atha caturtho daśakaḥ|| athaikatriṃśo'dhyāyaḥ|
sami̍ddho a̱ñjankṛda̍raṃ matī̱nāṃ ghṛ̱tama̍gne̱ madhu̍ma̱tpinva̍mānaḥ |
vā̱jī vaha̍nvā̱jina̍ṃ jātavedo de̱vānā̍ṃ vakṣi pri̱yamā sa̱dhastha̍m
||31.1||ghṛ̱tenā̱ñjantsaṃ pa̱tho de̍va̱yānā̍nprajā̱nanvā̱jyapye̍tu de̱vān |
anu̍ tvā sapte pra̱diśa̍ḥ sacantā sva̱dhāmasmai̱ yaja̍mānāya dhehi
||31.2||īḍya̱ścāsi̱ vandya̍śca vājinnā̱śuścāsi̱ medhya̍śca sapte |
a̱gniṣṭvā̍ de̱vairvasu̍bhiḥ sa̱joṣā̍ḥ prī̱taṃ vahni̍ṃ vahatu jā̱tave̍dāḥ
||31.3||stī̱rṇaṃ ba̱rhiḥ su̱ṣṭarī̍mā ju̱ṣāṇoru pṛ̱thu pratha̍mānaṃ pṛthi̱vyām |
de̱vebhi̍ryu̱ktamadi̍tiḥ sa̱joṣā̍ḥ syo̱naṃ kṛ̍ṇvā̱nā su̍vi̱te da̍dhātu
||31.4||e̱tā u̍ vaḥ su̱bhagā̍ vi̱śvarū̍pā̱ vi pakṣo̍bhi̱ḥ śraya̍māṇā̱ udātai̍ḥ |
ṛ̱ṣvāḥ sa̱tīḥ ka̱vaṣa̱ḥ śumbha̍mānā̱ dvāro̍ de̱vīḥ su̍prāya̱ṇā bha̍vantu
||31.5||a̱nta̱rā mi̱trāvaru̍ṇā̱ cara̍ntī̱ mukha̍ṃ ya̱jñānā̍ma̱bhi sa̍ṃvidā̱ne |
u̱ṣāsā̍ vā suhira̱ṇye su̍śi̱lpe ṛ̱tasya̱ yonā̍ i̱ha sā̍dayāmi
||31.6||pra̱tha̱mā vā̍ sara̱thinā̍ su̱varṇā̍ devau̱ paśya̍ntau̱ bhuva̍nāni̱ viśvā̍ |
api̍praya̱ṃ coda̍nā vā̱ṃ mimā̍nā̱ hotā̍rā̱ jyoti̍ḥ pra̱diśā̍ di̱śantā̍
||31.7||ā̱di̱tyairno̱ bhāra̍tī vaṣṭu ya̱jña sara̍svatī sa̱ha ru̱drairna̍ āvīt |
il̤opa̍hūtā̱ vasu̍bhiḥ sa̱joṣā̍ ya̱jñaṃ no̍ devīra̱mṛte̍ṣu dhatta
||31.8||tvaṣṭā̍ vī̱raṃ de̱vakā̍maṃ jajāna̱ tvaṣṭu̱rarvā̍ jāyata ā̱śuraśva̍ḥ |
tvaṣṭe̱daṃ viśva̱ṃ bhuva̍naṃ jajāna ba̱hoḥ ka̱rtāra̍mi̱ha ya̍kṣi hotaḥ
||31.9||aśvo̍ ghṛ̱tena̱ tmanyā̱ sama̍kta̱ upa̍ de̱vām̐2 ṛ̍tu̱śaḥ pātha̍ etu |
vana̱spati̍rdevalo̱kaṃ pra̍jā̱nanna̱gninā̍ ha̱vyā sva̍di̱tāni̍ vakṣat
||31.10||pra̱jāpa̍te̱stapa̍sā vāvṛdhā̱naḥ sa̱dyo jā̱to da̍dhiṣe ya̱jñama̍gne |
svāhā̍kṛtena ha̱viṣā̍ purogā yā̱hi sā̱dhyā ha̱vira̍dantu de̱vāḥ
||31.11||ke̱tuṃ kṛ̱ṇvanna̍ke̱tave̱ peśo̍ maryā ape̱śase̍ | samu̱ṣadbhi̍rajāyathāḥ
||31.12||jī̱mūta̍syeva bhavati̱ pratī̍ka̱ṃ yadva̱rmī yāti̍ sa̱madā̍mu̱pasthe̍ |
anā̍viddhayā ta̱nvā̍ jaya̱ tva sa tvā̱ varma̍ṇo mahi̱mā pi̍partu
||31.13||dhanva̍nā̱ gā dhanva̍nā̱jiṃ ja̍yema̱ dhanva̍nā tī̱vrāḥ sa̱mado̍ jayema |
