निर्विण्णचेतसौ तौ तु त्यक्त्वा वेश्यादिसंगतिम्
जैमिनि रुवाच
निर्विण्णचेतसौ तौ तु त्यक्त्वा वेश्यादिसंगतिम् ॥
ध्यायंतौ मनसा विष्णुं शुद्धाहारव्रतावुभौ
॥१॥कालेन कियता प्राप्तौ नीलाद्रिनिलयं हरेः ॥
तीर्थराजजले स्नात्वा यथावद्विधिचोदितम्
॥२॥प्रासादद्वारि तिष्ठंतौ साष्टांगं प्रणिपत्य च ॥
भगवंतं निरीक्षंतौ नापश्यतां तदा द्विजा
॥३॥विवर्णवदनौ देवमदृष्ट्वा चिंतयाकुलौ ॥
आरभेते ह्यनशनं भगवद्दर्शनावधि
॥४॥कीर्तयंते भगवतो नाम कल्मषनाशनम् ॥
तृतीयस्यां त्रियामायां ज्योतिरेकमपश्यताम्
॥५॥त्रीण्यहानि पुनस्तौ च तदोपावसतां स्थिरौ ॥
मध्ये सप्तमरात्रेस्तु भगवंतमपश्यताम्
॥६॥त्रिदशानां स्तुतीः श्रुत्वा दिव्यज्ञानौ बभूवतुः ॥
अपास्तपापनिर्मोकौ साक्षाद्देवमपश्यताम्
॥७॥शंखचक्रगदापाणि दिव्यालंकारभूषितम् ॥
रत्नपादुकयोः पृष्ठे विन्यस्तचरणांबुजम्
॥८॥व्याकोशपुंडरीकाक्षं प्रसन्नवदनं विभुम् ॥
वामपार्श्वे स्थितां लक्ष्मीं वामेनालिंग्य बाहुना
॥९॥नागवल्लीदलं बद्धमाददानं श्रिया हृतम् ॥
रत्नवेत्रकराः काश्चित्काश्चिच्चामरपाणयः
॥१०॥गंधतैलप्रदीपास्तु रत्नवर्तिप्रदीपिकाः ॥
काश्चिद्दधानाः स्वकरैर्योवनाढ्याः सुभूषिताः
॥११॥पश्चाद्रत्नमयं छत्रं बिभ्रती काचिदुज्ज्वला ॥
धूपपात्रं मुखाभ्याशे कृष्णागुरुसुधूपितम्
॥१२॥काचिद्दधाना प्रम्लोचां हसंती विग्रहश्रिया ॥
लीलालकदृशा देवाननुगृह्णंतमग्रतः
॥१३॥बद्धांजलिपुटान्नम्रकन्धरान्स्तुवतः पृथक् ॥
सिद्धान्मुनिगणान्दिव्यान्सनकादीन्स्मितेन च
॥१४॥नारदादींश्च गंधर्वान्दिव्यगानमनोहरान् ॥
दत्तावधानं श्रवणे लीलयैवानुकम्पिनम्
॥१५॥प्रह्लादादीन्वैष्णवाग्र्यान्स्वरूपं ध्यायतोऽग्रतः ॥
चित्ताकर्षणसंलीनां विदधानं स्वविग्रहे
॥१६॥वक्षःस्थलप्रविलसत्कौस्तुभप्रतिबिंबितैः ॥
देवादिभिर्विश्वरूपमूर्त्तेः स्वस्याः प्रकाशकम्
॥१७॥उपर्युपरि दिव्यायाः पुष्पवृष्टेरधः स्थितम् ॥
श्रीसन्निधानविगतश्रियमप्सरसां गणम्
॥१८॥पश्यंतं विविधं नित्यमङ्गहारमनोहरम् ॥
दिव्यलीलाविलासं तं दृष्ट्वा तौ द्विजबाहुजौ
॥१९॥बभूवतुः क्षणात्सर्वविद्यानां पारगौ द्विजाः ॥
त्रिः परिक्रम्य देवेशं कृतांजलिपुटावुभौ ॥
