tadā ca te surāḥ sarva ṛṣayopi bhayānvitāḥ
lomaśa uvāca
tadā ca te surāḥ sarva ṛṣayopi bhayānvitāḥ ||
īḍire liṃgamaiśaṃ ca brahmādyā jñānavihvalāḥ
||1||तदा च ते सुराः सर्व ऋषयोपि भयान्विताः ॥
ईडिरे लिंगमैशं च ब्रह्माद्या ज्ञानविह्वलाः
brahmovāca
tvaṃ liṃgarūpī tu mahāprabhāvo vedāṃtavedyosi mahātmarūpi ||
yenaiva sarve jagadātmamūlaṃ kṛtaṃ sadānaṃdapareṇa nityam
||2||त्वं लिंगरूपी तु महाप्रभावो वेदांतवेद्योसि महात्मरूपि ॥
येनैव सर्वे जगदात्ममूलं कृतं सदानंदपरेण नित्यम्
tvaṃ sākṣī sarvalokānāṃ hartā tvaṃ ca vicakṣaṇaḥ ||
rakṣaṇosi mahādeva bhairavosi jagatpate
||3||त्वं साक्षी सर्वलोकानां हर्ता त्वं च विचक्षणः ॥
रक्षणोसि महादेव भैरवोसि जगत्पते
tvayā liṃgasvarūpeṇa vyāptametajjagattrayam ||
kṣudrāścaiva vayaṃ nātha māyāmohitacetasaḥ
||4||त्वया लिंगस्वरूपेण व्याप्तमेतज्जगत्त्रयम् ॥
क्षुद्राश्चैव वयं नाथ मायामोहितचेतसः
ahaṃ surā'surāḥ sarve yakṣagaṃdharvarākṣasāḥ ||
pannagāśca piśācāśca tathā vidyādharā hyamī
||5||अहं सुराऽसुराः सर्वे यक्षगंधर्वराक्षसाः ॥
पन्नगाश्च पिशाचाश्च तथा विद्याधरा ह्यमी
tvaṃhi viśvasṛjāṃ sraṣṭā tvaṃ hi devo jagatpatiḥ ||
kartā tvaṃ bhuvanasyāsya tvaṃ hartā puruṣaḥ paraḥ
||6||त्वंहि विश्वसृजां स्रष्टा त्वं हि देवो जगत्पतिः ॥
कर्ता त्वं भुवनस्यास्य त्वं हर्ता पुरुषः परः
trāhyasmākaṃ mahādeva devadeva namo'stu te ||
evaṃ stuto hi vai dhātrā liṃgarūpī maheśvaraḥ
||7||त्राह्यस्माकं महादेव देवदेव नमोऽस्तु ते ॥
एवं स्तुतो हि वै धात्रा लिंगरूपी महेश्वरः
ṛṣayaḥ stotukāmāste maheśvaramakalmaṣam ||
astuvangīrbhiragryābhiḥ śrutigītābhirādṛtāḥ
||8||ऋषयः स्तोतुकामास्ते महेश्वरमकल्मषम् ॥
अस्तुवन्गीर्भिरग्र्याभिः श्रुतिगीताभिरादृताः
ṛṣaya ūcuḥ
ajñānino vayaṃ kāmānna viṃdāmo'sya saṃsthitim ||
tvaṃ hyātmā paramātmā ca prakṛtistvaṃ vibhāvinī
||9||अज्ञानिनो वयं कामान्न विंदामोऽस्य संस्थितिम् ॥
त्वं ह्यात्मा परमात्मा च प्रकृतिस्त्वं विभाविनी
tvameva mātā ca pitā tvameva tvameva baṃdhuśca sakhā tvame ||
tvamīśvaro vedavidekarūpo mahānubhāvaiḥ pariciṃtyamānaḥ
||10||त्वमेव माता च पिता त्वमेव त्वमेव बंधुश्च सखा त्वमे ॥
त्वमीश्वरो वेदविदेकरूपो महानुभावैः परिचिंत्यमानः
tvamātmā sarvabhūtānāmeko jyotirivaidhasām ||
sarvaṃ bhavati yasmāttvattasmātsarvo'si nityadā
||11||त्वमात्मा सर्वभूतानामेको ज्योतिरिवैधसाम् ॥
सर्वं भवति यस्मात्त्वत्तस्मात्सर्वोऽसि नित्यदा
yasmācca saṃbhavatyetattasmācchaṃbhuriti prabhuḥ
||12||यस्माच्च संभवत्येतत्तस्माच्छंभुरिति प्रभुः
tvatpādapaṃkajaṃ prāptā vayaṃ sarve surādayaḥ ||
