tapovanagamanavarṇanam
lomaśa uvāca
rājyaṃ cakāra kailāsa davadavā jagatpatiḥ ||
gaṇaiḥ sameto bahubhirvīrabhadrānvito mahān
||1||राज्यं चकार कैलास दवदवा जगत्पतिः ॥
गणैः समेतो बहुभिर्वीरभद्रान्वितो महान्
ṛṣibhiḥ sahito rudro devairindrādibhiḥ saha ||
brahmā yasya stutiparo viṣṇuḥ preṣyavadāsthitaḥ
||2||ऋषिभिः सहितो रुद्रो देवैरिन्द्रादिभिः सह ॥
ब्रह्मा यस्य स्तुतिपरो विष्णुः प्रेष्यवदास्थितः
iṃdro devagaṇaiḥ sārddhaṃ sevādharmaparo'bhavat ||
yasya cchatradharaścaṃdro vāyuścāmaradhṛktathā
||3||इंद्रो देवगणैः सार्द्धं सेवाधर्मपरोऽभवत् ॥
यस्य च्छत्रधरश्चंद्रो वायुश्चामरधृक्तथा
sūpānnakartā satataṃ jātavadā nirantaram ||
gaṃdharvā gāyakā yasya stāvakāśca pinākinaḥ
||4||सूपान्नकर्ता सततं जातवदा निरन्तरम् ॥
गंधर्वा गायका यस्य स्तावकाश्च पिनाकिनः
vidyādharāśca bahavastathā cāpsarasāṃ gaṇāḥ ||
nanṛtuścāgragā yasya so'sau kailāsaparvate
||5||विद्याधराश्च बहवस्तथा चाप्सरसां गणाः ॥
ननृतुश्चाग्रगा यस्य सोऽसौ कैलासपर्वते
putrairgaṇeśaskaṃdādyaistathā girijayā saha ||
rājyaṃ pratāpibhiścakre'śaṃkaścaṃkramaṇena ca
||6||पुत्रैर्गणेशस्कंदाद्यैस्तथा गिरिजया सह ॥
राज्यं प्रतापिभिश्चक्रेऽशंकश्चंक्रमणेन च
yenāṃdhako mahā daityaḥ sa devānāmarirmahān ||
duṣṭo viddhastriśūlena gagane sthāpitaściram
||7||येनांधको महा दैत्यः स देवानामरिर्महान् ॥
दुष्टो विद्धस्त्रिशूलेन गगने स्थापितश्चिरम्
hatvā gajāsuraṃ yena utkṛttya carma vai kṛtam ||
ciraṃ prāvaraṇaṃ divyaṃ tathā tripuradīpanam ||
viṣṇunā pālyabhūtena reje sarvāṃgasundaraḥ
||8||हत्वा गजासुरं येन उत्कृत्त्य चर्म वै कृतम् ॥
चिरं प्रावरणं दिव्यं तथा त्रिपुरदीपनम् ॥
विष्णुना पाल्यभूतेन रेजे सर्वांगसुन्दरः
taṃ draṣṭukāmo bhagavānnārado divya rśanaḥ ||
yayau ca parvataśreṣṭhaṃ kailāsaṃ candrapāṃḍuram
||9||तं द्रष्टुकामो भगवान्नारदो दिव्य र्शनः ॥
ययौ च पर्वतश्रेष्ठं कैलासं चन्द्रपांडुरम्
sudhayā parayā cāpi sevitaṃ paramādbhutam ||
karpūragauraṃ ca tadā dṛṣṭvā taṃ sumahābalam ||
nārado vismayāviṣṭaḥ praviṣṭo gandhamādanam
||10||सुधया परया चापि सेवितं परमाद्भुतम् ॥
कर्पूरगौरं च तदा दृष्ट्वा तं सुमहाबलम् ॥
नारदो विस्मयाविष्टः प्रविष्टो गन्धमादनम्
anekāścaryasaṃyuktaṃ tapanaiśca suśobhitam ||
gāyadvidyādharībhiśca pūritaṃ ca mahāprabham
||11||अनेकाश्चर्यसंयुक्तं तपनैश्च सुशोभितम् ॥
गायद्विद्याधरीभिश्च पूरितं च महाप्रभम्
kalpadrumāśca bahavo latābhiḥ pariveṣṭitāḥ ||
ghanacchāyāsū tāsveva viśiṣṭā kāmadhenavaḥ
||12||कल्पद्रुमाश्च बहवो लताभिः परिवेष्टिताः ॥
घनच्छायासू तास्वेव विशिष्टा कामधेनवः
pārijātavanāmodalaṃpaṭā bahavo'layaḥ ||
kalahaṃsāśca bahavaḥ krīḍamānāḥ sarastu ca
||13||पारिजातवनामोदलंपटा बहवोऽलयः ॥
कलहंसाश्च बहवः क्रीडमानाः सरस्तु च
śikhaṃḍino mahaccakrustatra kekāravaṃ mudā ||
paṃcamālāpinaḥ sarve vihaṃgāḥ saṃmadānvitāḥ
||14||शिखंडिनो महच्चक्रुस्तत्र केकारवं मुदा ॥
पंचमालापिनः सर्वे विहंगाः संमदान्विताः
kariṇaḥ kariṇībhiśca modamānāḥ suvarcasaḥ ||
siṃhāstathā garjamānāḥ śārdūlaiḥ saha saṃgatāḥ
||15||करिणः करिणीभिश्च मोदमानाः सुवर्चसः ॥
सिंहास्तथा गर्जमानाः शार्दूलैः सह संगताः
vṛṣabhā naṃdimukhyāśca rebhamānā nirantaram ||
devadrumāśca bahavastathā caṃdanavāṭikāḥ
||16||वृषभा नंदिमुख्याश्च रेभमाना निरन्तरम् ॥
देवद्रुमाश्च बहवस्तथा चंदनवाटिकाः
nāgapuṃnāgabakulāścaṃpakā nāgakesarāḥ ||
tathā ca vanajaṃbvaśca tathā kanakaketakāḥ
||17||नागपुंनागबकुलाश्चंपका नागकेसराः ॥
तथा च वनजंब्वश्च तथा कनककेतकाः
kahlārāḥ karavīriśca kumudāni hyanekaśaḥ ||
maṃdārāśca badaryaśca kramukāḥ pāṭalāstathā
||18||कह्लाराः करवीरिश्च कुमुदानि ह्यनेकशः ॥
मंदाराश्च बदर्यश्च क्रमुकाः पाटलास्तथा
tathānye bahavo vṛkṣāḥ śambhostoṣakarāhyamī ||
aikapadyena dṛṣṭāste nānādrumalatānvitāḥ ||
ārāmā bahavastatra dviguṇāśca babhūvire
||19||तथान्ये बहवो वृक्षाः शम्भोस्तोषकराह्यमी ॥
ऐकपद्येन दृष्टास्ते नानाद्रुमलतान्विताः ॥
आरामा बहवस्तत्र द्विगुणाश्च बभूविरे
gaganānnissṛtaḥ sadyo gaṃgaughaḥ paramādbhutaḥ ||
patito mastake tasya parvatasya suśobhite
||20||गगनान्निस्सृतः सद्यो गंगौघः परमाद्भुतः ॥
