tataste prasthitā viprā nīlakaṇṭhāṃtikaṃ mudā
jaiminiruvāca
tataste prasthitā viprā nīlakaṇṭhāṃtikaṃ mudā ||
prapūjya taṃ mahādevaṃ śrīdurgāṃ praṇipatya ca
||1||ततस्ते प्रस्थिता विप्रा नीलकण्ठांतिकं मुदा ॥
प्रपूज्य तं महादेवं श्रीदुर्गां प्रणिपत्य च
vimucya syaṃdanavaraṃ pādacārāḥ sahānugāḥ ||
āroḍhuṃ nīlabhūmidhraṃ prayātāḥ saṃyatedriyāḥ
||2||विमुच्य स्यंदनवरं पादचाराः सहानुगाः ॥
आरोढुं नीलभूमिध्रं प्रयाताः संयतेद्रियाः
nānādrumalatākīrṇaṃ nānāpakṣigaṇākulam ||
śilāviṣamasaṃrodhamabhitaḥ pariveṣakam
||3||नानाद्रुमलताकीर्णं नानापक्षिगणाकुलम् ॥
शिलाविषमसंरोधमभितः परिवेषकम्
bhramadbhramarasaṃbhūtabhramakṛdgaṃḍaśailakam ||
dakṣiṇāṃbhodhikallolajalāvṛtanitaṃbakam
||4||भ्रमद्भ्रमरसंभूतभ्रमकृद्गंडशैलकम् ॥
दक्षिणांभोधिकल्लोलजलावृतनितंबकम्
apratarkyaṃ sadā martyairduṣpraveśyaṃ mahoragaiḥ ||
mattamātaṃgakaghaṭābṛṃhitairbhīṣaṇāṃtaram
||5||अप्रतर्क्यं सदा मर्त्यैर्दुष्प्रवेश्यं महोरगैः ॥
मत्तमातंगकघटाबृंहितैर्भीषणांतरम्
śvāpadaiścirasaṃvāsaiḥ śastrāghātamavedibhiḥ ||
nirbhayaiḥ paritaḥ kīrṇaṃ mṛgayūthairanekaśaḥ
||6||श्वापदैश्चिरसंवासैः शस्त्राघातमवेदिभिः ॥
निर्भयैः परितः कीर्णं मृगयूथैरनेकशः
praveṣṭukāmā na prāpuryadā te mārgamaṃtaram ||
tadā nāradasaṃsargādviditvā tu gireḥ śiraḥ
||7||प्रवेष्टुकामा न प्रापुर्यदा ते मार्गमंतरम् ॥
तदा नारदसंसर्गाद्विदित्वा तु गिरेः शिरः
āseduryatra vasati kṛṣṇāgurutaroradhaḥ ||
sarvāpadbhayasaṃhartā divyasiṃhavapurvibhuḥ
||8||आसेदुर्यत्र वसति कृष्णागुरुतरोरधः ॥
सर्वापद्भयसंहर्ता दिव्यसिंहवपुर्विभुः
yaṃ dṛṣṭvā brahmahatyāyā līyante koṭayo nṛṇām ||
vyāttāsyaṃ bhīmadaśanamāpiṃgalasaṭākulam
||9||यं दृष्ट्वा ब्रह्महत्याया लीयन्ते कोटयो नृणाम् ॥
व्यात्तास्यं भीमदशनमापिंगलसटाकुलम्
ugraṃ trinetraṃ daityasya svorāvuttānaśāyinaḥ ||
vakṣaḥsthalaṃ dārayaṃtaṃ nakharairvajradāruṇaiḥ
||10||उग्रं त्रिनेत्रं दैत्यस्य स्वोरावुत्तानशायिनः ॥
वक्षःस्थलं दारयंतं नखरैर्वज्रदारुणैः
aruṇābhaṃ lasajjihvaṃ sāṭṭahāsamukhaṃ vibhum ||
śaṃkhacakralasadbāhuṃ kirīṭamukuṭojjvalam
||11||अरुणाभं लसज्जिह्वं साट्टहासमुखं विभुम् ॥
शंखचक्रलसद्बाहुं किरीटमुकुटोज्ज्वलम्
netrocchaladvahnikaṇasaṃtrāsitadigantaram ||
pracaṃḍāghātabhūmyaṃtapraviṣṭapadapaṃkajam
||12||नेत्रोच्छलद्वह्निकणसंत्रासितदिगन्तरम् ॥
प्रचंडाघातभूम्यंतप्रविष्टपदपंकजम्
tamādimṛrtiṃ te dṛṣṭvā nāradāgre tadā harim ||
nirbhayā dadṛśurdūrātpraṇemurvigatajvarāḥ
||13||तमादिमृर्तिं ते दृष्ट्वा नारदाग्रे तदा हरिम् ॥
निर्भया ददृशुर्दूरात्प्रणेमुर्विगतज्वराः
indradyumno'pi taṃ dṛṣṭvā nāradoktau viśasvase ||
bhāvikārye pratyayavānidamāha mahāmunim
