Skip to content

Vājasaneyi Saṃhitā (Kāṇva) — Chapter 1 (49 mantras)

Prathamo'dhyāyaḥ

atha prathamo daśakaḥ| atha prathamo'dhyāyaḥ|

||oṃ|| i̱ṣe tvo̱rje tvā̍ vā̱yava̍ stha| de̱vo va̍ḥ savi̱tā prārpa̍yatu̱ śreṣṭha̍tamāya̱ karma̍ṇe

||1.1||

āpyā̍yadhvamaghnyā̱ indrā̍ya bhā̱gaṃ pra̱jāva̍tīranamī̱vā a̍ya̱kṣmāḥ| mā va̍ ste̱na ī̍śata̱ māghaśṛ̍ saḥ

||1.2||

dhru̱vā a̱smin gopa̍tau syāta ba̱hvīḥ| yaja̍mānasya pa̱śūn pā̍hi̱ vaso̍ḥ pa̱vitra̍masi

||1.3||

dyaura̍si pṛthi̱vya̍si māta̱riśva̍no gha̱rmo̍'si| vi̱śvadhā̍ḥ para̱meṇa̱ dhāmnā̍

||1.4||

dṛha̍sva mā hvā̱rmā te̍ ya̱jñapa̍tirhvārṣīt |vaso̍ḥ pa̱vitra̍masi śa̱tadhā̍ra̱ṃ vaso̍ḥ pa̱vitra̍masi sa̱hasra̍dhāram

||1.5||

de̱vastvā̍ savi̱tā pu̍nātu̱ vaso̍ḥ pa̱vitre̍ṇa śa̱tadhā̍reṇa| su̱pvā̱ kāma̍dhukṣaḥ || 3|| 6

sā vi̱śvāyu̱ḥ sā vi̱śvaka̍rmā̱ sā vi̱śvadhā̍yāḥ|indra̍sya tvā bhā̱gṛ some̱nāta̍nakmi̱ viṣṇo̍ ha̱vyṛ ra̍kṣasva

||1.6||

agne̍ vratapate vra̱taṃ ca̍riṣyāmi̱ taccha̍keya̱ṃ tanme̍ rādhyatām | i̱dama̱hamanṛ̍tāt sa̱tyamupai̍mi

||1.7||

kastvā̍ yunakti̱ sa tvā̍ yunakti̱ kasmai̍ tvā yunakti̱ tasmai̍ tvā yunakti | karma̍ṇe vā̱ṃ veṣā̍ya vām

||1.8||

pratyu̍ṣṭṛ̱ rakṣa̱ḥ pratyu̍ṣṭā̱ arā̍tayo̱ niṣṭa̍pta̱ rakṣo̱ niṣṭa̍ptā̱ arā̍tayaḥ | u̱rva̱ntari̍kṣa̱manve̍mi

||1.9||

dhūra̍si̱ dhūrva̱ dhūrva̍nta̱ṃ dhūrva̱ taṃ yo̱smān dhūrva̍ti|dhūrva̱ taṃ yaṃ va̱yaṃ dhūrvā̍maḥ

||1.10||

de̱vānā̍masi̱ sasni̍tama̱ṃ vahni̍tama̱ṃ papri̍tama̱ṃ juṣṭa̍tamaṃ deva̱hūta̍mam|ahru̍tamasi havi̱rdhāna̱ṃ dṛha̍sva̱ mā hvā̱rmā te̍ ya̱jñapa̍tirhvārṣīt

||1.11||

viṣṇu̍stvā kramatāmu̱ru vātā̱yāpa̍hata̱ rakṣo̱ yaccha̍ntā̱ṃ pañca̍|de̱vasya̍ tvā savi̱tuḥ pra̍sa̱ve̱śvino̍rbā̱hubhyā̍ṃ pū̱ṣṇo hastā̍bhyām

||1.12||

a̱gnaye̱ juṣṭa̍ṃ gṛhṇāmya̱gnīṣomā̍bhyā̱ṃ juṣṭa̍ṃ gṛhṇāmi| bhū̱tāya̍ tvā̱ nārā̍taye̱ sva̍rabhi̱vikhye̍ṣam

