atha pañcaviṃśo'dhyāyaḥ |
hi̱ra̱ṇya̱ga̱rbhaḥ sama̍varta̱tāgre̍ bhū̱tasya̍ jā̱taḥ pati̱reka̍ āsīt |
sa dā̍dhāra pṛthi̱vīṃ dyāmu̱temāṃ kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema
||25.1||u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto'si pra̱jāpa̍taye tvā̱ juṣṭa̍ṃ gṛhṇāmye̱ṣa te̱ yoni̱ḥ sūrya̍ste mahi̱mā |
yaste'ha̍ntsaṃvatsa̱re ma̍hi̱mā sa̍ṃba̱bhūva̱ yaste̍ vā̱yā a̱ntari̍kṣe mahi̱mā sa̍ṃba̱bhūva̍ |
yaste̍ di̱vi sūrye̍ mahi̱mā sa̍ṃba̱bhūva̱ tasmai̍ te mahi̱mne pra̱jāpa̍taye̱ svāhā̍ de̱vebhya̍ḥ
||25.2||yaḥ prā̍ṇa̱to ni̍miṣa̱to ma̍hitvaika̱ idrājā̱ jaga̍to ba̱bhūva̍ |
ya īśe̍ a̱sya dvi̱pada̱ścatu̍ṣpada̱ḥ kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema
||25.3||u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto'si pra̱jāpa̍taye tvā̱ juṣṭa̍ṃ gṛhṇāmye̱ṣa te̱ yoni̍śca̱ndramāste̍ mahi̱mā |
yaste̱ rātrau̍ saṃvatsa̱re ma̍hi̱mā sa̍ṃba̱bhūva̱ yaste̍ pṛthi̱vyāma̱gnau ma̍hi̱mā sa̍ṃba̱bhūva̍ |
yaste̱ nakṣa̍treṣu ca̱ndrama̍si mahi̱mā sa̍ṃba̱bhūva̱ tasmai̍ te mahi̱mne pra̱jāpa̍taye de̱vebhya̱ḥ svāhā̍
||25.4||yu̱ñjanti̍ bra̱dhnama̍ru̱ṣaṃ cara̍nta̱ṃ pari̍ ta̱sthuṣa̍ḥ | roca̍nte roca̱nā di̱vi
||25.5||yu̱ñjantya̍sya̱ kāmyā̱ harī̱ vipa̍kṣasā̱ rathe̍ | śoṇā̍ dhṛ̱ṣṇū nṛ̱vāha̍sā
||25.6||yadvāto̍ a̱po a̍ganīganpri̱yāmindra̍sya ta̱nva̍m | e̱ta sto̍tara̱nena̍ pa̱thā puna̱raśva̱māva̍rtayāsi naḥ
||25.7||vasa̍vastvāñjantu gāya̱treṇa̱ chanda̍sā ru̱drāstvā̍ñjantu̱ traiṣṭu̍bhena̱ chanda̍sā |
ā̱di̱tyāstvā̍ñjantu̱ jāga̍tena̱ chanda̍sā
||25.8||bhūrbhuva̱ḥ sva̱rlājī3ñchā̱cī3nyavye̱ gavye̍ | e̱tadanna̍matta devā e̱tadanna̍maddhi prajāpate
||25.9||kaḥ svi̍dekā̱kī ca̍rati̱ ka u̍ svijjāyate̱ puna̍ḥ |
ki svi̍ddhi̱masya̍ bheṣa̱jaṃ kimvā̱vapa̍naṃ ma̱hat
||25.10||sūrya̍ ekā̱kī ca̍rati ca̱ndramā̍ jāyate̱ puna̍ḥ |
a̱gnirhi̱masya̍ bheṣa̱jaṃ bhūmi̍rā̱vapa̍naṃ ma̱hat
