guṃḍicāyātrākathanam
jaiminiruvāca
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi mahāvedīmahotsavam ||
ajñānatimirāṃdho'pi yena bhāsvatpadaṃ vrajet
||1||अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि महावेदीमहोत्सवम् ॥
अज्ञानतिमिरांधोऽपि येन भास्वत्पदं व्रजेत्
vaiśākhasyāmale pakṣe tṛtīyā pāpanāśinī ||
svayamāviṣkṛtā caiṣā prājāpatyarkṣasaṃyutā
||2||वैशाखस्यामले पक्षे तृतीया पापनाशिनी ॥
स्वयमाविष्कृता चैषा प्राजापत्यर्क्षसंयुता
tasyāṃ saṃkalpya nṛpatirācāryaṃ varayecchuciḥ ||
ekaṃ trīnatha takṣāṇaṃ dṛṣṭakarmāṇamādarāt
||3||तस्यां संकल्प्य नृपतिराचार्यं वरयेच्छुचिः ॥
एकं त्रीनथ तक्षाणं दृष्टकर्माणमादरात्
vṛṇuyādvanayāgāya vastrālaṃkaraṇādibhiḥ ||
takṣṇā sārddhaṃ vanaṃ gatvā sādhuvṛkṣagaṇākulam
||4||वृणुयाद्वनयागाय वस्त्रालंकरणादिभिः ॥
तक्ष्णा सार्द्धं वनं गत्वा साधुवृक्षगणाकुलम्
tanmadhye vahnimādhāya maṃtrarājena maṃtravit ||
aṣṭottaraśataṃ hutvā saṃpātājyavimiśritam
||5||तन्मध्ये वह्निमाधाय मंत्रराजेन मंत्रवित् ॥
अष्टोत्तरशतं हुत्वा संपाताज्यविमिश्रितम्
ājyaṃ tarūṇāṃ mūle tu pratyekamabhighārayet ||
dikpālebhyo baliṃ dattvā kṣetrapālapaśūṃstathā
||6||आज्यं तरूणां मूले तु प्रत्येकमभिघारयेत् ॥
दिक्पालेभ्यो बलिं दत्त्वा क्षेत्रपालपशूंस्तथा
vanaspataye juhuyātkṣīrodanaśatāhutim ||
tataḥ paraśumādāya vṛkṣamūleṣu dikṣu vai
||7||वनस्पतये जुहुयात्क्षीरोदनशताहुतिम् ॥
ततः परशुमादाय वृक्षमूलेषु दिक्षु वै
ājyasaṃskṛtideśeṣu ācāryo maṃtramuccaran ||
kiṃcitkiṃcicchedayedvai ciṃtayangaruḍadhvajam
||8||आज्यसंस्कृतिदेशेषु आचार्यो मंत्रमुच्चरन् ॥
किंचित्किंचिच्छेदयेद्वै चिंतयन्गरुडध्वजम्
nadatsu tūryaghoṣeṣu gītamaṃgalavādiṣu ||
niyojya varddhakiṃ tatra ācāryaḥ svagṛhaṃ vrajet
||9||नदत्सु तूर्यघोषेषु गीतमंगलवादिषु ॥
नियोज्य वर्द्धकिं तत्र आचार्यः स्वगृहं व्रजेत्
athavā sthāna labdhāni dārūṇi rathakarmaṇi ||
uktasaṃskāravidhinā saṃskuryātkalpitenale
||10||अथवा स्थान लब्धानि दारूणि रथकर्मणि ॥
उक्तसंस्कारविधिना संस्कुर्यात्कल्पितेनले
ārabheta rathaṃ kṛtvā vighrarājamahotsavam ||
ṣoḍaśāraiḥ ṣoḍaśabhiścakrairlohamayairdṛḍhaiḥ
||11||आरभेत रथं कृत्वा विघ्रराजमहोत्सवम् ॥
षोडशारैः षोडशभिश्चक्रैर्लोहमयैर्दृढैः
yuktaṃ viṣṇo rathaṃ kuryāddṛḍhākṣaṃ dṛḍhakūbaram ||
vicitraghaṭanākakṣaputtalīpariveṣṭitam
||12||युक्तं विष्णो रथं कुर्याद्दृढाक्षं दृढकूबरम् ॥
विचित्रघटनाकक्षपुत्तलीपरिवेष्टितम्
nānāvicitrabahulamikṣukhaṇḍavirājitam ||
catustoraṇasaṃyuktaṃ caturdvāraṃ suśobhanam
||13||नानाविचित्रबहुलमिक्षुखण्डविराजितम् ॥
चतुस्तोरणसंयुक्तं चतुर्द्वारं सुशोभनम्
nānāvicitrabahulaṃ hemapaṭṭavirājitam ||
dvāviṃśatikarocchrāyaṃ patākābhiralaṃkṛtam
||14||नानाविचित्रबहुलं हेमपट्टविराजितम् ॥
द्वाविंशतिकरोच्छ्रायं पताकाभिरलंकृतम्
gāruḍaṃ ca dhvajaṃ kuryādraktacaṃdananirmitam ||
