Skip to content

Vājasaneyi Saṃhitā (Kāṇva) — Chapter 15 (35 mantras)

Pañcadaśo'dhyāyaḥ

atha pañcadaśo'dhyāyaḥ

dhru̱vakṣi̍tirdhru̱vayo̍nirdhru̱vāsi̍ dhru̱vaṃ yoni̱māsī̍da sādhu̱yā |

ukhya̍sya ke̱tuṃ pra̍tha̱maṃ ju̍ṣā̱ṇāśvinā̍dhva̱ryū sā̍dayatāmi̱ha tvā̍

||15.1||

ku̱lā̱yinī̍ ghṛ̱tava̍tī̱ pura̍ndhiḥ syo̱ne sī̍da̱ sada̍ne pṛthi̱vyāḥ |

a̱bhi tvā̍ ru̱drā vasa̍vo gṛṇantvi̱mā brahma̍ pīpihi̱ saubha̍gāyā̱śvinā̍dhva̱ryū sā̍dayatāmi̱ha tvā̍

||15.2||

svai̱rdakṣai̱rdakṣa̍pite̱ha sī̍da de̱vānā̍ su̱mne bṛ̍ha̱te raṇā̍ya |

pi̱tevai̍dhi sū̱nava̱ ā su̱śevā̍ svāve̱śā ta̱nvā̱ saṃvi̍śasvā̱śvinā̍dhva̱ryū sā̍dayatāmi̱ha tvā̍

||15.3||

pṛ̱thi̱vyāḥ purī̍ṣama̱syapso̱ nāma̱ tāṃ tvā̱ viśve̍ a̱bhigṛ̍ṇantu de̱vāḥ |

stoma̍pṛṣṭhā ghṛ̱tava̍tī̱ha sī̍da pra̱jāva̍da̱sme dravi̱ṇāya̍jasvā̱śvinā̍dhva̱ryū sā̍dayatāmi̱ha tvā̍

||15.4||

adi̍tyāstvā pṛ̱ṣṭhe sā̍dayāmya̱ntari̍kṣasya dha̱rtrīṃ vi̱ṣṭambha̍nīṃ di̱śāmadhi̍patnī̱ṃ bhuva̍nānām |

ū̱rmirdra̱pso a̱pāma̍si vi̱śvaka̍rmā ta̱ ṛṣi̍ra̱śvinā̍dhva̱ryū sā̍dayatāmi̱ha tvā̍ |

śu̱kraśca̱ śuci̍śca̱ graiṣmā̍ ṛ̱tū a̱gnera̍ntaḥśle̱ṣo̍'si|

kalpe̍tā̱ṃ dyāvā̍pṛthi̱vī kalpa̍ntā̱māpa̱ oṣa̍dhaya̱ḥ kalpa̍ntāma̱gnaya̱ḥ pṛtha̱ṅ mama̱ jyaiṣṭhyā̍ya̱ savra̍tāḥ |

ye a̱gnaya̱ḥ sama̍naso'nta̱rā dyāvā̍pṛthi̱vī i̱me | grai̱ṣmā̍ ṛ̱tū a̍bhi̱kalpa̍mānā̱ indra̍miva de̱vā a̍bhi̱saṃvi̍śantu̱

