jagāmāṃtarhito viprāḥ prāsādāṃtaḥ sthito hariḥ
jaiminiruvāca
iti dattvā varaṃ tasmai śvetarājāya vai purā ||
jagāmāṃtarhito viprāḥ prāsādāṃtaḥ sthito hariḥ
||1||इति दत्त्वा वरं तस्मै श्वेतराजाय वै पुरा ॥
जगामांतर्हितो विप्राः प्रासादांतः स्थितो हरिः
samastajagatāṃ yā śrīḥ sṛṣṭisthitivināśakṛt ||
vaiṣṇavīśaktiratulā pariveṣaṇakāriṇī
||2||समस्तजगतां या श्रीः सृष्टिस्थितिविनाशकृत् ॥
वैष्णवीशक्तिरतुला परिवेषणकारिणी
sudhopamaṃ supakvānnaṃ bhuṃkte nārāyaṇaḥ prabhuḥ ||
taducchiṣṭopabhogo hi sarvāghakṣayakārakaḥ
||3||सुधोपमं सुपक्वान्नं भुंक्ते नारायणः प्रभुः ॥
तदुच्छिष्टोपभोगो हि सर्वाघक्षयकारकः
na tādṛśasamaṃ puṇyaṃ vastvasti pṛthivītale ||
pāpasaṃskārakartṝṇāṃ saṃparkāttu na duṣyati
||4||न तादृशसमं पुण्यं वस्त्वस्ति पृथिवीतले ॥
पापसंस्कारकर्तॄणां संपर्कात्तु न दुष्यति
padmāyāḥ sannidhānena sarve te śucayaḥ smṛtāḥ ||
viṣṇvālayagataṃ taddhi nirmālyaṃ patitādayaḥ
||5||पद्मायाः सन्निधानेन सर्वे ते शुचयः स्मृताः ॥
विष्ण्वालयगतं तद्धि निर्माल्यं पतितादयः
spṛśaṃti cenna duṣṭaṃ tadyathā viṣṇustathaiva tat ||
vratasthā vidhavāścaiva sarve varṇāśramāstathā
||6||स्पृशंति चेन्न दुष्टं तद्यथा विष्णुस्तथैव तत् ॥
व्रतस्था विधवाश्चैव सर्वे वर्णाश्रमास्तथा
tatprāśanena pūyante dīkṣitāścāgnihotriṇaḥ ||
daridraḥ kṛpaṇo vāpi gṛhasthaḥ prabhureva vā
||7||तत्प्राशनेन पूयन्ते दीक्षिताश्चाग्निहोत्रिणः ॥
दरिद्रः कृपणो वापि गृहस्थः प्रभुरेव वा
svadeśyāḥ paradeśyā vā sarve tatra samāgatāḥ ||
nābhimānaṃ prakurvīranviṣṇornirmālyabhakṣaṇe
||8||स्वदेश्याः परदेश्या वा सर्वे तत्र समागताः ॥
नाभिमानं प्रकुर्वीरन्विष्णोर्निर्माल्यभक्षणे
bhaktyā lobhātkautukādvā kṣudhāsaṃśamanena vā ||
ākaṃṭhabhakṣitaṃ taddhi punāti sakalāṃhasaḥ
||9||भक्त्या लोभात्कौतुकाद्वा क्षुधासंशमनेन वा ॥
आकंठभक्षितं तद्धि पुनाति सकलांहसः
sarvarogopaśamanaṃ putrapautrapravarddhanam ||
dāridryaharaṇaṃ śreṣṭhaṃ vidyāyuḥśrīpradaṃ śubham
||10||सर्वरोगोपशमनं पुत्रपौत्रप्रवर्द्धनम् ॥
दारिद्र्यहरणं श्रेष्ठं विद्यायुःश्रीप्रदं शुभम्
pakṣapāto mahāṃstatra viṣṇoramitatejasaḥ ||
nindanti ye tadamṛtaṃ mūḍhāḥ paṃḍitamāninaḥ
||11||पक्षपातो महांस्तत्र विष्णोरमिततेजसः ॥
निन्दन्ति ये तदमृतं मूढाः पंडितमानिनः
svayaṃ daṃḍadharasteṣu sahate nāparādhinaḥ ||
yeṣāmatra sa daṇḍaśceddhruvā teṣāṃ hi durgatiḥ
||12||स्वयं दंडधरस्तेषु सहते नापराधिनः ॥
येषामत्र स दण्डश्चेद्ध्रुवा तेषां हि दुर्गतिः
kumbhīpāke mahāghore pacyante te'tidāruṇe taṃ na vikrayaḥ krayo vāpi praśastastasya bho dvijāḥ
||13||कुम्भीपाके महाघोरे पच्यन्ते तेऽतिदारुणे तं न विक्रयः क्रयो वापि प्रशस्तस्तस्य भो द्विजाः
nirmālyaṃ jagadīśasya nāśitvāśnāmi kiñcana ||
iti satyapratijño yaḥ pratyahaṃ tacca bhakṣayet
||14||निर्माल्यं जगदीशस्य नाशित्वाश्नामि किञ्चन ॥
इति सत्यप्रतिज्ञो यः प्रत्यहं तच्च भक्षयेत्
sarvapāpavinirmuktaḥ śuddhāṃtaḥkaraṇo naraḥ ||
sa śuddhaṃ vaiṣṇava sthānaṃ kramādyāti na saṃśayaḥ
||15||सर्वपापविनिर्मुक्तः शुद्धांतःकरणो नरः ॥
स शुद्धं वैष्णव स्थानं क्रमाद्याति न संशयः
cirasthamapi saṃśuṣkaṃ nītaṃ vā dūradeśataḥ ||
yathātathopayuktaṃ tatsarvaṃ pāpāpanodanam
||16||चिरस्थमपि संशुष्कं नीतं वा दूरदेशतः ॥
यथातथोपयुक्तं तत्सर्वं पापापनोदनम्
kukkurasya mukhādbhraṣṭaṃ tadannaṃ patitaṃ yadi ||
brāhmaṇenāpi bhoktavyamitareṣāṃ tu kā kathā
||17||कुक्कुरस्य मुखाद्भ्रष्टं तदन्नं पतितं यदि ॥
