Skip to content

Vājasaneyi Saṃhitā (Kāṇva) — Chapter 21 (66 mantras)

Ekaviṃśo'dhyāyaḥ

|| atha tṛtīyo daśakaḥ

||21.1||

ekaviṃśodhyāyaḥ

svā̱dvīṃ tvā̍ svā̱dunā̍ tī̱vrāṃ tī̱vreṇā̱mṛtā̍ma̱mṛte̍na |

madhu̍matī̱ṃ madhu̍matā sṛ̱jāmi̱ sa some̍na |

somo̍'sya̱śvibhyā̍ṃ pacyasva̱ sara̍svatyai pacya̱svendrā̍ya su̱trāmṇe̍ pacyasva

||21.2||

parī̱to ṣi̍ñca̱tā su̱ta somo̱ ya u̍tta̱ma ha̱viḥ |

da̱dha̱nvā yo naryo̍ a̱psva̱ntarā su̱ṣāva̱ soma̱madri̍bhiḥ

||21.3||

vā̱yoḥ pū̱taḥ pa̱vitre̍ṇa̱ pra̱tyaṅksomo̱ ati̍drutaḥ | indra̍sya̱ yujya̱ḥ sakhā̍ |

vā̱yoḥ pū̱taḥ pa̱vitre̍ṇa pra̱tyaṅksomo̱ ati̍drutaḥ | indra̍sya̱ yujya̱ḥ sakhā̍

||21.4||

pu̱nāti̍ te pari̱sruta̱ soma̱ sūrya̍sya duhi̱tā | vāre̍ṇa̱ śaśva̍tā̱ tanā̍

||21.5||

brahma̍ kṣa̱traṃ pa̍vate̱ teja̍ indri̱ya sura̍yā̱ soma̍ḥ su̱ta āsu̍to̱ madā̍ya |

śu̱kreṇa̍ deva de̱vatā̍ḥ pipṛgdhi̱ rase̱nānna̱ṃ yaja̍mānāya dhehi |

ku̱vida̱ṅga yava̍manto̱ yava̍ṃ ci̱dyathā̱ dāntya̍nupū̱rvaṃ vi̱yūya̍ |

i̱hehai̍ṣāṃ kṛṇuhi̱ bhoja̍nāni̱ ye ba̱rhiṣo̱ nama̍ ukti̱ṃ na ja̱gmuḥ|

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto'sya̱śvibhyā̍ṃ tvā̱ sara̍svatyai̱ tvendrā̍ya tvā su̱trāmṇe̍ |

e̱ṣa te̱ yoni̱steja̍se tvā vī̱ryā̍ya tvā̱ balā̍ya tvā

||21.6||

nānā̱ hi vā̍ṃ de̱vahi̍ta̱ sada̍skṛ̱taṃ mā sa sṛ̍kṣāthāṃ para̱me vyo̍man |

surā̱ tvama̍si śu̱ṣmiṇī̱ soma̍ e̱ṣa mā mā̍ hisī̱ḥ svāṃ yoni̍māvi̱śantī̍

||21.7||

u̱pa̱yā̱magṛ̍hīto̱'syāśvi̱naṃ teja̍ḥ sārasva̱taṃ vī̱rya̍mai̱ndraṃ bala̍m |

e̱ṣa te̱ yoni̱rmodā̍ya tvāna̱ndāya̍ tvā̱ maha̍se tvā

||21.8||

tejo̍'si̱ tejo̱ mayi̍ dhehi vī̱rya̍masi vī̱rya̱ṃ mayi̍ dhehi

bala̍masi̱ bala̱ṃ mayi̍ dhe̱hyojo̱'syojo̱ mayi̍ dhehi |

ma̱nyura̍si ma̱nyuṃ mayi̍ dhehi̱ saho̍'si̱ saho̱ mayi̍ dhehi

||21.9||

yā vyā̱ghraṃ viṣū̍ciko̱bhau vṛka̍ṃ ca̱ rakṣa̍ti |

śye̱naṃ pa̍ta̱triṇa̍ si̱ha semaṃ pā̱tvaha̍saḥ

||21.10||

yadā̍pi̱peṣa̍ mā̱tara̍ṃ pu̱traḥ pramu̍dito̱ dhaya̍n |

e̱tattada̍gne anṛ̱ṇo bha̍vā̱myaha̍tau pi̱tarau̱ mayā̍

||21.11||

sa̱mpṛca̍ stha̱ saṃ mā̍ bha̱dreṇa̍ pṛṅkta | vi̱pṛca̍ stha̱ vi mā̍ pā̱pmana̍ pṛṅkta