tayā̍ de̱vata̍yāṅgira̱svad dhru̱ve sī̍datam

||15.5||

sa̱jūrṛ̱tubhi̍ḥ sa̱jūrvi̱dhābhi̍ḥ sa̱jūrde̱vaiḥ sa̱jūrde̱vairva̍yonā̱dhaiḥ |

a̱gnaye̍ tvā vaiśvāna̱rāyā̱śvinā̍dhva̱ryū sā̍dayatāmi̱ha tvā̍ |

sa̱jūrṛ̱tubhi̍ḥ sa̱jūrvi̱dhābhi̍ḥ sa̱jūrvasu̍bhiḥ sa̱jūrde̱vairva̍yonā̱dhaiḥ |

a̱gnaye̍ tvā vaiśvāna̱rāyā̱śvinā̍dhva̱ryū sā̍dayatāmi̱ha tvā̍ |

sa̱jūrṛ̱tubhi̍ḥ sa̱jūrvi̱dhābhi̍ḥ sa̱jū ru̱draiḥ sa̱jūrdevairva̍yonā̱dhaiḥ |

a̱gnaye̍ tvā vaiśvāna̱rāyā̱śvinā̍dhva̱ryū sā̍dayatāmi̱ha tvā̍ |

sa̱jūrṛ̱tubhi̍ḥ sa̱jūrvi̱dhābhi̍ḥ sa̱jūrā̍di̱tyaiḥ sa̱jūrde̱vairva̍yonā̱dhaiḥ |

a̱gnaye̍ tvā vaiśvāna̱rāyā̱śvinā̍dhva̱ryū sā̍dayatāmi̱ha tvā̍ |

sa̱jūrṛ̱tubhi̍ḥ sa̱jūrvi̱dhābhi̍ḥ sa̱jūrviśvai̍rde̱vaiḥ sa̱jūrde̱vairva̍yonā̱dhaiḥ |

a̱gnaye̍ tvā vaiśvāna̱rāyā̱śvinā̍dhva̱ryū sā̍dayatāmi̱ha tvā̍

||15.6||

prā̱ṇaṃ me̍ pāhyapā̱naṃ me̍ pāhi vyā̱naṃ me̍ pāhi | cakṣu̍rma u̱rvyā vibhā̍hi̱ śrotra̍ṃ me ślokaya

||15.7||

a̱paḥ pi̱nvauṣa̍dhīrjinva dvi̱pāda̍va̱ catu̍ṣpāt pāhi | di̱vo vṛṣṭi̱mera̍ya

||15.8||

mū̱rdhā vaya̍ḥ pra̱jāpa̍ti̱śchanda̍ḥ kṣa̱traṃ vayo̱ maya̍ṃda̱ṃ chanda̍ḥ |

vi̱ṣṭa̱mbho vayo'dhi̍pati̱śchando̍ vi̱śvaka̍rmā̱ vaya̍ḥ parame̱ṣṭhī chanda̍ḥ

||15.9||

ba̱sto vayo̍ viva̱laṃ chando̱ vṛṣṇi̱rvayo̍ viśā̱laṃ chanda̍ḥ |

puru̍ṣo̱ vaya̍sta̱ndraṃ chando̍ vyā̱ghro vayo'nā̍dhṛṣṭa̱ṃ chanda̍ḥ

||15.10||

si̱ho vaya̍ścha̱diśchanda̍ḥ paṣṭha̱vāḍvayo̍ bṛha̱tī chanda̍ḥ |

u̱kṣā vaya̍ḥ ka̱kupchanda̍ḥ ṛṣa̱bho vaya̍ḥ sa̱tobṛ̍hatī̱ chanda̍ḥ

||15.11||

a̱na̱ḍvānvaya̍ḥ pa̱ṅktiśchando̍ dhe̱nurvayo̱ jaga̍tī̱ chanda̍ḥ |

tryavi̱rvaya̍stri̱ṣṭup chando̍ ditya̱vāḍvayo̍ vi̱rāṭ chanda̍ḥ

||15.12||

pañcā̍vi̱rvayo̍ gāya̱trī chanda̍striva̱tso vaya̍ u̱ṣṇik chanda̍ḥ |

tu̱rya̱vāḍvayo̍'nu̱ṣṭupchando lo̱kaṃ pṛ̍ṇa̱ tā a̱syendra̱ṃ viśvā̍ḥ

||15.13||

indrā̍gnī̱ avya̍thamānā̱miṣṭa̍kāṃ dṛhataṃ yu̱vam | pṛ̱ṣṭhena̱ dyāvā̍pṛthi̱vī a̱ntari̍kṣaṃ ca̱ vibā̍dhase

||15.14||

vi̱śvaka̍rmā tvā sādayatva̱ntari̍kṣasya pṛ̱ṣṭhe vyaca̍svatī̱ṃ pratha̍svatīm |

a̱ntari̍kṣaṃ yacchā̱ntari̍kṣaṃ dṛhā̱ntari̍kṣa̱ṃ mā hi̍sīḥ |

viśva̍smai prā̱ṇāyā̍pā̱nāya̍ vyā̱nāyo̍dā̱nāya̍ prati̱ṣṭhāyai̍ ca̱ritrā̍ya |

vā̱yuṣṭvā̱bhipā̍tu ma̱hyā sva̱styā cha̱rdiṣā̱ śanta̍mena̱ tayā̍ de̱vata̍yāṅgira̱svad dhru̱vā sī̍da