dhanu̱ḥ śatro̍rapakā̱maṃ kṛ̍ṇoti̱ dhanva̍nā̱ sarvā̍ḥ pra̱diśo̍ jayema
||31.14||te ā̱cara̍ntī̱ sama̍neva̱ yoṣā̍ mā̱teva̍ pu̱traṃ bi̍bhṛtāmu̱pasthe̍ |
apa̱ śatrū̍nvidhyatā saṃvidā̱ne ārtnī̍ i̱me vi̍ṣaphu̱rantī̍ a̱mitrā̍n
||31.15||va̱kṣyantī̱vedā ga̍nīganti̱ karṇa̍ṃ pri̱ya sakhā̍yaṃ pariṣasvajā̱nā |
yoṣe̍va śiṅkte̱ vita̱tādhi̱ dhanva̱n jyā i̱ya sama̍ne pā̱raya̍ntī
||31.16||ahi̍riva bhogai̱ḥ parye̍ti bā̱huṃ jyāyā̍ he̱tiṃ pa̍ri̱bādha̍mānaḥ |
ha̱sta̱ghno viśvā̍ va̱yunā̍ni vi̱dvānpumā̱npumā̍sa̱ṃ pari̍ pātu vi̱śvata̍ḥ
||31.17||ba̱hvī̱nāṃ pi̱tā ba̱hura̍sya pu̱traści̱ścā kṛ̍ṇoti̱ sama̍nāva̱gatya̍ |
i̱ṣu̱dhiḥ saṅkā̱ḥ pṛta̍nāśca̱ sarvā̍ḥ pṛ̱ṣṭhe nina̍ddho jayati̱ prasū̍taḥ
||31.18||su̱pa̱rṇaṃ va̍ste mṛ̱go a̍syā̱ danto̱ gobhi̱ḥ saṃna̍ddhā patati̱ prasū̍tā |
yatrā̱ nara̱ḥ saṃ ca̱ vi ca̱ drava̍nti̱ tatrā̱smabhya̱miṣa̍va̱ḥ śarma̍ yasan
||31.19||vana̍spate vī̱ḍva̍ṅgo̱ hi bhū̱yā a̱smatsa̍khā pra̱tara̍ṇaḥ su̱vīra̍ḥ |
gobhi̱ḥ saṃna̍ddho asi vī̱l̤aya̍svāsthā̱tā te̍ jayatu̱ jetvā̍ni
||31.20||rathe̱ tiṣṭha̍nnayati vā̱jina̍ḥ pu̱ro yatra̍yatra kā̱maya̍te suṣāra̱thiḥ |
a̱bhīśū̍nāṃ mahi̱māna̍ṃ panāyata̱ mana̍ḥ pa̱ścādanu̍ yacchanti ra̱śmaya̍ḥ
||31.21||ā ja̍ṅghanti̱ sānve̍ṣāṃ ja̱ghanā̱m̐2 upa̍ jighnate |
aśvā̍jani̱ prace̍ta̱so'śvā̍ntsa̱matsu̍ codaya
||31.22||upa̍ śvāsaya pṛthi̱vīmu̱ta dyāṃ pu̍ru̱trā te̍ manutā̱ṃ viṣṭhi̍ta̱ṃ jaga̍t |
sa du̍ndubhe̱ sa̱jūrindre̍ṇa de̱vairdū̱rāddavī̍yo̱ apa̍ sedha̱ śatrū̍n
||31.23||yadakra̍ndaḥ pratha̱maṃ jāya̍māna u̱dyantsa̍mu̱drādu̱ta vā̱ purī̍ṣāt |
śye̱nasya̍ pa̱kṣā ha̍ri̱ṇasya̍ bā̱hū u̍pa̱stutya̱ṃ mahi̍ jā̱taṃ te̍ arvan
||31.24||ya̱mena̍ da̱ttaṃ tri̱ta e̍namāyuna̱gindra̍ eṇaṃ pratha̱mo adhya̍tiṣṭhat |
ga̱ndha̱rvo a̍sya raśa̱nāma̍gṛbhṇā̱tsūrā̱daśva̍ṃ vasavo̱ nira̍taṣṭa
||31.25||asi̍ ya̱mo asyā̍di̱tyo a̍rva̱nnasi̍ tri̱to guhye̍na vra̱tena̍ |
asi̱ some̍na sa̱mayā̱ vipṛ̍kta ā̱huste̱ trīṇi̍ di̱vi bandha̍nāni
||31.26||trīṇi̍ ta āhurdi̱vi bandha̍nāni̱ trīṇya̱psu trīṇya̱ntaḥ sa̍mu̱dre |
u̱teva̍ me̱ varu̍ṇaśchantsyarva̱nyatrā̍ ta ā̱huḥ pa̍ra̱maṃ ja̱nitra̍m