||1.13||

dṛha̍ntā̱ṃ duryā̍ḥ pṛthi̱vyāmu̱rva̱ntari̍kṣa̱manve̍mi|pṛ̱thi̱vyāstvā̱ nābhau̍ sādayā̱myadi̍tyā u̱pasthe̍|agne̍ ha̱vyara̍kṣasva

||1.14||

pa̱vitre̍ stho vaiṣṇa̱vyau̍ sa̍vi̱turva̍ḥ prasa̱va utpu̍nā̱mi| achi̍dreṇa pa̱vitre̍ṇa̱ sūrya̍sya ra̱śmibhi̍ḥ

||1.15||

devī̍rāpo agreguvo agrepuvaḥ| agra̍ i̱mama̱dya ya̱jñaṃ na̍yata su̱dhātu̍ṃ ya̱jñapa̍tiṃ devā̱yuva̍m

||1.16||

yu̱ṣmā indro̍'vṛṇīta vṛtra̱tūrye̍ yū̱yamindra̍mavṛṇīdhvaṃ vṛtra̱tūrye̱ prokṣi̍tā stha |a̱gnaye̍ tvā̱ juṣṭa̱ṃ prokṣā̍mya̱gnīṣomā̍bhyāṃ tvā̱ juṣṭa̱ṃ prokṣā̍mi

||1.17||

dai̍vyāya̱ karma̍ṇe śundhadhvaṃ devaya̱jyāyai̍| yadvo'śu̍ddhaḥ parāja̱ghānai̱tadva̱stacchu̍ndhāmi

||1.18||

śarmā̱syava̍dhūtṛ̱ rakṣo'va̍dhūtā̱ arā̍tayaḥ| adi̍tyā̱stvaga̍si̱ prati̱ tvādi̍tirvettu

||1.19||

adri̍rasi vānaspa̱tyo grāvā̍si pṛ̱thubu̍dhnaḥ| prati̱ tvādi̍tyā̱stvagve̍ttu

||1.20||

a̱gnesta̱nūra̍si vā̱co vi̱sarja̍nam| de̱vavī̍taye tvā gṛhṇāmi

||1.21||

bṛ̱han grāvā̍si vānaspa̱tyaḥ sa i̱daṃ de̱vebhya̍ḥ| ha̱vya śa̍mīṣva su̱śami̍ śamīṣva̱ havi̍ṣkṛ̱dehi̍

||1.22||

ku̱kku̱ṭo̍'si̱ madhu̍jihva̱ iṣa̱mūrja̱māva̍da| va̱yasa̍ṃghā̱te sa̍ṃghāte jeṣma

||1.23||

va̱rṣavṛ̍ddhamasi̱ prati̍ tvā va̱rṣavṛ̍ddhaṃ vettu | parā̍pūta̱rakṣa̱ḥ prati̍pūtā̱ arā̍tayaḥ

||1.24||

apa̍hatṛ̱ rakṣo̍ vā̱yurvo̱ vivi̍naktu|de̱vo va̍ḥ savi̱tā prati̍gṛhṇātu̱ hira̍ṇyapāṇi̱rachi̍dreṇa pā̱ṇinā̍

||1.25||

dhṛṣṭi̍ra̱syapā̍gne a̱gnimā̱māda̍ṃ jahi̱| niṣkra̱vyāda̍ se̱dhā de̍va̱yaja̍ṃ vaha

||1.26||

dhru̱vama̍si pṛthi̱vīṃ dṛ̍ha ||bra̱hma̱vani̍ tvā kṣatra̱vani̍ sajāta̱vanyupa̍dadhāmi dviṣa̱to va̱dhāya̍

||1.27||

agne̱ brahma̍ gṛbhṇīṣva dha̱ruṇa̍masya̱ntari̍kṣaṃ dṛha|bra̱hma̱vani̍ tvā kṣatra̱vani̍ sajāta̱vanyupa̍dadhāmi dviṣa̱to va̱dhāya̍|dha̱rtrama̍si̱ diva̍ṃ dṛha| bra̱hma̱vani̍ tvā kṣatra̱vani̍ sajāta̱vanyupa̍dadhāmi dviṣa̱to va̱dhāya̍

||1.28||

viśvā̍bhya̱stvāśā̍bhya̱ upa̍dadhāmi dviṣa̱to va̱dhāya̍|cita̍ sthordhva̱cito̱ bhṛgū̍ṇā̱maṅgi̍rasā̱ṃ tapa̍sā tapyadhvam

