gītāgopīcandanamāhātmyavarṇanam
iṃdradyumna uvāca
kathayasva muniśreṣṭha kiṃcitkautūhalaṃ mama ||
puṇyaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ tīrthaṃ tu vada vistarāt
||1||कथयस्व मुनिश्रेष्ठ किंचित्कौतूहलं मम ॥
पुण्यं पवित्रं पापघ्नं तीर्थं तु वद विस्तरात्
mārkaṇḍeya uvāca
mathurā dvārakā'yodhyā kalikāle purītrayam ||
dharmārthakāmadaṃ bhūpa mokṣadaṃ harivallabham
||2||मथुरा द्वारकाऽयोध्या कलिकाले पुरीत्रयम् ॥
धर्मार्थकामदं भूप मोक्षदं हरिवल्लभम्
madhurāyāṃ tu kāliṃdī gomatī kṛṣṇasannidhau ||
ayodhyāyāṃ tu sarayūrmuktidā sevitā sadā
||3||मधुरायां तु कालिंदी गोमती कृष्णसन्निधौ ॥
अयोध्यायां तु सरयूर्मुक्तिदा सेविता सदा
drāravatyāmayodhyāyāṃ kṛṣṇaṃ rāmaṃ śubhapradam ||
mathurāyāṃ hariṃ viṣṇuṃ smṛtvā muktimavāpnuyāt
||4||द्रारवत्यामयोध्यायां कृष्णं रामं शुभप्रदम् ॥
मथुरायां हरिं विष्णुं स्मृत्वा मुक्तिमवाप्नुयात्
dhanyā sā mathurā loke yatra jāto hariḥ svayam ||
dvārakā saphalā loke krīḍitaṃ yatra viṣṇunā
||5||धन्या सा मथुरा लोके यत्र जातो हरिः स्वयम् ॥
द्वारका सफला लोके क्रीडितं यत्र विष्णुना
dhanyānāmapi sā pūjyā ayodhyā sarvakāmadā ||
yā svayaṃ rāmadevena pālitā dharmabuddhinā
||6||धन्यानामपि सा पूज्या अयोध्या सर्वकामदा ॥
या स्वयं रामदेवेन पालिता धर्मबुद्धिना
yaddadāti phalaṃ kāśī sevitā kalpasaṃkhyayā ||
kalā dadāti mathurā vāsareṇāpi tatphalam
||7||यद्ददाति फलं काशी सेविता कल्पसंख्यया ॥
कला ददाति मथुरा वासरेणापि तत्फलम्
manvaṃtarasahasre tu prayāge yatphalaṃ bhavet ||
nimiṣārddhena vasatāṃ dvārakāyāṃ tu tatphalam
||8||मन्वंतरसहस्रे तु प्रयागे यत्फलं भवेत् ॥
निमिषार्द्धेन वसतां द्वारकायां तु तत्फलम्
prabhāse ca kurukṣetre yatphalaṃ vatsaraiḥ śataiḥ ||
vasatāṃ nimiṣārddhena hyayodhyāyāṃ ca tadbhavet
||9||प्रभासे च कुरुक्षेत्रे यत्फलं वत्सरैः शतैः ॥
वसतां निमिषार्द्धेन ह्ययोध्यायां च तद्भवेत्
ayodhyādhipatiṃ rāmaṃ mathurāyāṃ tu keśavam ||
dvārakāvāsinaṃ kṛṣṇaṃ kīrtanaṃ cāpi durllabham
||10||अयोध्याधिपतिं रामं मथुरायां तु केशवम् ॥
द्वारकावासिनं कृष्णं कीर्तनं चापि दुर्ल्लभम्
mathurākīrtanenāpi śravaṇāddvārakāpuraḥ ||
ayodhyādarśanenāpi triśuddhaṃ ca padaṃ vrajet
||11||मथुराकीर्तनेनापि श्रवणाद्द्वारकापुरः ॥
अयोध्यादर्शनेनापि त्रिशुद्धं च पदं व्रजेत्
