bhagavañjaimine sarvaṃ vedavedāṃgapāraga
munaya ūcuḥ
bhagavañjaimine sarvaṃ vedavedāṃgapāraga ||
tvadanugrahato'smābhirmāhātmyaṃ jagadīśituḥ
||1||भगवञ्जैमिने सर्वं वेदवेदांगपारग ॥
त्वदनुग्रहतोऽस्माभिर्माहात्म्यं जगदीशितुः
kṣetrarājasya tasyaiva yātrāṇāṃ caiva sarvaśaḥ ||
bhagavadbhojanocchiṣṭaprāśanādiphalaṃ tathā
||2||क्षेत्रराजस्य तस्यैव यात्राणां चैव सर्वशः ॥
भगवद्भोजनोच्छिष्टप्राशनादिफलं तथा
iṃdradyumnasya rājño vai vṛttāṃtamatidurlabham ||
nīlamādhavarūpaṃ tu dārubrahmaprakāśanam
||3||इंद्रद्युम्नस्य राज्ञो वै वृत्तांतमतिदुर्लभम् ॥
नीलमाधवरूपं तु दारुब्रह्मप्रकाशनम्
śrutaṃ tvadvadanāṃbhojādgalitaṃ tadyathāvidhi ||
idānīṃ śrotumicchāmastvatto hi vadatāṃ vara
||4||श्रुतं त्वद्वदनांभोजाद्गलितं तद्यथाविधि ॥
इदानीं श्रोतुमिच्छामस्त्वत्तो हि वदतां वर
sarvaṃ vistarato brahmanvayaṃ sarve mudānvitāḥ ||
purāṇaśravaṇasyaiva yaduktaṃ phalameva tat
||5||सर्वं विस्तरतो ब्रह्मन्वयं सर्वे मुदान्विताः ॥
पुराणश्रवणस्यैव यदुक्तं फलमेव तत्
ko vā tasya vidhiścaiva kena vā syāttu sāṃgakam ||
asmāsu cedanukrośo yathāvadvaktumarhasi
||6||को वा तस्य विधिश्चैव केन वा स्यात्तु सांगकम् ॥
अस्मासु चेदनुक्रोशो यथावद्वक्तुमर्हसि
jaiminiruvāca
sādhu sādhu muniśreṣṭhā yatpṛṣṭaṃ parayā mudā ||
tatra me prītiratulā jātā romāṃcakāriṇī
||7||साधु साधु मुनिश्रेष्ठा यत्पृष्टं परया मुदा ॥
तत्र मे प्रीतिरतुला जाता रोमांचकारिणी
tadvaḥ sarvaṃ pravakṣyāmi śṛṇudhvaṃ sāvadhānataḥ ||
purāṇaśravaṇāraṃbhe yathāvibhavamātmanaḥ
||8||तद्वः सर्वं प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं सावधानतः ॥
पुराणश्रवणारंभे यथाविभवमात्मनः
ādau saṃkalpya vidhivadbrāhmaṇaṃ śuddhavaṃśajam ||
avyaṃgāvayavaṃ śāṃtaṃ svaśākhaṃ svapurodhasam
||9||आदौ संकल्प्य विधिवद्ब्राह्मणं शुद्धवंशजम् ॥
अव्यंगावयवं शांतं स्वशाखं स्वपुरोधसम्
sarvaśāstrārthatattvajñaṃ bhūṣaṇairatiśobhanaiḥ ||
vastracaṃdanamālyādyairvṛṇuyātpāṭhasaṃśrutau
||10||सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञं भूषणैरतिशोभनैः ॥
वस्त्रचंदनमाल्याद्यैर्वृणुयात्पाठसंश्रुतौ
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā tataḥ saṃprārthayeddvijam ||
tvaṃ viṣṇurviṣṇureva tvaṃ na tu bhedaḥ kadācana
||11||कृतांजलिपुटो भूत्वा ततः संप्रार्थयेद्द्विजम् ॥
त्वं विष्णुर्विष्णुरेव त्वं न तु भेदः कदाचन
nirvighnaṃ me bhavatveva tvatprasādātprasīda ca ||
tato vṛtaṃ brāhmaṇaṃ ca bahumūlyāsane śubhe
