śivena sākaṃ paramārthadastadā hariḥ parātmā jagadekabaṃdhuḥ
||81||बभौ त्रिलोकीकृतविश्वमंगलो महानुभावैर्हृदि कृत्य धिष्ठितः ॥
शिवेन साकं परमार्थदस्तदा हरिः परात्मा जगदेकबंधुः
sa tārkṣyaputropari saṃsthito mahām̐llakṣmyā sameto bhuvanaikabhartā ||
sa cāmarairvījyamāno munīṃdraiḥ sarvaiḥ sameto harirīśvaro mahān
||82||स तार्क्ष्यपुत्रोपरि संस्थितो महाँल्लक्ष्म्या समेतो भुवनैकभर्ता ॥
स चामरैर्वीज्यमानो मुनींद्रैः सर्वैः समेतो हरिरीश्वरो महान्
tathā viriṃcirnijavāhanastho vedaiḥ sametaḥ saha ṣaḍbhiraṃgaiḥ ||
tathāgamaiḥ setihāsaiḥ purāṇaiḥ sa saṃvṛto hemagarbho babhūva
||83||तथा विरिंचिर्निजवाहनस्थो वेदैः समेतः सह षड्भिरंगैः ॥
तथागमैः सेतिहासैः पुराणैः स संवृतो हेमगर्भो बभूव
vedhoharibhyāṃ ca tadā suredraiḥ samāvṛtaścarṣibhiḥ saṃparītaḥ ||
vṛṣārūḍho vṛṣaketurdurāpoyogīśvarairapi sarvairagamyaḥ
||84||वेधोहरिभ्यां च तदा सुरेद्रैः समावृतश्चर्षिभिः संपरीतः ॥
वृषारूढो वृषकेतुर्दुरापोयोगीश्वरैरपि सर्वैरगम्यः
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ vṛṣabhaṃ dharmavatsalam ||
sameto mātṛbhiścaiva gobhiśca kṛtalakṣaṇam
||85||शुद्धस्फटिकसंकाशं वृषभं धर्मवत्सलम् ॥
समेतो मातृभिश्चैव गोभिश्च कृतलक्षणम्
ebhissameto'suradānavaiḥ saha yayau maheśo vibudairalaṃkṛtaḥ ||
himālayaṃ girivaryaṃ tadānīṃ pāṇigrahārthaṃ pramadottamāyāḥ
||86||एभिस्समेतोऽसुरदानवैः सह ययौ महेशो विबुदैरलंकृतः ॥
हिमालयं गिरिवर्यं तदानीं पाणिग्रहार्थं प्रमदोत्तमायाः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe śrīśivasya vivāhavarṇanaṃnāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ || 23 ||