साष्टांगपातप्रणतौ तुष्टुवाते मुदान्वितौ
॥२०॥पुण्डरीक उवाच
नमस्ते जगदाधार सर्गस्थित्यंतकारण ॥
नारायण नमस्तेऽस्तु परमात्मन्परायण
॥२१॥परमार्थस्त्वमेवैको भवाप्ययविवर्जितः ॥
नित्यानन्दस्वरूपं त्वां विदन्ति ध्यानचक्षुषः
॥२२॥चिन्मात्रं जगतामीशमधिष्ठानं परात्परम् ॥
कथं नु मूढहृदयास्त्वां जानंति सुनिर्मलम्
॥२३॥कामार्थलिप्सासंभ्रातचेतसोऽत्यंतदुःखिनः ॥
गतागतपथे श्रांताः सुखभाजः कदाचन
॥२४॥अनुकंपय मां नाथ सुदीनं शरणागतम् ॥
मूढं दुष्कृतकर्माणं पतितं भवसागरे
॥२५॥कोऽन्यस्त्वत्सदृशो बन्धुर्ब्रह्मांडे नाथ वर्त्तते ॥
स्वकर्त्तव्यानपेक्षो यो दीनानाथदयालुकः
॥२६॥उच्चावचभ्रमाद्दुःखं जलयंत्रघटीमिव ॥
अजस्रमधिकर्त्तारं परित्राहि कृपांबुधे
॥२७॥योगक्षेमाभिसंधाना ये मूढास्त्वामुपासते ॥
लीलाविमुक्तिदं ते वै त्वन्मायापरिमोहिताः ॥
नारायणेति त्वन्नाम कीर्तितं तु यदृच्छया ॥
त्वत्तोऽधिकं जगन्नाथ चतुर्वर्गैकसाधनम्
॥२९॥त्वं तु तैस्तैः पृथग्यज्ञैस्तास्ताः सिद्धीः प्रयच्छसि ॥
त्वमेकः शरणं नाथ पतितानां भवार्णवे
॥३०॥ज्ञाननौकासमारूढः करुणाक्षेपणीकरः ॥
परं पारं प्रभो नेतुं संसाराब्धेर्विचेतनम्
॥३१॥त्वमेक ईशिषे भक्त्यानन्यया परिचिंतितः ॥
येऽन्ये मुक्तिप्रदा देवाः शास्त्रेषु परिनिष्ठिताः
॥३२॥दुःखाब्धिकुम्भयोनिं ते त्वद्भक्तिं प्रापयंति वै
॥३३॥तन्मे प्रसीद भगवन्पदपंकजे ते भक्तिं दृढां वितर नाथ भवाब्धिमुच्चैः ॥
घोरं सुदुस्तरममुं हि यया तरेयमष्टांगयोगजनितश्रमवर्जितोऽपि
॥३९३॥धर्मार्थकामनिचयैः कुमतिप्रगृह्यैः क्षुद्रैरमीभिरहिताल्पसुखैर्न कार्यम् ।
आज्ञापयांघ्रिनलिनद्वयचिंतनेद्य सांद्रानुवर्धितसुखार्णवमज्जनं मे
॥३५॥स्तुत्वेत्थं जगदीशस्य पादपद्मांतिके द्विजः ॥
पपात त्राहि कृष्णेति वदन्वाष्पार्द्रया गिरा ॥
तस्थौ स पुनरुत्थाय कृतांजलिपुटः स्तुवन्
॥३६॥अम्बरीष उवाच
प्रसीद देव सर्वात्मन्नसंख्येयशिरोभुज ॥
असंख्य घ्राणनयनपाणिपाद नमोऽस्तु ते
॥३७॥षट्त्रिंशत्तत्त्वातीतोऽसि निष्प्रपंच प्रपंचकः ॥
चतुर्विधजगद्धाम विश्वमूर्ते नमोऽस्तु ते
॥३८॥एकपादस्त्रिपादश्च तीर्थपादोंऽतरिक्षपात् ॥