पतितो मस्तके तस्य पर्वतस्य सुशोभिते
kūpo hi payasāṃ ye na pavitraṃ vartate jagat ||
sopi dvidhā tadā dṛṣṭo nāradena mahātmanā
||21||कूपो हि पयसां ये न पवित्रं वर्तते जगत् ॥
सोपि द्विधा तदा दृष्टो नारदेन महात्मना
sarvaṃ tadā dvidhābhūtaṃ dṛṣṭaṃ tena mahātmanā ||
nāradena tadā viprāḥ parameṇa nirīkṣitaḥ
||22||सर्वं तदा द्विधाभूतं दृष्टं तेन महात्मना ॥
नारदेन तदा विप्राः परमेण निरीक्षितः
evaṃ vilokamāno'sau nārado bhagavānṛṣiḥ ||
tvaritena tathā yātaḥ śivālokanatatparaḥ
||23||एवं विलोकमानोऽसौ नारदो भगवानृषिः ॥
त्वरितेन तथा यातः शिवालोकनतत्परः
yāvaddvāri sthitopaśyanmahadāścaryameva ca ||
dvārapālau tadā dṛṣṭau kṛtakau viśvakmaṇā
||24||यावद्द्वारि स्थितोपश्यन्महदाश्चर्यमेव च ॥
द्वारपालौ तदा दृष्टौ कृतकौ विश्वक्मणा
nārado mohito hyāsītpapraccha ca sa tau tadā ||
ahaṃ praveṣṭumicchāmi śivadarśanalālasaḥ
||25||नारदो मोहितो ह्यासीत्पप्रच्छ च स तौ तदा ॥
अहं प्रवेष्टुमिच्छामि शिवदर्शनलालसः
tasmādanujñā dātavyā darśanārthaṃ śivasya ca ||
aśrṛṇvantau tadā dṛṣṭvā nārado vismito'bhavat
||26||तस्मादनुज्ञा दातव्या दर्शनार्थं शिवस्य च ॥
अश्रृण्वन्तौ तदा दृष्ट्वा नारदो विस्मितोऽभवत्
jñānadṛṣṭyā vilokyātha dūṣṇīṃbhūto'bhavattadā ||
kṛtrimau hi ca tau jñātvā praviṣṭo hi mahāmanāḥ
||27||ज्ञानदृष्ट्या विलोक्याथ दूष्णींभूतोऽभवत्तदा ॥
कृत्रिमौ हि च तौ ज्ञात्वा प्रविष्टो हि महामनाः
tathānye tatsarūpāśca dṛṣṭāstena mahātmanā ||
ṛṣiḥ praṇamitastaiśca nārado bhagavānmuxx
||28||तथान्ये तत्सरूपाश्च दृष्टास्तेन महात्मना ॥
ऋषिः प्रणमितस्तैश्च नारदो भगवान्मुxx
evamādīnyanekāni āścaryāṇi dadarśa saḥ ||
dadarśātha ca suvyaktaṃ tryaṃbakaṃ girijānvitam
||29||एवमादीन्यनेकानि आश्चर्याणि ददर्श सः ॥
ददर्शाथ च सुव्यक्तं त्र्यंबकं गिरिजान्वितम्
ardhāsanagatā sādhvī śaṃkarasya mahātmanaḥ ||
tanayā girirājya yayā vyāptaṃ jagattrayam
||30||अर्धासनगता साध्वी शंकरस्य महात्मनः ॥
तनया गिरिराज्य यया व्याप्तं जगत्त्रयम्
gaurī sitekṣaṇā bālā tanvaṃgī cārulocanā ||
yayā rūpī kṛtaḥ śambhurupādeyaḥ kṛto mahān
||31||गौरी सितेक्षणा बाला तन्वंगी चारुलोचना ॥
यया रूपी कृतः शम्भुरुपादेयः कृतो महान्
nirvikāni vikāraiśca bahubhirvikalīkṛtaḥ ||
arddhāgalagnā sā devī dṛṣṭā tena śivasya ca
||32||निर्विकानि विकारैश्च बहुभिर्विकलीकृतः ॥
अर्द्धागलग्ना सा देवी दृष्टा तेन शिवस्य च
nāradena tathā śambhurdṛṣṭastribhuvaneśvaraḥ ||
śuddhacāmī karaprakhyaḥ sevyamānaḥ surāsuraiḥ
||33||नारदेन तथा शम्भुर्दृष्टस्त्रिभुवनेश्वरः ॥
शुद्धचामी करप्रख्यः सेव्यमानः सुरासुरैः
śaṃkhena bhogivaryeṇa sevitaṃ cāṃghripaṃkajam ||
dhṛtarāṣṭreṇa ca tathā takṣakeṇa viśeṣataḥ ||
tathā padmena mahā śeṣeṇāpi viśeṣataḥ
||34||शंखेन भोगिवर्येण सेवितं चांघ्रिपंकजम् ॥
धृतराष्ट्रेण च तथा तक्षकेण विशेषतः ॥
तथा पद्मेन महा शेषेणापि विशेषतः
anyaiśca nāgavaryaiśca sevito hi niraṃtaraṃm ||
vāsukiḥ kaṃṭhalagno hi hārabhūto mahāprabhaḥ
||35||अन्यैश्च नागवर्यैश्च सेवितो हि निरंतरंम् ॥
वासुकिः कंठलग्नो हि हारभूतो महाप्रभः
kaṃbalāśvatarau nityaṃ karṇabhūṣaṇabhūṣitau ||
jaṭāmūlagatāścānye mahāphaṇivarā hyamī
||36||कंबलाश्वतरौ नित्यं कर्णभूषणभूषितौ ॥
जटामूलगताश्चान्ये महाफणिवरा ह्यमी
anekajātisaṃvītā nānāvarṇāśca padminaḥ ||
takṣakaḥ kulikaḥ śaṃkho dhṛtarāṣṭro mahāprabhaḥ
||37||अनेकजातिसंवीता नानावर्णाश्च पद्मिनः ॥
तक्षकः कुलिकः शंखो धृतराष्ट्रो महाप्रभः
padmo daṃbhaḥ sudaṃbhaśca karālo bhīṣaṇastathā ||
ete cānye ca bahavo nāgāścāśīviṣā hyamī
||38||पद्मो दंभः सुदंभश्च करालो भीषणस्तथा ॥
एते चान्ये च बहवो नागाश्चाशीविषा ह्यमी
aṃgabhūtā harasyā sanpūjyasyāsya jagattraye ||
phaṇaikayā śobhamānāḥ keciddhi pannagottamāḥ
||39||अंगभूता हरस्या सन्पूज्यस्यास्य जगत्त्रये ॥
फणैकया शोभमानाः केचिद्धि पन्नगोत्तमाः
phaṇānāṃ dvitayaṃ keṣāṃ tritayaṃ ca mahāprabham ||
catuṣka paṃcakaṣaṭkaṃ saptakaṃ cāṣṭakaṃ tathā
||40||फणानां द्वितयं केषां त्रितयं च महाप्रभम् ॥
चतुष्क पंचकषट्कं सप्तकं चाष्टकं तथा
navakaṃ daśakaṃ caiva tathaikādaśakaṃ tvatha ||
dvādaśakaṃ cāṣṭādaśakamekonaviṃśakaṃ tathā