kṛṣṇaṃ svayaṃbhuvaṃ devaṃ dvārakā tridivopamā ||
śrutā cāpyathavā dṛṣṭā kurute janmasaṃkṣayam
||12||कृष्णं स्वयंभुवं देवं द्वारका त्रिदिवोपमा ॥
श्रुता चाप्यथवा दृष्टा कुरुते जन्मसंक्षयम्
śrutābhilikhitā dṛṣṭā hyayodhyā mathurāpurī ||
pāpaṃ harati kalpotthaṃ dvārakā ca tṛtīyakā
||13||श्रुताभिलिखिता दृष्टा ह्ययोध्या मथुरापुरी ॥
पापं हरति कल्पोत्थं द्वारका च तृतीयका
kṛṣṇaṃ viṣṇuṃ hariṃ devaṃ viśrāṃtaṃ ca kalau smṛtam ||
dvādaśyāṃ jāgare rātrāvaśvamedhāyutaṃ phalam
||14||कृष्णं विष्णुं हरिं देवं विश्रांतं च कलौ स्मृतम् ॥
द्वादश्यां जागरे रात्रावश्वमेधायुतं फलम्
bālakrīḍanakaṃ sthānaṃ ye smaraṃti dinedine ||
svarṇaśailapadaṃ nṛṇāṃ jāyate rājasattama
||15||बालक्रीडनकं स्थानं ये स्मरंति दिनेदिने ॥
स्वर्णशैलपदं नृणां जायते राजसत्तम
dhanyāste mānavā loke kalikāle narottama ||
plavanaṃ siṃdhutoyena gomatyāṃ yairnaraiḥ kṛtam
||16||धन्यास्ते मानवा लोके कलिकाले नरोत्तम ॥
प्लवनं सिंधुतोयेन गोमत्यां यैर्नरैः कृतम्
paścimāśāṃ naraḥ snātvā kṛtvā vai karasaṃpuṭam ||
dvārakāṃ ye smariṣyaṃti teṣāṃ koṭiguṇaṃ phalam
||17||पश्चिमाशां नरः स्नात्वा कृत्वा वै करसंपुटम् ॥
द्वारकां ये स्मरिष्यंति तेषां कोटिगुणं फलम्
manasā cintayedyo vai kalau dvāravatīṃ purīm ||
kapilā'yutapuṇyaṃ ca labhate helayā naraḥ
||18||मनसा चिन्तयेद्यो वै कलौ द्वारवतीं पुरीम् ॥
कपिलाऽयुतपुण्यं च लभते हेलया नरः
gaṃgāsāgarajaṃ puṇyaṃ gaṃgādvārabhavaṃ tathā ||
kalau dvāravatīṃ gatvā prāpnoti manujādhipa
||19||गंगासागरजं पुण्यं गंगाद्वारभवं तथा ॥
कलौ द्वारवतीं गत्वा प्राप्नोति मनुजाधिप
saptakalpasmaro bhūpa mārkaṇḍeyaḥ smarāmyaham ||
samānā vā'dhikā vāpi dvāravatyā na kāpi pūḥ
||20||सप्तकल्पस्मरो भूप मार्कण्डेयः स्मराम्यहम् ॥
समाना वाऽधिका वापि द्वारवत्या न कापि पूः
durvāsasā samo dhanyo nāsti nāpyadhiko nṛpa ||
bhāṣābaṃdhaṃ yena kṛtvā dvārakāyāṃ dhṛto hariḥ
||21||दुर्वाससा समो धन्यो नास्ति नाप्यधिको नृप ॥
भाषाबंधं येन कृत्वा द्वारकायां धृतो हरिः
mā kāśīṃ mā kurukṣetraṃ prabhāsaṃ mā ca puṣkaram ||
dvārakāṃ gaccha rājarṣe paśya kṛṣṇamukhaṃ śubham
||22||मा काशीं मा कुरुक्षेत्रं प्रभासं मा च पुष्करम् ॥
द्वारकां गच्छ राजर्षे पश्य कृष्णमुखं शुभम्
aśvamedhasahasraṃ tu rājasūyaśataṃ kalau ||
padepade ca labhate dvārakāṃ yāti yo naraḥ