||12||निर्विघ्नं मे भवत्वेव त्वत्प्रसादात्प्रसीद च ॥
ततो वृतं ब्राह्मणं च बहुमूल्यासने शुभे
vāsayitvā ca tasyaiva gale mālāṃ vinikṣipet ||
mastake puṣpagarbhaṃ ca caṃdanairanulepayet
||13||वासयित्वा च तस्यैव गले मालां विनिक्षिपेत् ॥
मस्तके पुष्पगर्भं च चंदनैरनुलेपयेत्
yasmāttasmiṃśca samaye vipro vyāsasamo mataḥ ||
tenaiva brāhmaṇenaiva pustake viṣṇurūpake
||14||यस्मात्तस्मिंश्च समये विप्रो व्याससमो मतः ॥
तेनैव ब्राह्मणेनैव पुस्तके विष्णुरूपके
kārayedvyāsapūjāṃ ca śrīkhaṇḍāgurupuṣpakaiḥ ||
nānopacārai rucirairbhakṣyabhojyādikairapi
||15||कारयेद्व्यासपूजां च श्रीखण्डागुरुपुष्पकैः ॥
नानोपचारै रुचिरैर्भक्ष्यभोज्यादिकैरपि
bhaktyā cāsanadānādividhiḥ kāryo dine dine ||
sāṃprataṃ kathayāmyevaṃ śrūyatāṃ śrotṛlakṣaṇam
||16||भक्त्या चासनदानादिविधिः कार्यो दिने दिने ॥
सांप्रतं कथयाम्येवं श्रूयतां श्रोतृलक्षणम्
gatānugatikānāṃ ca nivāsārthaṃ tathā dvijāḥ ||
āsanāni yathāyogyaṃ racayitvā svayaṃ tathā
||17||गतानुगतिकानां च निवासार्थं तथा द्विजाः ॥
आसनानि यथायोग्यं रचयित्वा स्वयं तथा
śubhāsanāṃtarastho hi bhavedutkaṇṭhamānasaḥ ||
athavā saṃskṛte deśe sarvaiḥ saha vasedbhuvi
||18||शुभासनांतरस्थो हि भवेदुत्कण्ठमानसः ॥
अथवा संस्कृते देशे सर्वैः सह वसेद्भुवि
vyāsasyāgre nivasatirāsane nocca eva ca ||
kṛtasnāno mudā yukto dhārayaṃñchuklavāsasī
||19||व्यासस्याग्रे निवसतिरासने नोच्च एव च ॥
कृतस्नानो मुदा युक्तो धारयंञ्छुक्लवाससी
ācāṃtaḥ śaṃkhacakrāditilakānvitavigrahaḥ ||
manasā bhāvayedviṣṇuṃ viśvāsaṃ kārayedbhṛśam
||20||आचांतः शंखचक्रादितिलकान्वितविग्रहः ॥
मनसा भावयेद्विष्णुं विश्वासं कारयेद्भृशम्
purāṇe brāhmaṇe caiva deve ca maṃtrakarmaṇi ||
tīrthe vṛddhasya vacane viśvāsaḥ phaladāyakaḥ
||21||पुराणे ब्राह्मणे चैव देवे च मंत्रकर्मणि ॥
तीर्थे वृद्धस्य वचने विश्वासः फलदायकः
ato munivarāḥ sarvaṃ puṇyaṃ viśvāsakāraṇam ||
pāṣaṃḍādikasaṃbhāṣaṃ vṛthālāpaṃ prayatnataḥ
||22||अतो मुनिवराः सर्वं पुण्यं विश्वासकारणम् ॥
पाषंडादिकसंभाषं वृथालापं प्रयत्नतः
purāṇaśravaṇe kāle sarvaciṃtāṃ ca varjayet ||
anena vidhinā viprāḥ pratyahaṃ śṛṇuyānmudā
||23||पुराणश्रवणे काले सर्वचिंतां च वर्जयेत् ॥
अनेन विधिना विप्राः प्रत्यहं शृणुयान्मुदा
tataḥ pāṭhe samāpte ca karatālādikairmuhuḥ ||
jaya kṛṣṇa jagannātha hara ityādināmabhiḥ
||24||ततः पाठे समाप्ते च करतालादिकैर्मुहुः ॥
जय कृष्ण जगन्नाथ हर इत्यादिनामभिः
vistārayedyathākāśe śrūyate śabda eva saḥ ||
evaṃ ca pratyahaṃ kuryātprītaye muravairiṇaḥ