||41||नवकं दशकं चैव तथैकादशकं त्वथ ॥
द्वादशकं चाष्टादशकमेकोनविंशकं तथा
catvāriṃśatphaṇāḥ ke'pi paṃcāśatkaṃ ca ṣaṣṭikam ||
saptatiścāpyaśītiśca navatiśca tathaiva ca
||42||चत्वारिंशत्फणाः केऽपि पंचाशत्कं च षष्टिकम् ॥
सप्ततिश्चाप्यशीतिश्च नवतिश्च तथैव च
tathā śatasahasrāṇi hyayutaprayutāni ca ||
arbudāni ca ratnāni tathā śaṅkhamitāni ca
||43||तथा शतसहस्राणि ह्ययुतप्रयुतानि च ॥
अर्बुदानि च रत्नानि तथा शङ्खमितानि च
anaṃtāśca phaṇā yeṣāṃ te sarpāḥ śivabhūṣaṇāḥ ||
dṛṣṭāstadānīṃ te sarve nāradena mahātmanā
||44||अनंताश्च फणा येषां ते सर्पाः शिवभूषणाः ॥
दृष्टास्तदानीं ते सर्वे नारदेन महात्मना
vidyāvaṃto'pi te sarve bhogino'pi suśobhitāḥ ||
hārabhūṣaṇabhūtāste maṇimaṃto'mitaprabhāḥ
||45||विद्यावंतोऽपि ते सर्वे भोगिनोऽपि सुशोभिताः ॥
हारभूषणभूतास्ते मणिमंतोऽमितप्रभाः
arddhacaṃdrāṃkito yasya kaparddastvatisuṃdaraḥ ||
cakṣuṣā ca tṛtīyena bhālasthena virājitaḥ
||46||अर्द्धचंद्रांकितो यस्य कपर्द्दस्त्वतिसुंदरः ॥
चक्षुषा च तृतीयेन भालस्थेन विराजितः
paṃcavaktro mahādevo bāhubhirddaśabhirvṛtaḥ ||
tathā marakataśyāmakaṃdharo'tīvasuṃdaram
||47||पंचवक्त्रो महादेवो बाहुभिर्द्दशभिर्वृतः ॥
तथा मरकतश्यामकंधरोऽतीवसुंदरम्
uro yasya viśālaṃ ca tathorujaghanaṃ param ||
caraṇadvayaṃ ca rudrasya śobhitaṃ paramaṃ mahat
||48||उरो यस्य विशालं च तथोरुजघनं परम् ॥
चरणद्वयं च रुद्रस्य शोभितं परमं महत्
taddṛṣṭaṃ caraṇāraviṃdamatulaṃ tejomayaṃ suṃdaraṃ saṃdhyārāgasumaṃgalaṃ ca paramaṃ tāpāpanuttiṃkaram ||
tejorāśikaraṃ parātparamidaṃ lāvaṇyalīlaspadaṃ sarveṣāṃ sukhavṛddhikāraṇaparaṃ śaṃbhoḥ padaṃ pāvanam
||49||तद्दृष्टं चरणारविंदमतुलं तेजोमयं सुंदरं संध्यारागसुमंगलं च परमं तापापनुत्तिंकरम् ॥
तेजोराशिकरं परात्परमिदं लावण्यलीलस्पदं सर्वेषां सुखवृद्धिकारणपरं शंभोः पदं पावनम्
tathaiva dṛṣṭvā paramaṃ parāṇāṃ parā satī rūpavatī ca suṃdarī ||
saubhāgyalāvaṇyamahāvibhūtyā virājamānā hyatisuṃdarī śubhā
||50||तथैव दृष्ट्वा परमं पराणां परा सती रूपवती च सुंदरी ॥
सौभाग्यलावण्यमहाविभूत्या विराजमाना ह्यतिसुंदरी शुभा
dṛṣṭvā tau dapatī śuddhau rājamānau jagattraye ||
abhinnau bhedamāpannau nirguṇau guṇinau ca tau
||51||दृष्ट्वा तौ दपती शुद्धौ राजमानौ जगत्त्रये ॥
अभिन्नौ भेदमापन्नौ निर्गुणौ गुणिनौ च तौ
sākārau ca nirākārau nirātaṃkau sukhapradau ||
vavaṃde ca mudā tau sa nārado bhagavatpriyaḥ ||
utthāyotthāya ca tadā tuṣṭāva jagadīśvarau
||52||साकारौ च निराकारौ निरातंकौ सुखप्रदौ ॥
ववंदे च मुदा तौ स नारदो भगवत्प्रियः ॥
उत्थायोत्थाय च तदा तुष्टाव जगदीश्वरौ
nārada uvāca
natosmyahaṃ devavarau yuvābhyāṃ parātparābhyāṃ kalayā tathāpi ||
dṛṣṭau mayā daṃpatī rājamānau yau vījabhūtau sacarācarasya
||53||नतोस्म्यहं देववरौ युवाभ्यां परात्पराभ्यां कलया तथापि ॥
दृष्टौ मया दंपती राजमानौ यौ वीजभूतौ सचराचरस्य
pitarau sarvalalokasya jñātau cādyaiva tattvataḥ ||
mayā nāstyatra saṃdeho bhavatoḥ kṛpayā tathā
||54||पितरौ सर्वललोकस्य ज्ञातौ चाद्यैव तत्त्वतः ॥
मया नास्त्यत्र संदेहो भवतोः कृपया तथा
evaṃ stutau tadā tena nāradena mahātmanā ||
tutoṣa bhagavāñchaṃbhuḥ pārvatyā sahitastadā
||55||एवं स्तुतौ तदा तेन नारदेन महात्मना ॥
तुतोष भगवाञ्छंभुः पार्वत्या सहितस्तदा
mahādeva uvāca
sukhena sthīyate brahmankiṃ kāryaṃ karavāṇi te ||
tacchrutvā vacanaṃ śaṃbhornārado vākyamabravīt
||56||सुखेन स्थीयते ब्रह्मन्किं कार्यं करवाणि ते ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं शंभोर्नारदो वाक्यमब्रवीत्
darśanaṃ jātamadyaiva tena tuṣṭo'smyahaṃ vibho ||
darśanātsarvamevādya śaṃbho mama na saṃśayaḥ
||57||दर्शनं जातमद्यैव तेन तुष्टोऽस्म्यहं विभो ॥
दर्शनात्सर्वमेवाद्य शंभो मम न संशयः
krīḍanārthamihāyātaḥ kailāsaṃ parvatottamam ||
hṛdistho hi sadā nṝṇāmāsthito bhagavanprabho
||58||क्रीडनार्थमिहायातः कैलासं पर्वतोत्तमम् ॥
हृदिस्थो हि सदा नॄणामास्थितो भगवन्प्रभो
tathāpi darśanaṃ bhāvyaṃ satataṃ prāṇināmiha
||59||तथापि दर्शनं भाव्यं सततं प्राणिनामिह
girijovāca
kā krīḍā hi tvayā bhāvyā vada śīghraṃ mamāgrataḥ ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā uvāca prahasanniva