dīrghanāsaṃ sthūladehaṃ kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitam
||15||गारुडं च ध्वजं कुर्याद्रक्तचंदननिर्मितम् ॥
दीर्घनासं स्थूलदेहं कुण्डलाभ्यां विभूषितम्
caṃcvagradaṣṭabhujagaṃ sarvālaṃkārabhūṣitam ||
vitatya pakṣatī vyomni uḍḍīyaṃtamivoditam
||16||चंच्वग्रदष्टभुजगं सर्वालंकारभूषितम् ॥
वितत्य पक्षती व्योम्नि उड्डीयंतमिवोदितम्
daityadānavasaṃghasya baladarpavināśanam ||
sarvāṃgaṃ tasya kanakairācchādya pariśobhayet
||17||दैत्यदानवसंघस्य बलदर्पविनाशनम् ॥
सर्वांगं तस्य कनकैराच्छाद्य परिशोभयेत्
rathameva hareḥ kuryātsvāsanaṃ supariṣkṛtam ||
caturdaśarathāṃgaistaṃ rathaṃ kuryācca sīriṇaḥ
||18||रथमेव हरेः कुर्यात्स्वासनं सुपरिष्कृतम् ॥
चतुर्दशरथांगैस्तं रथं कुर्याच्च सीरिणः
cakrairdvādaśabhiḥ kuryātsubhadrāyā rathottamam ||
saptacchadamayaṃ kuryātsīriṇo lāṃgaladhvajam
||19||चक्रैर्द्वादशभिः कुर्यात्सुभद्राया रथोत्तमम् ॥
सप्तच्छदमयं कुर्यात्सीरिणो लांगलध्वजम्
devyāḥ padmadhvajaṃ kuryātpadmakāṣṭhavinirmitam ||
viracayya rathānrājā pratiṣṭhāṃ pūrvavaccaret
||20||देव्याः पद्मध्वजं कुर्यात्पद्मकाष्ठविनिर्मितम् ॥
विरचय्य रथान्राजा प्रतिष्ठां पूर्ववच्चरेत्
yathāmantraṃ yathāśāstraṃ viśvasedbrāhmaṇeṣu ca ||
brāhmaṇā jagadīśasya jaṃgamāstanavaḥ smṛtāḥ
||21||यथामन्त्रं यथाशास्त्रं विश्वसेद्ब्राह्मणेषु च ॥
ब्राह्मणा जगदीशस्य जंगमास्तनवः स्मृताः
itthaṃ sughaṭitaṃ cakritrayaṃ devatrayasya vai ||
āṣāḍhasya site pakṣe dine viṣṇoḥ śubhaprade
||22||इत्थं सुघटितं चक्रित्रयं देवत्रयस्य वै ॥
आषाढस्य सिते पक्षे दिने विष्णोः शुभप्रदे
pratiṣṭhāpya samṛddhena vidhinā pūrvavadvijāḥ ||
rakṣaṇīyaṃ tathā tatra nārohetkaścanāśubhaḥ
||23||प्रतिष्ठाप्य समृद्धेन विधिना पूर्ववद्विजाः ॥
रक्षणीयं तथा तत्र नारोहेत्कश्चनाशुभः
pakṣī vā mānuṣo vāpi mārjāranakulādayaḥ ||
tato dinatrayādarvāgrathānāmuttare kṛte
||24||पक्षी वा मानुषो वापि मार्जारनकुलादयः ॥
ततो दिनत्रयादर्वाग्रथानामुत्तरे कृते
maṇḍape utsavāṃge vā prakuryādaṃkurārpaṇam ||
adbhuteṣvatha jāteṣu śāṃtiṃ kuryātpuroditām
||25||मण्डपे उत्सवांगे वा प्रकुर्यादंकुरार्पणम् ॥
अद्भुतेष्वथ जातेषु शांतिं कुर्यात्पुरोदिताम्
rathyā susaṃskṛtā kāryā mahāvedīṃ yathā vrajet ||
pārśvayormaṃḍalaṃ kuryātpathi gulmādibhiḥ phalaiḥ
||26||रथ्या सुसंस्कृता कार्या महावेदीं यथा व्रजेत् ॥
पार्श्वयोर्मंडलं कुर्यात्पथि गुल्मादिभिः फलैः
sumanastabakairmālyairdukūlaiścāmaraistathā ||
yathā supuṣpitāraṇyarājī tatra virājate
||27||सुमनस्तबकैर्माल्यैर्दुकूलैश्चामरैस्तथा ॥
यथा सुपुष्पितारण्यराजी तत्र विराजते
bhūmiḥ samā ca kāryā vai niṣpaṃkā sukhacāraṇā ||
nirmalā ca sugandhā ca sudūrādvarjitotkarā
||28||भूमिः समा च कार्या वै निष्पंका सुखचारणा ॥
निर्मला च सुगन्धा च सुदूराद्वर्जितोत्करा
dhūpapātrāṇyanupadaṃ digāmodakarāṇi ca ||
caṃdanāṃbhaḥ parikṣepo yaṃtrapātotkarastathā
||29||धूपपात्राण्यनुपदं दिगामोदकराणि च ॥