||1.29||

śarmā̱syava̍dhūta̱ rakṣo'va̍dhūtā̱ arā̍tayaḥ | adi̍tyā̱stvaga̍si̱ prati̱ tvādi̍tirvettu

||1.30||

dhi̱ṣaṇā̍si parva̱tī prati̱ tvādi̍tyā̱stvagve̍ttu |di̱vaska̍mbha̱nya̍si dhi̱ṣaṇā̍si pārvate̱yī prati̍ tvā parva̱tī ve̍ttu

||1.31||

dhā̱nya̍masi dhinu̱hi de̱vāṃ dhi̍nu̱hi ya̱jñaṃ dhi̍nu̱hi ya̱jñapa̍tim| dhi̱nu̱hi mām̐ ya̍jña̱nya̍m

||1.32||

prā̱ṇāya̍ tvodā̱nāya̍ tvā vyā̱nāya̍ tvā | dī̱rghāmanu̱ prasi̍ti̱māyu̍ṣe dhāṃ|de̱vo va̍ḥ savi̱tā prati̍gṛhṇātu̱ hira̍ṇyapāṇi̱rachi̍dreṇa pā̱ṇinā̍ | cakṣu̍ṣe tvā ma̱hīnā̱ṃ payo̍si

||1.33||

ve̱do̍si veda̱ yena̱ tvaṃ de̍va veda de̱vebhyo̍ ve̱do'bha̍vaḥ| tena̱ mahya̍ṃ ve̱do bha̍va

||1.34||

de̱vasya̍ tvā savi̱tuḥ pra̍sa̱ve̱śvino̍rbā̱hubhyā̍ṃ pū̱ṣṇo hastā̍bhyām |saṃ va̍pāmi̱ samāpa̱ oṣa̍dhībhi̱ḥ samoṣa̍dhayo̱ rase̍na |sṛ re̱vatī̱rjaga̍tībhi̱ḥ saṃ madhu̍matī̱rmadhu̍matībhiḥ pṛcyantām |jana̍yatyai tvā̱ saṃ yau̍mi

||1.35||

i̱dama̱gneri̱dama̱gnīṣoma̍yori̱ṣe tvā̍ | gha̱rmo̍si vi̱śvāyu̍ru̱rupra̍thā u̱ru pra̍thasvo̱ru te̍ ya̱jñapa̍tiḥ prathatām

||1.36||

a̱gniṣṭe̱ tvaca̱ṃ mā hi̍ sīda̱ntari̍ta̱ rakṣo̱ntari̍tā̱ arā̍tayaḥ|de̱vastvā̍ savi̱tā śra̍payatu̱ varṣi̱ṣṭhe'dhi̱ nāke̍

||1.37||

mā bhe̱rmā saṃ vi̍kthā̱ ata̍merurya̱jño'ta̍meru̱ryaja̍mānasya pra̱jā bhū̍yāt |tri̱tāya̍ tvā dvi̱tāya̍ tvaika̱tāya̍ tvā

||1.38||

de̱vasya̍ tvā savi̱tuḥ pra̍sa̱ve̱śvino̍rbā̱hubhyā̍ṃ pū̱ṣṇo hastā̍bhyām | āda̍de'dhvara̱kṛta̍ṃ de̱vebhya̍ḥ |indra̍sya bā̱hura̍si̱ dakṣi̍ṇaḥ sa̱hasra̍bhṛṣṭiḥ śa̱tate̍jāḥ| vā̱yura̍si ti̱gmate̍jā dviṣa̱to va̱dhaḥ

||1.39||

pṛ̱thi̱vyai varmā̍si̱ pṛthi̍vi devayajani| oṣa̍dhyāste̱ mūla̱ṃ mā hṛ siṣam

||1.40||

vra̱jaṃ ga̍ccha go̱ṣṭhāna̱ṃ varṣa̍tu te̱ dyaurba̍dhā̱na de̍va savitaḥ para̱masyā̍ṃ pṛthi̱vyṛ śa̱tena̱ pāśai̍ḥ|yo̱'smān dveṣṭi̱ yaṃ ca̍ va̱yaṃ dvi̱ṣmastamato̱ mā mau̍k

