राजाथ तमुवाचेदं निर्लक्ष्य गमनं कथम्
जैमिनिरुवाच
राजाथ तमुवाचेदं निर्लक्ष्य गमनं कथम् ॥
अयं पुष्परथोऽस्त्येव मनसो वेगवान्मुने
॥१॥एनमारुह्य यास्यावः क्षणं तावत्प्रतीक्ष्यताम् ॥
यावदेताननुज्ञाप्य प्रासादे ह्यधिकारिणः
॥२॥प्रदक्षिणीकृत्य विभुमायामि मुनिसत्तम ॥
नारदोऽपि वचः श्रुत्वा श्रद्दधानो नृपोक्तिषु
॥३॥करेण धृत्वा राजानं महावेदीं प्रविश्य च ॥
सहितं रामभद्राभ्यां नत्वा कृष्णं मुहुर्मुहुः ॥
अनुज्ञां प्रार्थयामास ब्रह्मलोकगतिं प्रति
॥४॥इन्द्रद्युम्नोऽपि वचसा मनसा वपुषा हरिम् ॥
प्रदक्षिणीकृत्य पुनर्नत्वा साष्टांगमुन्मनाः ॥
ब्रह्मलोकगतिं विप्रा याचते स्म कृतांजलिः
॥५॥उभौ तौ दिव्ययानेन जग्मतुर्मुनिभूभृतौ ॥
प्रदक्षिणीकृत्य रविं व्योममण्डलमध्यगम् ॥
उपर्युपरि जग्माते व्यतीत्य ध्रुवमंडलम्
॥६॥जनलोकगतैः सिद्धैः सत्वरावनतोन्मुखैः ॥
वीक्ष्यमाणौ मुदा युक्तौ संलपंतौ परस्परम्
॥७॥भगवच्चरितं विप्रा मनोमलविशोधनम् ॥
जीवन्मुक्तो मुनिश्रेष्ठः सर्वलोकान्भ्रमन्नयम् ॥
यथानुपहतव्रज्यस्तथायं मर्त्यवास्यपि
॥८॥भूपतिः प्रययौ शीघ्रं विष्णुभक्तिप्रसादतः ॥
ब्रह्मांडविषये नैतद्दुष्प्राप्यं वस्तु विद्यते
॥९॥विष्णुभक्तेन यल्लभ्यमथवा मुक्तिमेति सः ॥
महर्लोकगतैः सिद्धैः सादराभ्यर्चितौ च तौ
॥१०॥इन्द्रद्युम्नो न सस्मार पार्थिवं वासमात्मनः ॥
क्रमादूर्ध्वगतिर्गच्छन्पश्यन्सौख्यैकभाजनान्
॥११॥निर्द्वंद्वानभिलाषोत्थ तत्क्षणानेकपौरुषान् ॥
केवलं भगवत्प्रीत्यै कर्मभूमौ चकार यत्
॥१२॥प्रासादं चिंतयामास संपूर्णो वा न वा भवेत् ॥
मय्यागते ब्रह्मलोकं शत्रुभिर्वाभिभूयते
॥१३॥श्लथादरा वा भूयासुः सेवका द्रव्यलोभतः ॥
गृहीतवेतनाः शिल्पिवृंदा मंदक्रियास्तथा ॥
न शीघ्रं घटयिष्यंति मयि ब्रह्मक्षयागते
॥१४॥यावद्गमिष्ये धातारं गृहीत्वाहं चतुर्मुखम् ॥
तावन्न पुनरेव स्यात्प्रासादो मयि दूरगे
॥१५॥इहायातास्तु ये पूर्वे न पुनस्ते क्षितिं गताः ॥
मन्वाना मम सामंता इत्थं वा दुष्टमानसाः ॥
राज्यं ममाहरिष्यंति द्विषतः किमु सांप्रतम्
॥१६॥इत्थं सुविग्नमनसा चिंतयानं महीपतिम् ॥
अतीतानागतज्ञाननिधिर्मुनिरुवाच तम्
॥१७॥किं चिंतयसि राजेंद्र त्वमेवं दीनमानसः ॥
यत्र चाभ्यागतावावां न चिंताविषयो ह्ययम्
॥१८॥नाधयो व्याधयश्चात्र प्रभवंति कदाचन ॥
न जरा न च वा मृत्युः किमन्यदुःखहेतुकम्
॥१९॥कृतार्थोऽसि महाभाग यन्मानुषवपुः स्वयम् ॥
ब्रह्मलोकमिहायातः प्रत्यक्षं दृष्टवान्हरिम्
॥२०॥इहायाता न शोचंति हेये संसारकल्पके ॥
ब्रुवाणमित्थं भूपालस्तमुवाच मुनीश्वरम्
॥२१॥शोचामि भगवन्राज्ञः स्वजनबन्धुषु ॥
समारब्धो भगवतः प्रासादो यो मयाधुना
॥२२॥अत्रागतं मां ते ज्ञात्वा नानुतिष्ठंति सेवकाः ॥
आरब्धस्य प्रतिष्ठा हि कर्तव्या निश्चिता मुने
॥२३॥तस्यांतरायं संभाव्य दुःखितं मे मनः प्रभो ॥
