kāladahanavṛttāntavarṇanam
lomaśa uvāca
evaṃ te śivadharmāśca kathitāstena vai dvijāḥ ||
saviśeṣāḥ pāśupatāḥ prasādāccaiva vistarāt
||1||एवं ते शिवधर्माश्च कथितास्तेन वै द्विजाः ॥
सविशेषाः पाशुपताः प्रसादाच्चैव विस्तरात्
anekāgamasaṃvītā yathātattvamudāhṛtāḥ ||
kāpālikānāṃ bhedāśca proktā vyāsasamāsataḥ
||2||अनेकागमसंवीता यथातत्त्वमुदाहृताः ॥
कापालिकानां भेदाश्च प्रोक्ता व्याससमासतः
dharmā nānāvidhāḥ proktā naṃdinaṃ prati vai tadā
||3||धर्मा नानाविधाः प्रोक्ता नंदिनं प्रति वै तदा
ṛṣaya ūcuḥ
śrutaṃ kumāracaritamaviśeṣaṃ sumaṃgalam ||
asmābhiśca mahābhāgakiṃcitpṛcchāmahe vayam
||4||श्रुतं कुमारचरितमविशेषं सुमंगलम् ॥
अस्माभिश्च महाभागकिंचित्पृच्छामहे वयम्
śvetasya rājasiṃhasya caritaṃ paramādbhutam ||
yena saṃtoṣito rudraḥ śivo bhaktyā'prameyayā
||5||श्वेतस्य राजसिंहस्य चरितं परमाद्भुतम् ॥
येन संतोषितो रुद्रः शिवो भक्त्याऽप्रमेयया
te bhaktāste mahātmāno jñāninaste ca karmiṇaḥ ||
ye'rcayaṃti mahāśaṃbhuṃ devaṃ bhaktyā samāvṛtāḥ
||6||ते भक्तास्ते महात्मानो ज्ञानिनस्ते च कर्मिणः ॥
येऽर्चयंति महाशंभुं देवं भक्त्या समावृताः
tasmātpṛcchāmahe sarve caritaṃ śaṃkarasya ca ||
vyāsaprasādātsarvaṃ yajjānāsi tvaṃ na cāparaḥ
||7||तस्मात्पृच्छामहे सर्वे चरितं शंकरस्य च ॥
व्यासप्रसादात्सर्वं यज्जानासि त्वं न चापरः
niśamya vacanaṃ teṣāṃ munīnāṃ lomaśo'bravīt
||8||निशम्य वचनं तेषां मुनीनां लोमशोऽब्रवीत्
lomaśa uvāca
ākarṇyatāṃ mahābhāgāścaritaṃ paramādbhutam ||
tasya rājño hi bhajato rājabhogāṃśca sarvaśaḥ ||
matirddhirme samutpannā śvetasya ca mahātmanaḥ
||9||आकर्ण्यतां महाभागाश्चरितं परमाद्भुतम् ॥
तस्य राज्ञो हि भजतो राजभोगांश्च सर्वशः ॥
मतिर्द्धिर्मे समुत्पन्ना श्वेतस्य च महात्मनः
pṛthivīṃ pālayāmāsa prajā dharmeṇa pālayan ||
brahmaṇyaḥ satyavākchūraḥ śivabhakto niraṃtaram
||10||पृथिवीं पालयामास प्रजा धर्मेण पालयन् ॥
ब्रह्मण्यः सत्यवाक्छूरः शिवभक्तो निरंतरम्
rājyaṃ śaśāsātha sa śaktito nṛpo bhaktyā tadā caiva samarcayatsadā ||
śaṃbhuṃ pareśaṃ paramaṃ parātparaṃ śāṃtaṃ purāṇaṃ paramātmarūpam
||11||राज्यं शशासाथ स शक्तितो नृपो भक्त्या तदा चैव समर्चयत्सदा ॥
शंभुं परेशं परमं परात्परं शांतं पुराणं परमात्मरूपम्
āyustasya parikṣīṇamarcataḥ parameśvaram ||
athaitacca mahābhāga caritaṃ śrūyatāṃ mama
||12||आयुस्तस्य परिक्षीणमर्चतः परमेश्वरम् ॥
अथैतच्च महाभाग चरितं श्रूयतां मम
vāṇī śivakathāyuktā paramāścaryasaṃyutā ||
na vā''dhayo hi tasyaiva vyādhayo hi mahīpateḥ
||13||वाणी शिवकथायुक्ता परमाश्चर्यसंयुता ॥