ṛṣayo devagaṃdharvā vidyādharamahoragāḥ
||13||त्वत्पादपंकजं प्राप्ता वयं सर्वे सुरादयः ॥
ऋषयो देवगंधर्वा विद्याधरमहोरगाः
tasmācca kṛpayā śaṃbho pāhyasmāñjagataḥ pate
||14||तस्माच्च कृपया शंभो पाह्यस्माञ्जगतः पते
mahādeva uvāca
śrṛṇudhvaṃ tu vaco me'dya kriyatāṃ ca tvarānvitaiḥ ||
viṣṇuṃ sarve prārthayaṃtu tvaritena tapodhanāḥ
||15||श्रृणुध्वं तु वचो मेऽद्य क्रियतां च त्वरान्वितैः ॥
विष्णुं सर्वे प्रार्थयंतु त्वरितेन तपोधनाः
tasya tadvacanaṃ śrutvā śaṃkarasya mahātmanaḥ ||
viṣṇuṃ sarve namaskṛtya īḍire ca tadā surāḥ
||16||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शंकरस्य महात्मनः ॥
विष्णुं सर्वे नमस्कृत्य ईडिरे च तदा सुराः
deva ūcuḥ
vidyādharāḥ suragaṇā ṛṣayaśca sarve trātāstvayādya sakalājagadekabaṃdho ||
tadvatkṛpākarajanānparipālayādya trailokyanātha jagadīśa jagannivāsa
||17||विद्याधराः सुरगणा ऋषयश्च सर्वे त्रातास्त्वयाद्य सकलाजगदेकबंधो ॥
तद्वत्कृपाकरजनान्परिपालयाद्य त्रैलोक्यनाथ जगदीश जगन्निवास
prahasya bhagavanviṣṇuruvācedaṃ vacastadā ||
daityaiḥ prapīḍitā yūyaṃ rakṣitāśca purā mayā
||18||प्रहस्य भगवन्विष्णुरुवाचेदं वचस्तदा ॥
दैत्यैः प्रपीडिता यूयं रक्षिताश्च पुरा मया
adyaiva bhayamutpannaṃ liṃgādasmācciraṃtanam ||
na śakyate mayā trātumasmālliṃgabhayātsurāḥ
||19||अद्यैव भयमुत्पन्नं लिंगादस्माच्चिरंतनम् ॥
न शक्यते मया त्रातुमस्माल्लिंगभयात्सुराः
acyutenaivamuktāste devā ściṃtānvitābhavan ||
tadā nabhogatā vāṇī uvācāśvāsya vai surān
||20||अच्युतेनैवमुक्तास्ते देवा श्चिंतान्विताभवन् ॥
तदा नभोगता वाणी उवाचाश्वास्य वै सुरान्
etalliṃgaṃ saṃvṛṇuṣva pūjanāya janārdana ||
piṃḍibhūtvā mahābāho rakṣasva sacarācaram ||
tatheti matvā bagavānvīrabhadro'bhyapūjayat
||21||एतल्लिंगं संवृणुष्व पूजनाय जनार्दन ॥
पिंडिभूत्वा महाबाहो रक्षस्व सचराचरम् ॥
तथेति मत्वा बगवान्वीरभद्रोऽभ्यपूजयत्
brahmādibhaḥ suragaṇaiḥ sahitaistadānīṃ saṃpūjitaḥ śivavidhānarato mahātmā ||
sravīrabhadraḥ śaśiśekharo'sau śivapriyo rudrasamastrilokyām
||22||ब्रह्मादिभः सुरगणैः सहितैस्तदानीं संपूजितः शिवविधानरतो महात्मा ॥
स्रवीरभद्रः शशिशेखरोऽसौ शिवप्रियो रुद्रसमस्त्रिलोक्याम्
liṃgasyārcanayukto'sau vīrabhadro'bhavattadā ||
tadrūpasyaiva liṃgasya yena sarvamidaṃ jagat
||23||लिंगस्यार्चनयुक्तोऽसौ वीरभद्रोऽभवत्तदा ॥
तद्रूपस्यैव लिंगस्य येन सर्वमिदं जगत्
udbhāti sthitimāpnoti tathā vilayameti ca ||
talliṃgaṃ liṃgamityāhurlayanāttattvavittamāḥ
||24||उद्भाति स्थितिमाप्नोति तथा विलयमेति च ॥
तल्लिंगं लिंगमित्याहुर्लयनात्तत्त्ववित्तमाः
brahmāṇḍāgolakairvyāptaṃ tathā rudrākṣabhūṣitam ||