चंदनांभः परिक्षेपो यंत्रपातोत्करस्तथा
bahūni ṛtupuṣpāṇi puṣpavṛṣṭyarthameva hi ||
naṭanarttakamukhyāśca gāyanā bahavastathā
||30||बहूनि ऋतुपुष्पाणि पुष्पवृष्ट्यर्थमेव हि ॥
नटनर्त्तकमुख्याश्च गायना बहवस्तथा
veśyā yauvanagarvāḍhyāḥ rūpālaṃkārabhūṣitāḥ ||
mṛdaṃgā paṇavāścaiva bherīḍhakkādayastathā
||31||वेश्या यौवनगर्वाढ्याः रूपालंकारभूषिताः ॥
मृदंगा पणवाश्चैव भेरीढक्कादयस्तथा
bahavo bahudhā tatra patākāścitritāṃtarāḥ ||
dhvajāśca bahavastatra svarṇarājatanirmitāḥ
||32||बहवो बहुधा तत्र पताकाश्चित्रितांतराः ॥
ध्वजाश्च बहवस्तत्र स्वर्णराजतनिर्मिताः
vaijayaṃtyo bahuvidhā bhūmigā vāhanāstathā ||
hastinaśca hayāścaiva susannaddhāḥ svalaṃkṛtāḥ
||33||वैजयंत्यो बहुविधा भूमिगा वाहनास्तथा ॥
हस्तिनश्च हयाश्चैव सुसन्नद्धाः स्वलंकृताः
evaṃ saṃbhṛtasaṃbhāraḥ kṣitipālaḥ śucivrataḥ ||
mudā bhaktyā ca parayā yuktaḥ kuryānmahotsavam
||34||एवं संभृतसंभारः क्षितिपालः शुचिव्रतः ॥
मुदा भक्त्या च परया युक्तः कुर्यान्महोत्सवम्
āṣāḍhasya site pakṣe dvitīyā puṣyasaṃyutā ||
aruṇodayavelāyāṃ tasyāṃ devaṃ prapūjayet
||35||आषाढस्य सिते पक्षे द्वितीया पुष्यसंयुता ॥
अरुणोदयवेलायां तस्यां देवं प्रपूजयेत्
brāhmaṇairvaiṣṇavaiḥ sārddhaṃ yatibhiśca tapasvibhiḥ ||
vijñāpayeddevadevaṃ yātrāyai saṃskṛtāṃjaliḥ
||36||ब्राह्मणैर्वैष्णवैः सार्द्धं यतिभिश्च तपस्विभिः ॥
विज्ञापयेद्देवदेवं यात्रायै संस्कृतांजलिः
indradyumnaṃ kṣitibhujaṃ yathājñāsīḥ purā vibho ||
vijayasva rathe nātha guṃḍicāmaṇḍapaṃ prati
||37||इन्द्रद्युम्नं क्षितिभुजं यथाज्ञासीः पुरा विभो ॥
विजयस्व रथे नाथ गुंडिचामण्डपं प्रति
tavāpāṃgavilokena prapunaṃtu diśo daśa ||
niḥśreyasapadaṃ yāṃtu sthāvarāṇi carāṇi ca
||38||तवापांगविलोकेन प्रपुनंतु दिशो दश ॥
निःश्रेयसपदं यांतु स्थावराणि चराणि च
avatāraḥ kṛto hyeṣa lokānugrahakāmyayā ||
tadehi bhagavanprītyā caraṇaṃ nyasya bhūtale
||39||अवतारः कृतो ह्येष लोकानुग्रहकाम्यया ॥
तदेहि भगवन्प्रीत्या चरणं न्यस्य भूतले
tataḥ karpūracūrṇaiśca sumanobhiravākiret ||
pathi śākunasūktāni prapaṭhaṃti dvijātayaḥ
||40||ततः कर्पूरचूर्णैश्च सुमनोभिरवाकिरेत् ॥
पथि शाकुनसूक्तानि प्रपठंति द्विजातयः
kecinmaṃgalagāthāśca kecijjaya jayeti ca ||
jitaṃ ta iti mantraṃ vai keciduccairjapaṃti ca
||41||केचिन्मंगलगाथाश्च केचिज्जय जयेति च ॥
जितं त इति मन्त्रं वै केचिदुच्चैर्जपंति च
sūtamāgadhamukhyāśca kīrtiṃ puṇyāṃ mudā jaguḥ ||
svarṇadaṃḍaprakīrṇānāṃ śreṇī cobhayapārśvayoḥ
||42||सूतमागधमुख्याश्च कीर्तिं पुण्यां मुदा जगुः ॥
स्वर्णदंडप्रकीर्णानां श्रेणी चोभयपार्श्वयोः
līlayāṃdolayaṃti sma raṇatkaṃkaṇamaṃjulam ||
svarṇapātraparikṣiptakṛṣṇāgurusudhūpitaiḥ
||43||लीलयांदोलयंति स्म रणत्कंकणमंजुलम् ॥
स्वर्णपात्रपरिक्षिप्तकृष्णागुरुसुधूपितैः
surabhīkṛtasarvāśā mukhe vyomāṃgaṇe tathā ||
carcarījharjharīveṇuvīṇāmādhurikādayaḥ ||
śabdāyaṃte sumadhuraṃ goviṃdavijayāṃtare