||21.12||

de̱vā ya̱jñama̍tanvata bheṣa̱jaṃ bhi̱ṣajā̱śvinā̍ |

vā̱cā sara̍svatī bhi̱ṣagindrā̍yendri̱yāṇi̱ dadha̍taḥ

||21.13||

dī̱kṣāyai̍ rū̱pa śaṣpā̍ṇi prāya̱ṇīya̍sya̱ tokmā̍ni |

kra̱yasya̍ rū̱pa soma̍sya lā̱jāḥ so̍mā̱śavo̱ madhu̍

||21.14||

ā̱ti̱thyarū̱paṃ māsa̍raṃ mahāvī̱rasya̍ na̱gnahu̍ḥ |

rū̱pamu̍pa̱sadā̍me̱tatti̱sro rātrī̱ḥ surāsu̍tā

||21.15||

soma̍sya rū̱paṃ krī̱tasya̍ pari̱srutpari̍ ṣicyate |

a̱śvibhyā̍ṃ du̱gdhaṃ bhe̍ṣa̱jamindrā̍yai̱ndra sara̍svatyā

||21.16||

ā̱sa̱ndī rū̱pa rā̍jāsa̱ndyai vedyai̍ ku̱mbhī su̍rā̱dhānī̍ |

anta̍ra uttarave̱dyā rū̱paṃ kā̍rota̱ro bhi̱ṣak

||21.17||

vedyā̱ vedi̱ḥ samā̍pyate ba̱rhiṣā̍ ba̱rhiri̍ndri̱yam |

yūpe̍na̱ yūpa̍ āpyate̱ praṇī̍to a̱gnira̱gninā̍

||21.18||

ha̱vi̱rdhāna̱ṃ yada̱śvināgnī̍dhra̱ṃ yatsara̍svatī |

indrā̍yai̱ndra sada̍skṛ̱taṃ pa̍tnī̱śāla̱ṃ gārha̍patyaḥ

||21.19||

prai̱ṣebhi̍ḥ prai̱ṣānā̍pnotyā̱prībhi̍rā̱prīrya̱jñasya̍ |

pra̱yā̱jebhi̍ranuyā̱jānva̍ṣaṭkā̱rebhi̱rāhu̍tīḥ

||21.20||

pa̱śubhi̍ḥ pa̱śūnā̍pnoti puro̱l̤āśai̍rha̱vīṣyā |

chando̍bhiḥ sāmidhe̱nīryā̱jyā̍bhirvaṣaṭkā̱rān

||21.21||

dhā̱nāḥ ka̍ra̱mbhaḥ sakta̍vaḥ parīvā̱paḥ payo̱ dadhi̍ |

soma̍sya rū̱pa ha̱viṣa̍ ā̱mikṣā̱ vāji̍na̱ṃ madhu̍

||21.22||

dhā̱nānā̍ rū̱paṃ kuva̍laṃ parīvā̱pasya̍ go̱dhūmā̍ḥ |

saktū̍nā rū̱paṃ bada̍ramupa̱vākā̍ḥ kara̱mbhasya̍

||21.23||

paya̍so rū̱paṃ yadyavā̍ da̱dhno rū̱paṃ ka̱rkandhū̍ni |

soma̍sya rū̱paṃ vāji̍na sau̱myasya̍ rū̱pamā̱mikṣā̍

||21.24||

āśrā̍va̱yeti̍ sto̱triyā̍ḥ pratyāśrā̱vo anu̍rūpaḥ |

yajeti̍ dhayyārū̱paṃ pra̍gā̱thā ye̍yajāma̱hāḥ

||21.25||

a̱rdha̱ ṛ̱cairu̱kthānā̍ rū̱paṃ pa̱dairā̍pnoti ni̱vida̍ḥ |

pra̱ṇa̱vaiḥ śa̱strāṇā̍ rū̱paṃ paya̍sā̱ soma̍ āpyate

||21.26||

