लिंगस्वरूपकारणवर्णनम्
ऋषय ऊचुः
सूत जानासि सकलं वस्तु व्यासप्रसादतः ।
तवाज्ञातं न विद्येत तस्मात्पृच्छामहे वयम्
॥१॥लिंगं च पूज्यते लोके तत्त्वया कथितं च यत् ।
तत्तथैव न चान्यद्वा कारणं विद्यते त्विह
॥२॥बाणरूपा श्रुता लोके पार्वती शिववल्लभा ।
एतत्किं कारणं सूत कथय त्वं यथाश्रुतम्
॥३॥सूत उवाच
कल्पभेदकथा चैव श्रुता व्यासान्मया द्विजाः ।
तामेव कथयाम्यद्य श्रूयतामृषिसत्तमाः
॥४॥पुरा दारुवने जातं यद्वृत्तं तु द्विजन्मनाम् ।
तदेव श्रूयतां सम्यक् कथयामि कथाश्रुतम्
॥५॥दारुनामवनं श्रेष्ठं तत्रासन्नृषिसत्तमाः ।
शिवभक्तास्सदा नित्यं शिवध्यानपरायणाः
॥६॥त्रिकालं शिवपूजां च कुर्वंति स्म निरन्तरम् ।
नानाविधैः स्तवैर्दिव्यैस्तुष्टुवुस्ते मुनीश्वराः
॥७॥ते कदाचिद्वने यातास्समिधाहरणाय च ।
सर्वे द्विजर्षभाश्शैवाश्शिवध्यानपरायणाः
॥८॥एतस्मिन्नंतरे साक्षाच्छंकरो नील लोहितः ।
विरूपं च समास्थाय परीक्षार्थं समागतः
॥९॥दिगम्बरोऽतितेजस्वी भूतिभूषणभूषितः ।
स चेष्टामकरोद्दुष्टां हस्ते लिंगं विधारयन्
॥१०॥मनसा च प्रियं तेषां कर्तुं वै वनवासिनाम् ।
जगाम तद्वनं प्रीत्या भक्तप्रीतो हरः स्वयम्
॥११॥तं दृष्ट्वा ऋषिपत्न्यस्ताः परं त्रासमुपागताः ।
विह्वला विस्मिताश्चान्यास्समाजग्मुस्तथा पुनः
॥१२॥अलिलिंगुस्तथा चान्याः करं धृत्या तथापराः ।
परस्परं तु संघर्षात्संमग्नास्ताः स्त्रियस्तदा
॥१३॥एतस्मिन्नेव समये ऋषिवर्याः समागमन् ।
विरुद्धं तं च ते दृष्ट्वा दुःखिताः क्रोधमूर्च्छिताः
॥१४॥तदा दुःखमनुप्राप्ताः कोयं कोयं तथाऽबुवन् ।
समस्ता ऋषयस्ते वै शिवमायाविमोहिताः
॥१५॥यदा च नोक्तवान्किंचित्सोवधूतो दिगम्बरः ।
ऊचुस्तं पुरुषं भीमं तदा ते परमर्षयः
॥१६॥त्वया विरुद्धं क्रियते वेदमार्ग विलोपि यत् ।
ततस्त्वदीयं तल्लिंगं पततां पृथिवीतले
॥१७॥सूत उवाच
इत्युक्ते तु तदा तैश्च लिंगं च पतितं क्षणात् ।
अवधूतस्य तस्याशु शिवस्याद्भुतरूपिणः
॥१८॥तल्लिंगं चाग्निवत्सर्वं यद्ददाह पुरा स्थितम् ।
यत्रयत्र च तद्याति तत्रतत्र दहेत्पुनः
॥१९॥पाताले च गतं तश्च स्वर्गे चापि तथैव च ।
भूमौ सर्वत्र तद्यातं न कुत्रापि स्थिरं हि तत्
॥२०॥लोकाश्च व्याकुला जाता ऋषयस्तेतिदुःखिताः ।
न शर्म लेभिरे केचिद्देवाश्च ऋषयस्तथा
॥२१॥न ज्ञातस्तु शिवो यैस्तु ते सर्वे च सुरर्षयः ।
दुःखिता मिलिताश्शीघ्रं ब्रह्माणं शरणं ययुः
॥२२॥तत्र गत्वा च ते सर्वे नत्वा स्तुत्वा विधिं द्विजाः ।
तत्सर्वमवदन्वृत्तं ब्रह्मणे सृष्टिकारिणे
॥२३॥ब्रह्मा तद्वचनं श्रुत्वा शिवमायाविमोहितान् ।
ज्ञात्वा ताञ्च्छंकरं नत्वा प्रोवाच ऋषिसत्तमान्
॥२४॥ब्रह्मोवाच
ज्ञातारश्च भवन्तो वै कुर्वते गर्हितं द्विजाः ।
अज्ञातारो यदा कुर्युः किं पुनः कथ्यते पुनः
॥२५॥विरुद्ध्यैवं शिवं देवं कुशलं कस्समीहते ।
मध्याह्नसमये यो वै नातिथिं च परामृशेत्
॥२६॥तस्यैव सुकृतं नीत्वा स्वीयं च दुष्कृतं पुनः ।
संस्थाप्य चातिथिर्याति किं पुनः शिवमेव वा
॥२७॥यावल्लिंगं स्थिरं नैव जगतां त्रितये शुभम् ।
जायते न तदा क्वापि सत्यमेतद्वदाम्यहम्