ब्राह्मणेनापि भोक्तव्यमितरेषां तु का कथा
upoṣya tiṣṭhatā vāpi nopavāsaṃ ca kurvatā ||
aśucirvāpyanācāro manasā pāpamācaran ||
prāptamātreṇa bhoktavyaṃ nātra kāryā vicāraṇā
||18||उपोष्य तिष्ठता वापि नोपवासं च कुर्वता ॥
अशुचिर्वाप्यनाचारो मनसा पापमाचरन् ॥
प्राप्तमात्रेण भोक्तव्यं नात्र कार्या विचारणा
naivedyānnaṃ jagadbhartturgāṃgaṃ vāri samaṃ dvayam ||
dṛṣṭeḥ svargādi saṃprāptirbhakṣaṇāccāghanāśanam
||19||नैवेद्यान्नं जगद्भर्त्तुर्गांगं वारि समं द्वयम् ॥
दृष्टेः स्वर्गादि संप्राप्तिर्भक्षणाच्चाघनाशनम्
jagaddhātryā hi yatpakvaṃ vaiṣṇave'gnau susaṃskṛte ||
bhukte'nvahaṃ cakrapāṇiryugamanvaṃtarādiṣu
||20||जगद्धात्र्या हि यत्पक्वं वैष्णवेऽग्नौ सुसंस्कृते ॥
भुक्तेऽन्वहं चक्रपाणिर्युगमन्वंतरादिषु
saptadvīpa dharāmadhye sānnidhyaṃ nedṛśaṃ hareḥ ||
yādṛśaṃ nīlagotre'sminvyājamānuṣaceṣṭitam
||21||सप्तद्वीप धरामध्ये सान्निध्यं नेदृशं हरेः ॥
यादृशं नीलगोत्रेऽस्मिन्व्याजमानुषचेष्टितम्
dārurūpaṃ paraṃ brahma sarvacākṣuṣagocaram ||
prakāśate bho munayo na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ kvacit
||22||दारुरूपं परं ब्रह्म सर्वचाक्षुषगोचरम् ॥
प्रकाशते भो मुनयो न दृष्टं न श्रुतं क्वचित्
tasmai pravṛttirūpāya brahmaṇe paramātmane ||
pravṛttirūpā śaktiḥ śrīḥ pravartayati yaddhaviḥ
||23||तस्मै प्रवृत्तिरूपाय ब्रह्मणे परमात्मने ॥
प्रवृत्तिरूपा शक्तिः श्रीः प्रवर्तयति यद्धविः
tadaśnāti jagannāthastaccheṣaṃ duritāpaham ||
kimatra citraṃ bho viprā yaduktaṃ muktikāraṇam
||24||तदश्नाति जगन्नाथस्तच्छेषं दुरितापहम् ॥
किमत्र चित्रं भो विप्रा यदुक्तं मुक्तिकारणम्
nālpapuṇyavatāṃ tatra viśvāsaśca prajāyate ||
vedācārapradhāneṣu yuge hyetatprakīrtitam
||25||नाल्पपुण्यवतां तत्र विश्वासश्च प्रजायते ॥
वेदाचारप्रधानेषु युगे ह्येतत्प्रकीर्तितम्
mahimānaṃ na vedāsya viśeṣācchrūyatāṃ kalau ||
ghore kaliyuge tasmiṃstripādo dharmaviplavaḥ
||26||महिमानं न वेदास्य विशेषाच्छ्रूयतां कलौ ॥
घोरे कलियुगे तस्मिंस्त्रिपादो धर्मविप्लवः
dharmaḥ syādekapādastu kvacittasya bhayāccaret ||
sarvenṛtapradhānā hi dāṃbhikāḥ śabdavṛttayaḥ
||27||धर्मः स्यादेकपादस्तु क्वचित्तस्य भयाच्चरेत् ॥
सर्वेनृतप्रधाना हि दांभिकाः शब्दवृत्तयः
prāyaśca dharmavimukhā jihvopasthaparāyaṇāḥ ||
na dhyāyaṃti tapasyanti vratayaṃti kadācana
||28||प्रायश्च धर्मविमुखा जिह्वोपस्थपरायणाः ॥
न ध्यायंति तपस्यन्ति व्रतयंति कदाचन
adharmabahulāḥ sarve hiṃsakā lolupāḥ param ||
pareṣāṃ parivādena tuṣyanti svakṛtaṃ vinā
||29||अधर्मबहुलाः सर्वे हिंसका लोलुपाः परम् ॥
परेषां परिवादेन तुष्यन्ति स्वकृतं विना
prasaṃgātkautukādvāpi nighnaṃti parakarma vai ||
kṣudrakāryāśayātsvasya parakāryaprabādhakāḥ
||30||प्रसंगात्कौतुकाद्वापि निघ्नंति परकर्म वै ॥
क्षुद्रकार्याशयात्स्वस्य परकार्यप्रबाधकाः
dharmalabdhāṃ striyaṃ ramyāmavajñāya svaveśmani ||
parayoṣiti niṃdyāyāṃ prasaktāḥ paśuceṣṭitāḥ
||31||धर्मलब्धां स्त्रियं रम्यामवज्ञाय स्ववेश्मनि ॥
परयोषिति निंद्यायां प्रसक्ताः पशुचेष्टिताः
agnihotrādikaṃ vāpi vrataṃ nānyatkvacitkvacit ||
jīvikā taddvijātīnāṃ yeṣāṃ vā pāralaukikam
||32||अग्निहोत्रादिकं वापि व्रतं नान्यत्क्वचित्क्वचित् ॥
जीविका तद्द्विजातीनां येषां वा पारलौकिकम्
avratādhītavedena anyāyāptadhanena ca ||
vittaśāṭhyena ca kṛtaṃ na tathā phaladāyi tat
||33||अव्रताधीतवेदेन अन्यायाप्तधनेन च ॥
वित्तशाठ्येन च कृतं न तथा फलदायि तत्