यस्य पादोद्भवा गंगा पुनाति भुवनत्रयम्
॥३९॥ब्रह्महत्यादिपापानां शोधकं यस्य नाम वै ॥
कीर्तितं सर्वशुभदं नमस्तस्मै शुभात्मने
॥४०॥देव त्वन्नामकीर्त्यापि जायंते सर्वसिद्धयः ॥
कौतुकात्त्वां हि मृग्यंति विद्वांसो बुद्धिशालिनः
॥४१॥नाथ त्वत्पादसलिलं संश्रयात्तापहारकम् ॥
तापत्रयाभिभूतस्य भक्तिं मेऽत्र दृढां कुरु
॥४२॥अनन्यस्वामिनो मेऽद्य नास्त्यन्यत्प्रार्थनीयकम् ॥
प्रणिपत्य जगन्नाथ त्वां प्रयाचे सहस्रधा
॥४३॥समस्तपुरुषार्थस्य बीजं त्वत्पादपंकजे ॥
यावत्प्राणान्धारयामि तावद्भक्तिर्दृढास्तु मे
॥४४॥सृष्टिं विनिर्ममे चेमां यया भक्त्या पितामहः ॥
संहरत्यखिलं रुद्रो लक्ष्मीश्चैश्वर्यदायिनी
॥४५॥दीनानुकंपिंस्तां भक्तिं प्रार्थये नान्यमानसः ॥
अनाद्य विद्यापंकेस्मिन्सुदृढे दुस्तरं भृशम्
॥४६॥निमग्नस्य जगन्नाथ निरालंबं प्रणश्यतः ॥
महामहिम्नस्त्वद्भक्तेर्नान्यदस्ति परायणम्
॥४७॥श्रुतिस्मृत्यादिसंभिन्नमार्गाः संमोहहेतवः ॥
त्वद्भक्तिमपहार्येते न प्रवर्त्तितुमीश्वराः
॥४८॥अनन्यशरणं स्वामिन्ननुकम्पय मां विभो ॥
इति स्तुवञ्जगन्नाथपादपद्मांतिके मुदा
॥४९॥पपात दण्डवद्भूमौ प्रसीदेति वदन्मुहुः ॥
ततस्ते देवताः सर्वे स्तुत्वा संपूज्य केशवम्
॥५०॥तल्लीलापांगसंतुष्टाः प्रयातास्त्रिदिवं पुनः ॥
तत उन्मीलितदृशौ पुण्डरीकांबरीषकौ
॥५१॥मायया मोहितौ विष्णोः स्वप्नदृष्टमबुध्यताम् ॥
यां दृष्ट्वा दिव्यलीलां हि साक्षात्पललचक्षुषा
॥५२॥पुनर्मानुषभावौ तौ दिव्यसिंहासनस्थितम् ॥
नीलजीमूतसंकाशं फुल्लपद्मायतेक्षणम्
॥५३॥शोणाधरं चारुनासं दिव्यकुण्डलभूषितम् ॥
शंखचक्रगदापद्मधारिणं वनमालिनम्
॥५४॥पीनोरस्कं चारुहारमनर्घ्यमुकुटोज्ज्वलम् ॥
श्रीवत्सकौस्तुभोरस्कं दिव्यांगदविभूषितम्
॥५५॥प्रलंबबाहुं दीनार्तपरित्राणसमुद्यतम् ॥
सुवर्णसूत्रसंनद्ध मध्यग्रंथिमणीयुतम्
॥५६॥दिव्य पीतांबरधरं दिव्यस्रग्गन्धभूषितम् ॥
स्वर्णपद्मासनासीनं सर्वांगालिंगितश्रियम्
॥५७॥प्रपन्नसंतापहरं सुधासागरमुल्बणम् ॥
अशेषवांछाफलदं कल्पवृक्षं सुपुष्पितम्
॥५८॥दक्षपार्श्वस्थितं तस्य ददृशाते हलायुधम् ॥
बिभर्त्ति येन ब्रह्मांडं बलेन महता विभुः