||25||विस्तारयेद्यथाकाशे श्रूयते शब्द एव सः ॥
एवं च प्रत्यहं कुर्यात्प्रीतये मुरवैरिणः
tato graṃthasamāptau ca viṣṇuprīṇanatatparaḥ ||
viśeṣādvastramālyādicaṃdanairbhūṣaṇaistathā ||
bhūṣayetparayā bhaktyā vipraṃ vyāsasamaṃ dvijāḥ
||26||ततो ग्रंथसमाप्तौ च विष्णुप्रीणनतत्परः ॥
विशेषाद्वस्त्रमाल्यादिचंदनैर्भूषणैस्तथा ॥
भूषयेत्परया भक्त्या विप्रं व्याससमं द्विजाः
ātmaśaktyā pradadyācca dakṣiṇāṃ vai yathāvidhi ||
ye ye pradadyuryadyacca mattastacchṛṇutādhunā
||27||आत्मशक्त्या प्रदद्याच्च दक्षिणां वै यथाविधि ॥
ये ये प्रदद्युर्यद्यच्च मत्तस्तच्छृणुताधुना
rājānaḥ kariṇo dadyuḥ sālaṃkārānsulakṣaṇān ||
kṣatriyā evamevaṃ ca te vai rājasamā matāḥ
||28||राजानः करिणो दद्युः सालंकारान्सुलक्षणान् ॥
क्षत्रिया एवमेवं च ते वै राजसमा मताः
brāhmaṇāḥ pustakāṃścaiva viṣṇorarcākaraṃḍikāḥ ||
kanakaṃ rajataṃ caiva dhānyaṃ vastraṃ svabhaktitaḥ
||29||ब्राह्मणाः पुस्तकांश्चैव विष्णोरर्चाकरंडिकाः ॥
कनकं रजतं चैव धान्यं वस्त्रं स्वभक्तितः
viśaśca ratnabhūṣāḍhyānsindhudeśodbhavānapi ||
gāśca lakṣaṇasaṃyuktāḥ savatsāśca payasvinīḥ
||30||विशश्च रत्नभूषाढ्यान्सिन्धुदेशोद्भवानपि ॥
गाश्च लक्षणसंयुक्ताः सवत्साश्च पयस्विनीः
anyacca kanakādyaṃ ca tyajeyurdharmatatparāḥ ||
śūdrāḥ pradadyuḥ parayā mudā saṃyuktamānasāḥ
||31||अन्यच्च कनकाद्यं च त्यजेयुर्धर्मतत्पराः ॥
शूद्राः प्रदद्युः परया मुदा संयुक्तमानसाः
vāsāṃsi ca suvarṇaṃ ca dhānyaṃ ratnāni gāstathā ||
nānālaṃkārayuktāśca ghaṭoghnīrbālagarbhiṇīḥ
||32||वासांसि च सुवर्णं च धान्यं रत्नानि गास्तथा ॥
नानालंकारयुक्ताश्च घटोघ्नीर्बालगर्भिणीः
evaṃ vai dakṣiṇāṃ dadyādyena saṃtuṣyate guruḥ ||
ātmanaḥ śaktito viprā vittaśāṭhyaṃ na kārayet
||33||एवं वै दक्षिणां दद्याद्येन संतुष्यते गुरुः ॥
आत्मनः शक्तितो विप्रा वित्तशाठ्यं न कारयेत्
śāṃtikaṃ pauṣṭikaṃ caiva vratodvāhādi karma ca ||
mokṣasya sādhakaṃ karma purāṇaśravaṇaṃ tathā
||34||शांतिकं पौष्टिकं चैव व्रतोद्वाहादि कर्म च ॥
मोक्षस्य साधकं कर्म पुराणश्रवणं तथा
yajñādikaṃ ca dānaṃ ca vrataṃ nānāvidhaṃ tathā ||
yadi ceddakṣiṇāhīnaṃ tadā bhavati niṣphalam
||35||यज्ञादिकं च दानं च व्रतं नानाविधं तथा ॥
यदि चेद्दक्षिणाहीनं तदा भवति निष्फलम्
asurāḥ karmaṇastasya haraṃti phalameva tat ||
yathā strīṇāṃ ca lāvaṇyaṃ bhartṛsnehavivarjitam
||36||असुराः कर्मणस्तस्य हरंति फलमेव तत् ॥
यथा स्त्रीणां च लावण्यं भर्तृस्नेहविवर्जितम्
yuddhātpalāyitānāṃ ca pṛṣṭhaṃ kṛtvā dhanuṣmatām ||
