Skip to content

Vājasaneyi Saṃhitā (Kāṇva) — Chapter 4 (49 mantras)

Caturtho'dhyāyaḥ

atha caturtho'dhyāyaḥ|

edama̍ganma deva̱yaja̍naṃ pṛthi̱vyā yatra̍ de̱vāso̱ aju̍ṣanta̱ viśve̍ |

ṛksā̱mābhyā̍ sa̱ntara̍nto̱ yaju̍rbhī rā̱yaspoṣe̍ṇa̱ sami̱ṣā ma̍dema

||4.1||

i̱mā āpa̱ḥ śamu̍ me santu de̱vīroṣa̍dhe̱ trāya̍sva svadhi̍te̱ maina̍ hisīḥ |

āpo̍ a̱smānmā̱tara̍ḥ śundhayantu ghṛ̱tena̍ no ghṛta̱pva̍ḥ punantu

||4.2||

viśva̱ hi ri̱ praṃ pra̱vaha̍nti de̱vīrudidā̍bhya̱ḥ śuci̱rā pū̱ta e̍mi |

dī̱kṣā̱ta̱paso̍sta̱nūra̍si̱ tāṃ tvā̍ śi̱vā śa̱gmāṃ pari̍dadhe bha̱draṃ varṇa̱ṃ puṣya̍n

||4.3||

ma̱hīnā̱ṃ payo̍'si varco̱dā a̍si̱ varco̍ me dehi | vṛ̱trasya̍ ka̱nīna̍kāsi cakṣu̱rdā a̍si̱ cakṣu̍rme dehi

||4.4||

ci̱tpati̍rmā punātu vā̱kpati̍rmā punātu de̱vo mā̍ sa̱vi̱tā pu̍nā̱tvacchi̍dreṇa pa̱vitre̍ṇa̱ sūrya̍sya ra̱śmibhi̍ḥ |

tasya̍ te pavitrapate pa̱vitra̍pūtasya̱ yatkā̍maḥ pu̱ne taccha̍keyam

||4.5||

ā vo̍ devāsa īmahe vā̱maṃ pra̍ya̱tya̍dhva̱re | ā vo̍ devāsa ā̱śiṣo̍ ya̱jñiyā̍so havāmahe

||4.6||

svāhā̍ ya̱jñaṃ mana̍sa̱ḥ svāho̱rora̱ntari̍kṣāt | svāhā̱ dyāvā̍pṛthi̱vībhyā̱ svāhā̱ vātā̱dāra̍bhe̱

||4.7||

ākū̍tyai pra̱yuje̱'gnaye̱ svāhā̍ me̱dhāyai̱ mana̍se̱gnaye̱ svāhā̍

dī̱kṣāyai̱ tapa̍se̱'gnaye̱ svāhā̱ sara̍svatyai pū̱ṣṇe̱'gnaye̱ svāhā̱|

āpo̍ devīrbṛhatīrviśvaśambhuvo̱ dyāvā̍pṛthivī̱ urva̍ntarikṣa | bṛha̱spata̍ye ha̱viṣā̍ vidhema̱ svāhā̍

||4.8||

viśvo̍ de̱vasya̍ ne̱turmarto̍ vurīta sa̱khyam | viśvo̍ rā̱ya i̍ṣudhyati dyu̱mnaṃ vṛ̍ṇīta pu̱ṣyase̱ svāhā̍

||4.9||

ṛ̱ksā̱mayo̱ḥ śilpe̍ stha̱ste vā̱māra̍bhe̱ te mā̍ pātam| āsya ya̱jñasyo̱dṛca̍ḥ

||4.10||

śarmā̍si̱ śarma̍ me yaccha̱ nama̍ste astu̱ mā mā̍ hi sīḥ |

ūrga̍syāṅgira̱syūrṇa̍ṃmradā̱ ūrja̱ṃ me yaccha

||4.11||

soma̍sya nī̱vira̍si̱ viṣṇo̱ḥ śarmā̍si̱ śarma̱ yaja̍mānasya |

indra̍sya̱ yoni̍rasi susa̱syāḥ kṛ̱ṣīskṛ̍dhi

||4.12||

ucchra̍yasva vanaspata ū̱rdhvo mā̍ pā̱hya ha̍saḥ| āsya ya̱jñasyo̱dṛca̍ḥ

||4.13||

vra̱taṃ kṛ̍ṇuta vra̱taṃ kṛ̍ṇuta vra̱taṃ kṛ̍ṇuta | a̱gnirbrahmā̱gnirya̱jño vana̱spati̍rya̱jñiya̍ḥ

||4.14||

daivī̱ṃ dhiya̍ṃ manāmahe sumṛl̤ī̱kāma̱bhiṣṭa̍ye | va̱rco̱dām̐ vi̱śvadhā̍yasa sutī̱rthā no̍ asa̱dvaśe̍

||4.15||

ye de̱vā mano̍jātā mano̱yujo̱ dakṣa̍kratavaḥ| te no̍'vantu̱ te na̍ḥ pāntu̱ tebhya̱ḥ svāhā̍