a̱śvibhyā̍ṃ prātaḥsava̱namindre̍ṇai̱ndraṃ mādhya̍ndinam |

vai̱śva̱de̱va sara̍svatyā tṛ̱tīya̍mā̱pta sava̍nam

||21.27||

vā̱ya̱vyai̍rvāya̱vyā̍nyāpnoti̱ sate̍na droṇakala̱śam |

ku̱mbhībhyā̍mambhṛ̱ṇau su̱te sthā̱lībhi̍ḥ sthā̱līrā̍pnoti

||21.28||

yaju̍rbhirāpyante̱ grahā̱ grahai̱ stomā̍śca̱ viṣṭu̍tīḥ |

chando̍bhirukthāśa̱strāṇi̱ sāmnā̍vabhṛ̱tha ā̍pyate

||21.29||

il̤ā̍bhirbha̱kṣānā̍pnoti sūktavā̱kenā̱śiṣa̍ḥ |

śa̱ṃyunā̍ patnīsaṃyā̱jāntsa̍miṣṭaya̱juṣā̍ sa̱sthām

||21.30||

vra̱tena̍ dī̱kṣāmā̍pnoti dī̱kṣayā̍pnoti̱ dakṣi̍ṇām |

dakṣi̍ṇā śra̱ddhāmā̍pnoti śra̱ddhayā̍ sa̱tyamā̍pyate

||21.31||

||

e̱tāva̍drū̱paṃ ya̱jñasya̱ yadde̱vairbrahma̍ṇā kṛ̱tam | tade̱tatsarva̍māpnoti ya̱jñe sau̍trāma̱ṇī su̱te

||21.32||

surā̍vantaṃ barhi̱ṣada̍ su̱vīra̍ṃ ya̱jña hi̍nvanti mahi̱ṣā namo̍bhiḥ |

dadhā̍nā̱ḥ soma̍ṃ di̱vi de̱vatā̍su̱ made̱mendra̱ṃ yaja̍mānāḥ sva̱rkāḥ

||21.33||

yaste̱ rasa̱ḥ saṃbhṛ̍ta̱ oṣa̍dhīṣu̱ soma̍sya̱ śuṣma̱ḥ sura̍yā su̱tasya̍ |

tena̍ jinva̱ yaja̍māna̱ṃ made̍na̱ sara̍svatīma̱śvinā̱ indra̍ma̱gnim

||21.34||

yama̱śvinā̱ namu̍cerāsu̱rādadhi̱ sara̍sva̱tyasu̍nodindri̱yāya̍ |

i̱maṃ ta śu̱kraṃ madhu̍manta̱mindu̱ soma̱ rājā̍nami̱ha bha̍kṣayāmi

||21.35||

yadatra̍ ri̱pta ra̱sina̍ḥ su̱tasya̱ yadindro̱ api̍ba̱cchacī̍bhiḥ |

a̱haṃ tada̍sya̱ mana̍sā śi̱vena̱ soma̱ rājā̍nami̱ha bha̍kṣayāmi

||21.36||

pi̱tṛbhya̍ḥ svadhā̱yibhya̍ḥ sva̱dhā nama̍ḥ pi̍tāma̱hebhya̍ḥ svadhā̱yibhya̍ḥ sva̱dhā nama̍ḥ |

prapi̍tāmahebhyaḥ svadhā̱yibhya̍ḥ sva̱dhā nama̍ḥ

||21.37||

akṣa̍n pitaro'mī̍madanta pi̱taro'tī̍tṛpanta pi̱tara̍ḥ | pita̍ra̱ḥ śundhadhvam

||21.38||

pu̱nantu̍ mā pi̱tara̍ḥ so̱myāsa̍ḥ pu̱nantu̍ mā pitāma̱hāḥ pu̱nantu̱ prapi̍tāmahāḥ |