||14||इन्द्रद्युम्नोऽपि तं दृष्ट्वा नारदोक्तौ विशस्वसे ॥
भाविकार्ये प्रत्ययवानिदमाह महामुनिम्
maharṣe kṛtakṛtyo'smi tvaṃ hi jñānanidhiḥ param ||
durārādhyo nṛsiho'yaṃ darśane'pi bhayāvahaḥ
||15||महर्षे कृतकृत्योऽस्मि त्वं हि ज्ञाननिधिः परम् ॥
दुराराध्यो नृसिहोऽयं दर्शनेऽपि भयावहः
bhavādṛśaiḥ susevyoyaṃ mādṛśairdūrato'pi saḥ ||
darśanātkṛtakṛtyo'smi saṃlīnāśeṣapātakaḥ
||16||भवादृशैः सुसेव्योयं मादृशैर्दूरतोऽपि सः ॥
दर्शनात्कृतकृत्योऽस्मि संलीनाशेषपातकः
tvatsannidhānādevātra tiṣṭhāmo nirbhayā mune ||
atyugra mūrtirbhagavānsvalpavīryairnaraiḥ katham
||17||त्वत्सन्निधानादेवात्र तिष्ठामो निर्भया मुने ॥
अत्युग्र मूर्तिर्भगवान्स्वल्पवीर्यैर्नरैः कथम्
ārādhyate daityarājaṃ trilokeśaṃ vidārayan ||
yasya nīlamayī mūrtiḥ kṛpāsiṃdhoḥ sthitā tu vai
||18||आराध्यते दैत्यराजं त्रिलोकेशं विदारयन् ॥
यस्य नीलमयी मूर्तिः कृपासिंधोः स्थिता तु वै
kasminsthale muniśreṣṭha darśanādyā vimuktidā ||
tanme darśaya vipreṃdra yanme muktipradaṃ matam
||19||कस्मिन्स्थले मुनिश्रेष्ठ दर्शनाद्या विमुक्तिदा ॥
तन्मे दर्शय विप्रेंद्र यन्मे मुक्तिप्रदं मतम्
ityukto nāradastasmai darśayāmāsa pāvanam ||
sthānaṃ yatra sthito devaḥ svarṇasaikata saṃvṛtaḥ
||20||इत्युक्तो नारदस्तस्मै दर्शयामास पावनम् ॥
स्थानं यत्र स्थितो देवः स्वर्णसैकत संवृतः
paśyaitaṃ yojanāyāmaṃ yojanadvayamucchritam ||
kalpāṃtasthāyinaṃ bhūpa nyagrodhaṃ muktidaṃ nṛṇām
||21||पश्यैतं योजनायामं योजनद्वयमुच्छ्रितम् ॥
कल्पांतस्थायिनं भूप न्यग्रोधं मुक्तिदं नृणाम्
chāyāyāḥ kramaṇādyasya mucyate pāpakaṃcukāt ||
asya mūle naraḥ prāṇāṃstyajanmuktimavāpnuyāt
||22||छायायाः क्रमणाद्यस्य मुच्यते पापकंचुकात् ॥
अस्य मूले नरः प्राणांस्त्यजन्मुक्तिमवाप्नुयात्
nyagrodharūpaṃ dṛṣṭvāpi nārāyaṇamakalmaṣam ||
niṣpāpo jāyate martyaḥ kimuta pūjayanstuvan
||23||न्यग्रोधरूपं दृष्ट्वापि नारायणमकल्मषम् ॥
निष्पापो जायते मर्त्यः किमुत पूजयन्स्तुवन्
asya mūlātpratīcyāṃ hi nṛsiṃhasyottare nṛpa ||
atiṣṭhanmādhavo yatra caturmūrtidharo vibhuḥ
||24||अस्य मूलात्प्रतीच्यां हि नृसिंहस्योत्तरे नृप ॥
अतिष्ठन्माधवो यत्र चतुर्मूर्तिधरो विभुः
anugrahītuṃ tvāmeva punaratrodbhaviṣyati ||
śvetadvīpe yathā viṣṇurbhogabhūmau nijālayaḥ
||25||अनुग्रहीतुं त्वामेव पुनरत्रोद्भविष्यति ॥
श्वेतद्वीपे यथा विष्णुर्भोगभूमौ निजालयः
jaṃbūdvīpe karmabhūmau nijaṃ sthānamidaṃ smṛtam ||
svasyaivātirahasyatvānna prakāśosya saṃmataḥ
||26||जंबूद्वीपे कर्मभूमौ निजं स्थानमिदं स्मृतम् ॥
स्वस्यैवातिरहस्यत्वान्न प्रकाशोस्य संमतः
mokṣādhikārī jānāti sthalametanmahīpate ||
aviśvāsapadaṃ nṛṇāṃ duṣkṛtāṃ hi viśeṣataḥ