न वाऽऽधयो हि तस्यैव व्याधयो हि महीपतेः
tasya rājño na bādhaṃte tathā copadravāstvamī ||
nirītiko jano hyāsīnnirupadrava eva ca
||14||तस्य राज्ञो न बाधंते तथा चोपद्रवास्त्वमी ॥
निरीतिको जनो ह्यासीन्निरुपद्रव एव च
akṛṣṭapacyauṣadhayastasya rājño'bhavanbhuvi ||
tapasvino brāhmaṇāśca varṇāśramayutā janāḥ
||15||अकृष्टपच्यौषधयस्तस्य राज्ञोऽभवन्भुवि ॥
तपस्विनो ब्राह्मणाश्च वर्णाश्रमयुता जनाः
na putramaraṇe duḥkhaṃ nāpamānaṃ na mārakāḥ ||
na dāridryaṃ ca te sarve prāpnuvanti kadācana
||16||न पुत्रमरणे दुःखं नापमानं न मारकाः ॥
न दारिद्र्यं च ते सर्वे प्राप्नुवन्ति कदाचन
evaṃ bahutaraḥ kālastasya rājño mahātmanaḥ ||
gato hi saphalo viprāḥ śivapūjāratasya vai
||17||एवं बहुतरः कालस्तस्य राज्ञो महात्मनः ॥
गतो हि सफलो विप्राः शिवपूजारतस्य वै
ekadā pūjamānaṃ taṃ śaṃkaraṃ paramārthadam ||
yamo hi preṣayāmāsa yamadūtānnṛpaṃ prati
||18||एकदा पूजमानं तं शंकरं परमार्थदम् ॥
यमो हि प्रेषयामास यमदूतान्नृपं प्रति
vacanāccitraguptasya śveta ānīyatāmiti ||
tatheti matvā te dūtā āgatāḥ śivamaṃdiram
||19||वचनाच्चित्रगुप्तस्य श्वेत आनीयतामिति ॥
तथेति मत्वा ते दूता आगताः शिवमंदिरम्
rājānaṃ netukāmāste pāśahastā mahābhayāḥ ||
yāvatsamāgatā yāmyā rājānaṃ dadṛśustvarāt
||20||राजानं नेतुकामास्ते पाशहस्ता महाभयाः ॥
यावत्समागता याम्या राजानं ददृशुस्त्वरात्
na cakrire tadā dūtā ājñāṃ dharmasya caiva hi ||
jñātvā sarvaṃ yamaścaiva āgataḥ svayameva hi
||21||न चक्रिरे तदा दूता आज्ञां धर्मस्य चैव हि ॥
ज्ञात्वा सर्वं यमश्चैव आगतः स्वयमेव हि
uddhṛtya daṃḍaṃ sahasā netukāmastadā nṛpam ||
dadarśa ca mahābāhuḥ śivadhyānaparāyaṇam
||22||उद्धृत्य दंडं सहसा नेतुकामस्तदा नृपम् ॥
ददर्श च महाबाहुः शिवध्यानपरायणम्
śivabhaktiyutaṃ śāṃtaṃ kevalaṃ jñānasaṃyutam ||
yamo'pi dṛṣṭvā rājānaṃ paraṃ kṣobhamupāgamat
||23||शिवभक्तियुतं शांतं केवलं ज्ञानसंयुतम् ॥
यमोऽपि दृष्ट्वा राजानं परं क्षोभमुपागमत्
citrastho hyabhavatsdyaḥ pretarājo'tivihvalaḥ ||
kālarūpaśca yo nityaṃ prajānāṃ kṣayakārakaḥ
||24||चित्रस्थो ह्यभवत्स्द्यः प्रेतराजोऽतिविह्वलः ॥
कालरूपश्च यो नित्यं प्रजानां क्षयकारकः
āgatastatkṣaṇādeva nṛpaṃ prati ruṣānvitaḥ ||
khaḍgena sitadhāreṇa carmaṇā paramema hi
||25||आगतस्तत्क्षणादेव नृपं प्रति रुषान्वितः ॥
खड्गेन सितधारेण चर्मणा परमेम हि
tāvattaṃ dadṛśe so'pi sthitaṃ dvāri bhayāvṛtam ||
uvāca kālo hi tadā yamaṃ vaivasvataṃ prati
||26||तावत्तं ददृशे सोऽपि स्थितं द्वारि भयावृतम् ॥