||60||का क्रीडा हि त्वया भाव्या वद शीघ्रं ममाग्रतः ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा उवाच प्रहसन्निव
dyūtakrīḍā mahādeva dṛśyate vividhātra ca ||
bhaveddvābhyāṃ ca dyūte hi ramaṇāc mahatsukham
||61||द्यूतक्रीडा महादेव दृश्यते विविधात्र च ॥
भवेद्द्वाभ्यां च द्यूते हि रमणाच् महत्सुखम्
ityevamuktvo parataṃ satī bhṛśamuvāca vākyaṃ kupitā ṛṣiṃ prati ||
kathaṃ vijānāsi paraṃ prasiddhaṃ dyūtaṃ ca duṣṭodarakaṃ manasvinām
||62||इत्येवमुक्त्वो परतं सती भृशमुवाच वाक्यं कुपिता ऋषिं प्रति ॥
कथं विजानासि परं प्रसिद्धं द्यूतं च दुष्टोदरकं मनस्विनाम्
tvaṃ brahmaputro'si munirmanīṣiṇāṃ śāstā hi vākyaṃ vividhaiḥ prasiddhaiḥ ||
cariṣyamāṇo bhuvanatraye na hi tvadanyo hyaparo manasvī
||63||त्वं ब्रह्मपुत्रोऽसि मुनिर्मनीषिणां शास्ता हि वाक्यं विविधैः प्रसिद्धैः ॥
चरिष्यमाणो भुवनत्रये न हि त्वदन्यो ह्यपरो मनस्वी
evamuktastadā devyā nārado devadarśanaḥ ||
uvāca vākyaṃ prahasangirijāṃ śivasannidhau
||64||एवमुक्तस्तदा देव्या नारदो देवदर्शनः ॥
उवाच वाक्यं प्रहसन्गिरिजां शिवसन्निधौ
nārada uvāca
dyūtaṃ na jānāmi na cāśrayāmi hyahaṃ tapasvī śivakiṃkaraśca kathaṃ ca māṃ pṛcchasi rājakanyake yogīśvarāṇāṃ paramaṃ pavitre
||65||द्यूतं न जानामि न चाश्रयामि ह्यहं तपस्वी शिवकिंकरश्च कथं च मां पृच्छसि राजकन्यके योगीश्वराणां परमं पवित्रे
niśamya vākyaṃ girijā satī tadā hyuvāca vākyaṃ ca vihasya taṃ prati ||
jānāsi sarvaṃ ca baṭo'dya paśya me dyūtaṃ maheśena karomi te'grataḥ
||66||निशम्य वाक्यं गिरिजा सती तदा ह्युवाच वाक्यं च विहस्य तं प्रति ॥
जानासि सर्वं च बटोऽद्य पश्य मे द्यूतं महेशेन करोमि तेऽग्रतः
ityevamuktvā girirājakanyakā jagrāha cākṣānbhuvanaikasuṃdarī ||
krīḍāṃ cakārātha maharṣisākṣyake tatrāsthitā sā hi bhavena saṃyutā
||67||इत्येवमुक्त्वा गिरिराजकन्यका जग्राह चाक्षान्भुवनैकसुंदरी ॥
क्रीडां चकाराथ महर्षिसाक्ष्यके तत्रास्थिता सा हि भवेन संयुता
tau daṃpatī krīḍayā sajjamānau dṛṣṭau tadā ṛṣiṇā nāradena ||
savismayotphullamanā manasvī vilokamāno'titarāṃ tutoṣa
||68||तौ दंपती क्रीडया सज्जमानौ दृष्टौ तदा ऋषिणा नारदेन ॥
सविस्मयोत्फुल्लमना मनस्वी विलोकमानोऽतितरां तुतोष
sakhījanena saṃvītā tadā dyūtaparā satī ||
śivena saha saṃgatya cchalāddyūtamakārayat
||69||सखीजनेन संवीता तदा द्यूतपरा सती ॥
शिवेन सह संगत्य च्छलाद्द्यूतमकारयत्
sa paṇaṃ ca tadā cakre chalena mahatā vṛtaḥ ||
jitā bhavānī ca tadā śivena prahasanniva
||70||स पणं च तदा चक्रे छलेन महता वृतः ॥
जिता भवानी च तदा शिवेन प्रहसन्निव
nārado'syāḥ śivenātha upahāsakaro'bhavat ||
niśamya hāritaṃ dyūtamupahāsaṃ niśamya ca
||71||नारदोऽस्याः शिवेनाथ उपहासकरोऽभवत् ॥
निशम्य हारितं द्यूतमुपहासं निशम्य च
nāradasya duruktaiśca kupitā pārvatī bhṛśam ||
uvāca tvaritā caiva dattvā caivārddhacaṃdrakam
||72||नारदस्य दुरुक्तैश्च कुपिता पार्वती भृशम् ॥
उवाच त्वरिता चैव दत्त्वा चैवार्द्धचंद्रकम्
tathā śiromaṇī caiva tarale ca manohare ||
mukhaṃ sukhobhanaṃ caiva tathā kupitasuṃdaram ||
dṛṣṭaṃ hareṇa ca punaḥ punardyūtamakārayat
||73||तथा शिरोमणी चैव तरले च मनोहरे ॥
मुखं सुखोभनं चैव तथा कुपितसुंदरम् ॥
दृष्टं हरेण च पुनः पुनर्द्यूतमकारयत्
tathā girijayā proktaḥ śaṃkaro lokaśaṃkaraḥ ||
hāritaṃ ca mayā dattaḥ paṇa eva ca nānyathā
||74||तथा गिरिजया प्रोक्तः शंकरो लोकशंकरः ॥
हारितं च मया दत्तः पण एव च नान्यथा
kriyate ca tvayā śaṃbho kaḥ paṇo hi taducyatām ||
tataḥ prahasya covāca pārvatīṃ ca trilocanaḥ
||75||क्रियते च त्वया शंभो कः पणो हि तदुच्यताम् ॥
ततः प्रहस्य चोवाच पार्वतीं च त्रिलोचनः
mayā paṇo'yaṃ kriyate bhavāni tvadarthametacca vibhūṣaṇaṃ mahat ||
sā caṃdralekhā hi mahānhi hārastathaiva karṇotpalabhūṣaṇadvayam
||76||मया पणोऽयं क्रियते भवानि त्वदर्थमेतच्च विभूषणं महत् ॥
सा चंद्रलेखा हि महान्हि हारस्तथैव कर्णोत्पलभूषणद्वयम्
idameva tvayā tanvi māṃ jitvā gṛhyatāṃ sukham ||
tataḥ pravartitaṃ dyūtaṃ śaṃkareṇa sahaiva ca
||77||इदमेव त्वया तन्वि मां जित्वा गृह्यतां सुखम् ॥
