ज्येष्ठपंचकव्रतवर्णनम्
जैमिनिरुवाच
अत्र वः कथयिष्यामि व्रतं सांवत्सरं परम् ॥
संवत्सरस्यादिदिने पौर्णमास्यां तु फाल्गुने
॥१॥अनादिदेवस्य हरेर्मूर्त्तयो द्वादशैव याः ॥
विष्ण्वादिनामप्रथिताः प्रतिमासं प्रपूजयेत्
॥२॥एकैकां मूर्तिमेतासां मासेषु द्वादशस्वपि ॥
प्रत्यहं पूजयेत्पुष्पैः फलैर्द्वादशभिस्तथा
॥३॥अशोको मल्लिका चैव पाटलं च कदंबकम् ॥
करवीरं जातिपुष्पं मालतीशतपत्रकम्
॥४॥उत्पलं चैव वासंती कुंदं पुन्नागकं तथा ॥
एतानि क्रमशो दद्यात्कुसुमानि हरेर्मुदा
॥५॥दाडिमं नारिकेलं च आम्रं च पनसं तथा ॥
खर्जूरं तृणराजं च प्राचीनामलकं तथा
॥६॥श्रीफलं नागरंगं च क्रमुकं करमङ्गकम् ॥
जातीफलं च क्रमशः फलान्येतानि वै ददेत्
॥७॥भक्ष्यभोज्यानि चोष्याणि लेह्यानि मधुराणि च ॥
आसनाद्युपचारांश्च दत्त्वा स्तुत्वा जगद्गुरुम्
॥८॥सर्वव्यापिञ्जगन्नाथ भूतभव्यभवत्प्रभो ॥
त्राहि मां पुंडरीकाक्ष विष्णो संसारसागरात्
॥९॥एकार्णवजले रौद्रे निरालंबे पुरा मधुम् ॥
अवधीर्विश्वरक्षार्थ मधुसूदन रक्ष माम्
॥१०॥त्रीन्विक्रमान्क्रमित्वा यो हत्वा दैत्यबलं महत् ॥
त्रैलोक्यं पालयामास त्रिविक्रम नमोस्तु ते
॥११॥कृत्वा वामनकं रूपमृग्यजुःसामगर्भकम् ॥
मोहयित्वाद्भुतं रूपं तस्मै मायाविने नमः
॥१२॥यः श्रियं धारयेन्नित्यं हृदि भक्तेभ्य एव च ॥
ददात्यपि श्रियं तस्मै श्रीधराय नमोऽस्तु ते
॥१३॥इंद्रियाणामधिष्ठाता यः सर्वेषां सदा प्रभुः ॥
सुखैकहेतुर्भक्तानां हृषीकेश नमोऽस्तु ते
॥१४॥यन्नाभिपद्मसंभूतं जगदेतच्चराचरम् ॥
विधातुरासनं नित्यं पद्मनाभ नमोऽस्तु ते
॥१५॥यस्यैतत्त्रिगुणैर्बद्धं जगदेतच्चराचरम् ॥
दाम्ना बद्धः स गोप्या तु दामोदर नमोऽस्तु ते
॥१६॥त्रैलोक्यविप्लवकरं हतवान्केशिदानवम् ॥
ईशिता सर्वसौख्यानां त्राहि केशव मां प्रभो
॥१७॥स्रष्टा ससर्ज भूतानि जगतामादिकारणम् ॥
अचिंत्यमहिमन्विष्णो नारायण नमोऽस्तु ते
॥१८॥मायया यस्य विश्वं वै मोहितं यदनाद्यया ॥
सर्वधर्मस्वरूपाय माधवाय नमो नमः
॥१९॥ज्ञानिनां ज्ञानगम्यस्त्वमगतीनां गतिप्रदः ॥
संपूर्णमस्तु गोविंद त्वत्प्रसादाद्व्रतं मम
॥२०॥प्रतिमासं पूजनांते मंत्रैरेतैः कृतांजलिः ॥
प्रार्थयेत्परया भक्त्या भजनांतं जनार्दनम्
॥२१॥एवं संवत्सरं नीत्वा व्रतं वै मूर्तिपंजरम् ॥
संपूर्णफलसिद्ध्यर्थं प्रतिष्ठाविधिमाचरेत्
॥२२॥सुवर्णनिर्मिता विष्णोर्मूर्तयो द्वादशैव तु ॥
यथाशक्ति कृताः स्थाप्याः कुंभेषु द्वादशस्वपि
॥२३॥आम्रपात्राच्छादितेषु साक्षात्तेषु पृथक्पृथक् ॥
श्वेतवस्त्रावनद्धेषु गंधपल्लववारिषु
॥२४॥अष्टदिक्षु चतुर्दिक्षु सर्वतोभद्रमंडले ॥
स्थापनीयाश्च ते कुंभास्तेषु पूज्याश्च मूर्तयः
॥२५॥द्वादशाक्षरमंत्रेण उपचारैः पृथक्पृथक् ॥
पंचामृतैश्च स्नपनं सर्वेषामादितो द्विजाः
॥२६॥गीतवादित्रनृत्याद्यैस्तथा ब्राह्मणपूजनैः ॥
वस्त्रयुग्मैर्द्वादशभिश्छत्रोपानद्युगैस्तथा
॥२७॥व्यजनैरुदकुंभैश्च शयनीयैः सपीठकैः ॥
गंधैर्माल्यैः सुतांबूलैर्मुद्रिकाकुंडलैस्तथा
॥२८॥प्रदीपाः सर्पिषा ज्वाल्या द्वादशद्वादश क्रमात् ॥
नीत्वा त्रियामामित्थं वै प्रभाते वह्निकर्म च
॥२९॥समिदाज्यचरूणां वै प्रतिदेवं शतत्रयम् ॥
अष्टोत्तरसहस्रं तु तिलैर्व्याहृतिभिस्ततः
॥३०॥होमांते प्राशनं कृत्वा दद्यादाचार्यदक्षिणाम् ॥
कपिला धेनवो देयाः सालंकाराश्च द्वादश
॥३१॥शतं चतुश्चत्वारिंशद्ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः ॥
तद्देववृंदं सघटं सवितानं सचामरम्
॥३२॥सर्वोपचारसहितमाचार्याय निवेदयेत् ॥
व्रतराजमिमं कृत्वा सर्वान्कामानवाप्नुयात्
॥३३॥गुंडिचाद्यास्तु या यात्रा विष्णोर्द्वादश कीर्तिताः ॥
तासां दर्शनजं पुण्यं व्रतेनानेन लभ्यते
॥३४॥ऐंद्रं पदं सार्वभौमं चक्रवर्तित्वमेव च ॥
अष्टैश्वर्यमवाप्नोति देवदेवप्रसादतः
॥३५॥एतन्महापुण्यतमं नारदः कृतवान्व्रतम् ॥
कृत्वा द्वादश वर्षाणि जीवन्मुक्तोऽभवन्मुनिः
॥३६॥अन्ये च वैष्णवा ये वै चक्रुस्ते बहुशः पुरा ॥
व्रतं नातः परतरं भगवत्प्रीतिकारकम्
॥३७॥धर्म्यं यशस्यमायुष्यं ब्राह्मण्यं वंशवर्द्धनम् ॥
भवंतोऽपि यतात्मानः कुर्वंति व्रतमुत्तमम्
॥३८॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां द्वितीये वैष्णवखण्डे पुरुषोत्तमक्षेत्रमाहात्म्ये ज्येष्ठपंचकव्रतवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ४४ ॥