||4.16||

śvā̱trāḥ pī̱tā bha̍vata yū̱yamā̍po a̱smāka̍ma̱ntaru̱dare̍ su̱śevā̍ḥ |

tā a̱smabhya̍maya̱kṣmā a̍namī̱vā anā̍gasa̱ḥ svada̍ntu de̱vīra̱mṛtā̍ ṛtā̱vṛdha̍ḥ

||4.17||

i̱yaṃ te̍ ya̱jñiyā̍ ta̱nūra̱po mu̍ñcāmi̱ na pra̱jām |

a̍ho̱muca̱ḥ svāhā̍kṛtāḥ pṛthi̱vīmāvi̍śata pṛthi̱vyā saṃbha̍va

||4.18||

agne̱ tva su jā̍gṛhi va̱ya su ma̍ndiṣīmahi | rakṣā̍ ṇo̱ apra̍yucchan pra̱budhe̍ na̱ḥ puna̍skṛdhi

||4.19||

puna̱rmana̱ḥ puna̱rāyu̍rma̱ āgā̱t puna̱ścakṣu̱ḥ puna̱ḥ śrotra̍ṃ ma̱ āgāt | puna̍ḥ prā̱ṇaḥ puna̍rā̱tmā ma̱ āgā̍t vai̱śvā̱na̱ro ada̍bdhastanū̱pā a̱gnirmā̍ pātu duri̱tāda̍va̱dyāt

||4.20||

tvama̍gne vrata̱pā a̍si de̱va ā martye̱ṣvā | tvaṃ ya̱jñeṣvīḍya̍ḥ

||4.21||

rāsveya̍tso̱mā bhūyo̍ bhara | de̱vo na̍ḥ savi̱tā vaso̍rdā̱tā vasva̍dāt

||4.22||

e̱ṣā te̍ śukra ta̱nūre̱tadvarca̱stayā̱ sambha̍va̱ bhrāja̍ṃ gaccha | jūra̍si dhṛ̱tā mana̍sā̱ juṣṭā̱ viṣṇa̍ve

||4.23||

tasyā̍ste sa̱tyasa̍vasaḥ prasa̱ve ta̱nūya̱ntrama̍śīya̱ svāhā̍ |

ca̱ndrama̍si śu̱krama̍sya̱mṛta̍masi vaiśvade̱vama̍si

||4.24||

cida̍si ma̱nāsi̱ dhīra̍si̱ dakṣi̍ṇāsi kṣa̱triyā̍si ya̱jñiyā̱syadi̍tirasyubhayataḥśī̱rṣṇī |

sā na̱ḥ suprā̍cī̱ supra̍tīcī bhava

||4.25||

mi̱trastvā̍ pa̱di ba̍dhnītāṃ pū̱ṣādhva̍naspā̱tvindrā̱yādhya̍kṣāya |

anu̍ tvā mā̱tā ma̍nyatā̱manu̍ pi̱tānu̱ bhrātā̱ saga̱rbhyo'nu̱ sakhā̱ sayū̍thyaḥ

||4.26||

sā de̍vi de̱vamacche̱hīndrā̍ya̱ soma̍m| ru̱drastvā va̍rtayatu sva̱sti soma̍sakhā̱ puna̱rehi̍

||4.27||

vasvya̱syadi̍tirasyādi̱tyāsi̍ ru̱drāsi̍ ca̱ndrāsi̍ | bṛha̱spati̍ṣṭvā su̱mne ra̍mṇātu ru̱dro vasu̍bhi̱rāca̍ke

||4.28||

adi̍tyāstvā mū̱rdhannāji̍gharmi deva̱yaja̍ne pṛthi̱vyāḥ| il̤ā̍yāspa̱dama̍si ghṛ̱tava̱t svāhā̍

||4.29||

a̱sme ra̍masvā̱sme te̱ bandhu̍ḥ | tve rāyo̍ a̱sme rāya̍ḥ

||4.30||

mā va̱ya rā̱yaspoṣe̍ṇa̱ viyau̍ṣma̱ toto̱ rāya̍ḥ | sama̍khye de̱vyā dhi̱yā saṃ dakṣi̍ṇayo̱ruca̍kṣasā |

mā ma̱ āyu̱ḥ pramo̍ṣī̱rmo a̱haṃ tava̍ vī̱rānvi̍deya̱ tava̍ devi sa̱ṃdṛśi̍

||4.31||

e̱ṣa te̍ gāya̱tro bhā̱ga iti̍ me̱ somā̍ya brūtāde̱ṣa te̱ traiṣṭu̍bho bhā̱ga iti̍ me̱ somā̍ya brūtāt| e̱ṣa te̱ jāga̍to bhā̱ga iti̍ me̱ somā̍ya brūtācchandomā̱nānā̱ sāmrā̍jyaṃ ga̱cchatā̱diti̍ me̱ somā̍ya brūtāt

||4.32||

ā̍smā̱ko̍'si śu̱kraste̱ grahya̍ḥ | vi̱cita̍stvā̱ vici̍nvantu

||4.33||

a̱bhi tyaṃ de̱va sa̍vi̱tāra̍mo̱ṇyo̍ḥ ka̱vikra̍tu̱marcā̍mi sa̱tyasa̍va ratna̱dhāma̱bhi pri̱yaṃ ma̱tiṃ ka̱vim |