||23||अश्वमेधसहस्रं तु राजसूयशतं कलौ ॥
पदेपदे च लभते द्वारकां याति यो नरः
saphalaṃ jīvitaṃ teṣāṃ kalau nṛpavarottama ||
ye ṣāṃ na skhalitaṃ cittaṃ dvārakāṃ prati gacchatām
||24||सफलं जीवितं तेषां कलौ नृपवरोत्तम ॥
ये षां न स्खलितं चित्तं द्वारकां प्रति गच्छताम्
mātā ca putriṇī tena pitā caiva pitāmahāḥ ||
piṃḍadānaṃ kṛtaṃ yena gomatyāṃ kṛṣṇasannidhau
||25||माता च पुत्रिणी तेन पिता चैव पितामहाः ॥
पिंडदानं कृतं येन गोमत्यां कृष्णसन्निधौ
gopīcandanamudrāṃ tu kṛtvā bhramati bhūtale ||
so'pi deśo bhavetpūtaḥ ki punaryatra saṃsthitam
||26||गोपीचन्दनमुद्रां तु कृत्वा भ्रमति भूतले ॥
सोऽपि देशो भवेत्पूतः कि पुनर्यत्र संस्थितम्
dvārakāyāṃ samudbhūtāṃ tulasīṃ kṛṣṇasevitām ||
nityaṃ bibharti śirasā sa bhavettridaśādhipaḥ
||27||द्वारकायां समुद्भूतां तुलसीं कृष्णसेविताम् ॥
नित्यं बिभर्ति शिरसा स भवेत्त्रिदशाधिपः
daityārerbhagavattithiśca vijayā nīraṃ ca gagodbhavaṃ nityaṃkāśipurī tathaiva tulasī dhātrīphalaṃ vallabham
||28||दैत्यारेर्भगवत्तिथिश्च विजया नीरं च गगोद्भवं नित्यंकाशिपुरी तथैव तुलसी धात्रीफलं वल्लभम्
śāstraṃ bhāgavataṃ tathā ca dayitaṃ rāmāyaṇaṃ dvārakā puṇyaṃ mālatisambhavaṃ sudayitaṃ gītaṃ kṛtaṃ jāgaram
||29||शास्त्रं भागवतं तथा च दयितं रामायणं द्वारका पुण्यं मालतिसम्भवं सुदयितं गीतं कृतं जागरम्
gṛhe yasya sadā tiṣṭhedgopīcandanamṛttikā ||
dvārakā tiṣṭhate tatra kṛṣṇena sahitā kalau
||30||गृहे यस्य सदा तिष्ठेद्गोपीचन्दनमृत्तिका ॥
द्वारका तिष्ठते तत्र कृष्णेन सहिता कलौ
kṛtaghno vā'tha goghno'pi haitukaḥ kṛtsnapāpakṛt ||
gopīcandanasaṃparkātpūto bhavati tatkṣaṇāt
||31||कृतघ्नो वाऽथ गोघ्नोऽपि हैतुकः कृत्स्नपापकृत् ॥
गोपीचन्दनसंपर्कात्पूतो भवति तत्क्षणात्
gopīcandanakhaṃḍaṃ tu yo dadātīha vaiṣṇave ||
kulamekottaraṃ tena śataṃ tāritameva vā
||32||गोपीचन्दनखंडं तु यो ददातीह वैष्णवे ॥
कुलमेकोत्तरं तेन शतं तारितमेव वा
dvārakāsambhavā bhūpa tulasī yasya maṃdire ||
tasya vaivasvato nityaṃ bibheti saha kiṃkaraiḥ
||33||द्वारकासम्भवा भूप तुलसी यस्य मंदिरे ॥
तस्य वैवस्वतो नित्यं बिभेति सह किंकरैः
dvārakāsaṃbhavā mṛtsnā tulasīkṛṣṇakīrtanam ||
kratukoṭiśataṃ puṇyaṃ kathitaṃ vyāsasūnunā
||34||द्वारकासंभवा मृत्स्ना तुलसीकृष्णकीर्तनम् ॥
क्रतुकोटिशतं पुण्यं कथितं व्याससूनुना