tathā liṃgaṃ mahajjātaṃ sarveṣāṃ duratikramam
||25||ब्रह्माण्डागोलकैर्व्याप्तं तथा रुद्राक्षभूषितम् ॥
तथा लिंगं महज्जातं सर्वेषां दुरतिक्रमम्
tadā sarve'tha vibudhā ṛṣo vai mahāprabhāḥ ||
tuṣṭuvuśca mahāliṃgaṃ vedāvādaiḥ pṛthakpṛthak
||26||तदा सर्वेऽथ विबुधा ऋषो वै महाप्रभाः ॥
तुष्टुवुश्च महालिंगं वेदावादैः पृथक्पृथक्
aṇoraṇīyāṃstvaṃ deva tathā tvaṃ mahato mahān ||
tasmāttvayā vidhātavyaṃ sarvaiṣāṃ liṃgapūjanam
||27||अणोरणीयांस्त्वं देव तथा त्वं महतो महान् ॥
तस्मात्त्वया विधातव्यं सर्वैषां लिंगपूजनम्
tadānīmeva sarveṇa liṃgaṃ ca bahuśaḥ kṛtam ||
satye brahmeśvaraṃ liṃgaṃ vaikuṇṭhe ca sadāśivaḥ
||28||तदानीमेव सर्वेण लिंगं च बहुशः कृतम् ॥
सत्ये ब्रह्मेश्वरं लिंगं वैकुण्ठे च सदाशिवः
amarāvatyāṃ supratiṣṭhamamareśvarasaṃjñakam ||
varuṇeśvaraṃ ca vāruṇyāṃ yāmyāṃ kāleśvaraṃ prabhum
||29||अमरावत्यां सुप्रतिष्ठममरेश्वरसंज्ञकम् ॥
वरुणेश्वरं च वारुण्यां याम्यां कालेश्वरं प्रभुम्
nairṛteśvaraṃ ca nairṛtyāṃ vāyavyāṃ pāvaneśvaram ||
kedāraṃ mṛtyuloke ca tathaiva amareśvaram
||30||नैर्ऋतेश्वरं च नैर्ऋत्यां वायव्यां पावनेश्वरम् ॥
केदारं मृत्युलोके च तथैव अमरेश्वरम्
oṃkāraṃ narmadāyāṃ ca mahākālaṃ tathaiva ca ||
kāśyāṃ viśveśvaraṃ devaṃ prayāge laliteśvaram
||31||ओंकारं नर्मदायां च महाकालं तथैव च ॥
काश्यां विश्वेश्वरं देवं प्रयागे ललितेश्वरम्
triyambakaṃ brahmagirau kalau bhadreśvaraṃ tathā ||
drākṣārāmeśvaraṃ liṃgaṃ gaṃgāsāgarasaṃgame
||32||त्रियम्बकं ब्रह्मगिरौ कलौ भद्रेश्वरं तथा ॥
द्राक्षारामेश्वरं लिंगं गंगासागरसंगमे
saurāṣṭre ca tathā liṃgaṃ someśvaramiti smṛtam ||
tathā sarveśvaraṃ vindhye śrīśaile śikhareśvaram ||
kāntyāmallālanāthaṃ ca siṃhanāthaṃ ca siṃgale
||33||सौराष्ट्रे च तथा लिंगं सोमेश्वरमिति स्मृतम् ॥
तथा सर्वेश्वरं विन्ध्ये श्रीशैले शिखरेश्वरम् ॥
कान्त्यामल्लालनाथं च सिंहनाथं च सिंगले
virūpākṣaṃ tathā liṃgaṃ koṭiśaṅkarameva ca ||
tripurāntakaṃ bhīmeśamamareśvarameva ca
||34||विरूपाक्षं तथा लिंगं कोटिशङ्करमेव च ॥
त्रिपुरान्तकं भीमेशममरेश्वरमेव च
bhogeśvaraṃ ca pātāle hāṭakeśvarameva ca ||
evamādīnyanekāni liṃgāni bhuvanatraye ||
sthāpitāni tadā devairviśvopakṛtihetave
||35||भोगेश्वरं च पाताले हाटकेश्वरमेव च ॥
एवमादीन्यनेकानि लिंगानि भुवनत्रये ॥
स्थापितानि तदा देवैर्विश्वोपकृतिहेतवे
liṃgeśaiśca tathā sarvaiḥ pūrṇamāsījjagattrayam ||
tathā ca vīrabhadrāṃśāḥ pūjārthamamaraiḥ kṛtāḥ ||
7.36 tatra viṃśatisaṃskārāsteṣāmaṣṭādhikābhavan ||
kathitāḥ śaṃkareṇaiva liṃgasyācanasūcakāḥ