||44||सुरभीकृतसर्वाशा मुखे व्योमांगणे तथा ॥
चर्चरीझर्झरीवेणुवीणामाधुरिकादयः ॥
शब्दायंते सुमधुरं गोविंदविजयांतरे
evaṃ pravṛtte samaye kṛṣṇaṃ rāmapuraḥsaram ||
nayaṃti viprā bhadrāṃ ca kṣatriyāśca viśastathā
||45||एवं प्रवृत्ते समये कृष्णं रामपुरःसरम् ॥
नयंति विप्रा भद्रां च क्षत्रियाश्च विशस्तथा
chatramālā samuditā muktāsrakcīnatoraṇā ||
ratnadhvajā hemadaṃḍāḥ pārśvayormuravairiṇaḥ
||46||छत्रमाला समुदिता मुक्तास्रक्चीनतोरणा ॥
रत्नध्वजा हेमदंडाः पार्श्वयोर्मुरवैरिणः
rājā caturvidhā varṇā anye ye ca pṛthagjanāḥ ||
dīnā mahāṃtaśca tadā samānāstatra bhāṃti vai
||47||राजा चतुर्विधा वर्णा अन्ये ये च पृथग्जनाः ॥
दीना महांतश्च तदा समानास्तत्र भांति वै
salīlacaraṇanyāsaṃ tūlikāstaraṇeṣu tān ||
vāsayaṃtaḥ kvacitchāṃtā devāṃste rathamanviyuḥ
||48||सलीलचरणन्यासं तूलिकास्तरणेषु तान् ॥
वासयंतः क्वचित्छांता देवांस्ते रथमन्वियुः
mahotsavaṃ samāsādya gītakolāhalāni ca ||
kare kṛtvā jagannāthaṃ bhrāmayitvā rathottamam
||49||महोत्सवं समासाद्य गीतकोलाहलानि च ॥
करे कृत्वा जगन्नाथं भ्रामयित्वा रथोत्तमम्
rāmaṃ kṛṣṇaṃ subhadrāṃ ca rathamadhye niveśayet ||
cārucaṃdrātapāḍhyena maṃḍapena virājite
||50||रामं कृष्णं सुभद्रां च रथमध्ये निवेशयेत् ॥
चारुचंद्रातपाढ्येन मंडपेन विराजिते
kiṃkiṇīmālikābhiśca mālyacāmarabhūṣite ||
sasārakṛṣṇāgurujadhūpapūritagarbhake
||51||किंकिणीमालिकाभिश्च माल्यचामरभूषिते ॥
ससारकृष्णागुरुजधूपपूरितगर्भके
tatastānvāsayitvā tu tūlikāsu surottamān ||
bhūṣayedvividhairbhaktyā vastrālaṃkāra mālyakaiḥ
||52||ततस्तान्वासयित्वा तु तूलिकासु सुरोत्तमान् ॥
भूषयेद्विविधैर्भक्त्या वस्त्रालंकार माल्यकैः
pūjayedupacāraistaiḥ samṛddhairbhaktibhāvitaiḥ ||
nātaḥ parataraṃ viṣṇoryātrāṃtaramavekṣyate
||53||पूजयेदुपचारैस्तैः समृद्धैर्भक्तिभावितैः ॥
नातः परतरं विष्णोर्यात्रांतरमवेक्ष्यते
yatra svayaṃ trilokeśaḥ syaṃdanena kutūhalāt ||
mānayanpūrvamājñāṃ tāṃ varṣe varṣe vrajedasau
||54||यत्र स्वयं त्रिलोकेशः स्यंदनेन कुतूहलात् ॥
मानयन्पूर्वमाज्ञां तां वर्षे वर्षे व्रजेदसौ
rathasthitaṃ vrajaṃtaṃ taṃ mahāvedīmahotsave ||
ye paśyaṃti mudā bhaktyā vāsasteṣāṃ hareḥ pade
||55||रथस्थितं व्रजंतं तं महावेदीमहोत्सवे ॥
ये पश्यंति मुदा भक्त्या वासस्तेषां हरेः पदे
satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ pratijāne dvijottamāḥ ||
nātaḥ śreyaḥ paraṃ viṣṇorutsavaḥ śāstrasaṃmataḥ
||56||सत्यं सत्यं पुनः सत्यं प्रतिजाने द्विजोत्तमाः ॥
नातः श्रेयः परं विष्णोरुत्सवः शास्त्रसंमतः
yathā rathavihāro'yaṃ mahāvedīmahotsavaḥ ||
yatrāgatya divo devāḥ svargaṃ yāṃtyadhikāriṇaḥ
||57||यथा रथविहारोऽयं महावेदीमहोत्सवः ॥
यत्रागत्य दिवो देवाः स्वर्गं यांत्यधिकारिणः
kiṃ vacmi tasya māhātmyamutsavasya muradviṣaḥ ||
yasya saṃkīrtanātpāpaṃ naśyejjanma śatodbhavam
||58||किं वच्मि तस्य माहात्म्यमुत्सवस्य मुरद्विषः ॥