pa̱vitre̍ṇa śa̱tāyu̍ṣā

||21.39||

pu̱nantu̍ mā pitāma̱hāḥ pu̱nantu̱ prapi̍tāmahāḥ | pa̱vitre̍ṇa śa̱tāyu̍ṣā̱ viśva̱māyu̱rvya̍śnavai

||21.40||

agna̱ āyū̍ṣi pavasva̱ ā su̱vorja̱miṣa̍ṃ ca naḥ | ā̱re bā̍dhasva du̱cchunā̍m

||21.41||

pu̱nantu̍ mā deva̱janāḥ pu̱nantu̱ mana̍sā̱ dhiya̍ḥ | pu̱nantu̱ viśvā̍ bhū̱tāni̱ jāta̍vedaḥ punī̱hi mā̍

||21.42||

pa̱vitre̍ṇa punīhi mā śu̱kreṇa̍ deva̱ dīdya̍t | agne̱ kratvā̱ kratū̱ranu̍

||21.43||

yatte̍ pa̱vitra̍ma̱rciṣyagne̱ vita̍tamanta̱rā | brahma̱ tena̍ punātu mā

||21.44||

pava̍māna̱ḥ so a̱dya na̍ḥ pa̱vitre̍ṇa̱ vica̍rṣaṇiḥ | yaḥ potā̱ sa pu̍nātu mā

||21.45||

u̱bhābhyā̍ṃ deva savitaḥ pa̱vitre̍ṇa sa̱vena̍ ca | māṃ pu̍nīhi vi̱śvata̍ḥ

||21.46||

vai̱śva̱de̱vī pu̍na̱tī de̱vyāgā̱dyasyā̍mi̱mā ba̱hvya̍sta̱nvo̍ vī̱tapṛ̍ṣṭhāḥ |

tayā̱ mada̍ntaḥ sadha̱māde̍ṣu va̱ya syā̍ma̱ pata̍yo rayī̱ṇām

||21.47||

ye sa̍mā̱nāḥ sama̍nasaḥ pi̱taro̍ yama̱rājye̍ |

teṣā̍ṃ llo̱kaḥ sva̱dhā namo̍ ya̱jño de̱veṣu̍ kalpatām

||21.48||

ye sa̍mā̱nāḥ sama̍naso jī̱vā jī̱veṣu̍ māma̱kāḥ |

teṣā̱ śrīrmayi̍ kalpatāma̱smim̐llo̱ke śata samā̍ḥ

||21.49||

dve sṛ̱tī a̍śṛṇavaṃ pitṝ̱ṇāma̱haṃ de̱vānā̍mu̱ta martyā̍nām |

tābhyā̍mi̱daṃ viśva̱meja̱tsame̍ti̱ yada̍nta̱rā pi̱tara̍ṃ mā̱tara̍ṃ ca

||21.50||

i̱da ha̱viḥ pra̱jana̍naṃ me astu̱ daśa̍vīra̱ sarva̍gaṇa sva̱staye̍ |

ā̱tma̱sani̍ prajā̱sani̍ paśu̱sani̍ loka̱sanya̍bhaya̱sani̍ |

a̱gniḥ pra̱jāṃ ba̍hu̱lāṃ me̍ karo̱tvanna̱ṃ payo̱ reto̍ a̱smāsu̍ dhatta

||21.51||

udī̍ratā̱mava̍ra̱ utparā̍sa̱ unma̍dhya̱māḥ pi̱tara̍ḥ so̱myāsa̍ḥ |

asu̱ṃ ya ī̱yura̍vṛ̱kā ṛ̍ta̱jñāste no̍'vantu pi̱taro̱ have̍ṣu

||21.52||

tva so̍ma̱ praci̍kito manī̱ṣā tva raji̍ṣṭha̱manu̍ neṣi̱ panthā̍m |

tava̱ praṇī̍tī pi̱taro̍ na indo de̱veṣu̱ ratna̍mabhajanta̱ dhīrā̍ḥ

||21.53||

tvayā̱ hi na̍ḥ pi̱tara̍ḥ soma̱ pūrve̱ karmā̍ṇi ca̱kruḥ pa̍vamāna̱ dhīrā̍ḥ |