||25.11||kā svi̍dāsītpū̱rvaci̍tti̱ḥ ki svi̍dāsīd bṛ̱hadvaya̍ḥ |
kā svi̍dāsītpilippi̱lā kā svi̍dāsītpiśaṅgi̱lā
||25.12||dyau̍rāsītpū̱rvaci̍tti̱raśva̍ āsīd bṛ̱hadvaya̍ḥ |
avi̍rāsītpilippi̱lā rātri̍rāsītpiśaṅgi̱lā
||25.13||vā̱yuṣṭvā̍ paca̱taira̍va̱tvasi̍tagrīva̱śchāgai̍ḥ | nya̱grodha̍ścama̱saiḥ śa̍lma̱lirvṛddhyā̍
||25.14||e̱ṣa sya rā̱thyo vṛṣā̍ pa̱ḍbhiśca̱turbhi̱reda̍gan | bra̱hmā kṛ̍ṣṇaśca no'vatu̱ | namo̱'gnaye̍
||25.15||saśi̍to ra̱śminā̱ ratha̱ḥ saśi̍to ra̱śminā̱ haya̍ḥ | saśi̍to a̱psva̍psu̱jā bra̱hmā soma̍purogavaḥ
||25.16||sva̱yaṃ vā̍jista̱nva̍ṃ kalpayasva sva̱yaṃ ya̍jasva sva̱yaṃ ju̍ṣasva | ma̱hi̱mā te̱'nyena̱ na sa̱ṃnaśe̍
||25.17||na vā u̍ e̱tanmri̍yase̱ na ri̍ṣyasi de̱vām̐2 ide̍ṣi pa̱thibhi̍ḥ su̱gebhi̍ḥ |
yatrāsa̍te su̱kṛto̱ yatra̱ te ya̱yustatra̍ tvā de̱vaḥ sa̍vi̱tā da̍dhātu
||25.18||a̱gniḥ pa̱śurā̍sī̱ttenā̍yajanta̱ sa e̱tam̐ lo̱kama̍jaya̱dyasmi̍nna̱gniḥ |
sa te̍ lo̱ko bha̍viṣyati̱ taṃ je̍ṣyasi̱ pibai̱tā a̱paḥ |
vā̱yuḥ pa̱śurā̍sī̱ttenā̍yajanta̱ sa e̱tam̐ lo̱kama̍jaya̱dyasmi̍nvā̱yuḥ |
sa te̍ lo̱ko bha̍viṣyati̱ taṃ je̍ṣyasi̱ pibai̱tā a̱paḥ |
sūrya̍ḥ pa̱śurā̍sī̱ttenā̍yajanta̱ sa e̱tam̐ lo̱kama̍jaya̱dyasmi̱ntsūrya̍ḥ |
sa te̍ lo̱ko bha̍viṣyati̱ taṃ je̍ṣyasi̱ pibai̱tā a̱paḥ
||25.19||prā̱ṇāya̱ svāhā̍pā̱nāya̱ svāhā̍ vyā̱nāya̱ svāhā̍ | ambe̱ ambi̱ke'mbā̍like̱ na mā̍ nayati̱ kaśca̱na |
sasa̍styaśva̱kaḥ subha̍drikāṃ kāmpīlavā̱sinī̍m
||25.20||ga̱ṇānā̍ṃ tvā ga̱ṇapa̍ti havāmahe pri̱yāṇā̍ṃ tvā pri̱yapa̍ti havāmahe |
ni̱dhīnā̍ṃ tvā nidhi̱pati havāmahe vaso mama
||25.21||āhama̍jāni garbha̱dhamā tvama̍jāsi garbha̱dham | tā ubhau ca̱tura̍ḥ pa̱daḥ sa̱mprasā̍rayāva |
sva̱rge lo̱ke prorṇvā̍thā̱m̐ vṛṣā̍ vā̱jī re̍to̱dhā reto̍ dadhātu
||25.22||utsa̍kthyā̱ ava̍ gu̱daṃ dhe̍hi̱ sama̱ñjiṃ cā̍rayā vṛṣan | ya strī̱ṇāṃ jī̍va̱bhoja̍naḥ