॥५९॥तं बलं नागराजानं फणासप्तकमंडितम् ॥
कैलासशिखरोत्तुंग धवलं कुण्डलोज्ज्वलम्
॥६०॥विचित्रवनमालाढ्यं दिव्यनीलनिचोलिनम् ॥
सततं वारुणीक्षीब घूर्णोन्नयनपंकजम्
॥६१॥निम्नपृष्ठोन्नतोरस्कं कुण्डलीकृतविग्रहम् ॥
शंखचक्रगदापद्मसमुज्ज्वलचतुर्भुजम्
॥६२॥नानालंकाररुचिरं नतकल्मषनाशनम् ॥
तयोर्मध्ये स्थितां भद्रां सुभद्रां कुंकुमारुणाम्
॥६३॥सर्वलावण्यवसतिं सर्वदेव नमस्कृताम् ॥
लक्ष्मीं लक्ष्मीशहृदयपंकजस्थां पृथक्स्थिताम्
॥६४॥वराब्जधारिणीं देवीं दिव्यनेपथ्यभूषणाम् ॥
प्रपन्नकल्पलतिकां सर्वकल्मषनाशिनीन्
॥६५॥संसारार्णवमग्नानां तारिणीं देवतारणीम् ॥
वामपार्श्वस्थितं विष्णोरद्राष्टां चक्रमुत्तमम्
॥६६॥दार्वग्रनिर्मितं विप्राः स्वर्णभक्तिसमुज्ज्वलम् ॥
चतुर्द्धावस्थितं विष्णुं दृष्ट्वा तौ द्विजबाहुजौ
॥६७॥अरुणोदयवेलायां श्रमं सार्थममन्यताम् ॥
संस्मृत्य तां स्वप्नलीलां विस्मयं जग्मतुस्तदा
॥६८॥न दारुप्रतिमा चेयं साक्षाद्ब्रह्म प्रकाशते ॥
सदोगतानां विप्राणां वाक्यं श्रद्दधतुश्च तौ
॥६९॥क्वावां महापातकिनौ यातनाक्रमभागिनौ ॥
क्वेदं सुरसमाक्रांतस्थितं विष्णोः प्रदर्शनम्
॥७०॥मूर्खयोरावयोरष्टादशविद्याप्रवीणता ॥
यस्मात्तस्मान्न च भ्रांतिर्ज्ञानं तत्समवादिनः
॥७१॥यदूचुर्दारवं ब्रह्म तीर्थराजतटे स्थितम् ॥
वटमूले प्रकाशंतं दृष्ट्वा जंतुर्विमुच्यते
॥७२॥तदेवायं जगन्नाथश्चतुर्द्धा संव्यवस्थितः ॥
क्षितौ यदावतरति चतूरूपः प्रकाशते
॥७३॥तदास्य संनिधावावां स्थास्यावः प्राणधारिणौ ॥
यावन्नान्यत्र गच्छावः क्षुद्रकामपराङ्मुखौ
॥७४॥इति निश्चित्य मुनयो विष्णौ भक्तिपरायणौ ॥
नारायणाख्यं सततं जपन्तौ मुक्तिमागतौ
॥७५॥जैमिनिरुवाच
प्रसंगात्कथितं ह्येतद्रहस्यं पापनाशनम् ॥
शृण्वंति ये तु चरितं पुण्डरीकांबरीषयोः
॥७६॥सततं च् कीर्तयंतश्च मुदा परमय युताः ॥
व्रजंति विष्णुनिलयं मुदा परमया युताः ॥
व्रजंति विष्णुनिलयं तेऽपि निर्द्धूतकल्मषाः
॥७७॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्या संहितायां द्वितीये वैष्णवखण्डे पुरुषोत्तमक्षेत्रमाहात्म्ये जैमिनिऋषिसंवादे पञ्चमोऽध्यायः ॥ ५ ॥