ततस्ते प्रस्थिता विप्रा नीलकण्ठांतिकं मुदा
जैमिनिरुवाच
ततस्ते प्रस्थिता विप्रा नीलकण्ठांतिकं मुदा ॥
प्रपूज्य तं महादेवं श्रीदुर्गां प्रणिपत्य च
॥१॥विमुच्य स्यंदनवरं पादचाराः सहानुगाः ॥
आरोढुं नीलभूमिध्रं प्रयाताः संयतेद्रियाः
॥२॥नानाद्रुमलताकीर्णं नानापक्षिगणाकुलम् ॥
शिलाविषमसंरोधमभितः परिवेषकम्
॥३॥भ्रमद्भ्रमरसंभूतभ्रमकृद्गंडशैलकम् ॥
दक्षिणांभोधिकल्लोलजलावृतनितंबकम्
॥४॥अप्रतर्क्यं सदा मर्त्यैर्दुष्प्रवेश्यं महोरगैः ॥
मत्तमातंगकघटाबृंहितैर्भीषणांतरम्
॥५॥श्वापदैश्चिरसंवासैः शस्त्राघातमवेदिभिः ॥
निर्भयैः परितः कीर्णं मृगयूथैरनेकशः
॥६॥प्रवेष्टुकामा न प्रापुर्यदा ते मार्गमंतरम् ॥
तदा नारदसंसर्गाद्विदित्वा तु गिरेः शिरः
॥७॥आसेदुर्यत्र वसति कृष्णागुरुतरोरधः ॥
सर्वापद्भयसंहर्ता दिव्यसिंहवपुर्विभुः
॥८॥यं दृष्ट्वा ब्रह्महत्याया लीयन्ते कोटयो नृणाम् ॥
व्यात्तास्यं भीमदशनमापिंगलसटाकुलम्
॥९॥उग्रं त्रिनेत्रं दैत्यस्य स्वोरावुत्तानशायिनः ॥
वक्षःस्थलं दारयंतं नखरैर्वज्रदारुणैः
॥१०॥अरुणाभं लसज्जिह्वं साट्टहासमुखं विभुम् ॥
शंखचक्रलसद्बाहुं किरीटमुकुटोज्ज्वलम्
॥११॥नेत्रोच्छलद्वह्निकणसंत्रासितदिगन्तरम् ॥
प्रचंडाघातभूम्यंतप्रविष्टपदपंकजम्
॥१२॥तमादिमृर्तिं ते दृष्ट्वा नारदाग्रे तदा हरिम् ॥
निर्भया ददृशुर्दूरात्प्रणेमुर्विगतज्वराः
॥१३॥इन्द्रद्युम्नोऽपि तं दृष्ट्वा नारदोक्तौ विशस्वसे ॥
भाविकार्ये प्रत्ययवानिदमाह महामुनिम्
॥१४॥महर्षे कृतकृत्योऽस्मि त्वं हि ज्ञाननिधिः परम् ॥
दुराराध्यो नृसिहोऽयं दर्शनेऽपि भयावहः
॥१५॥भवादृशैः सुसेव्योयं मादृशैर्दूरतोऽपि सः ॥
दर्शनात्कृतकृत्योऽस्मि संलीनाशेषपातकः
॥१६॥त्वत्सन्निधानादेवात्र तिष्ठामो निर्भया मुने ॥
अत्युग्र मूर्तिर्भगवान्स्वल्पवीर्यैर्नरैः कथम्
॥१७॥आराध्यते दैत्यराजं त्रिलोकेशं विदारयन् ॥
यस्य नीलमयी मूर्तिः कृपासिंधोः स्थिता तु वै
॥१८॥कस्मिन्स्थले मुनिश्रेष्ठ दर्शनाद्या विमुक्तिदा ॥
तन्मे दर्शय विप्रेंद्र यन्मे मुक्तिप्रदं मतम्
॥१९॥इत्युक्तो नारदस्तस्मै दर्शयामास पावनम् ॥
स्थानं यत्र स्थितो देवः स्वर्णसैकत संवृतः
॥२०॥पश्यैतं योजनायामं योजनद्वयमुच्छ्रितम् ॥
कल्पांतस्थायिनं भूप न्यग्रोधं मुक्तिदं नृणाम्
॥२१॥छायायाः क्रमणाद्यस्य मुच्यते पापकंचुकात् ॥
अस्य मूले नरः प्राणांस्त्यजन्मुक्तिमवाप्नुयात्
॥२२॥न्यग्रोधरूपं दृष्ट्वापि नारायणमकल्मषम् ॥
निष्पापो जायते मर्त्यः किमुत पूजयन्स्तुवन्
॥२३॥अस्य मूलात्प्रतीच्यां हि नृसिंहस्योत्तरे नृप ॥
अतिष्ठन्माधवो यत्र चतुर्मूर्तिधरो विभुः
॥२४॥अनुग्रहीतुं त्वामेव पुनरत्रोद्भविष्यति ॥
श्वेतद्वीपे यथा विष्णुर्भोगभूमौ निजालयः
॥२५॥जंबूद्वीपे कर्मभूमौ निजं स्थानमिदं स्मृतम् ॥
स्वस्यैवातिरहस्यत्वान्न प्रकाशोस्य संमतः
॥२६॥मोक्षाधिकारी जानाति स्थलमेतन्महीपते ॥
अविश्वासपदं नृणां दुष्कृतां हि विशेषतः