उवाच कालो हि तदा यमं वैवस्वतं प्रति
kasmāttvayā dharamarāja no nīto'yaṃ nṛpo mahān ||
yama dūtasahāyaśca bhītavatpratibhāsi me
||27||कस्मात्त्वया धरमराज नो नीतोऽयं नृपो महान् ॥
यम दूतसहायश्च भीतवत्प्रतिभासि मे
kālātyayo na karttavyo vacanānmama suvrata ||
kālenoktastadā dharma uvāca prastutaṃ vacaḥ
||28||कालात्ययो न कर्त्तव्यो वचनान्मम सुव्रत ॥
कालेनोक्तस्तदा धर्म उवाच प्रस्तुतं वचः
tavājñāṃ ca kariṣyāmi nātra kāryā vicāraṇā ||
asau huratyayo'smākaṃ śivabhakto niraṃtaram
||29||तवाज्ञां च करिष्यामि नात्र कार्या विचारणा ॥
असौ हुरत्ययोऽस्माकं शिवभक्तो निरंतरम्
citrasthā iva tiṣṭhāma bhayāddevasya śūlinaḥ ||
yamasya vacanaṃ śrutvā kālaḥ krodhasamanvitaḥ ||
rājānaṃ haṃtumārebhe tvaritaḥ khaḍgamādade
||30||चित्रस्था इव तिष्ठाम भयाद्देवस्य शूलिनः ॥
यमस्य वचनं श्रुत्वा कालः क्रोधसमन्वितः ॥
राजानं हंतुमारेभे त्वरितः खड्गमाददे
triguṇāṣṭākrasaṃkāśaṃ praviveśa śivālayam ||
yāvatkopena mahatā tāvaddṛṣṭaḥ pinākinā ||
svabhaktaṃ haṃtukāmosau śvetarājānamuttamam
||31||त्रिगुणाष्टाक्रसंकाशं प्रविवेश शिवालयम् ॥
यावत्कोपेन महता तावद्दृष्टः पिनाकिना ॥
स्वभक्तं हंतुकामोसौ श्वेतराजानमुत्तमम्
dhyānasthitaṃ cātmani taṃ viśuddhajñānapradīpena viśuddhacittam ||
ātmānamātmātmatayā niraṃtaraṃ svayaṃprakāśaṃ paramaṃ purastāt
||32||ध्यानस्थितं चात्मनि तं विशुद्धज्ञानप्रदीपेन विशुद्धचित्तम् ॥
आत्मानमात्मात्मतया निरंतरं स्वयंप्रकाशं परमं पुरस्तात्
evaṃvidhaṃ taṃ prasamīkṣya kālaṃ saṃciṃtyamānaṃ manasā'calena ||
śaivaṃ padaṃ yatparamārtharūpaṃ kaivalyasāyujyakaraṃ svarūpataḥ
||33||एवंविधं तं प्रसमीक्ष्य कालं संचिंत्यमानं मनसाऽचलेन ॥
शैवं पदं यत्परमार्थरूपं कैवल्यसायुज्यकरं स्वरूपतः
sadāśivena dṛṣṭo'sau kālaḥ kālāṃtakena ca ||
ucchṛṃkhalaḥ khalo darpādviśamāno nijāṃtike
||34||सदाशिवेन दृष्टोऽसौ कालः कालांतकेन च ॥
उच्छृंखलः खलो दर्पाद्विशमानो निजांतिके
naṃdikeśvaramadhyastho yāvaddṛṣṭo nijāṃtike ||
śivena jagadīśena bhaktavatsalabaṃdhunā
||35||नंदिकेश्वरमध्यस्थो यावद्दृष्टो निजांतिके ॥
शिवेन जगदीशेन भक्तवत्सलबंधुना
nirīkṣitastṛtīyena cakṣuṣā parameṣṭhinā ||
svabhaktaṃ rakṣamāṇena bhasmasādabhavatkṣaṇāt
||36||निरीक्षितस्तृतीयेन चक्षुषा परमेष्ठिना ॥
स्वभक्तं रक्षमाणेन भस्मसादभवत्क्षणात्
dadāha taṃ kālamanekavarṇaṃ vyāttānanaṃ bhīmabahūgrarūpam ||
jvālāvalībhiḥ paridahyamānamatipracaṃḍaṃ bhuvanaikabhakṣaṇam
||37||ददाह तं कालमनेकवर्णं व्यात्ताननं भीमबहूग्ररूपम् ॥
ज्वालावलीभिः परिदह्यमानमतिप्रचंडं भुवनैकभक्षणम्