vinā dhāvanamaśvānāṃ duṣṭatvaṃ hi yathā dvijāḥ
||37||युद्धात्पलायितानां च पृष्ठं कृत्वा धनुष्मताम् ॥
विना धावनमश्वानां दुष्टत्वं हि यथा द्विजाः
mūkatveneva pāṃḍityaṃ sarvaśāstravipaścitām ||
hīnaṃ dakṣiṇayā yadyatkarma tadvacca niṣphalam
||38||मूकत्वेनेव पांडित्यं सर्वशास्त्रविपश्चिताम् ॥
हीनं दक्षिणया यद्यत्कर्म तद्वच्च निष्फलम्
dānena kṣīyate yasmāduritānāṃ kadaṃbakam ||
dakṣiṇeti tathā viprā gīyate śāstravedibhiḥ
||39||दानेन क्षीयते यस्मादुरितानां कदंबकम् ॥
दक्षिणेति तथा विप्रा गीयते शास्त्रवेदिभिः
tato viprānbhojayedvai yathāśaktiprakalpitaiḥ ||
karpūreṇa ca khaṃḍena sarpiṣā pāyasairyutaiḥ
||40||ततो विप्रान्भोजयेद्वै यथाशक्तिप्रकल्पितैः ॥
कर्पूरेण च खंडेन सर्पिषा पायसैर्युतैः
ṣaḍvidhairannapānādyaiḥ susvādairamṛtopamaiḥ ||
tebhyopi svarṇavastrādi yathāśaktyā pradāpayet
||41||षड्विधैरन्नपानाद्यैः सुस्वादैरमृतोपमैः ॥
तेभ्योपि स्वर्णवस्त्रादि यथाशक्त्या प्रदापयेत्
etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ purāṇaśravaṇasya ca ||
sāṃgopāṃgavidhānaṃ ca yena syātsaphalaṃ tvidam ||
idānīṃ bho muniśreṣṭhāḥ kimanyajjñātumicchatha
||42||एतद्वः कथितं सर्वं पुराणश्रवणस्य च ॥
सांगोपांगविधानं च येन स्यात्सफलं त्विदम् ॥
इदानीं भो मुनिश्रेष्ठाः किमन्यज्ज्ञातुमिच्छथ
munaya ūcuḥ
aho'smākaṃ mahābhāgyaṃ yatpāpaughavināśanam ||
purāṇaśravaṇasyaiva phalamasmābhireva ca
||43||अहोऽस्माकं महाभाग्यं यत्पापौघविनाशनम् ॥
पुराणश्रवणस्यैव फलमस्माभिरेव च
sāṃgopāṃgavidhānaṃ ca śrutaṃ tvanmukhapaṃkajāt ||
dhanyāḥ sma kṛtapuṇyāḥ sma saṃsāre vigatajvarāḥ
||44||सांगोपांगविधानं च श्रुतं त्वन्मुखपंकजात् ॥
धन्याः स्म कृतपुण्याः स्म संसारे विगतज्वराः
idānīmātmaśaktyā vai dīyate bhavate mune ||
dakṣiṇā phalasaṃprāptyai prasannastvaṃ gṛhāṇa ca
||45||इदानीमात्मशक्त्या वै दीयते भवते मुने ॥
दक्षिणा फलसंप्राप्त्यै प्रसन्नस्त्वं गृहाण च
ityuktavaṃto munayo hyakiṃcanāḥ samitkuśaṃ puṣpaphalākṣatādikam ||
klṛptvā ca tasmai munayaḥ sumuktāḥ kṣetrottamaṃ jagmuratipraharṣitāḥ
||46||इत्युक्तवंतो मुनयो ह्यकिंचनाः समित्कुशं पुष्पफलाक्षतादिकम् ॥
क्लृप्त्वा च तस्मै मुनयः सुमुक्ताः क्षेत्रोत्तमं जग्मुरतिप्रहर्षिताः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe puruṣottamakṣetra māhātmye jaiminiṛṣisaṃvāda ekonapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ || 49 ||
iti vaiṣṇavakhaṇḍe dvitīyaṃ śrīpuruṣottama (jagannātha) kṣetramāhātmyaṃ samāptam || (2-2)