यस्य संकीर्तनात्पापं नश्येज्जन्म शतोद्भवम्
mahāvedīṃ vrajaṃtaṃ taṃ rathasthaṃ puruṣottamam ||
balabhadraṃ subhadrāṃ ca janmakoṭisamudbhavam
||59||महावेदीं व्रजंतं तं रथस्थं पुरुषोत्तमम् ॥
बलभद्रं सुभद्रां च जन्मकोटिसमुद्भवम्
dṛṣṭvā pāpaṃ nāśayati nātra kāryā vicāraṇā ||
rathacchāyāṃ samākramya brahmahatyā vyapohati
||60||दृष्ट्वा पापं नाशयति नात्र कार्या विचारणा ॥
रथच्छायां समाक्रम्य ब्रह्महत्या व्यपोहति
tadreṇusaṃsaktavapustrividhāṃ pāpasaṃhatim ||
nāśayetsvargagaṃgāyāḥ snānajaṃ phalamāpnuyāt
||61||तद्रेणुसंसक्तवपुस्त्रिविधां पापसंहतिम् ॥
नाशयेत्स्वर्गगंगायाः स्नानजं फलमाप्नुयात्
ghanāṃbuvṛṣṭiyogena rathamārge tu paṃkile ||
divyadṛṣṭyā ca kṛṣṇasya samastamalahāriṇi
||62||घनांबुवृष्टियोगेन रथमार्गे तु पंकिले ॥
दिव्यदृष्ट्या च कृष्णस्य समस्तमलहारिणि
tatra ye praṇipātāṃstu kurvate vaiṣṇavottamāḥ ||
anādivyūḍhapaṃkāṃste hitvā mokṣamavāpnuyuḥ
||63||तत्र ये प्रणिपातांस्तु कुर्वते वैष्णवोत्तमाः ॥
अनादिव्यूढपंकांस्ते हित्वा मोक्षमवाप्नुयुः
gavāṃ koṭipradānasya kanyānāmayutasya ca ||
vājimedhasahasrasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayaḥ
||64||गवां कोटिप्रदानस्य कन्यानामयुतस्य च ॥
वाजिमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयः
anugacchaṃti kṛṣṇaṃ ye yātrākautūhalādapi ||
anuvrajaṃti nityaṃ vai devāḥ śakrapurogamāḥ
||65||अनुगच्छंति कृष्णं ये यात्राकौतूहलादपि ॥
अनुव्रजंति नित्यं वै देवाः शक्रपुरोगमाः
paśyaṃti ye rathaṃ yāṃtaṃ dārubrahma sanātanam ||
pade pade'śvamedhasya phalaṃ teṣāṃ prakīrtitam
||66||पश्यंति ये रथं यांतं दारुब्रह्म सनातनम् ॥
पदे पदेऽश्वमेधस्य फलं तेषां प्रकीर्तितम्
vedaiḥ stuvaṃti vedānāṃ vaktāro mokṣadāyinam ||
itihāsapurāṇādyaiḥ stotrairvāpi svayaṃkṛtaiḥ
||67||वेदैः स्तुवंति वेदानां वक्तारो मोक्षदायिनम् ॥
इतिहासपुराणाद्यैः स्तोत्रैर्वापि स्वयंकृतैः
stuvaṃti puṃḍarīkākṣaṃ ye vai vigatakalmaṣāḥ ||
vaiṣṇavaṃ yogamāsthāya modaṃte nāradādibhiḥ
||68||स्तुवंति पुंडरीकाक्षं ये वै विगतकल्मषाः ॥
वैष्णवं योगमास्थाय मोदंते नारदादिभिः
kurvaṃti vāsudevāgre jayaśabdena vā stutim ||
te vai jayaṃti pāpāni vividhāni na saṃśayaḥ
||69||कुर्वंति वासुदेवाग्रे जयशब्देन वा स्तुतिम् ॥
ते वै जयंति पापानि विविधानि न संशयः
layatālānabhijñopi gītamādhuryavarjitaḥ ||
narttanaṃ kurute vāpi gāyatyatha narottamaḥ ||
vaiṣṇavottamasaṃsargānmuktiṃ prāpnotyasaṃśayaḥ
||70||लयतालानभिज्ञोपि गीतमाधुर्यवर्जितः ॥
नर्त्तनं कुरुते वापि गायत्यथ नरोत्तमः ॥
वैष्णवोत्तमसंसर्गान्मुक्तिं प्राप्नोत्यसंशयः
nāmāni kīrtayannasya tena yāti sahaiva yaḥ ||
anuvrajyāttatphalaṃ vai prāpnotyatra na saṃśayaḥ
||71||नामानि कीर्तयन्नस्य तेन याति सहैव यः ॥
अनुव्रज्यात्तत्फलं वै प्राप्नोत्यत्र न संशयः
jaya kṛṣṇa jaya kṛṣṇa jaya kṛṣṇeti yo vadet ||
guṃḍicānagaraṃ yāṃtaṃ kṛṣṇaṃ bhaktisamanvitaḥ ||