dadarśire devagaṇāḥ sametāḥ sayakṣagaṃdharvapiśācaguhyakāḥ ||
siddhāpsaraḥsarvakhagāśca pannagāḥ patatriṇo lokapālāstathaiva
||38||ददर्शिरे देवगणाः समेताः सयक्षगंधर्वपिशाचगुह्यकाः ॥
सिद्धाप्सरःसर्वखगाश्च पन्नगाः पतत्रिणो लोकपालास्तथैव
jvālāmālāvṛtaṃ kālamīśvarasyāgrataḥ sthitam ||
labdhasaṃjñastadā rājā kālaṃ svaṃ haṃtumāgatam
||39||ज्वालामालावृतं कालमीश्वरस्याग्रतः स्थितम् ॥
लब्धसंज्ञस्तदा राजा कालं स्वं हंतुमागतम्
punaḥ punarddadarśātha dahyamānaṃ kṛśānunā ||
prārthayāmāsa sa vyagro rudraṃ kālāgnisannibham
||40||पुनः पुनर्द्ददर्शाथ दह्यमानं कृशानुना ॥
प्रार्थयामास स व्यग्रो रुद्रं कालाग्निसन्निभम्
rājovāca
namo rudrāya śāṃtāya svajyotsnāyātmavedhase ||
niraṃtarāya sūkṣmāya jyotiṣāṃ pataye namaḥ
||41||नमो रुद्राय शांताय स्वज्योत्स्नायात्मवेधसे ॥
निरंतराय सूक्ष्माय ज्योतिषां पतये नमः
trātā tvaṃ hi jagannātha pitā mātā suhṛtsakhā ||
tvameva baṃdhuḥ svajano lokānāṃ prabhurīśvaraḥ
||42||त्राता त्वं हि जगन्नाथ पिता माता सुहृत्सखा ॥
त्वमेव बंधुः स्वजनो लोकानां प्रभुरीश्वरः
kiṃ kṛtaṃ hi tvayā śaṃbho ko'sau dagdho mamāgrataḥ ||
na jānāmi ca kiṃ jātaṃ kṛtaṃ kena mahattaram
||43||किं कृतं हि त्वया शंभो कोऽसौ दग्धो ममाग्रतः ॥
न जानामि च किं जातं कृतं केन महत्तरम्
evaṃ prārthayatastasya śrutvā ca paridevanam ||
uvāca śaṃkaro vākyaṃ bodhayanniva taṃ nṛpam
||44||एवं प्रार्थयतस्तस्य श्रुत्वा च परिदेवनम् ॥
उवाच शंकरो वाक्यं बोधयन्निव तं नृपम्
rudra uvāca
mayā dagdho hyayaṃ kālastavārthe ca tavāgrataḥ ||
dahyamāno hi dṛṣṭaste jvālā mālākulo mahān
||45||मया दग्धो ह्ययं कालस्तवार्थे च तवाग्रतः ॥
दह्यमानो हि दृष्टस्ते ज्वाला मालाकुलो महान्
evamuktastadā tena śaṃbhunā rājasattamaḥ ||
uvāca praśrito bhūtvā vacanaṃ śivamagrataḥ
||46||एवमुक्तस्तदा तेन शंभुना राजसत्तमः ॥
उवाच प्रश्रितो भूत्वा वचनं शिवमग्रतः
kimanena kṛtaṃ śaṃbho akṛtyaṃ vada tattvataḥ ||
ya imāṃ prāptito'vasthāṃ prāṇātyayakarīṃ bhava
||47||किमनेन कृतं शंभो अकृत्यं वद तत्त्वतः ॥
य इमां प्राप्तितोऽवस्थां प्राणात्ययकरीं भव
evaṃ vijñāpitastena hyuvāca parameśvaraḥ ||
bhakṣako'yaṃ mahārāja sarveṣāṃ prāṇināmiha
||48||एवं विज्ञापितस्तेन ह्युवाच परमेश्वरः ॥
भक्षकोऽयं महाराज सर्वेषां प्राणिनामिह
bhakṣaṇārthaṃ tava vibho so'yaṃ krūro'dhunā''gataḥ ||
mamāṃtikaṃ mahārāja tasmāddagdho mayā vibho
||49||भक्षणार्थं तव विभो सोऽयं क्रूरोऽधुनाऽऽगतः ॥
ममांतिकं महाराज तस्माद्दग्धो मया विभो
bahūnāṃ kṣemamanvicchaṃstavārthe'nhaṃ viśeṣataḥ