āloḍya sarvaśāstrāṇi purāṇāni punaḥpunaḥ ||
mayā dṛṣṭā mahīpāla na dvārakāsamā purī
||35||आलोड्य सर्वशास्त्राणि पुराणानि पुनःपुनः ॥
मया दृष्टा महीपाल न द्वारकासमा पुरी
dvārakāgamanaṃ yena kṛtaṃ kṛṣṇasya kīrtanam ||
snātaṃ tīrthasahasraistu teneṣṭaṃ kratukoṭibhiḥ
||36||द्वारकागमनं येन कृतं कृष्णस्य कीर्तनम् ॥
स्नातं तीर्थसहस्रैस्तु तेनेष्टं क्रतुकोटिभिः
idriyāṇāṃ tu damanaṃ kiṃ kariṣyati dehinām ||
sāṃkhyamadhyayanaṃ cāpi dvārakāṃ gacchate na cet
||37||इद्रियाणां तु दमनं किं करिष्यति देहिनाम् ॥
सांख्यमध्ययनं चापि द्वारकां गच्छते न चेत्
paśavaste na sandeho gardabhena samā janāḥ ||
dṛṣṭaṃ kṛṣṇamukhaṃ yairna gatvā dvāravatīṃ purīm
||38||पशवस्ते न सन्देहो गर्दभेन समा जनाः ॥
दृष्टं कृष्णमुखं यैर्न गत्वा द्वारवतीं पुरीम्
kṛtakṛtyāstu te dhanyā dvādaśyāṃ jāgare hareḥ ||
kṛtvā jāgaraṇaṃ bhaktyā nṛtyamānā muhurmuhuḥ
||39||कृतकृत्यास्तु ते धन्या द्वादश्यां जागरे हरेः ॥
कृत्वा जागरणं भक्त्या नृत्यमाना मुहुर्मुहुः
kṛṣṇālayaṃ tu yo gatvā gomatyāṃ piṃḍapātanam ||
karoti śaktyā dānaṃ ca muktāstasya pitāmahāḥ
||40||कृष्णालयं तु यो गत्वा गोमत्यां पिंडपातनम् ॥
करोति शक्त्या दानं च मुक्तास्तस्य पितामहाः
pretatvaṃ ca piśā catvaṃ na bhavettasya dehinaḥ ||
janmajanmani rājeṃdra yo gato dvārakāṃ purīm
||41||प्रेतत्वं च पिशा चत्वं न भवेत्तस्य देहिनः ॥
जन्मजन्मनि राजेंद्र यो गतो द्वारकां पुरीम्
anaśanena yatpuṇyaṃ prayāge tyajatastanum ||
dvādaśyāṃ nimiṣārddhena tatphalaṃ kṛṣṇasannidhau
||42||अनशनेन यत्पुण्यं प्रयागे त्यजतस्तनुम् ॥
द्वादश्यां निमिषार्द्धेन तत्फलं कृष्णसन्निधौ
sūryagrahe gavāṃ koṭiṃ dattvā yatphalamāpnuyāt ||
tatphalaṃ kalikāle tu dvāravatyāṃ dinedine
||43||सूर्यग्रहे गवां कोटिं दत्त्वा यत्फलमाप्नुयात् ॥
तत्फलं कलिकाले तु द्वारवत्यां दिनेदिने
koṭibhāraṃ suvarṇasya grahaṇe caṃdrasūryayoḥ ||
dattvā yatphalamāpnoti tatphalaṃ kṛṣṇadarśane
||44||कोटिभारं सुवर्णस्य ग्रहणे चंद्रसूर्ययोः ॥
दत्त्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं कृष्णदर्शने
dolāsaṃsthaṃ ca ye kṛṣṇaṃ paśyaṃti madhumādhave ||
teṣāṃ putrāśca pautrāśca mātāmahapitāmahāḥ
||45||दोलासंस्थं च ये कृष्णं पश्यंति मधुमाधवे ॥
तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च मातामहपितामहाः
śvaśurādyāḥ sabhṛtyāśca paśavaśca narottama ||