ū̱rdhvā yasyā̱mati̱rbhā adi̍dyuta̱tsavī̍mani̱ hira̍ṇyapāṇiramimīta su̱kratu̍ḥ kṛ̱pā sva̍ḥ

||4.34||

pra̱jābhya̍stvā pra̱jāstvā̍nu̱prāṇa̍ntu| pra̱jāstvama̍nu̱prāṇi̍hi

||4.35||

ca̱ndraṃ tvā ca̱ndreṇa̍ krīṇāmi śu̱kraṃ śu̱kreṇā̱mṛta̍ma̱mṛte̍na | sa̱gme te̱ gora̱sme te̍ ca̱ndrāṇi̍

||4.36||

tapa̍sasta̱nūra̍si pra̱jāpa̍te̱rvarṇa̍ḥ | para̱meṇa̍ pa̱śunā̍ krīyase sahasrapo̱ṣaṃ pu̍ṣeyam

||4.37||

mi̱tro na̱ ehi̱ sumi̍tradha̱ indra̍syo̱rumāvi̍śa̱ dakṣi̍ṇam | u̱śannu̱śanta̍ syo̱naḥ syo̱nam

||4.38||

svāna̱ bhrājāṅghā̍re̱ hasta̱ suha̍sta̱ kṛśā̍no | e̱te va̍ḥ soma̱kraya̍ṇā̱stānra̍kṣadhva̱ṃ mā vo̍ dabhan

||4.39||

pari̍ māgne̱ duśca̍ritādbādha̱svā mā̱ suca̍rite bhaja | udāyu̍ṣā svā̱yuṣoda̍sthāma̱mṛtā̱m̐2 anu̍

||4.40||

prati̱ panthā̍mapadmahi svasti̱gāma̍ne̱hasa̍m | yena̱ viśvā̱ḥ pari̱ dviṣo̍ vṛ̱ṇakti̍ vi̱ndate̱ vasu̍

||4.41||

adi̍tyā̱stvaga̱syadi̍tyai̱ sada̱ āsī̍da | asta̍bhnā̱ddyāmṛ̍ṣa̱bho a̱ntari̍kṣa̱mami̍mīta vari̱māṇa̍ṃ pṛthi̱vyāḥ |

āsī̍da̱dviśvā̱ bhuva̍nāni sa̱mrāḍviśvettāni̱ varu̍ṇasya vra̱tāni̍

||4.42||

vane̍ṣu̱ vya̱ntari̍kṣaṃ tatāna̱ vāja̱marva̍tsu̱ paya̍ u̱sriyā̍su |

hṛ̱tsu kratu̱ṃ varu̍ṇo vi̱kṣva̱gniṃ di̱vi sūrya̍madadhā̱t soma̱madrau̍

||4.43||

sūrya̍sya̱ cakṣu̱rāro̍hā̱gnera̱kṣṇaḥ ka̱nīna̍kam | yatraita̍śebhi̱rīya̍se̱ bhrāja̍māno vipa̱ścitā̍

||4.44||

usrā̱ eta̍ṃ dhūrvāhau yu̱jyethā̍mana̱śrū avī̍rahaṇau brahma̱coda̍nau |

sva̱sti yaja̍mānasya gṛ̱hān ga̍cchatam

||4.45||

bha̱dro me̍'si̱ pracya̍vasva bhuvaspate̱ viśvā̍nya̱bhi dhāmā̍ni |

mā tvā̍ paripa̱riṇo̍ vida̱n mā tvā̍ paripa̱nthino̍ vida̱n mā tvā̱ vṛkā̍ aghā̱yavo̍ vidan |

śye̱no bhū̱tvā parā̍pata̱ yaja̍mānasya gṛ̱hān ga̍ccha̱ tannau̍ saskṛ̱tam

||4.46||

namo̍ mi̱trasya̱ varu̍ṇasya̱ cakṣa̍se ma̱ho de̱vāya̱ tadṛ̱ta sa̍paryata |

dū̱re̱dṛśe̍ de̱vajā̍tāya ke̱tave̍ di̱vaspu̱trāya̱ sūryā̍ya śasata

||4.47||

varu̍ṇasyo̱ttambha̍namasi̱ varu̍ṇasya skambha̱sarja̍nī sthaḥ |

varu̍ṇasya ṛta̱sada̍nyasi̱ varu̍ṇasya ṛta̱sada̍namasi varu̍ṇasya ṛta̱sada̍na̱māsī̍da

||4.48||

yā te̱ dhāmā̍ni ha̱viṣā̱ yaja̍nti̱ tā te̱ viśvā̍ pari̱bhūra̍stu ya̱jñam |

ga̱ya̱sphāna̍ḥ pra̱tara̍ṇaḥ su̱vīro'vī̍rahā̱ praca̍rā soma̱ duryā̍n

||4.49||