||25.23||ya̱kāsa̱kau śa̍kunti̱kāhala̱giti̱ vañca̍ti | āha̍nti ga̱bhe paso̱ niga̍lgalīti̱ dhāra̍kā
||25.24||ya̱ko'sa̱kau śa̍kunta̱ka ā̱hala̱giti̱ vañca̍ti |
viva̍kṣata iva te̱ mukha̱madhva̍ryo̱ mā na̱stvama̱bhi bhā̍ṣathāḥ
||25.25||mā̱tā ca̍ te pi̱tā ca̱ te'gra̍ṃ vṛ̱kṣasya̍ rohataḥ |
prati̍lā̱mīti̍ te pi̱tā ga̱bhe mu̱ṣṭima̍tasayat
||25.26||mā̱tā ca̍ te pi̱tā ca̱ te'gre̍ vṛ̱kṣasya̍ krīl̤ataḥ |
viva̍kṣata iva te̱ mukha̱ṃ brahma̱nmā tvaṃ va̍do ba̱hu
||25.27||ū̱rdhvame̍nā̱mucchrā̍paya gi̱rau bhā̱ra hara̍nniva |
athā̍syai̱ madhya̍medhatā śī̱te vāte̍ pu̱nanni̍va
||25.28||ū̱rdhvame̍na̱mucchra̍yādgi̱rau bhā̱ra hara̍nniva |
athā̍sya̱ madhya̍mejatu śī̱te vāte̍ pu̱nanni̍va
||25.29||yada̍syā a̱hu̱bhedyā̍ḥ kṛ̱dhu sthū̱lamu̱pāta̍sat |
mu̱ṣkā ida̍syā ejato gośa̱phe śa̍ku̱lā i̍va
||25.30||yadde̱vāso̍ la̱lāma̍gu̱ṃ pra vi̍ṣṭī̱mina̱māvi̍ṣuḥ |
sa̱kthnā de̍diśyate̱ nārī̍ sa̱tyasyā̍kṣi̱bhuvo̍ yathā
||25.31||yaddha̍ri̱ṇo yava̱matti̱ na pu̱ṣṭaṃ pa̱śu manya̍te |
śū̱drā yadarya̍jārā̱ na poṣā̍ya dhanāyati
||25.32||yaddha̍ri̱ṇo yava̱matti̱ na pu̱ṣṭaṃ ba̱hu manya̍te |
śū̱dro yadaryā̍yai jā̱ro na poṣa̱manu̍ manyate
||25.33||da̱dhi̱krāvṇo̍ akāriṣaṃ ji̱ṣṇoraśva̍sya vā̱jina̍ḥ |
su̱ra̱bhi no̱ mukhā̍ kara̱tpra ṇa̱ āyū̍ṣi tāriṣat
||25.34||gā̱ya̱trī tri̱ṣṭubjaga̍tyanu̱ṣṭuppa̱ṅktyā sa̱ha |
bṛ̱ha̱tyu̱ṣṇihā̍ ka̱kupsū̱cībhi̍ḥ śamyantu tvā
||25.35||dvipa̍dā̱ yāścatu̍ṣpadāstri̱padā̱ yāśca̱ ṣaṭpa̍dāḥ |
viccha̍ndā̱ yāśca̱ saccha̍ndāḥ sū̱cībhi̍ḥ śamyantu tvā
||25.36||ma̱hānā̍mnyo re̱vatyo̱ viśvā̱ āśā̍ḥ pra̱bhūva̍rīḥ |
mai̍ghīrvi̱dyuto̱ vāca̍ḥ sū̱cībhi̍ḥ śamyantu tvā
||25.37||nārya̍ste̱ patnyo̱ loma̱ vici̍nvantu manī̱ṣayā̍ |
de̱vānā̱ṃ patnyo̱ diśa̍ḥ sū̱cībhi̍ḥ śamyantu tvā
||25.38||ra̱ja̱tā hari̍ṇī̱ḥ sīsā̱ yujo̍ yujyante̱ karma̍bhiḥ |
aśva̍sya vā̱jina̍stva̱ci simā̍ḥ śamyantu̱ śamya̍ntīḥ