ततः प्रवर्तितं द्यूतं शंकरेण सहैव च
evaṃ vikrīḍamānau tāvakṣavidyāviśāradau ||
tadā jito bhavānyātha śaṃkaro bahubhūṣaṇaḥ
||78||एवं विक्रीडमानौ तावक्षविद्याविशारदौ ॥
तदा जितो भवान्याथ शंकरो बहुभूषणः
prahasya gaurī provāca śaṃkaraṃ tvatisuṃdarī ||
hāritaṃ ca paṇaṃ dehi mama cādyaiva śaṃkara
||79||प्रहस्य गौरी प्रोवाच शंकरं त्वतिसुंदरी ॥
हारितं च पणं देहि मम चाद्यैव शंकर
tadā maheśaḥ prahasansatyaṃ vākyamuvāca ha ||
na jito'haṃ tvayā tanvi tattvato hi vimaśyatām
||80||तदा महेशः प्रहसन्सत्यं वाक्यमुवाच ह ॥
न जितोऽहं त्वया तन्वि तत्त्वतो हि विमश्यताम्
ajeyo'haṃ prāṇināṃ sarvathaiva tasmānna vācyaṃ tu voca hi sādhvi ||
dyūtaṃ kuruṣvādya yatheṣṭameva jeṣyāmi cāhaṃca punaḥ prapaśyā
||81||अजेयोऽहं प्राणिनां सर्वथैव तस्मान्न वाच्यं तु वोच हि साध्वि ॥
द्यूतं कुरुष्वाद्य यथेष्टमेव जेष्यामि चाहंच पुनः प्रपश्या
tadāmbikāha svapatiṃ maheśaṃ mayā jito'syadya na vismayo'tra ||
evamuktvā tadā śaṃbhuṃ kare gṛhya varānanā ||
jito'si tvaṃ na saṃdehastvaṃ na jānāsi śaṃkara
||82||तदाम्बिकाह स्वपतिं महेशं मया जितोऽस्यद्य न विस्मयोऽत्र ॥
एवमुक्त्वा तदा शंभुं करे गृह्य वरानना ॥
जितोऽसि त्वं न संदेहस्त्वं न जानासि शंकर
evaṃ prahasya ruciraṃ girijā tu śaṃbhuṃ sā prekṣyā narmavacasā sa tayābhibhūtaḥ ||
dehīti ma sakalamaṃgalamaṃgaleśa yaddhāritaṃ smararipo vacasānumoditam
||83||एवं प्रहस्य रुचिरं गिरिजा तु शंभुं सा प्रेक्ष्या नर्मवचसा स तयाभिभूतः ॥
देहीति म सकलमंगलमंगलेश यद्धारितं स्मररिपो वचसानुमोदितम्
śiva uvāca
ajeyo'haṃ viśālākṣi tava nāstyatra saṃśayaḥ ||
ahaṃkāreṇa yatproktaṃ tattvatastadvimṛśyatām
||84||अजेयोऽहं विशालाक्षि तव नास्त्यत्र संशयः ॥
अहंकारेण यत्प्रोक्तं तत्त्वतस्तद्विमृश्यताम्
tasya tadvacanaṃ śrutvā provāca ca vihasya sā ||
ajeyo hi mahādevaḥ sarveṣāmapi vai prabho
||85||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रोवाच च विहस्य सा ॥
अजेयो हि महादेवः सर्वेषामपि वै प्रभो
mayaikayā jito'si tvaṃ dyūtena vimalena hi ||
na jānāsi ca kiṃcicca kāryākāryaṃ vivakṣitam
||86||मयैकया जितोऽसि त्वं द्यूतेन विमलेन हि ॥
न जानासि च किंचिच्च कार्याकार्यं विवक्षितम्
evaṃ vivadamānau tau daṃpatī parameśvarau ||
nāradaḥ prahasanvākyamuvāca ṛṣisattamaḥ
||87||एवं विवदमानौ तौ दंपती परमेश्वरौ ॥
नारदः प्रहसन्वाक्यमुवाच ऋषिसत्तमः
nārada uvāca
ākarṇayā''karṇaviśālanetre vākyaṃ tadekaṃ jagadekamaṃgalam ||
asau mahābhāgyavatāṃ vareṇyastvayā jitaḥ kiṃ ca mṛṣā bravīṣi
||88||आकर्णयाऽऽकर्णविशालनेत्रे वाक्यं तदेकं जगदेकमंगलम् ॥
असौ महाभाग्यवतां वरेण्यस्त्वया जितः किं च मृषा ब्रवीषि
ajito hi mahādevo devānāṃ paramo guruḥ ||
arūpo'yaṃ surūpoyaṃ rūpātīto'yamucyate
||89||अजितो हि महादेवो देवानां परमो गुरुः ॥
अरूपोऽयं सुरूपोयं रूपातीतोऽयमुच्यते
eka eva paraṃ jyotisteṣāmapi ca yanmahaḥ ||
trailokyanātho viśvātmā śaṃkaro lokaśaṃkaraḥ
||90||एक एव परं ज्योतिस्तेषामपि च यन्महः ॥
त्रैलोक्यनाथो विश्वात्मा शंकरो लोकशंकरः
kathaṃ tvayā jito devi hyajeyo bhuvanatraye ||
śivamenaṃ na jānāsi strībhāvācca varānane
||91||कथं त्वया जितो देवि ह्यजेयो भुवनत्रये ॥
शिवमेनं न जानासि स्त्रीभावाच्च वरानने
nāradenaivamuktā sā kupitā pārvatī bhṛśam ||
babhāṣe matsaragrastā sākṣepaṃ vacanaṃ satī
||92||नारदेनैवमुक्ता सा कुपिता पार्वती भृशम् ॥
बभाषे मत्सरग्रस्ता साक्षेपं वचनं सती
pārvatyuvāca
cāpalyācca na vaktvyaṃ brahmaputra namostu te ||
tava bhītāsmi bhadraṃ te devarṣe maunamāvaha
||93||चापल्याच्च न वक्त्व्यं ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते ॥
तव भीतास्मि भद्रं ते देवर्षे मौनमावह
kathaṃ śivo hi devarṣa ukto'to hi tvayā bahu ||
matprasādā schavo jāta īśvaro yo hi paṭhyate
||94||कथं शिवो हि देवर्ष उक्तोऽतो हि त्वया बहु ॥
मत्प्रसादा स्छवो जात ईश्वरो यो हि पठ्यते
mayā labdhapratiṣṭho'yaṃ jāto nāstyatra saṃśayaḥ
||95||मया लब्धप्रतिष्ठोऽयं जातो नास्त्यत्र संशयः
evaṃ bahuvidhaṃ śrutvā nārado maunamāśrayat ||
pasthitaṃ ca taddṛṣṭvā bhṛṃgī vākyamathābravīt
||96||एवं बहुविधं श्रुत्वा नारदो मौनमाश्रयत् ॥