prāyaḥ kaliyuge bhūpāḥ prajāvanaparāṅmukhāḥ ||
karādānaparā nityaṃ pāpiṣṭhāścauryavṛttayaḥ
||34||प्रायः कलियुगे भूपाः प्रजावनपराङ्मुखाः ॥
करादानपरा नित्यं पापिष्ठाश्चौर्यवृत्तयः
varṇasaṃkariṇaḥ sarve śūdraprāyāḥ kalau yuge ||
hartāraḥ pārthivā eva śūdrāśca nṛpasevakāḥ
||35||वर्णसंकरिणः सर्वे शूद्रप्रायाः कलौ युगे ॥
हर्तारः पार्थिवा एव शूद्राश्च नृपसेवकाः
śrautasmārtādikaṃ karma na tathā sadanuṣṭhitam ||
yuge caturthe bho viprāḥ paralokāya kalpite
||36||श्रौतस्मार्तादिकं कर्म न तथा सदनुष्ठितम् ॥
युगे चतुर्थे भो विप्राः परलोकाय कल्पिते
dānadharmaḥ paro hyeṣa nānyo dharmaḥ praśasyate ||
karmaṇā manasā vācā hitamiccheddvijanmanām
||37||दानधर्मः परो ह्येष नान्यो धर्मः प्रशस्यते ॥
कर्मणा मनसा वाचा हितमिच्छेद्द्विजन्मनाम्
iti hovāca bhagavānbrāhmaṇo māmakī tanuḥ ||
brāhmaṇā yasya saṃtuṣṭāḥ santuṣṭastasya cāpyaham
||38||इति होवाच भगवान्ब्राह्मणो मामकी तनुः ॥
ब्राह्मणा यस्य संतुष्टाः सन्तुष्टस्तस्य चाप्यहम्
ubhayatra samo bhūyādbrāhmaṇe ca janārdane ||
yadvadaṃti dvijā vākyaṃ tatsvayaṃ bhagavānvadet
||39||उभयत्र समो भूयाद्ब्राह्मणे च जनार्दने ॥
यद्वदंति द्विजा वाक्यं तत्स्वयं भगवान्वदेत्
yathātathā vartamāno varṇānāṃ brāhmaṇo guruḥ ||
bhagavānapi deveśaḥ sa sākṣādbrāhmaṇapriyaḥ
||40||यथातथा वर्तमानो वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः ॥
भगवानपि देवेशः स साक्षाद्ब्राह्मणप्रियः
sadāvatāraṃ kurute brāhmaṇārthaṃ janārdanaḥ ||
tatpālanārthaṃ duṣṭānvai nigṛhṇāti yuge yuge
||41||सदावतारं कुरुते ब्राह्मणार्थं जनार्दनः ॥
तत्पालनार्थं दुष्टान्वै निगृह्णाति युगे युगे
sasarja brāhmaṇānagre sṛṣṭyādau sa caturmukhaḥ ||
sarve varṇāḥ pṛthakpaścātteṣāṃ vaṃśeṣu jajñire
||42||ससर्ज ब्राह्मणानग्रे सृष्ट्यादौ स चतुर्मुखः ॥
सर्वे वर्णाः पृथक्पश्चात्तेषां वंशेषु जज्ञिरे
tasmātkaliyuge tasminbrāhmaṇo viṣṇureva ca ||
ubhau gatiśca sarveṣāṃ brāhmaṇānāṃ harirgatiḥ
||43||तस्मात्कलियुगे तस्मिन्ब्राह्मणो विष्णुरेव च ॥
उभौ गतिश्च सर्वेषां ब्राह्मणानां हरिर्गतिः
harirevātra sarveṣāṃ gatiḥ prāpte kalau yuge ||
śālagrāmādike kṣetre smaryate kīrtyate'pi ca
||44||हरिरेवात्र सर्वेषां गतिः प्राप्ते कलौ युगे ॥
शालग्रामादिके क्षेत्रे स्मर्यते कीर्त्यतेऽपि च
tasminnīlācale puṇye kṣetre kṣetrajñavarṣmaṇi ||
jīvabhūtaḥ sa sarveṣāṃ dāruvyājaśarīrabhṛt
||45||तस्मिन्नीलाचले पुण्ये क्षेत्रे क्षेत्रज्ञवर्ष्मणि ॥
जीवभूतः स सर्वेषां दारुव्याजशरीरभृत्
kalikalmaṣanāśāya prāyo duṣkṛtakarmaṇām ||
darśanastavanocchiṣṭabhojanairmuktidāyakaḥ
||46||कलिकल्मषनाशाय प्रायो दुष्कृतकर्मणाम् ॥
दर्शनस्तवनोच्छिष्टभोजनैर्मुक्तिदायकः
ucchiṣṭena sureśasya vyāptaṃ yasya kalevaram ||
tadāhārastadātmā hi lipyate na sa pātakaiḥ
||47||उच्छिष्टेन सुरेशस्य व्याप्तं यस्य कलेवरम् ॥
तदाहारस्तदात्मा हि लिप्यते न स पातकैः
nivedanīyamanyāsu mūrtiṣvīśasya vartate ||
pāvanaṃ tadapi proktamucchiṣṭaṃ tu vimocakam
||48||निवेदनीयमन्यासु मूर्तिष्वीशस्य वर्तते ॥
पावनं तदपि प्रोक्तमुच्छिष्टं तु विमोचकम्
bhuṃkte tvatraiva bhagavānpaśyatyanyatra cakṣuṣā ||
purāyaṃ prārthito devo yogibhiḥ pariveṣṭitaiḥ
||49||भुंक्ते त्वत्रैव भगवान्पश्यत्यन्यत्र चक्षुषा ॥
पुरायं प्रार्थितो देवो योगिभिः परिवेष्टितैः
nirmālyocchiṣṭabhogena tava māyāṃ jayemahi ||
atyaṃtastimitākṣāṇāmanāyāsena muktidaḥ
||50||निर्माल्योच्छिष्टभोगेन तव मायां जयेमहि ॥