||15.15||

rājñya̍si̱ prācī̱ digvi̱rāl̤a̍si̱ dakṣi̍ṇā̱ dik sa̱mrāl̤a̍si pra̱tīcī̱dik

sva̱rāl̤a̱syudī̍cī̱ digadhi̍patnyasi bṛha̱tī dik |

vi̱śvaka̍rmā tvā sādayatva̱ntari̍kṣasya pṛ̱ṣṭhe jyoti̍ṣmatīm |

viśva̍smai prā̱ṇāyā̍pā̱nāya̍ vyā̱nāya̱ viśva̱ṃ jyoti̍ryaccha |

vā̱yuṣṭe'dhi̍pati̱stayā̍ de̱vata̍yāṅgira̱svad dhru̱vā sī̍da |

nabha̍śca nabha̱sya̍śca̱ vārṣi̍kā ṛ̱tū a̱gnera̍ntaḥ śle̱ṣo̍'si̱ |

kalpe̍tā̱ṃ dyāvā̍pṛthi̱vī kalpa̍ntā̱māpa̱ oṣa̍dhaya̱ḥ kalpa̍ntāma̱gnaya̱ḥ pṛtha̱ṅ mama̱ jyaiṣṭhyā̍ya̱ savra̍tāḥ |

ye a̱gnaya̱ḥ sama̍naso'nta̱rā dyāvā̍pṛthi̱vī i̱me |

vārṣi̍kā ṛ̱tū a̍bhi̱kalpa̍mānā̱ indra̍miva de̱vā a̍bhi̱saṃvi̍śantu̱ tayā̍ de̱vata̍yāṅgira̱svad dhru̱ve sī̍datam |

i̱ṣaśco̱rjaśca̍ śāra̱dā ṛ̱tū a̱gnera̍ntaḥśle̱ṣo̍'si̱ |

kalpe̍tā̱ṃ dyāvā̍pṛthi̱vī kalpa̍ntā̱pa̱ oṣa̍dhaya̱ḥ kalpa̍ntāma̱gnaya̱ḥ pṛtha̱ṅ mama̱ jyaiṣṭhyā̍ya̱ savra̍tāḥ |

ye a̱gnaya̱ḥ sama̍naso'nta̱rā dyāvā̍pṛthi̱vī i̱me |

śā̱ra̱dā ṛ̱tū a̍bhi̱kalpa̍mānā̱ indra̍miva de̱vā a̍bhi̱saṃvi̍śantu̱

tayā̍ de̱vata̍yāṅgira̱svad dhru̱ve sī̍datam

||15.16||

āyu̍rme pāhi prā̱ṇaṃ me̍ pāhyapā̱naṃ me̍ pāhi vyā̱naṃ me̍ pāhi |

cakṣu̍rme pāhi̱ śrotra̍ṃ me pāhi̱ vāca̍ṃ me pinva̱ mano̍ me jinvā̱tmāna̍ṃ me pāhi̱ jyoti̍rme yaccha

||15.17||

mā chanda̍ḥ pra̱mā chanda̍ḥ prati̱mā chando̍ asrī̱vaya̱śchanda̍ḥ | pa̱ṅktiśchanda̍ u̱ṣṇik chanda̍ḥ

||15.18||

bṛ̱ha̱tī chando̍'nu̱ṣṭup chando̍ vi̱rāṭ chando̍ gā̍ya̱trī chanda̍ḥ | tri̱ṣṭup chando̱ jaga̍tī̱ chanda̍ḥ

||15.19||

pṛ̱thi̱vī chando̱'ntari̍kṣa̱ṃ chando̱ dyau̱śchanda̱ḥ samā̱śchanda̍ḥ |

nakṣa̍trāṇi̱ chando̱ vāk chanda̍ḥ

||15.20||

mana̱śchanda̍ḥ kṛ̱ṣiśchando̱ hira̍ṇya̱ṃ chando̱ gauśchanda̍ḥ | a̱jāchando'śva̱śchanda̍ḥ

||15.21||

a̱gnirde̱vatā̱ vāto̍ de̱vatā̱ sūryo̍ de̱vatā̍ ca̱ndramā̍ de̱vatā̍ | vasa̍vo de̱vatā̍ ru̱drā de̱vatā̍ |