||27||मोक्षाधिकारी जानाति स्थलमेतन्महीपते ॥
अविश्वासपदं नृणां दुष्कृतां हि विशेषतः
atra yā'nyā pratikṛtiḥ paurairviṣṇoḥ pratiṣṭhitā ||
sāpi muktipradā bhūpa kiṃ punaḥ sā svayaṃbhuvā
||28||अत्र याऽन्या प्रतिकृतिः पौरैर्विष्णोः प्रतिष्ठिता ॥
सापि मुक्तिप्रदा भूप किं पुनः सा स्वयंभुवा
aṃtarddhānatirodhāne sunimitte jagatprabhoḥ ||
anugrahārthaṃ sādhūnāṃ jāyate ca yugeyuge
||29||अंतर्द्धानतिरोधाने सुनिमित्ते जगत्प्रभोः ॥
अनुग्रहार्थं साधूनां जायते च युगेयुगे
nānāvatārairbhagavānmatsyakūrmādikairnṛpa ||
nimittanāśe ca tirodadhāti parameśvaraḥ
||30||नानावतारैर्भगवान्मत्स्यकूर्मादिकैर्नृप ॥
निमित्तनाशे च तिरोदधाति परमेश्वरः
nirnimittaṃ sthito nityamiha kāruṇyasāgaraḥ ||
śvetadvīpādyathā viṣṇuranyatrāvataretprabhuḥ
||31||निर्निमित्तं स्थितो नित्यमिह कारुण्यसागरः ॥
श्वेतद्वीपाद्यथा विष्णुरन्यत्रावतरेत्प्रभुः
atra sthito'pi sa dvārakākāṃcīpuṣkarādiṣu ||
prakāśaṃ yāti kṛpayā tarumūlaprarohavat
||32||अत्र स्थितोऽपि स द्वारकाकांचीपुष्करादिषु ॥
प्रकाशं याति कृपया तरुमूलप्ररोहवत्
nānātīrtheṣu deśeṣu kṣetreṣvāyataneṣu ca ||
aṃśāvatārāstasyaiva mā bhūtte saṃśayo nṛpa
||33||नानातीर्थेषु देशेषु क्षेत्रेष्वायतनेषु च ॥
अंशावतारास्तस्यैव मा भूत्ते संशयो नृप
kṣaṇaṃ na tyajatīśānaḥ kṣetraṃ kṣetramiva svakam ||
tvadupajñastu bhūpāla prakāśo'nyo bhaviṣyati
||34||क्षणं न त्यजतीशानः क्षेत्रं क्षेत्रमिव स्वकम् ॥
त्वदुपज्ञस्तु भूपाल प्रकाशोऽन्यो भविष्यति
iti saṃdarśitaṃ sthānaṃ nāradena mahātmanā ||
sāṣṭāṃgapātaṃ bhūmau tadiṃdradyumno nanāma ha
||35||इति संदर्शितं स्थानं नारदेन महात्मना ॥
साष्टांगपातं भूमौ तदिंद्रद्युम्नो ननाम ह
manvānastu sthitaṃ devaṃ prakāśamiva tuṣṭuve
||36||मन्वानस्तु स्थितं देवं प्रकाशमिव तुष्टुवे
iṃdradyumna uvāca
devadeva jagannātha praṇatārtivināśana ||
trāhi māṃ puṃḍarīkākṣa patitaṃ bhavasāgare
||37||देवदेव जगन्नाथ प्रणतार्तिविनाशन ॥
त्राहि मां पुंडरीकाक्ष पतितं भवसागरे
tvameka eva duḥkhaughadhvaṃsakaḥ parameśvara ||
kṣudrāḥ kṣudrānhi sevaṃte sukhaleśasya lipsayā
||38||त्वमेक एव दुःखौघध्वंसकः परमेश्वर ॥
क्षुद्राः क्षुद्रान्हि सेवंते सुखलेशस्य लिप्सया
anāditrividhaughasya rāśeḥ svasya mahāṃhasaḥ ||
durucchedyasya satataṃ pūryamāṇasya janmanaḥ
||39||अनादित्रिविधौघस्य राशेः स्वस्य महांहसः ॥
दुरुच्छेद्यस्य सततं पूर्यमाणस्य जन्मनः
kiṃ punarbhaktibhāvena sākṣānmuktipradaṃ nṛṇām ||
karmādhīnaṃ tu ye mūḍhā vadaṃti tvāṃ krṛpānidhim
||40||किं पुनर्भक्तिभावेन साक्षान्मुक्तिप्रदं नृणाम् ॥
कर्माधीनं तु ये मूढा वदंति त्वां क्रृपानिधिम्
te na jānaṃti bhagavankarmaivaṃ preritaṃ tvayā ||