अत्यंतस्तिमिताक्षाणामनायासेन मुक्तिदः
śayanāsanabhogādyai ramate ca śriyā saha ||
atra ceṣṭā bhagavato vedārtha iti dhāryatām
||51||शयनासनभोगाद्यै रमते च श्रिया सह ॥
अत्र चेष्टा भगवतो वेदार्थ इति धार्यताम्
samatikrāṃtavedo hi na kadācitpravartate ||
vedarakṣārthamevāsya saṃbhavo hi yuge yuge
||52||समतिक्रांतवेदो हि न कदाचित्प्रवर्तते ॥
वेदरक्षार्थमेवास्य संभवो हि युगे युगे
pramāṇabhūto bhagavānviruddhaṃ kathamācaret ||
tasminviruddhaṃ carati jagadeva tathā bhavet
||53||प्रमाणभूतो भगवान्विरुद्धं कथमाचरेत् ॥
तस्मिन्विरुद्धं चरति जगदेव तथा भवेत्
ācāreṇa hi vedārtho niyato dhāmatāṃ gataḥ ||
madhyadeśabhavaḥ pūrvamatrāgacchaddvijottamaḥ
||54||आचारेण हि वेदार्थो नियतो धामतां गतः ॥
मध्यदेशभवः पूर्वमत्रागच्छद्द्विजोत्तमः
śiṣṭācāraiḥ suvimalaḥ śāstrārthapariniṣṭhitaḥ ||
sadā śāṃtaḥ sadā dāṃtaḥ kāyavāṅmanasairgṛhī
||55||शिष्टाचारैः सुविमलः शास्त्रार्थपरिनिष्ठितः ॥
सदा शांतः सदा दांतः कायवाङ्मनसैर्गृही
sa tīrthavidhinā devaṃ samabhyarcya ca sāgnikaḥ ||
trirātramatroṣitavānviṣṇvarcanaparaḥ śuciḥ
||56||स तीर्थविधिना देवं समभ्यर्च्य च साग्निकः ॥
त्रिरात्रमत्रोषितवान्विष्ण्वर्चनपरः शुचिः
yajñaśeṣaṃ gṛhasthānāṃ bhoktavyamiti śāstrataḥ ||
devocchiṣṭaṃ na jagrāha anyapākābhiśaṃkayā
||57||यज्ञशेषं गृहस्थानां भोक्तव्यमिति शास्त्रतः ॥
देवोच्छिष्टं न जग्राह अन्यपाकाभिशंकया
daivatairatra saṃskāryo devayogyaḥ kathaṃ bhavet ||
ayogyatvācca naivedyamagrāhyaṃ ca bhaveddhruvam
||58||दैवतैरत्र संस्कार्यो देवयोग्यः कथं भवेत् ॥
अयोग्यत्वाच्च नैवेद्यमग्राह्यं च भवेद्ध्रुवम्
agṛhīte ca naivedye śrotriyeṇa tadā dvijāḥ ||
sarve ca tasyānucarā nābhuṃjaṃta niveditam
||59||अगृहीते च नैवेद्ये श्रोत्रियेण तदा द्विजाः ॥
सर्वे च तस्यानुचरा नाभुंजंत निवेदितम्
tataḥ sa vyādhisaṃmagno vihvalībhūtavigrahaḥ ||
sakuṭuṃbo'bhavanmūko bhagavaddrohasaṃyutaḥ
||60||ततः स व्याधिसंमग्नो विह्वलीभूतविग्रहः ॥
सकुटुंबोऽभवन्मूको भगवद्द्रोहसंयुतः
manasā cintayatyevaṃ nirnimittaṃ kathaṃ nu me ||
kuṭumbasahitasyābhūtpīḍā sarvāṃgabhaṃjinī
||61||मनसा चिन्तयत्येवं निर्निमित्तं कथं नु मे ॥
कुटुम्बसहितस्याभूत्पीडा सर्वांगभंजिनी
evaṃ cintayamānasya trirātrāṃte'bhavanmatiḥ ||
nedṛśī vyādhipīḍā ca sarveṣāmekadā bhavet
||62||एवं चिन्तयमानस्य त्रिरात्रांतेऽभवन्मतिः ॥
नेदृशी व्याधिपीडा च सर्वेषामेकदा भवेत्
ko vā drohaḥ kṛto'smābhiretasminpuruṣottame ||
na buddhipūrvakaḥ kiṃ syāttato me vyādhikāraṇam
||63||को वा द्रोहः कृतोऽस्माभिरेतस्मिन्पुरुषोत्तमे ॥
न बुद्धिपूर्वकः किं स्यात्ततो मे व्याधिकारणम्
muhuritthaṃ cintayitvā dadhyau nārāyaṇaṃ prabhum ||
dhyānāvasāne tuṣṭāva śāstratattvārthadarśakaḥ
||64||मुहुरित्थं चिन्तयित्वा दध्यौ नारायणं प्रभुम् ॥
ध्यानावसाने तुष्टाव शास्त्रतत्त्वार्थदर्शकः
śāṃḍilya uvāca
caturdaśāpi yā vidyā dharmanirṇayahetavaḥ ||
tāḥ sarvāstava vākyāni mukhapadmavinirgatāḥ
||65||चतुर्दशापि या विद्या धर्मनिर्णयहेतवः ॥
ताः सर्वास्तव वाक्यानि मुखपद्मविनिर्गताः
tābhirevācareddharmamiti śāstrārthaniścayaḥ ||
tasya dharmasya rakṣārthamavatāro yuge yuge
||66||ताभिरेवाचरेद्धर्ममिति शास्त्रार्थनिश्चयः ॥
तस्य धर्मस्य रक्षार्थमवतारो युगे युगे
tamullaṃghya varttamāno bhavaddrohakaro dhruvam ||
ahaṃ te devadeveśa karmaṇā manasā girā
||67||तमुल्लंघ्य वर्त्तमानो भवद्द्रोहकरो ध्रुवम् ॥
अहं ते देवदेवेश कर्मणा मनसा गिरा