||25.39||ku̱vida̱ṅga yava̍manto va̱yañci̱dyathā̱ dāntya̍nupū̱rvaṃ vi̱yūya̍ |
i̱hehai̍ṣāṃ kṛṇuhi̱ bhoja̍nāni̱ ye ba̱rhiṣo̱ nama̍ ukti̱ṃ na ja̱gmuḥ
||25.40||kastvā chya̍ti̱ kastvā̱ viśā̍sti̱ kaste̱ gātrā̍ṇi śamyati | ka u̍ te śami̱tā ka̱viḥ
||25.41||ṛ̱tava̍sta ṛtu̱thā parva̍ śami̱tāro̱ vi śā̍satu |
sa̱ṃva̱tsa̱rasya̱ teja̍sā śa̱mībhi̍ḥ śamyantu tvā
||25.42||a̱rdha̱mā̱sāḥ parū̍ṣi te̱ māsā̱ ā chya̍ntu śamya̍ntaḥ |
a̱ho̱rā̱trāṇi̍ ma̱ruto̱ vili̍ṣṭa sūdayantu te
||25.43||daivyā̍ adhva̱ryava̱stvā chya̍ntu̱ vi ca̍ śāsatu |
gātrā̍ṇi parva̱śaste̱ simā̍ḥ kṛṇvantu̱ śamya̍ntīḥ
||25.44||dyauste̍ pṛthi̱vya̱ntari̍kṣaṃ vā̱yuśchi̱draṃ pṛ̍ṇātu te |
sūya̍ste̱ nakṣa̍traiḥ sa̱ha lo̱kaṃ kṛ̍ṇotu sādhu̱yā
||25.45||śaṃ te̱ pare̍bhyo̱ gātre̍bhya̱ḥ śama̱stvava̍rebhyaḥ |
śama̱sthabhyo̍ ma̱jjabhya̱ḥ śamva̍stu ta̱nvai̱ tava̍
||25.46||kaḥ svi̍dekā̱kī ca̍rati̱ ka u̍ svijjāyate̱ puna̍ḥ |
ki svi̍ddhi̱masya̍ bheṣa̱jaṃ kimvā̱vapa̍naṃ ma̱hat
||25.47||sūrya̍ ekā̱kī ca̍rati ca̱ndramā̍ jāyate̱ puna̍ḥ |
a̱gnirhi̱masya̍ bheṣa̱jaṃ bhūmi̍rā̱vapa̍naṃ ma̱hat
||25.48||ki svi̱tsūrya̍sama̱ṃ jyoti̱ḥ ki sa̍mu̱drasa̍ma̱ sara̍ḥ |
ki svi̍tpṛthivyai̱ varṣī̍yaḥ kasya̱ mātrā̱ na vi̍dyate
||25.49||brahma̱ sūrya̍sama̱ṃ jyoti̱rdyauḥ sa̍mu̱drasa̍ma̱ sara̍ḥ |
indra̍ḥ pṛthivyai̱ varṣī̍yā̱n gostu mātrā̱ na vi̍dyate
||25.50||pṛ̱cchāmi̍ tvā ci̱taye̍ devasakha̱ yadi̱ tvamatra̱ mana̍sā ja̱gantha̍ |
yeṣu̱ viṣṇu̍stri̱ṣu pa̱deṣveṣṭa̱steṣu̱ viśva̱ṃ bhuva̍na̱mā vi̍veśā3
||25.51||api̱ teṣu̍ tri̱ṣu pa̱deṣva̍smi̱ yeṣu̱ viśva̱ṃ bhuva̍namā vi̱veśa̍ |
sa̱dyaḥ parye̍mi pṛthi̱vīmu̱ta dyāmeke̱nāṅge̍na di̱vo a̱sya pṛ̱ṣṭham
||25.52||keṣva̱ntaḥ puru̍ṣa̱ ā vi̍veśa̱ kānya̱ntaḥ puru̍ṣe̱ arpi̍tāni |
e̱tad bra̍hma̱nnupa̍ valhāmasi tvā̱ ki svi̍nna̱ḥ prati̍ vocā̱syatra̍
||25.53||pa̱ñcasva̱ntaḥ puru̍ṣa̱ ā vi̍veśa̱ tānya̱ntaḥ puru̍ṣe̱ arpi̍tāni |