ā̱di̱tyā de̱vatā̍ ma̱ruto̍ de̱vatā̱ viśve̍ de̱vā de̱vatā̱ bṛha̱spati̍rde̱vatā̍ |

indro̍ de̱vatā̱ varu̍ṇo de̱vatā̍

||15.22||

mū̱rdhāsi̱ rāḍ dhru̱vāsi̍ dha̱ruṇā̍ dha̱rtrya̍si̱ dhara̍ṇī | āyu̍ṣe tvā̱ varca̍se tvā kṛ̱ṣyai tvā̱ kṣemā̍ya tvā

||15.23||

yantrī̱ rāḍ ya̱ntrya̍si̱ yama̍nī dhru̱vāsi̱ dhari̍trī | i̱ṣe tvo̱rje tvā̍ ra̱yyai tvā̱ poṣā̍ya tvā |

lo̱kaṃ pṛ̍ṇa tā a̱syedra̱ṃ viśvā̍ḥ

||15.24||

ā̱śustri̱vṛdbhā̱ntaḥ pa̍ñcada̱śo vyo̍mā saptada̱śo dha̱ruṇa̍ ekavi̱śaḥ pratū̍rtiraṣṭāda̱śaḥ |

tapo̍ navada̱śo'bhīva̱rtaḥ sa̍vi̱śo varco̍ dvāvi̱śaḥ sa̱ṃbhara̍ṇastrayovi̱śo yoni̍ścaturvi̱śaḥ

||15.25||

garbhā̍ḥ pañcavi̱śaḥ oja̍striṇa̱vaḥ kratu̍rekatri̱śaḥ pra̍ti̱ṣṭhā tra̍yastri̱śo bra̱dhnasya̍ vi̱ṣṭapa̍ṃ catustri̱śaḥ |

nāka̍ḥ ṣaṭtri̱śo vi̍va̱rto̍'ṣṭācatvāri̱śo dha̱rtraṃ ca̍tuṣṭo̱maḥ

||15.26||

a̱gnerbhā̱go̍'si dī̱kṣāyā̱ ādhi̍patya̱ṃ brahma̍ spṛ̱taṃ tri̱vṛtstoma̍ḥ |

indra̍sya bhā̱go̍si̱ viṣṇo̱rādhi̍patyaṃ kṣa̱tra spṛ̱taṃ pa̍ñcada̱śa stoma̍ḥ

||15.27||

nṛ̱cakṣa̍sāṃ bhā̱go̍'si dhā̱turādhi̍patyaṃ ja̱nitra̍ spṛ̱ta sa̍ptada̱śa stoma̍ḥ |

mi̱trasya̍ bhā̱go̍'si̱ varu̍ṇa̱syādhi̍patyaṃ di̱vo vṛṣṭi̱rvāta̍ spṛ̱ta e̍kavi̱śa stoma̍ḥ

||15.28||

vasū̍nāṃ bhā̱go̍'si ru̱drāṇā̱mādhi̍patya̱ṃ catu̍ṣpāt spṛ̱taṃ ca̍turvi̱śa stoma̍ḥ |

ā̱di̱tyānā̍ṃ bhā̱go̍'si ma̱rutā̱mādhi̍patya̱ṃ garbhā̍ spṛ̱tāḥ pa̍ñcavi̱śa stoma̍ḥ

||15.29||

adi̍terbhā̱go̍'si pū̱ṣṇa ādhi̍patya̱moja̍ spṛ̱taṃ tri̍ṇa̱va stoma̍ḥ |

de̱vasya̍ savi̱turbhā̱go̍'si̱ bṛha̱spate̱rādhi̍patya sa̱mīcī̱rdiśa̍ spṛ̱tāśca̍tuṣṭo̱ma stoma̍ḥ

||15.30||

yavā̍nāṃ bhā̱go̱'syaya̍vānā̱mādhi̍patyaṃ pra̱jā spṛ̱tāśca̍tuścatvāri̱śa stoma̍ḥ |