dharmaśāstramatikramya na vartte'pyarthakāmayoḥ ||
aneka janmasāhasraiḥ saṃcitaṃ pāpasaṃcayam
||68||धर्मशास्त्रमतिक्रम्य न वर्त्तेऽप्यर्थकामयोः ॥
अनेक जन्मसाहस्रैः संचितं पापसंचयम्
dagdhumatrāgato deva tvaddarśanadavāgninā ||
ko'parādhaḥ kṛto deva tvacchāstrapathi vartinā ||
sarvāṃgaṃ vādhate yasmādugro vyādhirahetukaḥ
||69||दग्धुमत्रागतो देव त्वद्दर्शनदवाग्निना ॥
कोऽपराधः कृतो देव त्वच्छास्त्रपथि वर्तिना ॥
सर्वांगं वाधते यस्मादुग्रो व्याधिरहेतुकः
jñānato'jñānato vāpi tvatpādasarasīruhe ||
kṛto'parādho yo deva taṃ kṣamasva kṛpāṃbudhe ||
bhūmau skhalitapādānāṃ bhūmirevāvalaṃbanam
||70||ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि त्वत्पादसरसीरुहे ॥
कृतोऽपराधो यो देव तं क्षमस्व कृपांबुधे ॥
भूमौ स्खलितपादानां भूमिरेवावलंबनम्
tvayi jātāparādhānāṃ tvameva śaraṇaṃ prabho ||
tavāparādhajaṃ pāpaṃ tvameva ca kṣamasva me
||71||त्वयि जातापराधानां त्वमेव शरणं प्रभो ॥
तवापराधजं पापं त्वमेव च क्षमस्व मे
vahnisaṃtāpato naśyedvahnisaṃtāpajo vraṇa ||
tadimāṃ durdaśāṃ deva prārabdhāṃ pāpabījajām
||72||वह्निसंतापतो नश्येद्वह्निसंतापजो व्रण ॥
तदिमां दुर्दशां देव प्रारब्धां पापबीजजाम्
līlāpāṃgena śamaya apavargaikahetunā ||
māmuddhara jagannātha patitaṃ śokasāgare
||73||लीलापांगेन शमय अपवर्गैकहेतुना ॥
मामुद्धर जगन्नाथ पतितं शोकसागरे
tvaddarśanapathaṃ yātaḥ kiṃ nu śocyo bhavennaraḥ ||
nisargakaruṇāṃbhodhe yastvaddṛṣṭipathaṃ gataḥ
||74||त्वद्दर्शनपथं यातः किं नु शोच्यो भवेन्नरः ॥
निसर्गकरुणांभोधे यस्त्वद्दृष्टिपथं गतः
sadānandābdhisaṃmagno na śocati na kāṃkṣati ||
nālpabhāgyo hyahaṃ deva tvāmadrākṣaṃ svacakṣuṣā
||75||सदानन्दाब्धिसंमग्नो न शोचति न कांक्षति ॥
नाल्पभाग्यो ह्यहं देव त्वामद्राक्षं स्वचक्षुषा
apavargāṃtarāyo me dhruvameṣā vibhīṣikā ||
tatprasīda jagannātha sevakaṃ drohiṇaṃ sadā
||76||अपवर्गांतरायो मे ध्रुवमेषा विभीषिका ॥
तत्प्रसीद जगन्नाथ सेवकं द्रोहिणं सदा
sevyasevakasaṃbaṃdhādaparādhaṃ kṣamasva me ||
iti stavāṃte tasyāśu dehapīḍāgamattadā
||77||सेव्यसेवकसंबंधादपराधं क्षमस्व मे ॥
इति स्तवांते तस्याशु देहपीडागमत्तदा
dadarśa sotha govindaṃ nṛsiṃhaṃ bhaktavatsalam ||
divyasiṃhāsanārūḍhaṃ divyālaṃkārabhūṣitam
||78||ददर्श सोथ गोविन्दं नृसिंहं भक्तवत्सलम् ॥
दिव्यसिंहासनारूढं दिव्यालंकारभूषितम्
ādadānaṃ śriyā dattaṃ paramānnaṃ karāṃbuje ||
grāsāvaśeṣaṃ pātreṣu kṣipaṃtaṃ ca muhurmuhuḥ
||79||आददानं श्रिया दत्तं परमान्नं करांबुजे ॥
ग्रासावशेषं पात्रेषु क्षिपंतं च मुहुर्मुहुः
yāvaddattaṃ vastujātaṃ tāvadaśnaṃtamatvaram ||
vilāsasasmitāpāṃgaṃ haste lakṣmyāpavarjitam
||80||यावद्दत्तं वस्तुजातं तावदश्नंतमत्वरम् ॥
विलाससस्मितापांगं हस्ते लक्ष्म्यापवर्जितम्
taṃ dṛṣṭvā vismayāviṣṭaḥ śāṃḍilyaḥ sa dvijottamaḥ ||
sasmārātmakṛtaṃ drohaṃ naivedyāgrahaṇe sthitam
||81||तं दृष्ट्वा विस्मयाविष्टः शांडिल्यः स द्विजोत्तमः ॥
सस्मारात्मकृतं द्रोहं नैवेद्याग्रहणे स्थितम्
kvāhaṃ prādeśikaḥ prājñaḥ sarvajñānanidhirbhavān ||
kva tvaṃ mahadahaṃkārabhūtatattva visarjakaḥ
||82||क्वाहं प्रादेशिकः प्राज्ञः सर्वज्ञाननिधिर्भवान् ॥
क्व त्वं महदहंकारभूततत्त्व विसर्जकः
tvanmāyāmūḍhamanaso jānīyuḥ kathamīśa te ||
niraṃkuśāmanirvācyāmicchāṃ sṛṣṭilayātmikām
||83||त्वन्मायामूढमनसो जानीयुः कथमीश ते ॥
निरंकुशामनिर्वाच्यामिच्छां सृष्टिलयात्मिकाम्
iti stuvaṃtaṃ nṛharistenaivocchiṣṭapāṇinā ||