krīḍaṃti viṣṇunā sārddhaṃ yāvadābhūtasaṃplavam
||46||श्वशुराद्याः सभृत्याश्च पशवश्च नरोत्तम ॥
क्रीडंति विष्णुना सार्द्धं यावदाभूतसंप्लवम्
yā kāciddvādaśī bhūpa jāyate kṛṣṇasannidhau ||
paśyāmi nāṃtaraṃ kiñcitkalikāle viśeṣataḥ
||47||या काचिद्द्वादशी भूप जायते कृष्णसन्निधौ ॥
पश्यामि नांतरं किञ्चित्कलिकाले विशेषतः
kṛṣṇasya sannidhau nityaṃ vāsarā dvādaśīsamāḥ ||
yugādibhiḥ samāḥ sarve nityaṃ kṛṣṇasya sannidhau
||48||कृष्णस्य सन्निधौ नित्यं वासरा द्वादशीसमाः ॥
युगादिभिः समाः सर्वे नित्यं कृष्णस्य सन्निधौ
kalau dvāravatī sevyā jñātvā puṇyaṃ viśeṣataḥ ||
ṣaṭapuryaścaiva sulabhā durllabhā dvārakā kalau
||49||कलौ द्वारवती सेव्या ज्ञात्वा पुण्यं विशेषतः ॥
षटपुर्यश्चैव सुलभा दुर्ल्लभा द्वारका कलौ
smaraṇātkīrtanādyasmādbhuktimuktī sadā nṛṇām ||
durvāsasā tu ṛṣiṇā rakṣitā tiṣṭhate purī
||50||स्मरणात्कीर्तनाद्यस्माद्भुक्तिमुक्ती सदा नृणाम् ॥
दुर्वाससा तु ऋषिणा रक्षिता तिष्ठते पुरी
kalau na śakyate gaṃtuṃ vinā kṛṣṇaprasādataḥ ||
kṛṣṇasya darśanaṃ kartuṃ yānti rudrādayaḥ surāḥ
||51||कलौ न शक्यते गंतुं विना कृष्णप्रसादतः ॥
कृष्णस्य दर्शनं कर्तुं यान्ति रुद्रादयः सुराः
trikālaṃ jagatīnātha rukmiṇīdarśanāya ca ||
saphalā bhāratī tasya kṛṣṇakṛṣṇeti yā vadet
||52||त्रिकालं जगतीनाथ रुक्मिणीदर्शनाय च ॥
सफला भारती तस्य कृष्णकृष्णेति या वदेत्
dvārakā yāyinaṃ dṛṣṭvā gāyaṃti divisaṃsthitāḥ ||
narakātpitaro muktāḥ pracalaṃti hasaṃti ca
||53||द्वारका यायिनं दृष्ट्वा गायंति दिविसंस्थिताः ॥
नरकात्पितरो मुक्ताः प्रचलंति हसंति च
gopyaṃ yatpātakaṃ puṃsāṃ gomatī tadvyapohati ||
smaraṇātkīrttanādvāpi kiṃ punaḥ plavane kṛte
||54||गोप्यं यत्पातकं पुंसां गोमती तद्व्यपोहति ॥
स्मरणात्कीर्त्तनाद्वापि किं पुनः प्लवने कृते
rukmiṇīsahitaṃ devaṃ śaṃkhoddhāre ca śaṃkhinam ||
piṃḍārake caturbāhuṃ dṛṣṭvā'nyaiḥ kiṃ kariṣyati
||55||रुक्मिणीसहितं देवं शंखोद्धारे च शंखिनम् ॥
पिंडारके चतुर्बाहुं दृष्ट्वाऽन्यैः किं करिष्यति
rukmiṇī devakīputraścakratīrthaṃ ca gomatī ||
gopīnāṃ caṃdanaṃ loke tulasī durlabhā kalau
||56||रुक्मिणी देवकीपुत्रश्चक्रतीर्थं च गोमती ॥
गोपीनां चंदनं लोके तुलसी दुर्लभा कलौ
durlabhāste sutā jñeyā dharaṇīpāpanāśakāḥ ||
gayāṃ gatvā tu ye piṃḍaṃ dvārakāṃ kṛṣṇadarśanam ||