पस्थितं च तद्दृष्ट्वा भृंगी वाक्यमथाब्रवीत्
bhṛṃgyuvāca
tvayā bahu na vaktavyaṃ punareva ca bhāmini ||
ajeyo nirvikāro hi svāmī mama sumadhyame
||97||त्वया बहु न वक्तव्यं पुनरेव च भामिनि ॥
अजेयो निर्विकारो हि स्वामी मम सुमध्यमे
strībhāvayuktāsi varānane tvaṃ devaṃ na jānāsi paraṃ parāṇām ||
kāmaṃ puraskṛtya purā bhavāni samāgatāsyeva maheśamugrama
||98||स्त्रीभावयुक्तासि वरानने त्वं देवं न जानासि परं पराणाम् ॥
कामं पुरस्कृत्य पुरा भवानि समागतास्येव महेशमुग्रम
yathā kṛtaṃ tena pinākinā purā etatsmṛtaṃ kiṃ subhage vadasva naḥ ||
kṛto hyanaṃgo hi tadā hyanena dagdhaṃ vanaṃ tasya gireḥ pituste
||99||यथा कृतं तेन पिनाकिना पुरा एतत्स्मृतं किं सुभगे वदस्व नः ॥
कृतो ह्यनंगो हि तदा ह्यनेन दग्धं वनं तस्य गिरेः पितुस्ते
xxxvāttvayārādhita eva eṣa śivaḥ parāṇāṃ paramaḥ parātmā
||100||xxxवात्त्वयाराधित एव एष शिवः पराणां परमः परात्मा
bhṛṃgiṇetyevamuktā sā hyuvāca kipitā bhṛśam ||
śrṛṇvato hi maheśasya vākyaṃ pṛṣṭā ca bhṛṃgiṇam
||101||भृंगिणेत्येवमुक्ता सा ह्युवाच किपिता भृशम् ॥
श्रृण्वतो हि महेशस्य वाक्यं पृष्टा च भृंगिणम्
pārvatyuvāca
haṃ bhṛṃginpakṣapātitvādyaduktaṃ vacanaṃ mama ||
śivapriyo'si re manda bhedabuddhirato hyasi
||102||हं भृंगिन्पक्षपातित्वाद्यदुक्तं वचनं मम ॥
शिवप्रियोऽसि रे मन्द भेदबुद्धिरतो ह्यसि
ahaṃ śivātmikā mūḍha śivo nityaṃ mayi sthitaḥ ||
kathaṃ śivābhyāṃ bhinnatvaṃ tvayoktaṃ vāgbalena hi
||103||अहं शिवात्मिका मूढ शिवो नित्यं मयि स्थितः ॥
कथं शिवाभ्यां भिन्नत्वं त्वयोक्तं वाग्बलेन हि
śrutaṃ ca vākyaṃ śubhadaṃ pārvatyā bhṛṃgiṇā tadā ||
uvāca pārvatīṃ bhṛṃgī ruṣitaḥ śivasannidhau
||104||श्रुतं च वाक्यं शुभदं पार्वत्या भृंगिणा तदा ॥
उवाच पार्वतीं भृंगी रुषितः शिवसन्निधौ
puturyajñe ca dakṣasya śivaniṃdā tvayā śrutā ||
apriyakṣavaṇātsadyastvayā tyaktaṃ kalevaram
||105||पुतुर्यज्ञे च दक्षस्य शिवनिंदा त्वया श्रुता ॥
अप्रियक्षवणात्सद्यस्त्वया त्यक्तं कलेवरम्
tatkṣaṇādeva nanvaṃgi hyadhunā kiṃ kṛtaṃ tvayā ||
saṃbhramātkiṃ na jānāsi śivaniṃdakameva ca ||
34.106 kathaṃ vā parvataśreṣṭhājjātā se varavarṇini ||
kathaṃ vā tapasogreṇa saṃtaptāsi sumadhyame
||107||तत्क्षणादेव नन्वंगि ह्यधुना किं कृतं त्वया ॥
संभ्रमात्किं न जानासि शिवनिंदकमेव च ॥
३४.१०६ कथं वा पर्वतश्रेष्ठाज्जाता से वरवर्णिनि ॥
कथं वा तपसोग्रेण संतप्तासि सुमध्यमे
sapremā ca śive bhaktistava nāstīha saṃprātam ||
śivapriyāsi tanvaṃgi tasnādevaṃ bravīmi te
||108||सप्रेमा च शिवे भक्तिस्तव नास्तीह संप्रातम् ॥
शिवप्रियासि तन्वंगि तस्नादेवं ब्रवीमि ते
śivātparataraṃ nānyattriṣu lokeṣu vidyate ||
śive bhaktistvayā kāryā sapremā varavarṇini
||109||शिवात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥
शिवे भक्तिस्त्वया कार्या सप्रेमा वरवर्णिनि
bhaktāsi tvaṃ mahādevi mahābhāgyavatāṃ vare ||
saṃsevyatāṃ prayatnena tapasopārjitastvayā
||110||भक्तासि त्वं महादेवि महाभाग्यवतां वरे ॥
संसेव्यतां प्रयत्नेन तपसोपार्जितस्त्वया
śivo vareṇyaḥ sarveśo nānyathā kartumarhasi ||
bhṛṃgiṇo vacanaṃ śrutvā girijā tamuvācaha
||111||शिवो वरेण्यः सर्वेशो नान्यथा कर्तुमर्हसि ॥
भृंगिणो वचनं श्रुत्वा गिरिजा तमुवाचह
girijovāca
re bhṛṃginmaunamālaṃbya sthiro bhavātha vā vraja ||
vācyāvācyaṃ na jānāsi kiṃ bravīṣi piśācavat
||112||रे भृंगिन्मौनमालंब्य स्थिरो भवाथ वा व्रज ॥
वाच्यावाच्यं न जानासि किं ब्रवीषि पिशाचवत्
tapasā kena cānītaḥ kayā cāpi śivo hyayam ||
kāhaṃ ko'sau tvayā jñāto bhedabuddhyā bravīṣi me
||113||तपसा केन चानीतः कया चापि शिवो ह्ययम् ॥
काहं कोऽसौ त्वया ज्ञातो भेदबुद्ध्या ब्रवीषि मे
ko'si tvaṃ kena yukto'si kasmācca bahu bhāṣase ||
śāpaṃ tava pradāsyāmi śivaḥ kiṃ kurute'dhunā
||114||कोऽसि त्वं केन युक्तोऽसि कस्माच्च बहु भाषसे ॥
शापं तव प्रदास्यामि शिवः किं कुरुतेऽधुना
bhṛṃgiṇoktā tiraskṛtya tadā śāpaṃ dadau satī ||
nimāmo bhava re manda re bhṛṃgiñchiṃkarapriya
||115||भृंगिणोक्ता तिरस्कृत्य तदा शापं ददौ सती ॥
निमामो भव रे मन्द रे भृंगिञ्छिंकरप्रिय
evamuktvā tadā devī pārvatī śaṃkarapriyā ||
atha kopena saṃyuktā pārvatī śaṃkaraṃ tadā