॥२७॥अत्र याऽन्या प्रतिकृतिः पौरैर्विष्णोः प्रतिष्ठिता ॥
सापि मुक्तिप्रदा भूप किं पुनः सा स्वयंभुवा
॥२८॥अंतर्द्धानतिरोधाने सुनिमित्ते जगत्प्रभोः ॥
अनुग्रहार्थं साधूनां जायते च युगेयुगे
॥२९॥नानावतारैर्भगवान्मत्स्यकूर्मादिकैर्नृप ॥
निमित्तनाशे च तिरोदधाति परमेश्वरः
॥३०॥निर्निमित्तं स्थितो नित्यमिह कारुण्यसागरः ॥
श्वेतद्वीपाद्यथा विष्णुरन्यत्रावतरेत्प्रभुः
॥३१॥अत्र स्थितोऽपि स द्वारकाकांचीपुष्करादिषु ॥
प्रकाशं याति कृपया तरुमूलप्ररोहवत्
॥३२॥नानातीर्थेषु देशेषु क्षेत्रेष्वायतनेषु च ॥
अंशावतारास्तस्यैव मा भूत्ते संशयो नृप
॥३३॥क्षणं न त्यजतीशानः क्षेत्रं क्षेत्रमिव स्वकम् ॥
त्वदुपज्ञस्तु भूपाल प्रकाशोऽन्यो भविष्यति
॥३४॥इति संदर्शितं स्थानं नारदेन महात्मना ॥
साष्टांगपातं भूमौ तदिंद्रद्युम्नो ननाम ह
॥३५॥मन्वानस्तु स्थितं देवं प्रकाशमिव तुष्टुवे
॥३६॥इंद्रद्युम्न उवाच
देवदेव जगन्नाथ प्रणतार्तिविनाशन ॥
त्राहि मां पुंडरीकाक्ष पतितं भवसागरे
॥३७॥त्वमेक एव दुःखौघध्वंसकः परमेश्वर ॥
क्षुद्राः क्षुद्रान्हि सेवंते सुखलेशस्य लिप्सया
॥३८॥अनादित्रिविधौघस्य राशेः स्वस्य महांहसः ॥
दुरुच्छेद्यस्य सततं पूर्यमाणस्य जन्मनः
॥३९॥किं पुनर्भक्तिभावेन साक्षान्मुक्तिप्रदं नृणाम् ॥
कर्माधीनं तु ये मूढा वदंति त्वां क्रृपानिधिम्
॥४०॥ते न जानंति भगवन्कर्मैवं प्रेरितं त्वया ॥
अजामिलेन विप्रेण त्यक्त्वा वर्णाश्रमोदितम्
॥४१॥किं न पापं कृतं स्वामिन्सोऽपि त्वन्नामकीर्तनात् ॥
मुक्तोऽभूत्स्मरणादेव पाशहस्तैर्विमोचितः
॥४२॥सर्वेऽप्युपाया देवेश कीर्तितास्तव दर्शने ॥
त्वयि दृष्टे हि भिद्यंते संशया हृदि संस्थिताः
॥४३॥निःसंशयो भवेत्सद्यः पापपुण्यक्षयो धुवम् ॥
त्वमेव शरणं दीनमनुगृह्णीष्व मां विभो
॥४४॥निश्चितानि त्वया देव गर्भस्थस्य च यानि मे ॥
तैरेव मे जनिर्जातु याचे त्वां केवलं त्विदम्
॥४५॥तिरश्चो मुक्तिदा मूर्तिः स्थिता ते याऽत्र तां पुनः ॥
अनेन चक्षुषा पश्यामीश नान्यत्प्रयोजनम्
॥४६॥कृतांजलिपुटो राजा स्तुत्वैवं मधुसूदनम् ॥
पुनर्ननाम धरणीपृष्ठे साश्रुविलोचनः
॥४७॥ततोंऽतरिक्षगा वाणी सामसुस्वरभाषिणी ॥
उच्चचार नभोमध्ये इन्द्रद्युम्नस्य शृण्वतः
॥४८॥मा चिंतां व्रज भूपाल व्रजिष्ये त्वदृशोः पथम् ॥
पैतामहं वचः प्राह नारदो यत्कुरुष्व तत्
॥४९॥तच्छ्रुत्वा दिव्यवचनं नारदस्य च भाषितम् ॥
श्रद्दधे वाजिमेधाय भगवत्प्रीतिकारकः
॥५०॥नारदं च पुनः प्राह हर्षगद्गदया गिरा ॥
मुने त्वया यदादिष्टं चतुर्मुखनिदेशतः
॥५१॥अशरीरा त्वियं वाणी अनुजज्ञे तदेव हि ॥
पितामहो जगन्नाथो भेदो वै नाऽनयोः क्वचित्
॥५२॥पद्मयोनेः सुतस्त्वं हि वचस्ते भगवद्वचः ॥
तत्कर्तव्यं प्रयत्नेन यच्छ्रेयउपपादकम्
॥५३॥इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां द्वितीये वैष्णवखण्डे पुरुषोत्तमक्षेत्रमाहात्म्ये जैमिनिऋषिसंवादे पंचदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