siṣeca grāsaśiṣṭāṃśca sarvāṃge dvijasattamam
||84||इति स्तुवंतं नृहरिस्तेनैवोच्छिष्टपाणिना ॥
सिषेच ग्रासशिष्टांश्च सर्वांगे द्विजसत्तमम्
taiḥ siktairbrāhmaṇaḥ sadyaḥ sudhāsekopamairmudā ||
babhau divyavapuḥ śrīmāṃñjīvanmukto yathā muniḥ
||85||तैः सिक्तैर्ब्राह्मणः सद्यः सुधासेकोपमैर्मुदा ॥
बभौ दिव्यवपुः श्रीमांञ्जीवन्मुक्तो यथा मुनिः
mahimānaṃ hi bhaktestu bhaktā eva vijānate ||
mahatīṃ sūtipīḍāṃ tu vandhyā nānubhavetkvacit
||86||महिमानं हि भक्तेस्तु भक्ता एव विजानते ॥
महतीं सूतिपीडां तु वन्ध्या नानुभवेत्क्वचित्
ityudīrya svayaṃ gātrāducchiṣṭaṃ paramātmanaḥ ||
bhuktvā kṛtārthamātmānaṃ mene śrotriyapuṃgavaḥ
||87||इत्युदीर्य स्वयं गात्रादुच्छिष्टं परमात्मनः ॥
भुक्त्वा कृतार्थमात्मानं मेने श्रोत्रियपुंगवः
sādhāraṇaṃ dharmaśāstraṃ kṣetre'sminna vicāryate ||
ayaṃ tu paramo dharmo yo devena prakīrtitaḥ
||88||साधारणं धर्मशास्त्रं क्षेत्रेऽस्मिन्न विचार्यते ॥
अयं तु परमो धर्मो यो देवेन प्रकीर्तितः
ācāraprabhavo dharmo dharmasya prabhuracyutaḥ ||
itthaṃ saṃcitayanvipraḥ kuṭumbārthe'vaśeṣitam
||89||आचारप्रभवो धर्मो धर्मस्य प्रभुरच्युतः ॥
इत्थं संचितयन्विप्रः कुटुम्बार्थेऽवशेषितम्
ājahāra svayaṃ muṣṭyā dhyānabhaṅgamavāpa ca ||
prabuddhaściṃtayāmāsa svapnaṃ taṃ vismitāśayaḥ
||90||आजहार स्वयं मुष्ट्या ध्यानभङ्गमवाप च ॥
प्रबुद्धश्चिंतयामास स्वप्नं तं विस्मिताशयः
ayameva mama droho hyavajñāsiṣamīśvaram ||
naivedyāśana māhātmyamajānanparamādbhutam
||91||अयमेव मम द्रोहो ह्यवज्ञासिषमीश्वरम् ॥
नैवेद्याशन माहात्म्यमजानन्परमाद्भुतम्
aṣṭādaśa caturdaśa brahmāṃḍaṃ yatpadāṃbujam ||
dharmadraveṇa prakṣālya apunātsvaṃ tadaṃbunā
||92||अष्टादश चतुर्दश ब्रह्मांडं यत्पदांबुजम् ॥
धर्मद्रवेण प्रक्षाल्य अपुनात्स्वं तदंबुना
yamarcayaṃti śakrādyā divyabhogairanuttamaiḥ ||
sa mānuṣyakṛtaṃ bhuṃkte kṣetresminmahadadbhutam
||93||यमर्चयंति शक्राद्या दिव्यभोगैरनुत्तमैः ॥
स मानुष्यकृतं भुंक्ते क्षेत्रेस्मिन्महदद्भुतम्
ityāścaryaparastena svapnalabdhena vai dvijāḥ ||
naivedyena kuṭumbaṃ svaṃ mārjayāmāsa sādaram
||94||इत्याश्चर्यपरस्तेन स्वप्नलब्धेन वै द्विजाः ॥
नैवेद्येन कुटुम्बं स्वं मार्जयामास सादरम्
tataḥ sarve nīrujāste suvākyāhṛṣṭamānasāḥ ||
punarjanma manyamānāḥ śaśaṃsuḥ kṣetramuttamam
||95||ततः सर्वे नीरुजास्ते सुवाक्याहृष्टमानसाः ॥
पुनर्जन्म मन्यमानाः शशंसुः क्षेत्रमुत्तमम्
nāstyasya sadṛśaṃ kṣetraṃ saptadvīpāvanītale ||
yatra svocchiṣṭadānena pāpānmocayate narān
||96||नास्त्यस्य सदृशं क्षेत्रं सप्तद्वीपावनीतले ॥
यत्र स्वोच्छिष्टदानेन पापान्मोचयते नरान्
puruṣottamamāhātmyaṃ kṣetraṃ paramadurlabham ||
yataḥ svargaśca bhogaśca muktiścaiva kare sthitā
||97||पुरुषोत्तममाहात्म्यं क्षेत्रं परमदुर्लभम् ॥
यतः स्वर्गश्च भोगश्च मुक्तिश्चैव करे स्थिता
ārtānāṃ bhavakāṃtāre bhāgyādatra samīyuṣām ||
nānābhogopatṛptānāṃ muktimārgaḥ sukhaṃ bhavet
||98||आर्तानां भवकांतारे भाग्यादत्र समीयुषाम् ॥
नानाभोगोपतृप्तानां मुक्तिमार्गः सुखं भवेत्
itthaṃ te harṣamāpannāḥ pralapaṃtaḥ parasparam ||
yatheṣṭaṃ bhojayāmāsuranyonyaṃ ca niveditam
||99||इत्थं ते हर्षमापन्नाः प्रलपंतः परस्परम् ॥
यथेष्टं भोजयामासुरन्योन्यं च निवेदितम्
tataste nirmalā viprāstaruṇādityavarcasaḥ ||
devā iva babhuḥ sarve niṣpāpā nirgatajvarāḥ
||100||ततस्ते निर्मला विप्रास्तरुणादित्यवर्चसः ॥
देवा इव बभुः सर्वे निष्पापा निर्गतज्वराः