kariṣyaṃti kalau prāpte vaṃjulīsamupoṣaṇam
||57||दुर्लभास्ते सुता ज्ञेया धरणीपापनाशकाः ॥
गयां गत्वा तु ये पिंडं द्वारकां कृष्णदर्शनम् ॥
करिष्यंति कलौ प्राप्ते वंजुलीसमुपोषणम्
samaṃ puṇyaphalaṃ teṣāṃ vaṃjulī dvārakā samā ||
yena nyūnā nādhikā'pi kathitaṃ viṣṇunā svayam
||58||समं पुण्यफलं तेषां वंजुली द्वारका समा ॥
येन न्यूना नाधिकाऽपि कथितं विष्णुना स्वयम्
vaṃjulī cādhikāṃ rājañchṛṇu vakṣyāmi kāraṇam ||
dvādaśyāmupavāsena dvādaśyāṃ pāraṇena tu ||
prāpyate helayā caiva tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
||59||वंजुली चाधिकां राजञ्छृणु वक्ष्यामि कारणम् ॥
द्वादश्यामुपवासेन द्वादश्यां पारणेन तु ॥
प्राप्यते हेलया चैव तद्विष्णोः परमं पदम्
gṛheṣu vasatāṃ tīrthaṃ gṛheṣu vasatāṃ tapaḥ ||
gṛheṣu vasatāṃ mokṣo vaṃjulīsamupoṣaṇāt
||60||गृहेषु वसतां तीर्थं गृहेषु वसतां तपः ॥
गृहेषु वसतां मोक्षो वंजुलीसमुपोषणात्
vaṃjulī dvārakā gaṃgā gayā goviṃdakīrttanam ||
gomatī gokulaṃ gītā durllabhaṃ gopicandanam
||61||वंजुली द्वारका गंगा गया गोविंदकीर्त्तनम् ॥
गोमती गोकुलं गीता दुर्ल्लभं गोपिचन्दनम्
etacchṛṇoti yo bhaktyā kṛtvā manasi keśavam ||
aśvamedhasahasrasya phalamāpnoti mānavaḥ
||62||एतच्छृणोति यो भक्त्या कृत्वा मनसि केशवम् ॥
अश्वमेधसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः
śroṣyaṃti jāgare ye vai māhātmyaṃ keśavasya ca ||
sarvapāpavinirmuktāḥ padaṃ yāsyaṃti vaiṣṇavam
||63||श्रोष्यंति जागरे ये वै माहात्म्यं केशवस्य च ॥
सर्वपापविनिर्मुक्ताः पदं यास्यंति वैष्णवम्
paṭhiṣyaṃti narā nityaṃ ye vai śropyaṃti bhaktitaḥ ||
tulāpuruṣadānasya phalaṃ te prāpnuvaṃti hi
||64||पठिष्यंति नरा नित्यं ये वै श्रोप्यंति भक्तितः ॥
तुलापुरुषदानस्य फलं ते प्राप्नुवंति हि
kṛṣṇajāgaraṇe dānaṃ yaccālpamapi dīyate ||
sarvaṃ koṭiguṇaṃ jñeyamityāhuḥ kavayo nṛpa
||65||कृष्णजागरणे दानं यच्चाल्पमपि दीयते ॥
सर्वं कोटिगुणं ज्ञेयमित्याहुः कवयो नृप
mānakūṭaṃ tulākūṭaṃ kanyāhayagavāṃ krayāt ||
tatsarvaṃ vilayaṃ yāti dvādaśyāṃ jāgare kṛte
||66||मानकूटं तुलाकूटं कन्याहयगवां क्रयात् ॥
तत्सर्वं विलयं याति द्वादश्यां जागरे कृते
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe caturthe dvārakāmāhātmye vaṃjulīdvārakāgaṃgāgayāgovindagomatīgokula gītāgopīcandanamāhātmyavarṇanaṃnāma pañcaviṃśatitamo'dhyāyaḥ || 25 ||