||116||एवमुक्त्वा तदा देवी पार्वती शंकरप्रिया ॥
अथ कोपेन संयुक्ता पार्वती शंकरं तदा
kara gṛhya ca tanvaṃgī bhujaṃgaṃ vāsukiṃ tathā ||
udatārayatkaṃṭhātsā tathānyāni bahūni ca
||117||कर गृह्य च तन्वंगी भुजंगं वासुकिं तथा ॥
उदतारयत्कंठात्सा तथान्यानि बहूनि च
śaṃbhorjagrāha kupitā bhūṣaṇāni tvarānvitā ||
hṛta caṃdrakalā tasya gajājinamanuttamam
||118||शंभोर्जग्राह कुपिता भूषणानि त्वरान्विता ॥
हृत चंद्रकला तस्य गजाजिनमनुत्तमम्
kaṃbalāśvatarau nāgau maheśakṛtabhūṣaṇau ||
hṛtau tayā mahādevyā chaloktyāṃ ca prahasya vai
||119||कंबलाश्वतरौ नागौ महेशकृतभूषणौ ॥
हृतौ तया महादेव्या छलोक्त्यां च प्रहस्य वै
kaupīnācchā danaṃ tasyā cchaloktyā ca prahasya vai ||
tadā gaṇāśca sakhyaśca trapayā pīḍitā bhavan
||120||कौपीनाच्छा दनं तस्या च्छलोक्त्या च प्रहस्य वै ॥
तदा गणाश्च सख्यश्च त्रपया पीडिता भवन्
parāṅgamukhāśca saṃjātā bhṛṅgī caiva mahātapāḥ ||
tathā caṇḍo hi muṇḍaśca mahālomā mahodaraḥ
||121||पराङ्गमुखाश्च संजाता भृङ्गी चैव महातपाः ॥
तथा चण्डो हि मुण्डश्च महालोमा महोदरः
ete cānye ca bahavo gaṇāste duḥkhino'bhavan ||
tāṃśca dṛṣṭvā tathābhūtanmaheśo lajjito'bhavat
||122||एते चान्ये च बहवो गणास्ते दुःखिनोऽभवन् ॥
तांश्च दृष्ट्वा तथाभूतन्महेशो लज्जितोऽभवत्
uvāca vākyaṃ ruṣitaḥ pārvatīṃ prati śaṃkaraḥ
||123||उवाच वाक्यं रुषितः पार्वतीं प्रति शंकरः
rudra uvāca
upahāsaṃ prakurvaṃti sarve hi ṛṣayo bhṛśam ||
tathā brahmā ca viṣṇuśca tathā cendrādayo hyamī
||124||उपहासं प्रकुर्वंति सर्वे हि ऋषयो भृशम् ॥
तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च तथा चेन्द्रादयो ह्यमी
upahāsaparāḥ sarve kiṃ tvayādya kṛtaṃ śubhe ||
kule jātāsi tanvaṃgi kathamevaṃ kariṣyasi
||125||उपहासपराः सर्वे किं त्वयाद्य कृतं शुभे ॥
कुले जातासि तन्वंगि कथमेवं करिष्यसि
tvayā jito hyahaṃ subhru yadi jānāsi tattvataḥ ||
tarhyevaṃ kuru me dehi kaupīnācchādanaṃ param ||
dehi kaupī nāmātraṃ me nānyathā kartumarhasi
||126||त्वया जितो ह्यहं सुभ्रु यदि जानासि तत्त्वतः ॥
तर्ह्येवं कुरु मे देहि कौपीनाच्छादनं परम् ॥
देहि कौपी नामात्रं मे नान्यथा कर्तुमर्हसि
evamuktā satī tena śaṃbhunā yoginā tadā ||
prahasya vākyaṃ provāca pārvatī rucirānanā
||127||एवमुक्ता सती तेन शंभुना योगिना तदा ॥
प्रहस्य वाक्यं प्रोवाच पार्वती रुचिरानना
kiṃ kaupīnena te kāryaṃ muninā bhāvitātmanā ||
digambareṇaiva tadā kṛtaṃ dāruvanaṃ tathā
||128||किं कौपीनेन ते कार्यं मुनिना भावितात्मना ॥
दिगम्बरेणैव तदा कृतं दारुवनं तथा
bhikṣāṭanamiṣeṇaiva ṛṣipatnyo virohitāḥ ||
gaccha taste tadā śaṃbho pūjanaṃ tairmahatkṛtam
||129||भिक्षाटनमिषेणैव ऋषिपत्न्यो विरोहिताः ॥
गच्छ तस्ते तदा शंभो पूजनं तैर्महत्कृतम्
kaupīnaṃ patitaṃ tatra munibhirnānyathoditam ||
tasmāttvayā prahātavyaṃ dyūtohāritameva tat
||130||कौपीनं पतितं तत्र मुनिभिर्नान्यथोदितम् ॥
तस्मात्त्वया प्रहातव्यं द्यूतोहारितमेव तत्
tacchrutvā kupito rudraḥ pārvatīṃ parameśvaraḥ ||
nirīkṣamāṇo'tiruṣā tṛtīyenaiva cakṣuṣā
||131||तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रः पार्वतीं परमेश्वरः ॥
निरीक्षमाणोऽतिरुषा तृतीयेनैव चक्षुषा
kupitaṃ śaṃkaraṃ dṛṣṭvā sarva devagaṇāstadā ||
bhayena mahatāviṣṭāstathā gaṇakumārakāḥ
||132||कुपितं शंकरं दृष्ट्वा सर्व देवगणास्तदा ॥
भयेन महताविष्टास्तथा गणकुमारकाः
ūcuḥ sarve śanaistatra śaṃkitena parasparam ||
adyāyaṃ kupito rudro girijāṃ prati saṃprati
||133||ऊचुः सर्वे शनैस्तत्र शंकितेन परस्परम् ॥
अद्यायं कुपितो रुद्रो गिरिजां प्रति संप्रति
yathā hi madano dagdhastatheyaṃ nānyathā vacaḥ ||
evaṃ mīmāṃsamānāste gaṇā devarṣayastadā
||134||यथा हि मदनो दग्धस्तथेयं नान्यथा वचः ॥
एवं मीमांसमानास्ते गणा देवर्षयस्तदा
vilokitāstayā devyā sarve saubhāgyamudrayā ||
uvāca prahasanneva satī satpuruṣaṃ tadā
||135||विलोकितास्तया देव्या सर्वे सौभाग्यमुद्रया ॥
उवाच प्रहसन्नेव सती सत्पुरुषं तदा
kimālokaparo bhūtvā cakṣuṣā parameṇa hi ||
nāhaṃ kālo na kāmo'haṃ nāhaṃ dabhasya vai makhaḥ
||136||किमालोकपरो भूत्वा चक्षुषा परमेण हि ॥
नाहं कालो न कामोऽहं नाहं दभस्य वै मखः
