विष्णुसुदर्शनचक्रलाभवर्णनम्
व्यास उवाच
इति श्रुत्वा वचस्तस्य सूतस्य च मुनीश्वराः ।
समूचुस्तं सुप्रशस्य लोकानां हितकाम्यया
॥१॥ऋषय ऊचुः
सूत सर्वं विजानासि ततः पृच्छामहे वयम् ।
हरीश्वरस्य लिंगस्य महिमानं वद प्रभो
॥२॥चक्रं सुदर्शनं प्राप्तं विष्णुनेति श्रुतं पुरा ।
तदाराधनतस्तात तत्कथा च विशेषतः
॥३॥सूत उवाच
श्रूयतां च ऋषिश्रेष्ठा हरीश्वरकथा शुभा ।
यतस्सुदर्शनं लब्धं विष्णुना शंकरात्पुरा
॥४॥कस्मिंश्चित्समये दैत्याः संजाता बलवत्तराः ।
लोकांस्ते पीडयामासुर्धर्मलोपं च चक्रिरे
॥५॥ते देवाः पीडिता दैत्यैर्महाबलपराक्रमैः ।
स्वं दुखं कथयामासुर्विष्णुं निर्जररक्षकम्
॥६॥देवा ऊचुः
कृपां कुरु प्रभो त्वं च दैत्यैस्संपीडिता भृशम् ।
कुत्र यामश्च किं कुर्मश्शरण्यं त्वां समाश्रिताः
॥७॥सूत उवाच
इत्येवं वचनं श्रुत्वा देवानां दुःखितात्मनाम् ।
स्मृत्वा शिवपदांभोजं विष्णुर्वचनमब्रवीत
॥८॥विष्णुरुवाच
करिष्यामि च वः कार्य्यमाराध्य गिरिशं सुराः ।
बलिष्ठाश्शत्रवो ह्येते विजेतव्याः प्रयत्नतः
॥९॥सूत उवाच
इत्युक्तास्ते सुरास्सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना ।
मत्वा दैत्यान्हतान्दुष्टान्ययुर्धाम स्वकंस्वकम्
॥१०॥विष्णुरप्यमराणां तु जयार्थमभजच्छिवम् ।
सर्वामराणामधिपं सर्वसाक्षिणमव्ययम्
॥११॥गत्वा कैलासनिकटे तपस्तेपे हरिस्स्वयम् ।
कृत्वा कुंडं च संस्थाप्य जातवेदसमग्रतः
॥१२॥पार्थिवेन विधानेन मंत्रैर्नानाविधैरपि ।
स्तोत्रैश्चैवाप्यनेकैश्च गिरिशं चाभजन्मुदा
॥१३॥कमलैस्सरसो जातैर्मानसाख्यान्मुनीश्वराः ।
बद्ध्वा चैवासनं तत्र न चचाल हरिस्स्वयम्
॥१४॥प्रसादावधि चैवात्र स्थेयं वै सर्वथा मया ।
इत्येवं निश्चयं कृत्वा समानर्च शिवं हरिः
॥१५॥यदा नैव हरस्तुष्टो बभूव हरये द्विजाः ।
तदा स भगवान्विष्णुर्विचारे तत्परोऽभवत्
॥१६॥विचार्यैवं स्वमनसि सेवनं बहुधा कृतम् ।
तथापि न हरस्तुष्टो बभूवोतिकरः प्रभुः
॥१७॥ततस्तु विस्मितो विष्णुर्भक्त्या परमयान्वितः
॥१९॥सहस्रैर्नामभिः प्रीत्या तुष्टाव परमेश्वरम्
॥१८॥प्रत्येकं कमलं तस्मै नाममंत्रमुदीर्य च ।
पूजयामास वै शंभुं शरणागतवत्सलम्
॥१९॥परीक्षार्थं विष्णुभक्तेस्तदा वै शंकरेण ह ।
कमलानां सहस्रात्तु हृतमेकं च नीरजम्
॥२०॥न ज्ञातं विष्णुना तच्च मायाकारणमद्भुतम् ।
न्यूनं तच्चापि सञ्ज्ञाय तदन्वेषणतत्परः
॥२१॥बभ्राम सकलां पृथ्वीं तत्प्रीत्यै सुदृढव्रतः ।
तदप्राप्य विशुद्धात्मा नेत्रमेकमुदाहरत्
॥२२॥तं दृष्ट्वा स प्रसन्नोऽभूच्छंकरस्सर्वदुःखहा ।
आविर्बभूव तत्रैव जगाद वचनं हरिम्
॥२३॥शिव उवाच
प्रसन्नोऽस्मि हरे तुभ्यं वरं ब्रूहि यथेप्सितम् ।
मनोऽभिलषितं दद्मि नादेयं विद्यते तव
॥२४॥सूत उवाच
तच्छ्रुत्वा शंभुवचनं केशवः प्रीतमानसः ।
महाहर्षसमापन्नो ह्यब्रवीत्सांजलिश्शिवम्
॥२५॥विष्णुरुवाच
वाच्यं किं मे त्वदग्रे वै ह्यन्तर्यामी त्वमास्थितः ।
तथापि कथ्यते नाथ तव शासनगौरवात्
॥२६॥दैत्यैश्च पीडितं विश्वं सुखं नो नस्सदा शिव ।
दैत्यान्हंतुं मम स्वामिन्स्वायुधं न प्रवर्त्तते
॥२७॥किं करोमि क्व गच्छामि नान्यो मे रक्षकः परः ।
अतोऽहं परमेशान शरणं त्वां समागतः
॥२८॥सूत उवाच
इत्युक्त्वा च नमस्कृत्य शिवाय परमात्मने ।
स्थितश्चैवाग्रतश्शंभोः स्वयं च पुरुपीडितः
॥२९॥सूत उवाच
इति श्रुत्वा वचो विष्णोर्देवदेवो महेश्वरः ।
ददौ तस्मै स्वकं चक्रं तेजोराशिं सुदर्शनम्
॥३०॥तत्प्राप्य भगवान्विष्णुर्दैत्यांस्तान्बलवत्तरान् ।
जघान तेन चक्रेण द्रुतं सर्वान्विना श्रमम्
॥३१॥जगत्स्वास्थ्यं परं लेभे बभूवुस्सुखिनस्सुराः ।
सुप्रीतः स्वायुधं प्राप्य हरिरासीन्महासुखी
॥३२॥ऋषय ऊचुः
किं तन्नामसहस्रं वै कथय त्वं हि शांकरम् ।
येन तुष्टो ददौ चक्रं हरये स महेश्वरः
॥३३॥तन्माहात्म्यम्मम ब्रूहि शिवसंवादपूर्वकम् ।
कृपालुत्वं च शंभोर्हि विष्णूपरि यथातथम्
॥३४॥व्यास उवाच
इति तेषां वचश्श्रुत्वा मुनीनां भावितात्मनाम् ।
स्मृत्वा शिवपदांभोजं सूतो वचनमब्रवीत्
॥३५॥इति श्रीशिव महापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां विष्णुसुदर्शनचक्रलाभवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३४ ॥