तस्य तद्वचं श्रुत्वा प्रहस्य मुनिरब्रवीत्
॥२४॥प्रजापतिसमत्वं हि न तु सामान्यभूपतिः ॥
केनाप्यपकृतं नैव भूमौ पूर्वैरनुष्ठितम्
॥२५॥किं पुनस्तव कृत्यं तु यः सृष्टिस्थितिहानिकृत् ॥
ब्रह्मलोकं गतस्याद्य प्रतापयशसा तव
॥२६॥त्रैलोक्ये भ्रमतो नित्यं यथा सूर्यनिशाकरौ ॥
यस्य कार्येषु भगवान्सहायोऽसौ चतुर्मुखः
॥२७॥तेषु किं राजशार्दूल विघ्नशंकापि जायते ॥
एष दूरेऽस्ति राजेंद्र प्रत्यक्षं यस्तव द्विषाम्
॥२८॥सदोमध्य गतः शक्रः साक्षात्त्रिजगतीपतिः ॥
विशेषतो जगन्नाथप्रासादे कः पुमान्नृप
॥२९॥निहंतुं मनसापीच्छेत्तत्र शंकास्तु मा तव ॥
तदग्रतः पश्य भूप चंद्रकोटिसमत्विषा
॥३०॥परितो ह्लादजनकः सुधासागरकोटिवत् ॥
यश्चायं तेजसां राशिर्जानीहि ब्रह्मसद्मनः
॥३१॥इत्थमालपतस्तौ तु ब्रह्मलोकांतिकं गतौ ॥
शुश्रुवाते सुदूरात्तौ ब्रह्मर्षीणां मुखोद्गतम्
॥३२॥स्वाध्यायशब्दं सुपदं स्पष्टवर्णक्रमस्वरम् ॥
इतिहासपुराणानि च्छंदः कल्पानि गाथिकाः
॥३३॥असंकीर्णोज्ज्वलपदं श्रूयते प्रविभागशः ॥
अत्रैतद्राजशार्दूल जानीहि ब्रह्मणः पुरम्
॥३४॥सभा हि दृश्यते चैषा यत्र लोकपितामहः ॥
सार्द्धं ब्रह्मर्षिमुख्यैश्च सुखासीनश्चतुर्मुखः
॥३५॥नाना चैतन्यशबलैर्जीवन्मुक्तैरुपासितः ॥
यत्रागतानि वर्त्तंते न संसाराब्धिसंकटे
॥३६॥सदिति ब्रह्मणो नाम तस्यायं भुवनोत्तमः ॥
सत्यलोक इति ख्यातस्तदूर्ध्वं नास्ति किंचन
॥३८॥अस्यैव किंचिदुपरि अधश्चांडकपालतः ॥
वैकुण्ठभुवनं राजन्मुक्ता यत्र वसंति वै
॥३८॥यत्र योगीश्वरः साक्षाद्योगिचिंत्यो जनार्दनः ॥
चैतन्यवपुरास्ते वै सांद्रानंदात्मकः प्रभुः
॥३९॥यं प्राप्य न निवर्त्तंते मृत्युसंसारवर्त्मनि ॥
यमुपास्ते सदा ब्रह्मा जीवन्मुक्तैः स्वमुक्तये
॥४०॥कल्पितस्यायुषोन्तेऽसावेभिः सार्द्धं प्रपद्यते ॥
स एष स्रष्टा लोकानां मत्स्यकूर्मादिरूपधृक्
॥४१॥रक्षिता रौद्ररूपेण संहर्त्ता लोकभावनः ॥
इन्द्रद्युम्नं वदन्नित्थं प्राप ब्रह्मनिकेतनम्
॥४२॥क्षणेन च सभाद्वारि प्रकोष्ठे स न्यवर्तत ॥
यत्र तिष्ठन्ति दिक्पालाः शक्राद्याः परितस्तथा
॥४३॥चिरकालं ध्यानपरास्तथा मन्वंतराधिपाः ॥
पृथग्जननिभा द्वाःस्थनिषिद्धांतः प्रवेशनाः
॥४४॥इन्द्रद्युम्नेन सहितं नारदं प्रविलोक्य सः ॥
द्वारपालः सविनयं ननामानतकन्धरः
॥४५॥चतुर्दशानां लोकानां भ्रमणे रसिक प्रभो ॥
त्वया विना शोभते नो स्वामिंस्तव पितुः सभा
॥४६॥संत्येव मुनयः श्रेष्ठा ब्राह्मणा ब्रह्मविद्वराः ॥
गौतमाद्यास्तथाप्येषा न रम्या ब्रह्मणः सभा
॥४७॥बहुतारा सुरजनी चंद्रेणेव प्रकाशते ॥
इति स्तुवन्ददौ तस्य प्रवेशं विनयान्वितः
॥४८॥इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां द्वितीये वैष्णवखण्डे पुरुषोत्तमक्षेत्रमाहात्म्ये जैमिनिऋषिसंवादे द्वाविंशोऽध्यायः ॥ २२ ॥