naivedyāśanamāhātmyaṃ kathitaṃ vo dvijottamāḥ ||
śrutvāpi mahataḥ pāpānmucyate pāpakṛttamaḥ
||1||नैवेद्याशनमाहात्म्यं कथितं वो द्विजोत्तमाः ॥
श्रुत्वापि महतः पापान्मुच्यते पापकृत्तमः
nirmālyagrahaṇasyāsya phalaṃ vaktuṃ na śaknumaḥ ||
sākṣādbrahmasvarūpeṇa dhriyate vapuṣā hi tat
||2||निर्माल्यग्रहणस्यास्य फलं वक्तुं न शक्नुमः ॥
साक्षाद्ब्रह्मस्वरूपेण ध्रियते वपुषा हि तत्
puṣpacaṃdanamālyādi yadaṃgairupadhāryate ||
apanītaṃ yathākāle nirmālyaṃ tatprakīrtitam
||3||पुष्पचंदनमाल्यादि यदंगैरुपधार्यते ॥
अपनीतं यथाकाले निर्माल्यं तत्प्रकीर्तितम्
dhāraṇaṃ śirasā tasya tenāṃge cāpi mārjanam ||
sārddhānāṃ koṭitīrthānāmabhiṣekaphalapradam ||
bhakṣaṇaṃ gurutalpādi pātakaughavināśanam
||4||धारणं शिरसा तस्य तेनांगे चापि मार्जनम् ॥
सार्द्धानां कोटितीर्थानामभिषेकफलप्रदम् ॥
भक्षणं गुरुतल्पादि पातकौघविनाशनम्
lepyā mūrttiriyaṃ viṣṇoranyebhyo lepa uttamaḥ ||
śrīkhaṃḍāgurukarpūrakastūrīkuṃkumādibhiḥ
||5||लेप्या मूर्त्तिरियं विष्णोरन्येभ्यो लेप उत्तमः ॥
श्रीखंडागुरुकर्पूरकस्तूरीकुंकुमादिभिः
prapiṣṭalepasnehena caṃdanāgurudāruṇā ||
śarīre vāsudevasya iṃdradyumnena kāritaḥ
||6||प्रपिष्टलेपस्नेहेन चंदनागुरुदारुणा ॥
शरीरे वासुदेवस्य इंद्रद्युम्नेन कारितः
pratyahaṃ bho dvijaśreṣṭhā varṣāṃte cāpanīyate ||
lepyānāṃ lepanirmoke darśanaṃ na praśasyate
||7||प्रत्यहं भो द्विजश्रेष्ठा वर्षांते चापनीयते ॥
लेप्यानां लेपनिर्मोके दर्शनं न प्रशस्यते
aṃtarā cetpatellepaḥ piṣṭaṃ liṃpetpunaśca tam ||
nānyalepaḥ praśasyo hi sa viṣṇoraṃgasaṃmataḥ
||8||अंतरा चेत्पतेल्लेपः पिष्टं लिंपेत्पुनश्च तम् ॥
नान्यलेपः प्रशस्यो हि स विष्णोरंगसंमतः
caṃdanārdraśarīraṃ ca dṛṣṭvā viṣṇuṃ purā kila ||
saugaṃdhyāllobhayāmāsa nṛpaputraḥ sa mūḍhadhīḥ
||9||चंदनार्द्रशरीरं च दृष्ट्वा विष्णुं पुरा किल ॥
सौगंध्याल्लोभयामास नृपपुत्रः स मूढधीः
tasya prītyai niyuktastu ākṛṣyāṃgātpralepanam ||
dadau nṛpakumārāya sa liliṃpe hṛdi svake
||110||तस्य प्रीत्यै नियुक्तस्तु आकृष्यांगात्प्रलेपनम् ॥
ददौ नृपकुमाराय स लिलिंपे हृदि स्वके
tāvatpradeśaṃ kuṣṭhaṃ vai śvetaṃ tasyābhavatkṣaṇāt ||
sa āsītkuṣṭhapāṇistu tasmai yo dattavānkila
||11||तावत्प्रदेशं कुष्ठं वै श्वेतं तस्याभवत्क्षणात् ॥
स आसीत्कुष्ठपाणिस्तु तस्मै यो दत्तवान्किल
tato varṣāvadhiṣṭhāyī lepaḥ puṇyatamaḥ smṛtaḥ ||
nirmālyānāṃ pradhānaṃ tadghrāṇādaṃhovināśanam
||12||ततो वर्षावधिष्ठायी लेपः पुण्यतमः स्मृतः ॥
निर्माल्यानां प्रधानं तद्घ्राणादंहोविनाशनम्
purā damanakaṃ daityaṃ samudrodakacāriṇam ||
bādhitāraṃ janānāṃ vai māyābalaparākramam
||13||पुरा दमनकं दैत्यं समुद्रोदकचारिणम् ॥
बाधितारं जनानां वै मायाबलपराक्रमम्
bhagavānapi māyāvī pitāmahanideśataḥ ||
matsyāvatāreṇa vibhuḥ praviśya varuṇālayam
||14||भगवानपि मायावी पितामहनिदेशतः ॥
मत्स्यावतारेण विभुः प्रविश्य वरुणालयम्
anviṣyākṛṣya velāyāṃ niṣpipeṣa mahītale ||
madhoḥ śuklacaturdaśyāṃ patito dānavottamaḥ
||15||अन्विष्याकृष्य वेलायां निष्पिपेष महीतले ॥
मधोः शुक्लचतुर्दश्यां पतितो दानवोत्तमः
bhagavatkarasaṃparkātsugaṃdhirabhavattṛṇam ||
tasyaiva nāmnā ta samyagjagrāhāścaryamānasaḥ
||16||भगवत्करसंपर्कात्सुगंधिरभवत्तृणम् ॥
तस्यैव नाम्ना त सम्यग्जग्राहाश्चर्यमानसः
mālāṃ kṛtvā hṛtpradeśa militaṃ vanamālayā ||
aciṃtayattasya gaṃdhaṃ yāvadvastu cirasthitam
||17||मालां कृत्वा हृत्प्रदेश मिलितं वनमालया ॥