||31.27||i̱mā te̍ vājinnava̱mārja̍nānī̱mā śa̱phānā̍ sani̱turni̱dhānā̍ |
atrā̍ te bha̱drā ra̍śa̱nā a̍paśyamṛ̱tasya̱ yā a̍bhi̱rakṣa̍nti go̱pāḥ
||31.28||ā̱tmāna̍ṃ te̱ mana̍sā̱rāda̍jānāma̱vo di̱vā pa̱taya̍ntaṃ pata̱ṅgam |
śiro̍ apaśyaṃ pa̱thibhi̍ḥ su̱gebhi̍rare̱ṇubhi̱rjeha̍mānaṃ pata̱tri
||31.29||atrā̍ te rū̱pamu̍tta̱mama̍paśya̱ṃ jigī̍ṣamāṇami̱ṣa ā pa̱de goḥ |
ya̱dā te̱ marto̱ anu̱ bhoga̱māna̱l̤ādid grasi̍ṣṭha̱ oṣa̍dhīrajīgaḥ
||31.30||anu̍ tvā̱ ratho̱ anu̱ maryo̍ arva̱nnanu̱ gāvo'nu̱ bhaga̍ḥ ka̱nīnā̍m |
anu̱ vrātā̍sa̱stava̍ sa̱khyamī̍yu̱ranu̍ de̱vā ma̍mire vī̱rya̍ṃ te
||31.31||hira̍ṇyaśṛ̱ṅgo'yo̍ asya̱ pādā̱ mano̍javā̱ ava̍ra̱ indra̍ āsīt |
de̱vā ida̍sya havi̱radya̍māya̱nyo arva̍ntaṃ pratha̱mo a̱dhyati̍ṣṭhat
||31.32||ī̱rmāntā̍sa̱ḥ sili̍kamadhyamāsa̱ḥ sa śūra̍ṇāso di̱vyāso̱ atyā̍ḥ |
ha̱sā i̍va śreṇi̱śo ya̍tante̱ yadākṣi̍ṣurdi̱vyamajma̱maśvā̍ḥ
||31.33||tava̱ śarī̍raṃ patayi̱ṣṇva̍rva̱ntava̍ ci̱ttaṃ vāta̍ iva̱ dhrajī̍mān |
tava̱ śṛṅgā̍ṇi̱ viṣṭhi̍tā puru̱trāra̍ṇyeṣu̱ jarbhu̍rāṇā caranti
||31.34||upa̱ prāgā̱cchasa̍naṃ vā̱jyarvā̍ deva̱drīcā̱ mana̍sā̱ dīdhyā̍naḥ |
a̱jaḥ pu̱ro nī̍yate̱ nābhi̍ra̱syānu̍ pa̱ścātka̱vayo̍ yanti re̱bhāḥ
||31.35||upa̱ prāgā̍tpara̱maṃ yatsa̱dhastha̱marvā̱m̐2 acchā̍ pi̱tara̍ṃ mā̱tara̍ṃ ca |
a̱dyā de̱vānjuṣṭa̍tamo̱ hi ga̱myā athā śā̍ste dā̱śuṣe̱ vāryā̍ṇi
||31.36||sami̍ddho a̱dya manu̍ṣo duro̱ṇe de̱vo de̱vānya̍jasi jātavedaḥ |
ā ca̱ vaha̍ mitramahaściki̱tvāntvaṃ dū̱taḥ ka̱vira̍si̱ prace̍tāḥ
||31.37||tanū̍napātpa̱tha ṛ̱tasya̱ yānā̱nmadhvā̍ sama̱ñjantsva̍dayā sujihva |
manmā̍ni dhī̱bhiru̱ta ya̱jñamṛ̱ndhande̍va̱trā ca̍ kṛṇuhyadhva̱raṃ na̍ḥ
||31.38||narā̱śasa̍sya mahi̱māna̍meṣā̱mupa̍ stoṣāma yaja̱tasya̍ ya̱jñaiḥ |
ye su̱krata̍va̱ḥ śuca̍yo dhiya̱ṃdhāḥ svada̍nti de̱vā u̱bhayā̍ni ha̱vyā
||31.39||ā̱juhvā̍na̱ īḍyo̱ vandya̱ścā yā̍hyagne̱ vasu̍bhiḥ sa̱joṣā̍ḥ |
tvaṃ de̱vānā̍masi yahva̱ hotā̱ sa e̍nānyakṣīṣi̱to yajī̍yān
||31.40||prā̱cīna̍ṃ ba̱rhiḥ pra̱diśā̍ pṛthi̱vyā vasto̍ra̱syā vṛ̍jyate̱ agre̱ ahnā̍m |
vyu̍ prathate vita̱raṃ varī̍yo de̱vebhyo̱ adi̍taye syo̱nam