na mātṛgarbhavāsasya sa ca duḥkhamavāpnuyāt
||72||जय कृष्ण जय कृष्ण जय कृष्णेति यो वदेत् ॥
गुंडिचानगरं यांतं कृष्णं भक्तिसमन्वितः ॥
न मातृगर्भवासस्य स च दुःखमवाप्नुयात्
cāmarairvyajanaiḥ puṣpastabakairnīlacolakaiḥ ||
rathasyāgrasthito yo vai vījayetpuruṣottamam
||73||चामरैर्व्यजनैः पुष्पस्तबकैर्नीलचोलकैः ॥
रथस्याग्रस्थितो यो वै वीजयेत्पुरुषोत्तमम्
sa vījyamānopsarobhirgaṃdharvairupaśobhitaḥ ||
anuvrajadbhistridaśairmaheṃdrāsanasaṃsthitaḥ
||74||स वीज्यमानोप्सरोभिर्गंधर्वैरुपशोभितः ॥
अनुव्रजद्भिस्त्रिदशैर्महेंद्रासनसंस्थितः
bhunakti bhogānatulānyāvadābhūtasaṃplavam ||
tadaṃte ca brahmalokaṃ prāpya muktimavāpnuyāt
||75||भुनक्ति भोगानतुलान्यावदाभूतसंप्लवम् ॥
तदंते च ब्रह्मलोकं प्राप्य मुक्तिमवाप्नुयात्
kṛṣṇasya purato ye vai puṣpavṛṣṭiṃ prakurvate ||
te vai manogatānsarvānprāpnuvaṃti manorathān
||76||कृष्णस्य पुरतो ये वै पुष्पवृष्टिं प्रकुर्वते ॥
ते वै मनोगतान्सर्वान्प्राप्नुवंति मनोरथान्
sahasranāmabhiḥ puṇyaiḥ paryaṭaṃti rathaṃ tu ye ||
teṣāṃ pradakṣiṇaṃ kuryustridaśānatakaṃdharāḥ
||77||सहस्रनामभिः पुण्यैः पर्यटंति रथं तु ये ॥
तेषां प्रदक्षिणं कुर्युस्त्रिदशानतकंधराः
vasaṃti vaikuṇṭhagṛhe viṣṇutulyaparākramāḥ
||78||वसंति वैकुण्ठगृहे विष्णुतुल्यपराक्रमाः
tasminkāle mahāpuṇye devarṣipitṛsevite ||
ekaṃ brahma tridhābhūtaṃ māyayānugataṃ svayā
||79||तस्मिन्काले महापुण्ये देवर्षिपितृसेविते ॥
एकं ब्रह्म त्रिधाभूतं माययानुगतं स्वया
sākṣāddārusvarūpeṇa mahāvedīmahotsavam
||80||साक्षाद्दारुस्वरूपेण महावेदीमहोत्सवम्
rathārūḍhaḥ kautukavānyatrayāti jagatprabhuḥ ||
tasminkāle pṛthivyāṃ tu carettatra mahotsavam
||81||रथारूढः कौतुकवान्यत्रयाति जगत्प्रभुः ॥
तस्मिन्काले पृथिव्यां तु चरेत्तत्र महोत्सवम्
devā apyutsave tasminpuruhūtapurogamāḥ ||
abhimānaṃ parityajya śreṇībhūtā hi pārśvayoḥ
||82||देवा अप्युत्सवे तस्मिन्पुरुहूतपुरोगमाः ॥
अभिमानं परित्यज्य श्रेणीभूता हि पार्श्वयोः
prakurvate mahāyātrāṃ taistairdivyaiḥ paricchadaiḥ
||83||प्रकुर्वते महायात्रां तैस्तैर्दिव्यैः परिच्छदैः
teṣāmagresarastatra devopi prapitāmahaḥ ||
caturdaśānāṃ jagatāṃ karttā yaḥ parameśvaraḥ
||84||तेषामग्रेसरस्तत्र देवोपि प्रपितामहः ॥
चतुर्दशानां जगतां कर्त्ता यः परमेश्वरः
so'pi tatra jagannāthaṃ rathe yāṃtaṃ mahotsave ||
brahmalokātparāvṛtya stuvanvedamayaiḥ stavaiḥ ||
pade pade praṇamati bhagavaṃtaṃ sanātanam
||85||सोऽपि तत्र जगन्नाथं रथे यांतं महोत्सवे ॥
ब्रह्मलोकात्परावृत्य स्तुवन्वेदमयैः स्तवैः ॥
पदे पदे प्रणमति भगवंतं सनातनम्
yadyapyabjanidheḥ kṛṣṇānna bhedo'sti tathāpyayam ||
mahotsavasya mahimā yatra sarve'nuyāyinaḥ
||86||यद्यप्यब्जनिधेः कृष्णान्न भेदोऽस्ति तथाप्ययम् ॥
महोत्सवस्य महिमा यत्र सर्वेऽनुयायिनः
nātaḥ parataro loke mahāvedīmahotsavāt ||
sarvapāpaharo yogaḥ sarvatīrthaphalapradaḥ
||87||नातः परतरो लोके महावेदीमहोत्सवात् ॥