॥२८॥भवद्भिश्च तथा कार्यं यथा स्वास्थ्यं भवेदिह ।
शिवलिंगस्य ऋषयो मनसा संविचार्य्यताम्
॥२९॥सूत उवाच
इत्युक्तास्ते प्रणम्योचुर्ब्रह्माणमृषयश्च वै ।
किमस्माभिर्विधे कार्यं तत्कार्यं त्वं समादिश
॥३०॥इत्युक्तश्च मुनीशैस्तैस्सर्वलोकपितामहः ।
मुनीशांस्तांस्तदा ब्रह्मा स्वयं प्रोवाच वै तदा
॥३१॥ब्रह्मोवाच
आराध्य गिरिजां देवीं प्रार्थयन्तु सुराश्शिवम् ।
योनिरूपा भवेच्चेद्वै तदा तत्स्थिरतां व्रजेत्
॥३२॥तद्विधिम्प्रवदाम्यद्य सर्वे शृणुत सत्तमाः ।
तामेव कुरुत प्रेम्णा प्रसन्ना सा भविष्यति
॥३३॥कुम्भमेकं च संस्थाप्य कृत्वाष्टदलमुत्तमम् ।
दूर्वायवांकुरैस्तीर्थोदकमापूरयेत्ततः
॥३४॥वेदमंत्रैस्ततस्तं वै कुंभं चैवाभिमंत्रयेत् ।
श्रुत्युक्तविधिना तस्य पूजां कृत्वा शिवं स्मरन्
॥३५॥तल्लिंगं तज्जलेनाभिषेचयेत्परमर्षयः ।
शतरुद्रियमंत्रैस्तु प्रोक्षितं शांतिमाप्नुयात्
॥३६॥गिरिजां योनिरूपां च बाणं स्थाप्य शुभं पुनः ।
तत्र लिंगं च तत्स्थाप्यं पुनश्चैवाभिमंत्रयेत्
॥३७॥सुगन्धैश्चन्दनैश्चैव पुष्पधूपादिभिस्तथा ।
नैवेद्यादिकपूजाभिस्तोषयेत्परमेश्वरम्
॥३८॥प्रणिपातैः स्तवैः पुण्यैर्वाद्यैर्गानैस्तथा पुनः ।
ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा जयेति व्याहरेत्तथा
॥३९॥प्रसन्नो भव देवेश जगदाह्लादकारक ।
कर्ता पालयिता त्वञ्च संहर्ता त्वं निरक्षरः
॥४०॥जगदादिर्जगद्योनिर्जगदन्तर्गतोपि च ।
शान्तो भव महेशान सर्वांल्लोकांश्च पालय
॥४१॥एवं कृते विधौ स्वास्थ्यं भविष्यति न संशय ।
विकारो न त्रिलोकेस्मिन्भविष्यति सुखं सदा
॥४२॥सूत उवाच
इत्युक्तास्ते द्विजा देवाः प्रणिपत्य पितामहम् ।
शिवं तं शरणं प्राप्तस्सर्वलोकसुखेप्सया
॥४३॥पूजितः परया भक्त्या प्रार्थितः शंकरस्तदा ।
सुप्रसन्नस्ततो भूत्वा तानुवाच महेश्वरः
॥४४॥महेश्वर उवाच
हे देवा ऋषयः सर्वे मद्वचः शृणुतादरात् ।
योनिरूपेण मल्लिंगं धृतं चेत्स्यात्तदा सुखम्
॥४५॥पार्वतीं च विना नान्या लिंगं धारयितुं क्षमा ।
तया धृतं च मल्लिंगं द्रुतं शान्तिं गमिष्यति
॥४६॥सूत उवाच
तच्छ्रुत्वा ऋषिभिर्देवैस्सुप्रसन्नैर्मुनीश्वराः ।
गृहीत्वा चैव ब्रह्माणं गिरिजा प्रार्थिता तदा
॥४७॥प्रसन्नां गिरिजां कृत्वा वृषभध्वजमेव च ।
पूर्वोक्तं च विधिं कृत्वा स्थापितं लिंगमुत्तमम्
॥४८॥मंत्रोक्तेन विधानेन देवाश्च ऋषयस्तथा ।
चक्रुः प्रसन्नां गिरिजां शिवं च धर्महेतवे
॥४९॥समानर्चुर्विशेषेण सर्वे देवर्षयः शिवम् ।
ब्रह्मा विष्णुः परे चैव त्रैलोक्यं सचराचरम्
॥५०॥सुप्रसन्नः शिवो जातः शिवा च जगदम्बिका ।
धृतं तया च तल्लिंगं तेन रूपेण वै तदा
॥५१॥लोकानां स्थापिते लिंगे कल्याणं चाभवत्तदा ।
प्रसिद्धं चैव तल्लिंगं त्रिलोक्यामभवद्द्विजाः
॥५२॥हाटकेशमिति ख्यातं तच्छिवाशिवमित्यपि ।
पूजनात्तस्य लोकानां सुखं भवति सर्वथा
॥५३॥इह सर्वसमृद्धिः स्यान्नानासुखवहाधिका ।
परत्र परमा मुक्तिर्नात्र कार्या विचारणा
॥५४॥इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां लिंगस्वरूपकारणवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