tripuro naiva vai śaṃbho nāṃdhako vṛṣabhadhvaja ||
vīkṣitenaiva kiṃ tena tava cādya bhaviṣyati ||
vṛthaiva tvaṃ virūpākṣo jāto'si mama cāgrataḥ
||137||त्रिपुरो नैव वै शंभो नांधको वृषभध्वज ॥
वीक्षितेनैव किं तेन तव चाद्य भविष्यति ॥
वृथैव त्वं विरूपाक्षो जातोऽसि मम चाग्रतः
evamādīnyanekāni hayuvāca parameśvarī ||
niśamya devo vākyāni gamanāya mano dadhe
||138||एवमादीन्यनेकानि हयुवाच परमेश्वरी ॥
निशम्य देवो वाक्यानि गमनाय मनो दधे
vanameva varaṃ cādya vijanaṃ paramārthataḥ ||
ekākī yatacittātmā tyaktasarvaparigrahaḥ
||139||वनमेव वरं चाद्य विजनं परमार्थतः ॥
एकाकी यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः
sa sukhī paramārthajñaḥ sa vidvānsa ca paṃḍitaḥ ||
yena muktau kāmarāgau sa muktaḥ sa sukhī bhavet
||140||स सुखी परमार्थज्ञः स विद्वान्स च पंडितः ॥
येन मुक्तौ कामरागौ स मुक्तः स सुखी भवेत्
evaṃ vimṛśya ca tadā girijāṃ vihāya śrīśaṃkaraḥ paramakāruṇikastadānīm ||
yātaḥ priyāvirahito vanamadbhutaṃ ca siddhāṭavīṃ paramahaṃsayutāṃ tathaiva
||141||एवं विमृश्य च तदा गिरिजां विहाय श्रीशंकरः परमकारुणिकस्तदानीम् ॥
यातः प्रियाविरहितो वनमद्भुतं च सिद्धाटवीं परमहंसयुतां तथैव
nirgataṃ śaṃkaraṃ dṛṣṭvā sarve kailāsavāsinaḥ ||
niryayuśca gaṇāḥ sarve vīrabhadrādayo'nu tam
||142||निर्गतं शंकरं दृष्ट्वा सर्वे कैलासवासिनः ॥
निर्ययुश्च गणाः सर्वे वीरभद्रादयोऽनु तम्
chatraṃ bhṛṃgī samādāya jagāma tasya pṛṣṭhataḥ ||
cāmare vījyamāne ca gaṃgāyamunasannibhe
||143||छत्रं भृंगी समादाय जगाम तस्य पृष्ठतः ॥
चामरे वीज्यमाने च गंगायमुनसन्निभे
tābhyāṃ yuktastadā naṃdī pṛṣṭhato'nvagamatsudhīḥ ||
vṛṣabhoṃ hyagrato bhūtvā puṣpakeṇa virājitaḥ
||144||ताभ्यां युक्तस्तदा नंदी पृष्ठतोऽन्वगमत्सुधीः ॥
वृषभों ह्यग्रतो भूत्वा पुष्पकेण विराजितः
śobhamāno mahādeva ebhiḥ sarvaiḥ suśobhanaiḥ ||
aṃtaḥpuragatā devī pārvatī sā hi durmanāḥ
||145||शोभमानो महादेव एभिः सर्वैः सुशोभनैः ॥
अंतःपुरगता देवी पार्वती सा हि दुर्मनाः
sakhībhirbahubhistatra tathānyābhiḥ susaṃvṛtā ||
girijā ciṃtayāmāsa manasā parameśvaram
||146||सखीभिर्बहुभिस्तत्र तथान्याभिः सुसंवृता ॥
गिरिजा चिंतयामास मनसा परमेश्वरम्
tato dūraṃ gataḥ śaṃbhurvisṛjya ca gaṇāṃstadā ||
gaṇeśaṃ ca kumāraṃ ca vīrabhadraṃ tathā'parān
||147||ततो दूरं गतः शंभुर्विसृज्य च गणांस्तदा ॥
गणेशं च कुमारं च वीरभद्रं तथाऽपरान्
bhṛṃgiṇaṃ naṃdinaṃ caṃḍaṃ somanaṃdinameva ca ||
etānanyāṃśca sarvāṃśca kailāsapuravāsinaḥ
||148||भृंगिणं नंदिनं चंडं सोमनंदिनमेव च ॥
एतानन्यांश्च सर्वांश्च कैलासपुरवासिनः
visṛjya ca mahādeva eka eva mahātapāḥ ||
gato dūraṃ vanasyāṃte tathā siddhavaṭaṃ śivaḥ
||149||विसृज्य च महादेव एक एव महातपाः ॥
गतो दूरं वनस्यांते तथा सिद्धवटं शिवः
kāśmīraratnopalasiddharatnavaidūryacitraṃ sudhayā pariṣkṛtam ||
divyāsanaṃ tasya ca kalpitaṃ bhuvā tatrāsthito yogapatirmaheśaḥ
||150||काश्मीररत्नोपलसिद्धरत्नवैदूर्यचित्रं सुधया परिष्कृतम् ॥
दिव्यासनं तस्य च कल्पितं भुवा तत्रास्थितो योगपतिर्महेशः
padmāsane copaviṣṭo maheśo yogavittamaḥ ||
kevalaṃ cātmanātmānaṃ dadhyau mīlitalocanaḥ
||151||पद्मासने चोपविष्टो महेशो योगवित्तमः ॥
केवलं चात्मनात्मानं दध्यौ मीलितलोचनः
śuśubhe sa mahādevaḥ samādhau caṃdraśekharaḥ ||
yogapaṭṭaḥ kṛtastena śeṣasya ca mahātmanaḥ ||
vāsukiḥ sarparājaśca kaṭibaddhaḥ kṛto mahān
||152||शुशुभे स महादेवः समाधौ चंद्रशेखरः ॥
योगपट्टः कृतस्तेन शेषस्य च महात्मनः ॥
वासुकिः सर्पराजश्च कटिबद्धः कृतो महान्
ātmānamātmātmatayā ca saṃstuto vedāṃtavedyo na hi viśvaceṣṭitaḥ ||
eko hyaneko hi duraṃtapārastathā hyarkyo nijabodharūpaḥ ||
sthitastadānīṃ paramaṃ parāṇāṃ nirīkṣamāṇo bhuvanaikabhartā
||153||आत्मानमात्मात्मतया च संस्तुतो वेदांतवेद्यो न हि विश्वचेष्टितः ॥
एको ह्यनेको हि दुरंतपारस्तथा ह्यर्क्यो निजबोधरूपः ॥
स्थितस्तदानीं परमं पराणां निरीक्षमाणो भुवनैकभर्ता
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe śivaśāstre śivapārvatīdyūtaprasaṃgena pārvatīhāritasarvasvasya śivasya kailāsaṃ vihāya tapovanagamanavarṇanaṃnāma catustriṃśo'dhyāyaḥ || 34 ||