सर्वपापहरो योगः सर्वतीर्थफलप्रदः
kṛṣṇamuddiśya yastatra dānaṃ dadāti vai naraḥ ||
yatkiṃcidakṣayaphalaṃ merudānena tatsamam
||88||कृष्णमुद्दिश्य यस्तत्र दानं ददाति वै नरः ॥
यत्किंचिदक्षयफलं मेरुदानेन तत्समम्
tasyāgre devadevasya vrajato guṃḍicālayam ||
yatkiṃcitkurute karma tattadakṣayamaśnute
||89||तस्याग्रे देवदेवस्य व्रजतो गुंडिचालयम् ॥
यत्किंचित्कुरुते कर्म तत्तदक्षयमश्नुते
upāyanāni nānā vai bhakṣyabhojyāni caiva hi ||
samarpayaṃti devāya tatprītyai vā dvijanmane ||
teṣāmakṣayapuṇyāni sarvakāmapradāni ca
||90||उपायनानि नाना वै भक्ष्यभोज्यानि चैव हि ॥
समर्पयंति देवाय तत्प्रीत्यै वा द्विजन्मने ॥
तेषामक्षयपुण्यानि सर्वकामप्रदानि च
hareragresarā ye vai paśyaṃtastanmukhāṃbujam ||
pade pade namaṃtaśca paṃkadhūlipariplutāḥ
||91||हरेरग्रेसरा ये वै पश्यंतस्तन्मुखांबुजम् ॥
पदे पदे नमंतश्च पंकधूलिपरिप्लुताः
vihāya pāpa kavacamabhedyaṃ koṭijanmabhiḥ ||
kṣaṇānmuktiphalaṃ prāpya yāṃti viṣṇoḥ śubhālayam
||92||विहाय पाप कवचमभेद्यं कोटिजन्मभिः ॥
क्षणान्मुक्तिफलं प्राप्य यांति विष्णोः शुभालयम्
sarvakratūnāṃ tīrthānāṃ dānānāṃ yāṃti te phalam ||
bhagavadbhaktibhāvānāṃ nātaḥ puṇyatamo mahaḥ
||93||सर्वक्रतूनां तीर्थानां दानानां यांति ते फलम् ॥
भगवद्भक्तिभावानां नातः पुण्यतमो महः
evaṃ sa bhagavānkṛṣṇaḥ subhadrārāmasaṃgataḥ ||
vrajansyaṃdanaśreṣṭhastho dyotayaṃśca caturdiśaḥ
||94||एवं स भगवान्कृष्णः सुभद्रारामसंगतः ॥
व्रजन्स्यंदनश्रेष्ठस्थो द्योतयंश्च चतुर्दिशः
śrīmadaṃgopasṛṣṭena marutā sarvadehinām ||
pāpāni nāśayañchrīmāndayālurbhaktabhāvanaḥ
||95||श्रीमदंगोपसृष्टेन मरुता सर्वदेहिनाम् ॥
पापानि नाशयञ्छ्रीमान्दयालुर्भक्तभावनः
ajñānāmapyaviśvāsabhājāṃ viśvāsahetave ||
nisargamuktido'pyeṣa yātrāraṃbhānkaroti vai
||96||अज्ञानामप्यविश्वासभाजां विश्वासहेतवे ॥
निसर्गमुक्तिदोऽप्येष यात्रारंभान्करोति वै
vrajansamṛddhyā devānāṃ martyānāṃ ca janārdanaḥ ||
sūrye lalāṭaṃ tapati madhyāhne mārgamadhyataḥ
||97||व्रजन्समृद्ध्या देवानां मर्त्यानां च जनार्दनः ॥
सूर्ये ललाटं तपति मध्याह्ने मार्गमध्यतः
śrāṃtā karṣajanastasthau mlāyanvai tadrajovṛtaḥ ||
tatrātapasya śāṃtyarthaṃ darpaṇeṣvabhiṣecayet
||98||श्रांता कर्षजनस्तस्थौ म्लायन्वै तद्रजोवृतः ॥
तत्रातपस्य शांत्यर्थं दर्पणेष्वभिषेचयेत्
paṃcāmṛtaiḥ śītatoyaiḥ puṣpakarpūravāsitaiḥ ||
cāmaraiśca jalārdrāṃtaiḥ śītalairvyajanaistathā
||99||पंचामृतैः शीततोयैः पुष्पकर्पूरवासितैः ॥
चामरैश्च जलार्द्रांतैः शीतलैर्व्यजनैस्तथा
vījayetpuṇḍarīkākṣaṃ subhadrāṃ rāmameva ca ||
śītaiśca pānakairhadyaistathā khaṇḍavikārakaiḥ
||100||वीजयेत्पुण्डरीकाक्षं सुभद्रां राममेव च ॥
शीतैश्च पानकैर्हद्यैस्तथा खण्डविकारकैः
kharjūrairnārikelaiśca nānāraṃbhāphalaistathā ||
tathā kṣīravikāraiśca panasaistṛṇarājakaiḥ
||1||खर्जूरैर्नारिकेलैश्च नानारंभाफलैस्तथा ॥
तथा क्षीरविकारैश्च पनसैस्तृणराजकैः