ajāmilena vipreṇa tyaktvā varṇāśramoditam
||41||ते न जानंति भगवन्कर्मैवं प्रेरितं त्वया ॥
अजामिलेन विप्रेण त्यक्त्वा वर्णाश्रमोदितम्
kiṃ na pāpaṃ kṛtaṃ svāminso'pi tvannāmakīrtanāt ||
mukto'bhūtsmaraṇādeva pāśahastairvimocitaḥ
||42||किं न पापं कृतं स्वामिन्सोऽपि त्वन्नामकीर्तनात् ॥
मुक्तोऽभूत्स्मरणादेव पाशहस्तैर्विमोचितः
sarve'pyupāyā deveśa kīrtitāstava darśane ||
tvayi dṛṣṭe hi bhidyaṃte saṃśayā hṛdi saṃsthitāḥ
||43||सर्वेऽप्युपाया देवेश कीर्तितास्तव दर्शने ॥
त्वयि दृष्टे हि भिद्यंते संशया हृदि संस्थिताः
niḥsaṃśayo bhavetsadyaḥ pāpapuṇyakṣayo dhuvam ||
tvameva śaraṇaṃ dīnamanugṛhṇīṣva māṃ vibho
||44||निःसंशयो भवेत्सद्यः पापपुण्यक्षयो धुवम् ॥
त्वमेव शरणं दीनमनुगृह्णीष्व मां विभो
niścitāni tvayā deva garbhasthasya ca yāni me ||
taireva me janirjātu yāce tvāṃ kevalaṃ tvidam
||45||निश्चितानि त्वया देव गर्भस्थस्य च यानि मे ॥
तैरेव मे जनिर्जातु याचे त्वां केवलं त्विदम्
tiraśco muktidā mūrtiḥ sthitā te yā'tra tāṃ punaḥ ||
anena cakṣuṣā paśyāmīśa nānyatprayojanam
||46||तिरश्चो मुक्तिदा मूर्तिः स्थिता ते याऽत्र तां पुनः ॥
अनेन चक्षुषा पश्यामीश नान्यत्प्रयोजनम्
kṛtāṃjalipuṭo rājā stutvaivaṃ madhusūdanam ||
punarnanāma dharaṇīpṛṣṭhe sāśruvilocanaḥ
||47||कृतांजलिपुटो राजा स्तुत्वैवं मधुसूदनम् ॥
पुनर्ननाम धरणीपृष्ठे साश्रुविलोचनः
tatoṃ'tarikṣagā vāṇī sāmasusvarabhāṣiṇī ||
uccacāra nabhomadhye indradyumnasya śṛṇvataḥ
||48||ततोंऽतरिक्षगा वाणी सामसुस्वरभाषिणी ॥
उच्चचार नभोमध्ये इन्द्रद्युम्नस्य शृण्वतः
mā ciṃtāṃ vraja bhūpāla vrajiṣye tvadṛśoḥ patham ||
paitāmahaṃ vacaḥ prāha nārado yatkuruṣva tat
||49||मा चिंतां व्रज भूपाल व्रजिष्ये त्वदृशोः पथम् ॥
पैतामहं वचः प्राह नारदो यत्कुरुष्व तत्
tacchrutvā divyavacanaṃ nāradasya ca bhāṣitam ||
śraddadhe vājimedhāya bhagavatprītikārakaḥ
||50||तच्छ्रुत्वा दिव्यवचनं नारदस्य च भाषितम् ॥
श्रद्दधे वाजिमेधाय भगवत्प्रीतिकारकः
nāradaṃ ca punaḥ prāha harṣagadgadayā girā ||
mune tvayā yadādiṣṭaṃ caturmukhanideśataḥ
||51||नारदं च पुनः प्राह हर्षगद्गदया गिरा ॥
मुने त्वया यदादिष्टं चतुर्मुखनिदेशतः
aśarīrā tviyaṃ vāṇī anujajñe tadeva hi ||
pitāmaho jagannātho bhedo vai nā'nayoḥ kvacit
||52||अशरीरा त्वियं वाणी अनुजज्ञे तदेव हि ॥
पितामहो जगन्नाथो भेदो वै नाऽनयोः क्वचित्
padmayoneḥ sutastvaṃ hi vacaste bhagavadvacaḥ ||
tatkartavyaṃ prayatnena yacchreyaupapādakam
||53||पद्मयोनेः सुतस्त्वं हि वचस्ते भगवद्वचः ॥
तत्कर्तव्यं प्रयत्नेन यच्छ्रेयउपपादकम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye jaiminiṛṣisaṃvāde paṃcadaśo'dhyāyaḥ || 15 ||