||37||लिंगेशैश्च तथा सर्वैः पूर्णमासीज्जगत्त्रयम् ॥
तथा च वीरभद्रांशाः पूजार्थममरैः कृताः ॥
७.३६ तत्र विंशतिसंस्कारास्तेषामष्टाधिकाभवन् ॥
कथिताः शंकरेणैव लिंगस्याचनसूचकाः
saṃti rudreṇa kathitāḥ śivadharmā sanātanāḥ ||
vīrabhadro yathā rudrastathānye guravaḥ smṛtāḥ
||38||संति रुद्रेण कथिताः शिवधर्मा सनातनाः ॥
वीरभद्रो यथा रुद्रस्तथान्ये गुरवः स्मृताः
gurorjātāśca guravo vikhyātā bhuvanatraye ||
liṃgasya mahimāna tu nandī jānāti tattvataḥ
||39||गुरोर्जाताश्च गुरवो विख्याता भुवनत्रये ॥
लिंगस्य महिमान तु नन्दी जानाति तत्त्वतः
tathā skando hi bhagavānnye te nāmadhārakāḥ ||
yathoktāḥ śivadharamā hi nandinā parikīrttitāḥ
||40||तथा स्कन्दो हि भगवान्न्ये ते नामधारकाः ॥
यथोक्ताः शिवधरमा हि नन्दिना परिकीर्त्तिताः
śailādena mahābhāgā vicitrā liṃgadhārakāḥ ||
śavasyopari liṃgaṃ ca dhriyate ca purātanaiḥ
||41||शैलादेन महाभागा विचित्रा लिंगधारकाः ॥
शवस्योपरि लिंगं च ध्रियते च पुरातनैः
liṃgena saha pañcatvaṃ liṃgena saha jīvitam ||
ete dharmāḥ supratiṣṭhāḥ śailādena pratiṣṭhitāḥ
||42||लिंगेन सह पञ्चत्वं लिंगेन सह जीवितम् ॥
एते धर्माः सुप्रतिष्ठाः शैलादेन प्रतिष्ठिताः
dharmaḥ pāśupataḥ śreṣṭhaḥ skandena pratipālitaḥ
||43||धर्मः पाशुपतः श्रेष्ठः स्कन्देन प्रतिपालितः
śuddhāpañcākṣarīvidyāprāsādī tadanantaram ||
ṣaḍakṣarī tathā vidyā prāsādasya ca dīpikā
||44||शुद्धापञ्चाक्षरीविद्याप्रासादी तदनन्तरम् ॥
षडक्षरी तथा विद्या प्रासादस्य च दीपिका
skandāttatsamanuprāptamagastyena mahātmanā ||
paścādācāryabhedena hyāgamā bahavo'bhavan
||45||स्कन्दात्तत्समनुप्राप्तमगस्त्येन महात्मना ॥
पश्चादाचार्यभेदेन ह्यागमा बहवोऽभवन्
kiṃ tu vai bahunoktena śvi ityakṣaradvayam ||
uccārayaṃti sa nityaṃ te rudrā nātra saṃśayaḥ
||46||किं तु वै बहुनोक्तेन श्वि इत्यक्षरद्वयम् ॥
उच्चारयंति स नित्यं ते रुद्रा नात्र संशयः
satāṃ mārgaṃ puraskṛtya ye sarve te purāṃtakāḥ ||
vīrā māheśvarājñeyāḥ pāpakṣayakarā nṛṇām
||47||सतां मार्गं पुरस्कृत्य ये सर्वे ते पुरांतकाः ॥
वीरा माहेश्वराज्ञेयाः पापक्षयकरा नृणाम्
prasaṃgenānupaṃkṣeṇa śradvayā ca yadṛcchayā ||
śivabhaktiṃ prakurvanti ye vai te yāṃti sadgatim
||48||प्रसंगेनानुपंक्षेण श्रद्वया च यदृच्छया ॥
शिवभक्तिं प्रकुर्वन्ति ये वै ते यांति सद्गतिम्
śrṛṇudhvaṃ kathayāmīha itihāsaṃ purātanam ||
kṛtaṃ śivālayaṃ yacca pataṃgyā mārjanaṃ purā
||49||श्रृणुध्वं कथयामीह इतिहासं पुरातनम् ॥
कृतं शिवालयं यच्च पतंग्या मार्जनं पुरा
āgatā bhakṣaṇārthaṃ hi naivedyaṃ kena cārpitam ||
mārjanaṃ rajastasyāḥ pakṣābhyāmabhavatpurā
||50||आगता भक्षणार्थं हि नैवेद्यं केन चार्पितम् ॥