||31.41||vyaca̍svatīrurvi̱yā vi śra̍yantā̱ṃ pati̍bhyo̱ na jana̍ya̱ḥ śumbha̍mānāḥ |
devī̍rdvāro bṛhatīrviśvaminvā de̱vebhyo̍ bhavata suprāya̱ṇāḥ
||31.42||ā su̱ṣvaya̍ntī yaja̱te upā̍ke u̱ṣāsā̱naktā̍ sadatā̱ṃ ni yonau̍ |
di̱vye yoṣa̍ṇe bṛha̱tī su̍ru̱kme adhi̱ śriya̍ śukra̱piśa̱ṃ dadhā̍ne
||31.43||daivyā̱ hotā̍rā pratha̱mā su̱vācā̱ mimā̍nā ya̱jñaṃ manu̍ṣo̱ yaja̍dhyai |
pra̱co̱daya̍ntā vi̱dathe̍ṣu kā̱rū prā̱cīna̱ṃ jyoti̍ḥ pra̱diśā̍ di̱śantā̍
||31.44||ā no̍ ya̱jñaṃ bhāra̍tī̱ tūya̍me̱tvil̤ā̍ manu̱ṣvadi̱ha ce̱taya̍ntī |
ti̱sro de̱vīrba̱rhireda syo̱na sara̍svatī̱ svapa̍saḥ sadantu
||31.45||ya i̱me dyāvā̍pṛthi̱vī jani̍trī rūpai̱rapi̍śa̱dbhuva̍nāni̱ viśvā̍ |
tama̱dya ho̍tariṣi̱to yajī̍yānde̱vaṃ tvaṣṭā̍rami̱ha ya̍kṣi vi̱dvān
||31.46||u̱pāva̍sṛja̱ tmanyā̍ sama̱ñjande̱vānā̱ṃ pātha̍ ṛtu̱thā ha̱vīṣi̍ |
vana̱spati̍ḥ śami̱tā de̱vo a̱gniḥ svada̍ntu ha̱vyaṃ madhu̍nā ghṛ̱tena̍
||31.47||sa̱dyo jā̱to vya̍mimīta ya̱jñama̱gnirde̱vānā̍mabhavatpuro̱gāḥ |
a̱sya hotu̍ḥ pra̱diśyṛ̱tasya̍ vā̱ci svāhā̍kṛta ha̱vira̍dantu de̱vāḥ
||31.48||a̱gnaye̍ gāya̱trāya̍ tri̱vṛte̱ rātha̍ntarāyā̱ṣṭāka̍pāla̱ indrā̍ya̱ traiṣṭu̍bhāya pañcada̱śāya̱ barha̍tā̱yaikā̍daśakapālo̱ viśve̍bhyo de̱vebhyo̱ jāga̍tebhyaḥ saptada̱śebhyo̍ vairū̱pebhyo̱ dvāda̍śakapālo mi̱trāvaru̍ṇābhyā̱mānu̍ṣṭubhābhyāmekavi̱śābhyā̍ṃ vairā̱jābhyā̍m | pa̱ya̱syā̱ bṛha̱spata̍ye̱ pāṅktā̍ya triṇa̱vāya̍ śākva̱rāya̍ ca̱ruḥ sa̍vi̱tra au̍ṣṇihāya trayastri̱śāya̍ raiva̱tāya̱ dvāda̍śakapālaḥ prājāpa̱tyaśca̱ruradi̍tyai̱ viṣṇu̍patnyai ca̱rura̱gnaye̍ vaiśvāna̱rāya̱ dvāda̍śakapā̱lo'nu̍matyā a̱ṣṭāka̍pālaḥ
||31.49||ā̱gne̱yaḥ kṛ̱ṣṇagrī̍vaḥ sārasva̱tī me̱ṣī ba̱bhruḥ sau̱myaḥ pau̱ṣṇaḥ śyā̱maḥ śi̍tipṛ̱ṣṭho bā̍rhaspa̱tyaḥ śi̱lpo vai̍śvade̱vaḥ |
ai̱ndro̍'ru̱ṇo mā̍ru̱taḥ ka̱lmāṣa̍ aindrā̱gnaḥ sa̍hi̱to̱'dhorā̍maḥ sāvi̱tro vā̍ru̱ṇaḥ kṛ̱ṣṇa eka̍śitipā̱tpetva̍ḥ
||31.50||a̱gnaye'nī̍kavate̱ rohi̍tāñjirana̱ḍvāna̱dhorā̍mau sāvi̱trau pau̱ṣṇau ra̍ja̱tanā̍bhī vaiśvade̱vau pi̱śaṅgau̍ tūpa̱rau |
mā̱ru̱taḥ ka̱lmāṣa̍ āgne̱yaḥ kṛ̱ṣṇo̱'jaḥ sā̍rasva̱tī me̱ṣī vā̍ru̱ṇaḥ petva̍ḥ
||31.51||