||1.41||

apā̱raru̍ṃ vadhyāsaṃ pṛthi̱vyai de̍va̱yaja̍nāt|vra̱jaṃ ga̍cha go̱ṣṭhāna̱ṃ varṣa̍tu te̱ dyaurba̍dhā̱na de̍va savitaḥ para̱masyā̍ṃ pṛthi̱vyā śa̱tena̱ pāśai̍ḥ|yo̱'smān dveṣṭi̱ yaṃ ca̍ va̱yaṃ dvi̱ṣmastamato̱ mā mau̍k | ara̍ro̱ diva̱ṃ mā pa̍pto dra̱psaste̱ dyāṃ mā ska̍n |vra̱jaṃ ga̍cha go̱ṣṭhāna̍ṃ varṣa̍tu te̱ dyaurba̍dhā̱na de̍va savitaḥ para̱masyā̍ṃ pṛthi̱vyā śa̱tena̱ pāśai̍ḥ|yo̱'smān dveṣṭi̱ yaṃ ca̍ va̱yaṃ dvi̱ṣmastamato̱ mā mau̍k

||1.42||

gā̱ya̱treṇa̍ tvā̱ chanda̍sā̱ pari̍gṛhṇāmi̱ traiṣṭu̍bhena tvā̱ chanda̍sā̱ pari̍gṛhṇāmi̱ jāga̍tena tvā̱ chanda̍sā̱ pari̍gṛhṇāmi |su̱kṣmā cāsi̍ śi̱vā cā̍si syo̱nā cāsi̍ su̱ṣadā̍ cāsi | ūrja̍svatī̱ cāsi̱ paya̍svatī ca

||1.43||

pu̱rā krū̱rasya̍ vi̱sṛpo̍ virapśinnudā̱dāya̍ pṛthi̱vīṃ jī̱vadā̍num |yāmaira̍ya śca̱ndrama̍si sva̱dhābhi̱stāṃ dhīrā̍so anu̱diśya̍ yajante | dvi̱ṣa̱to va̱dho̍'si

||1.44||

pratyu̍ṣṭṛ̱ rakṣa̱ḥ pratyu̍ṣṭā̱ arā̍tayo̱ niṣṭa̍pta̱ rakṣo̱ niṣṭa̍ptā̱ arā̍tayaḥ |ani̍śito'si sapatna̱kṣidvā̱jina̍ṃ tvā vāje̱dhyāyai̱ sammā̍rjmi |pratyu̍ṣṭṛ̱ rakṣa̱ḥ pratyu̍ṣṭā̱ arā̍tayo̱ niṣṭa̍pta̱rakṣo̱ niṣṭa̍ptā̱ arā̍tayaḥ |ani̍śitāsi sapatna̱kṣidvā̱jinī̍ṃ tvā vāje̱dhyāyai̱ sammā̍rjmi

||1.45||

adi̍tyai̱ rāsnā̍sīndrā̱ṇyai sa̱ṃnaha̍nam | viṣṇo̍rve̱ṣpo̍'syū̱rje tvāda̍bdhena tvā̱ cakṣu̱ṣāva̍paśyāmi

||1.46||

a̱gnerji̱hvāsi̍ su̱bhūrde̱vebhya̍ḥ | dhāmne̍ dhāmne bhava̱ yaju̍ṣe yajuṣe | sa̱vi̱tustvā̍ prasa̱va utpu̍nā̱myacchi̍dreṇa pa̱vitre̍ṇa̱ sūrya̍sya ra̱śmibhi̍ḥ |sa̱vi̱turva̍ḥ prasa̱va utpu̍nā̱myacchi̍dreṇa pa̱vitre̍ṇa̱ sūrya̍sya ra̱śmibhi̍ḥ

||1.47||

tejo̍'si śu̱krama̍sya̱mṛta̍masi̱ dhāma̱ nāmā̍si| pri̱yaṃ de̱vānā̱manā̱dhṛṣṭaṃ deva̱yaja̍nam

||1.48||

yaste̍ prā̱ṇaḥ pa̱śuṣu̱ pravi̍ṣṭo de̱vānā̍ṃ vi̱ṣṭhāmanu̱ yo vi̍tasthe|ā̱tma̱nvā̍ntso̍maghṛ̱tavā̱nhi bhū̱tvāgniṃ ga̍ccha̱ sva̱ryaja̍mānāya vinda

||1.49||