e̱tattvātra̍ pratimanvā̱no a̍smi̱ na mā̱yayā̍ bhava̱syutta̍ro̱ mat
||25.54||kā svi̍dāsītpū̱rvaci̍tti̱ḥ ki svi̍dāsīd bṛ̱hadvaya̍ḥ |
kā svi̍dāsītpilippi̱lā kā svi̍dāsītpiśaṅgi̱lā
||25.55||dyau̍rāsītpū̱rvaci̍tti̱raśva̍ āsīd bṛ̱hadvaya̍ḥ |
avi̍rāsītpilippi̱lā rātri̍rāsītpiśaṅgi̱lā
||25.56||ka ī̍mare piśaṅgi̱lā ka ī̍ṃ kuru piśaṅgi̱lā |
ka ī̍mā̱ skanda̍marṣati̱ ka ī̱ṃ panthā̱ṃ vi sa̍rpati
||25.57||a̱jāre̍ piśaṅgi̱lā śvā̱vitku̍ru piśaṅgi̱lā |
śa̱śa ā̱skanda̍marṣa̱tyahi̱ḥ panthā̱ṃ vi sa̍rpati
||25.58||katya̍sya vi̱ṣṭhāḥ katya̱kṣarā̍ṇi̱ kati̱ homā̍saḥ kati̱dhā sami̍ddhaḥ |
ya̱jñasya̍ tvā vi̱dathā̍ pṛccha̱matra̱ kati̱ hotā̍ra ṛtu̱śo ya̍janti
||25.59||ṣal̤a̍sya vi̱ṣṭhāḥ śa̱tama̱kṣarā̍ṇyaśī̱tirhomā̍ḥ sa̱midho̍ ha ti̱sraḥ |
ya̱jñasya̍ te vi̱dathā̱ pra bra̍vīmi sa̱pta hotā̍ra ṛtu̱śo ya̍janti
||25.60||ko a̱sya ve̍da̱ bhuva̍nasya̱ nābhi̱ṃ ko dyāvā̍pṛthi̱vī a̱ntari̍kṣam |
kaḥ sūrya̍sya veda bṛha̱to ja̱nitra̱ṃ ko ve̍da ca̱ndrama̍saṃ yato̱jāḥ
||25.61||vedā̱hama̱sya bhuva̍nasya̱ nābhi̱ṃ veda̱ dyāvā̍pṛthi̱vī a̱ntari̍kṣam |
veda̱ sūrya̍sya bṛha̱to ja̱nitra̱matho̍ veda ca̱ndrama̍saṃ yato̱jāḥ
||25.62||pṛ̱cchāmi̍ tvā̱ para̱manta̍ṃ pṛthi̱vyāḥ pṛ̱cchāmi̱ yatra̱ bhuva̍nasya̱ nābhi̍ḥ |
pṛ̱cchāmi̍ tvā̱ vṛṣṇo̱ aśva̍sya̱ reta̍ḥ pṛ̱cchāmi̍ vā̱caḥ pa̍ra̱maṃ vyo̍ma
||25.63||i̱yaṃ vedi̱ḥ paro̱ anta̍ḥ pṛthi̱vyā a̱yaṃ ya̱jño bhuva̍nasya̱ nābhi̍ḥ |
a̱ya somo̱ vṛṣṇo̱ aśva̍sya̱ reto̍ bra̱hmāyaṃ vā̱caḥ pa̍ra̱maṃ vyo̍ma
||25.64||su̱bhūḥ sva̍ya̱mbhūḥ pra̍tha̱mo̱'ntarma̍ha̱tya̍rṇa̱ve |
da̱dhe ha̱ garbha̍mṛ̱tviya̱ṃ yato̍ jā̱taḥ pra̱jāpa̍tiḥ
||25.65||hotā̍ yakṣatpra̱jāpa̍ti̱ soma̍sya mahi̱mnaḥ | ju̱ṣatā̱ṃ piba̍tu̱ soma̱ hota̱ryaja̍
||25.66||prajā̍pate̱ na tvade̱tānya̱nyo viśvā̍ rū̱pāṇi̱ pari̱ tā ba̍bhūva |
yatkā̍māste juhu̱mastanno̍ astu va̱ya syā̍ma̱ pata̍yo rayī̱ṇām
||25.67||