||50||बहूनां क्षेममन्विच्छंस्तवार्थेऽन्हं विशेषतः
ye pāpino hyadharmiṣṭhā lokasaṃhārakārakāḥ ||
pāṣaṃḍavādasaṃyuktā vadhyāste mama caiva hi ||
vākyaṃ niśamya rudrasya śveto vacanamabravīt
||51||ये पापिनो ह्यधर्मिष्ठा लोकसंहारकारकाः ॥
पाषंडवादसंयुक्ता वध्यास्ते मम चैव हि ॥
वाक्यं निशम्य रुद्रस्य श्वेतो वचनमब्रवीत्
kālenaiva hi loko'yaṃ puṇyamācarate sadā ||
dharmaniṣṭhāśca kecittu bhaktyā paramayā yutāḥ
||52||कालेनैव हि लोकोऽयं पुण्यमाचरते सदा ॥
धर्मनिष्ठाश्च केचित्तु भक्त्या परमया युताः
upāsanāratāḥ kecijjñānino hi tathā pare ||
kecidadhyātmasaṃyuktāścānye muktāśca kecana
||53||उपासनारताः केचिज्ज्ञानिनो हि तथा परे ॥
केचिदध्यात्मसंयुक्ताश्चान्ये मुक्ताश्च केचन
kālo hi hartā ca carācarāṇāṃ tathā hyasau pālako'pyadvitīyaḥ ||
sa sraṣṭā vai prāṇināṃ prāṇabhūtastasmādenaṃ jīvayasvāśu bhūyaḥ
||54||कालो हि हर्ता च चराचराणां तथा ह्यसौ पालकोऽप्यद्वितीयः ॥
स स्रष्टा वै प्राणिनां प्राणभूतस्तस्मादेनं जीवयस्वाशु भूयः
yadi sṛṣṭiparo'si tvaṃ kālaṃ jīvaya satvaram ||
yadi saṃhārabhūto'si sarveṣāṃ prāṇināmiha
||55||यदि सृष्टिपरोऽसि त्वं कालं जीवय सत्वरम् ॥
यदि संहारभूतोऽसि सर्वेषां प्राणिनामिह
tarhyevaṃ kuru śaṃbho tvaṃ kālasya ca mahātmanaḥ ||
vinā kālena yatkiṃcidbhaviṣyati na śaṃkara
||56||तर्ह्येवं कुरु शंभो त्वं कालस्य च महात्मनः ॥
विना कालेन यत्किंचिद्भविष्यति न शंकर
iti vijñāpitastena rājñā śaṃbhuḥ pratāpinā ||
cakāra vacanaṃ tasya bhaktasya ca cikīrṣitam
||57||इति विज्ञापितस्तेन राज्ञा शंभुः प्रतापिना ॥
चकार वचनं तस्य भक्तस्य च चिकीर्षितम्
śaṃbhuḥ prahasyātha tadā maheśaḥ saṃjīvayāmāsa pinākapāṇiḥ ||
cakāra rūpaṃ ca yathā purāsīdāliṃgatosau yamadūtamadhye
||58||शंभुः प्रहस्याथ तदा महेशः संजीवयामास पिनाकपाणिः ॥
चकार रूपं च यथा पुरासीदालिंगतोसौ यमदूतमध्ये
upasthito'sau tvatha lajjamānastuṣṭāva devaṃ vṛṣabhadhvajaṃ tam ||
natvā puraḥsthāgnimayaṃ hi kālaḥ savismayo vākyamidaṃ babhāṣe
||59||उपस्थितोऽसौ त्वथ लज्जमानस्तुष्टाव देवं वृषभध्वजं तम् ॥
नत्वा पुरःस्थाग्निमयं हि कालः सविस्मयो वाक्यमिदं बभाषे
kāla uvāca
kālāṃtaka tripureśa tripurāṃtakara prabho ||
madano hi tvayā deva kṛto'naṃgo jagatpate
||60||कालांतक त्रिपुरेश त्रिपुरांतकर प्रभो ॥
मदनो हि त्वया देव कृतोऽनंगो जगत्पते
dakṣayajñavināśaśca kṛto hi paramādbhutaḥ ||
kālakūṭaṃ duḥprasahaṃ sarveṣāṃ kṣayakṛnmahat
||61||दक्षयज्ञविनाशश्च कृतो हि परमाद्भुतः ॥
कालकूटं दुःप्रसहं सर्वेषां क्षयकृन्महत्
grasitaṃ tattvayā śaṃbho anyeṣāmapi durddharam ||