va̱nvannavā̍taḥ pari̱dhīrapo̍rṇu vī̱rebhi̱raśvai̍rma̱ghavā̍ bhavā naḥ

||21.54||

tva so̍ma pi̱tṛbhi̍ḥ saṃvidā̱no'nu̱ dyāvā̍pṛthi̱vī ā ta̍tantha |

tasmai̍ ta indo ha̱viṣā̍ vidhema va̱ya syā̍ma̱ pata̍yo rayī̱ṇām

||21.55||

barhi̍ṣadaḥ pitara ū̱tya̱rvāgi̱mā vo̍ ha̱vyā ca̍kṛmā ju̱ṣadhva̍m |

ta ā ga̱tāva̍sā̱ śanta̍me̱nāthā̍ na̱ḥ śaṃ yora̍ra̱po da̍dhāta

||21.56||

upa̍hūtāḥ pi̱tara̍ḥ so̱myāso̍ barhi̱ṣye̍ṣu ni̱dhiṣu̍ pri̱yeṣu̍ |

ta ā ga̍mantu̱ ta i̱ha śru̍va̱ntvadhi̍ bruvantu̱ te̍'vantva̱smān

||21.57||

āhaṃ pi̱tṝntsu̍vi̱datrā̍m̐2 avitsi̱ napā̍taṃ ca vi̱krama̍ṇaṃ ca̱ viṣṇo̍ḥ |

ba̱rhi̱ṣado̱ ye sva̱dhayā̍ su̱tasya̱ bhaja̍nta pi̱tvasta i̱hāga̍miṣṭhāḥ

||21.58||

agni̍ṣvāttāḥ pitara̱ eha ga̍cchata̱ sada̍ḥ sadaḥ sadata supraṇītayaḥ |

a̱ttā ha̱vīṣi̱ praya̍tāni ba̱rhiṣyathā̍ ra̱yi sarva̍vīraṃ dadhātana

||21.59||

ā ya̍ntu naḥ pi̱tara̍ḥ so̱myāso̍'gniṣvā̱ttāḥ pa̱thibhi̍rdeva̱yānai̍ḥ |

a̱smin ya̱jñe sva̱dhayā̱ mada̱nto'dhi̍ bruvantu̱ te̍'vantva̱smān

||21.60||

ye a̍gniṣvā̱ttā ye ana̍gniṣvāttā̱ madhye̍ di̱vaḥ sva̱dhayā̍ mā̱daya̍nte |

tebhya̍ḥ sva̱rāl̤asu̍nītime̱tāṃ ya̍thāva̱śaṃ ta̱nva̍ṃ kalpayāti

||21.61||

a̱gni̱ṣvā̱ttānṛ̍tu̱mato̍ havāmahe nārāśa̱se so̍mapī̱thaṃ ya ā̱śuḥ |

te no̱ viprā̍saḥ su̱havā̍ bhavantu va̱ya syā̍ma̱ pata̍yo rayī̱ṇām

||21.62||

ācyā̱ jānu̍ dakṣiṇa̱to ni̱ṣadye̱maṃ ya̱jñama̱bhi gṛ̍ṇīta̱ viśve̍ |

mā hi̍siṣṭa pitara̱ḥ kena̍ cinno̱ yadva̱ āga̍ḥ puru̱ṣatā̱ karā̍ma

||21.63||

āsī̍nāso aru̱ṇīnā̍mu̱pasthe̍ ra̱yiṃ dha̍tta dā̱śuṣe̱ martyā̍ya |

pu̱trebhya̍ḥ pitara̱stasya̱ vasva̱ḥ pra ya̍cchata̱ ta i̱horja̍ṃ dadhāta

||21.64||

yama̍gne kavyavāhana̱ tvaṃ ci̱nmanya̍se ra̱yim | tanno̍ gī̱rbhiḥ śra̱vāyya̍ṃ deva̱trā pa̍nayā̱ yuja̍m

||21.65||

yo a̱gniḥ ka̍vya̱vāha̍naḥ pi̱tṝnyakṣa̍dṛtā̱vṛdha̍ḥ | predu̍ ha̱vyāni̍ vocati de̱vebhya̍śca pi̱tṛbhya̱ ā

||21.66||