ṛ̱bhū̱ṇāṃ bhā̱go̍'si̱ viśve̍ṣāṃ de̱vānā̱mādhi̍patyaṃ bhū̱ta spṛ̱taṃ tra̍yastri̱śa stoma̍ḥ |

saha̍śca saha̱sya̍śca̱ haima̍ntikā ṛ̱tū a̱gnera̍ntaḥ śle̱ṣo̍'si̱ |

kalpe̍tā̱ṃ dyāvā̍pṛthi̱vī kalpa̍ntā̱māpa̱ oṣa̍dhaya̱ḥ kalpa̍ntāma̱gnaya̱ḥ pṛtha̱ṅ mama̱ jyaiṣṭhyā̍ya̱ savra̍tāḥ |

ye a̱gnaya̱ḥ sama̍naso'nta̱rā dyāvā̍pṛthi̱vī i̱me |

hai̍mantikā ṛ̱tū a̍bhi̱kalpa̍mānā̱ indra̍miva de̱vā a̍bhi̱saṃvi̍śantu̱

tayā̍ de̱vata̍yāṅgira̱svad dhru̱ve sī̍datam

||15.31||

eka̍yāstuvata pra̱jā a̍dhīyanta pra̱jāpa̍ti̱radhi̍patirāsītti̱sṛbhi̍rastuvata̱

brahmā̍sṛjyata̱ brahma̍ṇa̱spati̱radhi̍patirāsīt |

pa̱ñcabhi̍rastuvata bhū̱tānya̍sṛjyanta bhū̱tānā̱ṃ pati̱radhi̍patirāsītsa̱ptabhi̍rastuvata

sapta ṛ̱ṣayo̍'sṛjyanta dhā̱tādhi̍patirāsīt

||15.32||

na̱vabhi̍rastuvata pi̱taro̍'sṛjya̱ntādi̍ti̱radhi̍patnyāsīdekāda̱śabhi̍rastuvata

ṛ̱tavo̍'sṛjyantārta̱vā adhi̍pataya āsan |

tra̱yo̱da̱śabhi̍rastuvata̱ māsā̍ asṛjyanta saṃvatsa̱ro'dhi̍patirāsītpañcada̱śabhi̍rastuvata

kṣa̱trama̍sṛjya̱tendro'dhi̍patirāsīt

||15.33||

sa̱ptada̱śabhi̍rastuvata grā̱myāḥ pa̱śavo̍'sṛjyanta̱ bṛha̱spati̱radhi̍patirāsīnnavada̱śabhi̍rastuvata

śūdrā̱ryā a̍sṛjyetāmahorā̱tre adhi̍patnī āstām |

eka̍viśatyāstuva̱taika̍śaphāḥ pa̱śavo̍'sṛjyanta̱ varu̱ṇo'dhi̍patirāsī̱t |

trayo̍viśatyāstuvata kṣu̱drāḥ pa̱śavo̍'sṛjyanta pū̱ṣādhi̍patirāsīt

||15.34||

pañca̍viśatyāstuvatāra̱ṇyāḥ pa̱śavo̍'sṛjyanta vā̱yuradhi̍patirāsītsa̱ptavi̍śatyāstuvata̱

dyāvā̍pṛthi̱vī vyai̍tā̱ṃ vasa̍vo ru̱drā ā̍di̱tyā a̍nu̱vyā̍ya̱sta e̱vādhi̍pataya āsan |

nava̍viśatyāstuvata̱ vana̱spata̍yo'sṛjyanta̱ somo'dhi̍patirāsī̱deka̍triśatāstuvata

pra̱jā a̍sṛjyanta̱ yavā̱ścāya̍vā̱ścādhi̍pataya āsan |

traya̍striśatāstuvata bhū̱tānya̍śāmyanpra̱jāpa̍tiḥ parame̱ṣṭhyadhi̍patirāsīt |

lo̱kaṃ pṛ̍ṇa̱ tā a̱syendra̱ṃ viśvā̍ḥ

||15.35||