liṃgarūpeṇa mahatā vyāptamāsījjagattrayam
||62||ग्रसितं तत्त्वया शंभो अन्येषामपि दुर्द्धरम् ॥
लिंगरूपेण महता व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम्
layanālliṃgamityuktaṃ sarvairapi surā suraiḥ ||
yasyāṃtaṃ na vidurddevā brahmaviṣṇupurogamāḥ
||63||लयनाल्लिंगमित्युक्तं सर्वैरपि सुरा सुरैः ॥
यस्यांतं न विदुर्द्देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः
liṃgasya devadevasya mahimānaṃ parasya ca ||
namaste parameśāya namaste viśvamaṃgala ||
namaste śitikaṇṭhāya namastasmai kapardine
||64||लिंगस्य देवदेवस्य महिमानं परस्य च ॥
नमस्ते परमेशाय नमस्ते विश्वमंगल ॥
नमस्ते शितिकण्ठाय नमस्तस्मै कपर्दिने
namonamaḥ kāraṇakāraṇāya te namonamo maṃgalamaṃgalātmane ||
jñānātmane jñānavidāṃ manīṣiṇāṃ tvamādidevo'si pumānpurāṇaḥ
||65||नमोनमः कारणकारणाय ते नमोनमो मंगलमंगलात्मने ॥
ज्ञानात्मने ज्ञानविदां मनीषिणां त्वमादिदेवोऽसि पुमान्पुराणः
tvameva sarvaṃ jagadevabaṃdho vedāṃtavedyo'si mahānubhāvaḥ ||
mahānubhāvaiḥ parikīrttanīyastvameva viśveśvara viśvamānyaḥ
||66||त्वमेव सर्वं जगदेवबंधो वेदांतवेद्योऽसि महानुभावः ॥
महानुभावैः परिकीर्त्तनीयस्त्वमेव विश्वेश्वर विश्वमान्यः
tvaṃ pāsi luṃpasi jagattritayaṃ maheśa sraṣṭāsi bhūtapatireva na kaścidanyaḥ
||67||त्वं पासि लुंपसि जगत्त्रितयं महेश स्रष्टासि भूतपतिरेव न कश्चिदन्यः
iti stutastadā tena kālena jagadīśvaraḥ ||
uvāca kālo rājānaṃ śvetaṃ saṃbodhayanniva
||68||इति स्तुतस्तदा तेन कालेन जगदीश्वरः ॥
उवाच कालो राजानं श्वेतं संबोधयन्निव
kāla uvāca
manuṣyaloke sakale nānyastvatto hi vidyate ||
yena tvayā jito devo hyajeyo bhuvanatraye
||69||मनुष्यलोके सकले नान्यस्त्वत्तो हि विद्यते ॥
येन त्वया जितो देवो ह्यजेयो भुवनत्रये
mayā hatamidaṃ viśvaṃ jagadetaccarācaram ||
jetāhaṃ sarvadevānāṃ sarveṣāṃ duratikramaḥ
||70||मया हतमिदं विश्वं जगदेतच्चराचरम् ॥
जेताहं सर्वदेवानां सर्वेषां दुरतिक्रमः
sa hi te cānugo jāto mahārāja prayaccha me ||
abhayaṃ devadevācca śūlinaḥ parameṣṭhinaḥ
||71||स हि ते चानुगो जातो महाराज प्रयच्छ मे ॥
अभयं देवदेवाच्च शूलिनः परमेष्ठिनः
evamuktastadā tena śvetaḥ kālena caiva hi ||
uvāca prahasanvācā meghanādagabhīrayā
||72||एवमुक्तस्तदा तेन श्वेतः कालेन चैव हि ॥
उवाच प्रहसन्वाचा मेघनादगभीरया
rājovāca
śivasya paramaṃ rūpaṃ tvameko nāsti saṃśayaḥ ||
kālastvamasi bhūtānāṃ sthitisaṃhārarūpavān
||73||शिवस्य परमं रूपं त्वमेको नास्ति संशयः ॥
कालस्त्वमसि भूतानां स्थितिसंहाररूपवान्