ikṣubhiḥ svāduhṛdyaiśca phalairnānāvidhaistathā ||
vāsitaiḥ śītatoyaiśca pakvatāṃbūlapatrakaiḥ
||2||इक्षुभिः स्वादुहृद्यैश्च फलैर्नानाविधैस्तथा ॥
वासितैः शीततोयैश्च पक्वतांबूलपत्रकैः
sakarpūralavaṃgādyaiḥ pūjayetpuruṣottamam
||3||सकर्पूरलवंगाद्यैः पूजयेत्पुरुषोत्तमम्
tasminkāle dvijaśreṣṭhā ye paśyaṃti janārdanam ||
pūjayaṃti yathāśakti na te saṃsārajaṃ śramam
||4||तस्मिन्काले द्विजश्रेष्ठा ये पश्यंति जनार्दनम् ॥
पूजयंति यथाशक्ति न ते संसारजं श्रमम्
prāpnuvaṃti dvijaśreṣṭhā brahmalokanivāsinaḥ
||5||प्राप्नुवंति द्विजश्रेष्ठा ब्रह्मलोकनिवासिनः
rathatrayasthitaṃ devatrayaṃ ye puruṣarṣabhāḥ ||
pradakṣiṇaṃ prakurvaṃti triścatuḥ sapta eva vā
||6||रथत्रयस्थितं देवत्रयं ये पुरुषर्षभाः ॥
प्रदक्षिणं प्रकुर्वंति त्रिश्चतुः सप्त एव वा
daśapraṇāmānkṛtvāṃte sthitāḥ prāṃjalayo'grataḥ ||
purārathasthitānbrahmā stutibhiryābhirabjabhūḥ
||7||दशप्रणामान्कृत्वांते स्थिताः प्रांजलयोऽग्रतः ॥
पुरारथस्थितान्ब्रह्मा स्तुतिभिर्याभिरब्जभूः
tuṣṭāva tābhirdeveśaṃ stuvaṃti parameśvaram ||
ye narā brahmalokaṃ te prayāṃti niyataṃ dvijāḥ
||8||तुष्टाव ताभिर्देवेशं स्तुवंति परमेश्वरम् ॥
ये नरा ब्रह्मलोकं ते प्रयांति नियतं द्विजाः
tato'parāhṇe deveśaṃ dakṣiṇānilavījitam ||
śanaiḥ śanairnayedgītaiveṃṇuvīṇādināditaiḥ
||9||ततोऽपराह्णे देवेशं दक्षिणानिलवीजितम् ॥
शनैः शनैर्नयेद्गीतैवेंणुवीणादिनादितैः
baṃdinaḥ stutipāṭhaiśca kalairmadhurikāsvanaiḥ ||
niraṃtaraiḥ puṣpavarṣaiścāmarāṃdolanaistathā
||110||बंदिनः स्तुतिपाठैश्च कलैर्मधुरिकास्वनैः ॥
निरंतरैः पुष्पवर्षैश्चामरांदोलनैस्तथा
evaṃ vrajati deveśe sūryaścāstaṃgato bhavet ||
dīpikānāṃ sahasrāṇi jvālitāni sahasraśaḥ
||111||एवं व्रजति देवेशे सूर्यश्चास्तंगतो भवेत् ॥
दीपिकानां सहस्राणि ज्वालितानि सहस्रशः
tadālokaprakāśena mārgaśeṣaśca nīyate ||
rathāvarohaṇenaiṣāṃ maṇḍapārohaṇena ca
||112||तदालोकप्रकाशेन मार्गशेषश्च नीयते ॥
रथावरोहणेनैषां मण्डपारोहणेन च
saṃmardaḥ sumahāṃstatra didṛkṣūṇāṃ kutūhalāt ||
maṇḍape vāsayeddevaṃ guṇḍicākhye manohare
||113||संमर्दः सुमहांस्तत्र दिदृक्षूणां कुतूहलात् ॥
मण्डपे वासयेद्देवं गुण्डिचाख्ये मनोहरे
cārucaṃdrātape cārumālyacāmarabhūṣite ||
ratnastaṃbhamaye svarṇavedikopaskṛtāṃtare
||114||चारुचंद्रातपे चारुमाल्यचामरभूषिते ॥
रत्नस्तंभमये स्वर्णवेदिकोपस्कृतांतरे
prācīravalayāvīte sudhālepasamujjvale ||
sādhusopānaghaṭite caturdvāropaśobhite
||115||प्राचीरवलयावीते सुधालेपसमुज्ज्वले ॥
साधुसोपानघटिते चतुर्द्वारोपशोभिते
trailokyāṃḍabarayute mahāvedyāṃ mahākratoḥ ||
prādurbhāvo maheśasya yatrābhūddāruvarṣmaṇaḥ
||116||त्रैलोक्यांडबरयुते महावेद्यां महाक्रतोः ॥
प्रादुर्भावो महेशस्य यत्राभूद्दारुवर्ष्मणः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇava khaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye guṃḍicāyātrākathanaṃnāma trayastriṃśo'dhyāyaḥ || 33 ||