मार्जनं रजस्तस्याः पक्षाभ्यामभवत्पुरा
tena karmavipākena uttamaṃ svargamāgatā ||
bhuktvā svargasukhaṃ cograṃ punaḥ saṃsāramāgatā
||51||तेन कर्मविपाकेन उत्तमं स्वर्गमागता ॥
भुक्त्वा स्वर्गसुखं चोग्रं पुनः संसारमागता
kāśirājasutā jātā sundarīnāma viśrutā ||
pūrvābhyāsācca kalyāṇī babhūva paramā satī
||52||काशिराजसुता जाता सुन्दरीनाम विश्रुता ॥
पूर्वाभ्यासाच्च कल्याणी बभूव परमा सती
uṣasyuṣasi tanvaṃgī śivadvāraratā sadā ||
saṃmārjanaṃ ca kurute bhaktyā paramayā yutā
||53||उषस्युषसि तन्वंगी शिवद्वाररता सदा ॥
संमार्जनं च कुरुते भक्त्या परमया युता
svayameva tadā devī sundarī rājakanyakā ||
tathābhūtāṃ ca tāṃ dṛṣṭvā ṛṣiruddālako'bravīt
||54||स्वयमेव तदा देवी सुन्दरी राजकन्यका ॥
तथाभूतां च तां दृष्ट्वा ऋषिरुद्दालकोऽब्रवीत्
sukumārī satī bāle svayameva kathaṃ śubhe ||
saṃmārjanaṃ ca kuruṣe kanyake tvaṃ śucismite
||55||सुकुमारी सती बाले स्वयमेव कथं शुभे ॥
संमार्जनं च कुरुषे कन्यके त्वं शुचिस्मिते
dāsī dāsyaśca bahavaḥ saṃti devi tavāgrataḥ ||
tavājñayā kariṣyaṃti sarvaṃ saṃmārjanādikam
||56||दासी दास्यश्च बहवः संति देवि तवाग्रतः ॥
तवाज्ञया करिष्यंति सर्वं संमार्जनादिकम्
ṛṣestadvacanaṃ śrutvā prahasyedamuvāca ha
||57||ऋषेस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्येदमुवाच ह
śivasevāṃ prakurvāṇāḥ śivabhaktipuraskṛtāḥ ||
ye narāścaiva nāryyaśca śivalokaṃ vrajaṃti vai
||58||शिवसेवां प्रकुर्वाणाः शिवभक्तिपुरस्कृताः ॥
ये नराश्चैव नार्य्यश्च शिवलोकं व्रजंति वै
saṃmārjanaṃ ca pāṇibhyāṃ padbhyāṃ yānaṃ śivālaye ||
tasmānmayā ca kriyate saṃmārjanamataṃdritam
||59||संमार्जनं च पाणिभ्यां पद्भ्यां यानं शिवालये ॥
तस्मान्मया च क्रियते संमार्जनमतंद्रितम्
anyatkiñcinna jānāmi ekaṃ saṃmārjanaṃ vinā ||
ṛṣistadvacanaṃ śrutvā manasā ca vimṛśya hi
||60||अन्यत्किञ्चिन्न जानामि एकं संमार्जनं विना ॥
ऋषिस्तद्वचनं श्रुत्वा मनसा च विमृश्य हि
anayā kiṃ kṛtaṃ pūrvaṃ keyaṃ kasya prasādataḥ ||
tadā jñānaṃ ca ṛṣiṇā tatsarvaṃ jñānacakṣuṣā ||
vismayena samāviṣṭastūṣṇīṃbhūto'bhavattadā
||61||अनया किं कृतं पूर्वं केयं कस्य प्रसादतः ॥
तदा ज्ञानं च ऋषिणा तत्सर्वं ज्ञानचक्षुषा ॥
विस्मयेन समाविष्टस्तूष्णींभूतोऽभवत्तदा
savismayo'bhūdatha tadviditvā uddālako jñānavatāṃ variṣṭhaḥ ||
śivaprabhāvaṃ manasā viciṃtya jñānātparaṃ bodhamavāpa śāṃtaḥ
||62||सविस्मयोऽभूदथ तद्विदित्वा उद्दालको ज्ञानवतां वरिष्ठः ॥
शिवप्रभावं मनसा विचिंत्य ज्ञानात्परं बोधमवाप शांतः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe saptamo'dhyāyaḥ || 7 ||