tasmātpūjyatamo'si tvaṃ sarveṣāṃ ca niyāmakaḥ ||
tvadbhayātkṛtinaḥ sarve śaraṇaṃ parameśvaram ||
vrajaṃti vividhairbhārvairātmalakṣaṇatatparāḥ
||74||तस्मात्पूज्यतमोऽसि त्वं सर्वेषां च नियामकः ॥
त्वद्भयात्कृतिनः सर्वे शरणं परमेश्वरम् ॥
व्रजंति विविधैर्भार्वैरात्मलक्षणतत्पराः
suta uvāca
tenaivaṃ rakṣitataḥ kālo rājñā paramadharmiṇā ||
śivaprasādamātreṇa labdhasaṃjño babhūvaha
||75||तेनैवं रक्षिततः कालो राज्ञा परमधर्मिणा ॥
शिवप्रसादमात्रेण लब्धसंज्ञो बभूवह
tadā yamena stavito mṛtyunā yamadūtakaiḥ ||
śivaṃ praṇamya saṃstutya śvetaṃ rājānameva ca ||
yayau svamālayaṃ viprā mene svaṃ janitaṃ punaḥ
||76||तदा यमेन स्तवितो मृत्युना यमदूतकैः ॥
शिवं प्रणम्य संस्तुत्य श्वेतं राजानमेव च ॥
ययौ स्वमालयं विप्रा मेने स्वं जनितं पुनः
māyayā saha patnyā ca śivasya caritaṃ mahat ||
anusaṃsmṛtya saṃsmṛtya vismayaṃ paramaṃ yayau
||77||मायया सह पत्न्या च शिवस्य चरितं महत् ॥
अनुसंस्मृत्य संस्मृत्य विस्मयं परमं ययौ
kathayāmāsa sarveṣāṃ dūtānāṃ svayameva hi ||
ākarṇyatāṃ mama vaco he dūtāstvaritena hi
||78||कथयामास सर्वेषां दूतानां स्वयमेव हि ॥
आकर्ण्यतां मम वचो हे दूतास्त्वरितेन हि
karttavyaṃ ca prayatnena nānyathā mama bhāṣitam
||79||कर्त्तव्यं च प्रयत्नेन नान्यथा मम भाषितम्
kāla uvāca
ye tripuṇḍraṃdhārayaṃti tathā ye vai jaṭādharāḥ ||
ye rudrākṣadharāścaiva tathā ye śivanāminaḥ
||80||ये त्रिपुण्ड्रंधारयंति तथा ये वै जटाधराः ॥
ये रुद्राक्षधराश्चैव तथा ये शिवनामिनः
upajīvanahetośca bhiyā ye hyapi mānavāḥ ||
pāpino'pi durācārāḥ śivaveṣadharā hyamī
||81||उपजीवनहेतोश्च भिया ये ह्यपि मानवाः ॥
पापिनोऽपि दुराचाराः शिववेषधरा ह्यमी
nānetavyā bhavadbhiśca mama lokaṃ kadācana ||
varjyāste hi prayatnena pāpino'pi sadaiva hi
||82||नानेतव्या भवद्भिश्च मम लोकं कदाचन ॥
वर्ज्यास्ते हि प्रयत्नेन पापिनोऽपि सदैव हि
anyeṣāṃ kā kathā dūtā ye'rcayaṃti sadāśivam ||
bhaktyā paramayā śaṃbhuṃ rudrāste nātra saṃśayaḥ
||83||अन्येषां का कथा दूता येऽर्चयंति सदाशिवम् ॥
भक्त्या परमया शंभुं रुद्रास्ते नात्र संशयः
rudrākṣamekaṃ śirasā bibharti yastathā tripuṃḍraṃ ca lalāṭamadhyake ||
paṃcākṣarīṃ ye prajapaṃti sādhavaḥ pūjya bhavadbhiśca na cānyathā kvacit
||84||रुद्राक्षमेकं शिरसा बिभर्ति यस्तथा त्रिपुंड्रं च ललाटमध्यके ॥
पंचाक्षरीं ये प्रजपंति साधवः पूज्य भवद्भिश्च न चान्यथा क्वचित्
yasminrāṣṭro'tha vā deśe grāme cāpi vicakṣaṇaḥ ||
śivabhakto na dṛśyeta smaśānāttu viśiṣyate ||
tadrāṣṭraṃ deśamityāhuḥ satyaṃ prativadāmi vaḥ
