ऋषितीर्थसिद्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनम्
प्रह्लाद उवाच
श्रुत्वा तमागतं देवं ब्रह्माणं पितरं स्वकम् ॥
सनकाद्या नमस्कर्त्तुं जग्मुः सर्वे पितामहम्
॥१॥तं दृष्ट्वा लोककर्त्तारं दण्डवत्प्रणताः क्षितौ ॥
ततो दृष्ट्वा स तनयान्संगृह्य परिषस्वजे
॥२॥पृष्टश्चानामयं तैस्तु पृष्ट्वा तान्समुवाच ह ॥
आराधितो यैर्भगवान्धन्या यूयं वयं तथा
॥३॥संसिद्धिं परमां याता भगवद्दर्शनेन हि ॥
न ज्ञातं पुत्रकाः सम्यगज्ञानाद्बालबुद्धिभिः
॥४॥येनार्चितो महादेवस्तस्य तुष्यति केशवः ॥
अनर्चिते नीलकण्ठे न गृह्णात्यर्चनं हरिः ॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्यतां नीललोहितः
॥५॥येन संपूर्णतां याति कृष्णपूजा कृता सदा ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या ब्रह्मपुत्रा ययुस्तदा
॥६॥देवागाराग्रतो गत्वा योगसिद्धा महर्षयः ॥
लिंगं संस्थापयामासुः शिवभक्तिपुरस्कृता
॥७॥संस्थाप्य शिवलिंगं ते स्नानार्थं मुनिसत्तमाः ॥
कूपं चक्रुस्ततः सर्व ऋषयः संशितव्रताः
॥८॥दृष्ट्वा तममृतप्रख्यं जलपूर्णं सुनिर्मलम् ॥
संहृष्टा ऋषयः सर्वे साधुसाध्विति चाब्रुवन्
॥९॥स्थापितं शिवलिंगं च दृष्ट्वा लोकपितामहः ॥
उवाच वचनं ब्रह्मा प्रीतः पुत्रांस्तदा द्विजाः
॥१०॥ब्रह्मोवाच
भवद्भिर्योगसंसिद्धैर्यस्मात्संस्थापितः शिवः ॥
तस्मात्सिद्धेश्वर इति ख्यातिं लोके गमिष्यति
॥११॥समीपे शितिकण्ठस्य कूपोयमृषिभिः कृतः ॥
ऋषितीर्थमिति ख्यातं तस्माल्लोके भविष्यति
॥१२॥विना श्राद्धेन विप्रेन्द्रा दानेन पितृतर्पणात् ॥
भक्तितः स्नानमात्रेण पितृभिः सह मुच्यते
॥१३॥असत्यवादिनो ये च परनिन्दा परायणाः ॥
स्नानमात्रेण शुध्यन्ति ऋषितीर्थे न संशयः
॥१४॥स्नानं प्रशस्तं विषुवे मन्वादिषु तथैव च ॥
तथा कृतयुगाद्यायां माघस्य द्विजसत्तमाः
॥१५॥शिवरात्रौ वसेद्यस्तु लिंगे सिद्धेशसंज्ञिते ॥
स्नात्वा ऋषिकृते तीर्थे किं तस्यान्येन वै द्विजाः ॥
गत्वा तत्र महाभागा गृहीत्वा फलमुत्तमम्
॥१६॥अर्घ्यं दत्त्वा विधानेन कृत्वा च करयोः कुशान् ॥
गृह्णंत्वर्घ्यमिमं देवा योगसिद्धा महर्षयः
॥१७॥ऋषितीर्थे च पापघ्ने सिद्धेश्वरसमन्विते ॥
दत्त्वार्घ्यं मृदमालभ्य स्नानं कुर्यात्समाहितः
॥१८॥तर्पयेच्च पितॄन्देवान्मनुष्यांश्च यथाक्रमम् ॥
ततः श्राद्धं प्रकुर्वीत पितॄणां श्रद्धयाऽन्वितः
॥१९॥तथा च दक्षिणां दद्याद्वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥
विशेषतः प्रदेयानि फलानि रसवंति च
॥२०॥दद्याच्छयामाकनीवारान्विद्रुमं चाजिनानि च ॥
सप्तधान्यानि शालींश्च सक्तूंश्च गुडसंयुतान्
॥२१॥गंधमाल्यानि तांबूलं वस्त्राणि च तथा पयः ॥
एवं कृत्वा समग्रं च कृतकृत्यो भवेन्नरः
॥२२॥पूजयित्वा महादेवं सिद्धेश्वरमुमापतिम् ॥
सफलं जन्म मर्त्यस्य जीवितं च सुजीवितम्
॥२३॥यः स्नात्वा ऋषितीर्थे तु पश्येत्सिद्धेश्वरं शिवम् ॥
पितरस्तस्य तुष्यन्ति तुष्यन्ति च पितामहाः
॥२४॥अपुत्रा पुत्रिणः स्युस्ते पुत्रिणश्चापि पौत्रिणः ॥
निर्धना धनवंतश्च सिद्धेश्वररता नराः
॥२५॥दुष्कृतं याति विलयं सुकृतं च विवर्द्धते ॥
भवेन्मनोरथावाप्तिः प्रणते सिद्धनायके
॥२६॥ऋषितीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा सिद्धेश्वरं हरम् ॥
सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा
॥२७॥शिवरात्र्यां विशेषेण सिद्धेशः संप्रपूजितः ॥
यंयं कामयते कामं तं ददाति न संशयः ॥
चिन्तामणिसमः स्वामी ह्यथवा चाक्षयो निधिः
॥२८॥श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं सर्वाघहरणं परम् ॥
प्रयाति परमं स्थानं मानवः श्रद्धयान्वितः
॥२९॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारका माहात्म्य ऋषितीर्थसिद्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