अचिंतयत्तस्य गंधं यावद्वस्तु चिरस्थितम्
tasyāpi gaṃdhaḥ sarveṣāṃ puṣpāṇāṃ saurabhāpahaḥ ||
varṇastu bhagavanmūrtestulyo'bhūtsa suśobhanaḥ
||18||तस्यापि गंधः सर्वेषां पुष्पाणां सौरभापहः ॥
वर्णस्तु भगवन्मूर्तेस्तुल्योऽभूत्स सुशोभनः
tasya mālā bhagavataḥ paramaprītikāriṇī ||
śuṣkā paryuṣitā vāpi na duṣṭā bhavati kvacit
||19||तस्य माला भगवतः परमप्रीतिकारिणी ॥
शुष्का पर्युषिता वापि न दुष्टा भवति क्वचित्
tasya sugrathitāṃ mālāṃ dattvā damanakāraye ||
utpādayenmahāprītiṃ viṣṇoryā muktidāyinī
||120||तस्य सुग्रथितां मालां दत्त्वा दमनकारये ॥
उत्पादयेन्महाप्रीतिं विष्णोर्या मुक्तिदायिनी
aṃgāpakarṣitāṃ mālāṃ bhaktyā yo dhārayennaraḥ ||
hayamedhasahasrasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayam
||21||अंगापकर्षितां मालां भक्त्या यो धारयेन्नरः ॥
हयमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्
tulasīkalpitāṃ mālāṃ viṣṇoraṃgāpakarṣitām ||
dhārayenmūrdhni kaṃṭhe ca bhakto yo vinyaseddhadi ||
tāvatsaṃkhyaṃ vājimedhaphalamavyagramaśnute
||22||तुलसीकल्पितां मालां विष्णोरंगापकर्षिताम् ॥
धारयेन्मूर्ध्नि कंठे च भक्तो यो विन्यसेद्धदि ॥
तावत्संख्यं वाजिमेधफलमव्यग्रमश्नुते
nirmālyatulasīpatraṃ yāvadbhakṣayate hareḥ ||
tāvajjanmasahasraṃ tu viṣṇuloke mahīyate
||23||निर्माल्यतुलसीपत्रं यावद्भक्षयते हरेः ॥
तावज्जन्मसहस्रं तु विष्णुलोके महीयते
harernaivedyamannaṃ ca tulasīdalamiśritam ||
pratigrāsaṃ somapānaṃ phalaṃ tatsamamaśnute
||24||हरेर्नैवेद्यमन्नं च तुलसीदलमिश्रितम् ॥
प्रतिग्रासं सोमपानं फलं तत्सममश्नुते
yāvajjīvaṃ tu bhuṃjāno dhruvaṃ mokṣamavāpnuyāt
||25||यावज्जीवं तु भुंजानो ध्रुवं मोक्षमवाप्नुयात्
arghyaśeṣādikaṃ viṣṇostathā cācamanodakam ||
pādodakaṃ snānavāri pratyekaṃ pāpanāśanam
||26||अर्घ्यशेषादिकं विष्णोस्तथा चाचमनोदकम् ॥
पादोदकं स्नानवारि प्रत्येकं पापनाशनम्
sarvatīrthābhiṣekāṇāṃ phaladaṃ grahanāśanam ||
alakṣmīpāparakṣoghnaṃ bhūtavetālanāśanam
||27||सर्वतीर्थाभिषेकाणां फलदं ग्रहनाशनम् ॥
अलक्ष्मीपापरक्षोघ्नं भूतवेतालनाशनम्
śavādyamedhyasaṃsparśadoṣanāśanamuttamam ||
sarvadīkṣāvrataphalapradamaiśvaryavarddhanam
||28||शवाद्यमेध्यसंस्पर्शदोषनाशनमुत्तमम् ॥
सर्वदीक्षाव्रतफलप्रदमैश्वर्यवर्द्धनम्
akālamṛtyuharaṇaṃ vyādhivyūhanibarhaṇam ||
suropamāṃsabhakṣyādi pāpasaṃghavināśanam
||29||अकालमृत्युहरणं व्याधिव्यूहनिबर्हणम् ॥
सुरोपमांसभक्ष्यादि पापसंघविनाशनम्
etairāplutadehastu śṛṇuyādyadi sūtakam ||
nāśaucaṃ vidyate tasya sarvakarmādhikāriṇaḥ
||130||एतैराप्लुतदेहस्तु शृणुयाद्यदि सूतकम् ॥
नाशौचं विद्यते तस्य सर्वकर्माधिकारिणः
yāvajjīvaṃ pratijñāya yastvetānyekameva vā ||
gṛhṇīyādbhūri vā svalpaṃ mucyedviṣṇoḥ prasādataḥ
||31||यावज्जीवं प्रतिज्ञाय यस्त्वेतान्येकमेव वा ॥
गृह्णीयाद्भूरि वा स्वल्पं मुच्येद्विष्णोः प्रसादतः
evaṃ tatra vasandevo lokānugrahakāṃkṣayā ||
ramamāṇaḥ śriyā sārddhamanāyāsavimocakaḥ
||32||एवं तत्र वसन्देवो लोकानुग्रहकांक्षया ॥
रममाणः श्रिया सार्द्धमनायासविमोचकः
nirmālyapādāṃbuni vedanīyadānaistadālokanatatpraṇāmaiḥ ||
pūjopahāraiśca vimuktidātā kṣetrottamesminpuruṣottamākhye
||133||निर्माल्यपादांबुनि वेदनीयदानैस्तदालोकनतत्प्रणामैः ॥
पूजोपहारैश्च विमुक्तिदाता क्षेत्रोत्तमेस्मिन्पुरुषोत्तमाख्ये
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye jaiminiṛṣisaṃvāde damanakacaritaṃnāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ || 38 ||