||85||यस्मिन्राष्ट्रोऽथ वा देशे ग्रामे चापि विचक्षणः ॥
शिवभक्तो न दृश्येत स्मशानात्तु विशिष्यते ॥
तद्राष्ट्रं देशमित्याहुः सत्यं प्रतिवदामि वः
yasminna saṃti nityaṃ hi śivabhaktisamanvitāḥ ||
tadgramasthā janāḥ sarve śāsanīyā na saṃśayaḥ
||86||यस्मिन्न संति नित्यं हि शिवभक्तिसमन्विताः ॥
तद्ग्रमस्था जनाः सर्वे शासनीया न संशयः
evamājñāpayāmāsa yamo'pi nijakiṃkarān ||
tatheti matvā te sarve tūṣṇī māsansuvismitāḥ
||87||एवमाज्ञापयामास यमोऽपि निजकिंकरान् ॥
तथेति मत्वा ते सर्वे तूष्णी मासन्सुविस्मिताः
evaṃvidho'yaṃ bhuvanaikabhartā sadāśivo lokaguruḥ sa ekaḥ ||
dātā prahartā nijabhāvayuktaḥ sanātano'yaṃ jagadekabaṃdhuḥ
||88||एवंविधोऽयं भुवनैकभर्ता सदाशिवो लोकगुरुः स एकः ॥
दाता प्रहर्ता निजभावयुक्तः सनातनोऽयं जगदेकबंधुः
dagdhvā kālaṃ mahādevo nirbhayaṃ ca dadau vibhuḥ ||
śvetasya rājarājasya mahīpālavarasya ca
||89||दग्ध्वा कालं महादेवो निर्भयं च ददौ विभुः ॥
श्वेतस्य राजराजस्य महीपालवरस्य च
tadā nirbhayamāpannaḥ śvetarājo mahāmanāḥ ||
bhaktyā ca parayā mukto babhūva kṛtaniścayaḥ
||90||तदा निर्भयमापन्नः श्वेतराजो महामनाः ॥
भक्त्या च परया मुक्तो बभूव कृतनिश्चयः
tadā devaiḥ pūjyamāna ṛṣibhiḥ pannagaistathā ||
śvato rājanyavaryo'sau śivasāyujyamāptavān
||91||तदा देवैः पूज्यमान ऋषिभिः पन्नगैस्तथा ॥
श्वतो राजन्यवर्योऽसौ शिवसायुज्यमाप्तवान्
evaṃ bhaktiparāṇāṃ ca maheśe ca jagadgurau ||
siddhiḥ karatale teṣāṃ satyaṃ prativadāmi vaḥ
||92||एवं भक्तिपराणां च महेशे च जगद्गुरौ ॥
सिद्धिः करतले तेषां सत्यं प्रतिवदामि वः
śvapaco'pi variṣṭhaḥ syātprasādācchaṃ karasya ca ||
tasmātsarvaprayatnena pūjanīyo hi śaṃkaraḥ
||93||श्वपचोऽपि वरिष्ठः स्यात्प्रसादाच्छं करस्य च ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीयो हि शंकरः
bahūnāṃ janamanāmaṃte śivabhaktiḥ prajāyate
||94||बहूनां जनमनामंते शिवभक्तिः प्रजायते
jñānināṃ kṛtabuddhīnāṃ janmajanmaniśaṃkaraḥ ||
kiṃ mayā bahunoktena pūjanīyaḥ sadāśivaḥ
||95||ज्ञानिनां कृतबुद्धीनां जन्मजन्मनिशंकरः ॥
किं मया बहुनोक्तेन पूजनीयः सदाशिवः
atraivodāharaṃtīmamitihāsaṃ purātanam ||
kirātena kṛtaṃ vrataṃ ca paramādbhutam ||
yenaiva tāritaṃ viśvaṃ jagadetaccarācaram
||96||अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् ॥
किरातेन कृतं व्रतं च परमाद्भुतम् ॥
येनैव तारितं विश्वं जगदेतच्चराचरम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍe śvetarājacarite śivabhaktiprabhāveṇa kāladahanavṛttāntavarṇanaṃnāma dvātriṃśo'dhyāyaḥ || 32 ||