धुश्मेशज्योतिर्लिंगोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनम्
सूत उवाच
पुत्रं दृष्ट्वा कनिष्ठाया ज्येष्ठा दुःखमुपागता ।
विरोधं सा चकाराशु न सहंती च तत्सुखम्
॥१॥सर्वे पुत्रप्रसूतिं तां प्रशशंसुर्निरन्तरम् ।
तया तत्सह्यते न स्म शिशो रूपादिकं तथा
॥२॥सुप्रियं तनयं तं च पित्रोस्सद्गुणभाजनम् ।
दृष्ट्वाऽभवत्तदा तस्या हृदयं तप्तमग्निवत्
॥३॥एतस्मिन्नंतरे विप्राः कन्यां दातुं समागताः ।
विवाहं तस्य तत्रैव चकार विधिवच्च सः
॥४॥सुधर्मा घुश्मया सार्द्धमानन्दं परमं गतः ।
सर्वे संबंधिनस्तस्यां घुश्मायां मानमादधुः
॥५॥तं दृष्ट्वा सा सुदेहा हि मनसि ज्वलिता तदा ।
अत्यन्तं दुःखमापन्ना हा हतास्मीति वादिनी
॥६॥सुधर्म्मा गृहमागत्य वधूं पुत्रं विवाहितम् ।
उत्साहं दर्शयामास प्रियाभ्यां हर्षयन्निव
॥७॥अभवद्धर्षिता घुष्मा सुदेहा दुःखमागता ।
न सहंती सुखं तच्च दुःखं कृत्वापतद्भुवि
॥८॥घुश्माऽवदद्वधूपुत्रौ त्वदीयौ न मदीयकौ ।
वधूः पुत्रश्च तां प्रीत्या प्रसूं श्वश्रममन्यत
॥९॥भर्त्ता प्रियां तां ज्येष्ठां च मेने नैव कनिष्ठिकाम् ।
तथापि सा तदा ज्येष्ठा स्वान्तर्मलवती ह्यभूत्
॥१०॥एकस्मिन्दिवसे ज्येष्ठा सा सुदेहा च दुःखिनी ।
हृदये संचिचिन्तेति दुःखशांतिः कथं भवेत्
॥११॥सुदेहोवाच
मदीयो हृदयाग्निश्च घुश्मानेत्रजलेन वै ।
भविष्यति ध्रुवं शांतो नान्यथा दुःखजेन हि
॥१२॥अतोऽहं मारयाम्यद्य तत्पुत्रं प्रियवादिनम् ।
अग्रे भावि भवेदेवं निश्चयः परमो मम
॥१३॥सूत उवाच
कदर्य्याणां विचारश्च कृत्याकृत्ये भवेन्नहि ।
कठोरः प्रायशो विप्राः सापत्नो भाव आत्महा
॥१४॥एकस्मिन्दिवसे ज्येष्ठा सुप्तं पुत्रं वधूयुतम् ।
चिच्छिदे निशि चांगेषु गृहीत्वा छुरिकां च सा
॥१५॥सर्वांगं खण्डयामास रात्रौ घुश्मासुतस्य सा ।
नीत्वा सरसि तत्रैवाक्षिपद्दृप्ता महाबला
॥१६॥यत्र क्षिप्तानि लिंगानि घुश्मया नित्यमेव हि ।
तत्र क्षिप्त्वा समायाता सुष्वाप सुखमागता
॥१७॥प्रातश्चैव समुत्थाय घुश्मा नित्यं तथाकरोत् ।
सुधर्मा च स्वयं श्रेष्ठो नित्यकर्म समाचरत्
॥१८॥एतस्मिन्नंतरे सा च ज्येष्ठा कार्यं गृहस्य वै ।
चकारानन्दसंयुक्ता सुशांतहृदयानला
॥१९॥प्रातःकाले समुत्थाय वधूश्शय्यां विलोक्य सा ।
रुधिरार्द्रां देहखंडैर्युक्तां दुःखमुपागता
॥२०॥श्वश्रूं निवेदयामास पुत्रस्ते च कुतो गतः ।
शय्या च रुधिरार्द्रा वै दृश्यंते देहखंडकाः
॥२१॥हा हतास्मि कृतं केन दुष्टं कर्म शुचिव्रते ।
इत्युच्चार्य रुरोदातिविविधं तत्प्रिया च सा
॥२२॥ज्येष्ठा दुःखं तदापन्ना हा हतास्मि किलेति च ।
बहिर्दुःखं चकारासौ मनसा हर्षसंयुता
॥२३॥घुश्मा चापि तदा तस्या वध्वा दुखं निशम्य सा ।
न चचाल व्रतात्तस्मान्नित्यपार्थिवपूजनात्
॥२४॥मनश्चैवोत्सुकं नैव जातं तस्या मनागपि ।
भर्तापि च तथैवासीद्यावद्व्रतविधिर्भवेत्
॥२५॥मध्याह्ने पूजनांते च दृष्ट्वा शय्यां भयावहाम् ।
तथापि न तदा किञ्चित्कृतं दुःखं हि घुश्मया
॥२६॥येनैव चार्पितश्चायं स वै रक्षां करिष्यति ।
भक्तप्रियस्स विख्यातः कालकालस्सतां गतिः
॥२७॥यदि नो रक्षिता शंभुरीश्वरः प्रभुरेकलः ।
मालाकार इवासौ यान्युङ्क्ते तान्वियुनक्ति च
॥२८॥अद्य मे चिंतया किं स्यादिति तत्त्वं विचार्य सा ।
न चकार तदा दुःखं शिवे धैर्यं समागता
॥२९॥पार्थिवांश्च गृहीत्वा सा पूर्ववत्स्वस्थमानसा ।
शंभोर्नामान्युच्चरंती जगाम सरसस्तटे
॥३०॥क्षिप्त्वा च पार्थिवांस्तत्र परावर्त्तत सा यदा ।
तदा पुत्रस्तडागस्थो दृश्यते स्म तटे तया
॥३१॥पुत्र उवाच
मातरेहि मिलिष्यामि मृतोऽहं जीवितोऽधुना ।
तव पुण्यप्रभावाद्धि कृपया शंकरस्य वै
॥३२॥सूत उवाच
जीवितं तं सुतं दृष्ट्वा घुष्मा सा तत्प्रसूर्द्विजाः ।
प्रहृष्ट्वा नाभवत्तत्र दुःखिता न यथा पुरा
॥३३॥एतस्मिन्समये तत्र स्वाविरासीच्छिवो द्रुतम् ।
ज्योतिरूपो महेशश्च संतुष्टः प्रत्युवाच ह
॥३४॥शिव उवाच
प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि दुष्टया मारितो ह्ययम् ।
एनां च मारयिष्यामि त्रिशूलेन वरानने
॥३५॥सूत उवाच
पुरा तदा वरं वव्रे सुप्रणम्य शिवं नता ।
रक्षणीया त्वया नाथ सुदेहेयं स्वसा मम
॥३६॥शिव उवाच
अपकारः कृतस्तस्यामुपकारः कथं त्वया ।
क्रियते हननीया च सुदेहा दुष्टकारिणी
॥३७॥घुश्मोवाच
तव दर्शनमात्रेण पातकं नैव तिष्ठति ।
इदानीं त्वां च वै दृष्ट्वा तत्पापं भस्मतां व्रजेत्
॥३८॥अपकारेषु यश्चैव ह्युपकारं करोति च ।
तस्य दर्शनमात्रेण पापं दूरतरं व्रजेत्
॥३९॥इति श्रुतं मया देव भगवद्वाक्यमद्भुतम् ।
तस्माच्चैवं कृतं येन क्रियतां च सदाशिव
॥४०॥सूत उवाच
इत्युक्तस्तु तया तत्र प्रसन्नोऽत्यभवत्पुनः ।
महेश्वरः कृपासिंधुः समूचे भक्तवत्सलः
॥४१॥शिव उवाच
अन्यद्वरं ब्रूहि घुश्मे ददामि च हितं तव ।
त्वद्भक्त्या सुप्रसन्नोऽस्मि निर्विकारस्वभावतः
॥४२॥सूत उवाच
सोवाच तद्वचश्श्रुत्वा यदि देयो वरस्त्वया ।
लोकानां चैव रक्षार्थमत्र स्थेयं मदाख्यया
॥४३॥तदोवाच शिवस्तत्र सुप्रसन्नो महेश्वरः ।
स्थास्येऽत्र तव नाम्नाहं घुश्मेशाख्यस्सुखप्रदः
॥४४॥घुश्मेशाख्यं सुप्रसिद्धं लिंगं मे जायतां शुभम् ।
इदं सरस्तु लिंगानामालयं जायतां सदा
॥४५॥तस्माच्छिवालयं नाम प्रसिद्धं भुवनत्रये ।
सर्वकामप्रदं ह्येतद्दर्शनात्स्यात्सदा सरः
॥४६॥तव वंशे शतं चैकं पुरुषावधि सुव्रते ।
ईदृशाः पुत्रकाः श्रेष्ठा भविष्यंति न संशयः
॥४७॥सुस्त्रीकास्सुधनाश्चैव स्वायुष्याश्च विचक्षणाः ।
विद्यावंतो ह्युदाराश्च भुक्तिमुक्तिफलाप्तये
॥४८॥शतमेकोत्तरं चैव भविष्यंति गुणाधिकाः ।
ईदृशो वंशविस्तारो भविष्यति सुशोभनः
॥४९॥सूत उवाच
इत्युक्त्वा च शिवस्तत्र लिंगरूपोऽभवत्तदा ।
घुश्मेशो नाम विख्यातः सरश्चैव शिवालयम्
॥५०॥सुधर्मा स च घुश्मा च सुदेहा च समागताः ।
प्रदक्षिणं शिवस्याशु शतमेकोत्तरं दधुः
॥५१॥पूजां कृत्वा महेशस्य मिलित्वा च परस्परम् ।
हित्वा चांतर्मलं तत्र लेभिरे परमं सुखम्
॥५२॥पुत्रं दृष्ट्वा सुदेहा सा जीवितं लज्जिताभवत् ।
तौ क्षमाप्याचरद्विप्रा निजपापापहं व्रतम्
॥५३॥घुश्मेशाख्यमिदं लिंगमित्थं जातं मुनीश्वराः ।
तं दृष्ट्वा पूजयित्वा हि सुखं संवर्द्धते सदा
॥५४॥इति वश्च समाख्याता ज्योतिर्लिंगावली मया ।
द्वादशप्रमिता सर्वकामदा भुक्ति मुक्तिदा
॥५५॥एतज्ज्योतिर्लिंगकथां यः पठेच्छृणुयादपि ।
मुच्यते सर्वपापेभ्यो भुक्तिं मुक्तिं च विंदति
॥५६॥इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसहितायां धुश्मेशज्योतिर्लिंगोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३३ ॥
इति द्वादशज्योतिर्लिंगमाहात्म्यं समाप्तम्