prāsādasya pratiṣṭhāṃta indradyumnāya yadvarān
munaya ūcuḥ
prāsādasya pratiṣṭhāṃta indradyumnāya yadvarān ||
ājñāpayāmāsa hariryātrāstā dvādaśāpi ca
||1||प्रासादस्य प्रतिष्ठांत इन्द्रद्युम्नाय यद्वरान् ॥
आज्ञापयामास हरिर्यात्रास्ता द्वादशापि च
tvatsakāśācchutaṃ sarvaṃ tataḥ sa pṛthivīpatiḥ ||
kiṃ cakāra mahābuddhirviṣṇubhakto'pyavasthitaḥ
||2||त्वत्सकाशाच्छुतं सर्वं ततः स पृथिवीपतिः ॥
किं चकार महाबुद्धिर्विष्णुभक्तोऽप्यवस्थितः
jaiminiruvāca
varām̐llabdhvā jagannāthātsākṣādbrahmasvarūpiṇaḥ ||
kṛtakṛtyaṃ sa mene vā ātmānaṃ narapuṃgavaḥ
||3||वराँल्लब्ध्वा जगन्नाथात्साक्षाद्ब्रह्मस्वरूपिणः ॥
कृतकृत्यं स मेने वा आत्मानं नरपुंगवः
yathājñaṃ kārayitvā vai yātrāstāḥ puṇyamokṣadāḥ ||
bahūpacārairbahudhā samabhyarcya jagadgurum
||4||यथाज्ञं कारयित्वा वै यात्रास्ताः पुण्यमोक्षदाः ॥
बहूपचारैर्बहुधा समभ्यर्च्य जगद्गुरुम्
gālarājaṃ samādiśya devasyājñāṃ yathāvidhi ||
idaṃ provāca madhuraṃ dharmanyāyasamāyutam
||5||गालराजं समादिश्य देवस्याज्ञां यथाविधि ॥
इदं प्रोवाच मधुरं धर्मन्यायसमायुतम्
indradyumna uvāca
rājanbahuśruto'si tvaṃ dharmaniṣṭhāmupāgataḥ ||
bhagavatyapi bhaktiste karmaṇā manasā girā
||6||राजन्बहुश्रुतोऽसि त्वं धर्मनिष्ठामुपागतः ॥
भगवत्यपि भक्तिस्ते कर्मणा मनसा गिरा
na hyekasyopadaśāya bhagavānanuśāsti vai ||
carācaragururhyeṣa viśvaṃ tacchiṣyatāṃ gatam
||7||न ह्येकस्योपदशाय भगवाननुशास्ति वै ॥
चराचरगुरुर्ह्येष विश्वं तच्छिष्यतां गतम्
mamānugrahalakṣyeṇa avatīrṇo jagatpatiḥ ||
uddhṛtyai dīnamanasāmatrāpi sthāsyate cirāt
||8||ममानुग्रहलक्ष्येण अवतीर्णो जगत्पतिः ॥
उद्धृत्यै दीनमनसामत्रापि स्थास्यते चिरात्
bhaktyā ca śraddhayā yukta etadājñāṃ pravarttaya ||
pratimāvyavahāreṇa nainaṃ jānīhi bhūmipa
||9||भक्त्या च श्रद्धया युक्त एतदाज्ञां प्रवर्त्तय ॥
प्रतिमाव्यवहारेण नैनं जानीहि भूमिप
pratyakṣaṃ te yathā jātaṃ trailokyaṃ bhūmimāgatam ||
prāsādāṃtaḥ praveśe hi yasyāsya jagadīśituḥ
||10||प्रत्यक्षं ते यथा जातं त्रैलोक्यं भूमिमागतम् ॥
प्रासादांतः प्रवेशे हि यस्यास्य जगदीशितुः
pitāmahādyāstridaśāḥ sarve yugapadāgatāḥ ||
viśvamūrtyā vayaṃ sarve jātā vai naṣṭacetanāḥ
||11||पितामहाद्यास्त्रिदशाः सर्वे युगपदागताः ॥
विश्वमूर्त्या वयं सर्वे जाता वै नष्टचेतनाः
carācaramayo hyeṣa sākṣāddārusvarūpadhṛk ||
kalpavṛkṣamimaṃ viddhi bhūgataṃ sarvakāmadam
||12||चराचरमयो ह्येष साक्षाद्दारुस्वरूपधृक् ॥
कल्पवृक्षमिमं विद्धि भूगतं सर्वकामदम्
upāsyainaṃ hi labhate yo yathā kāmanāphalam ||
yataṃto bahudhā yaṃ hi yatayo na vidanti vai ||
tamaḥpāre pratiṣṭhataṃ kiṃsvijjyotiḥ svarūpiṇam
||13||उपास्यैनं हि लभते यो यथा कामनाफलम् ॥
यतंतो बहुधा यं हि यतयो न विदन्ति वै ॥
तमःपारे प्रतिष्ठतं किंस्विज्ज्योतिः स्वरूपिणम्
yatīnāṃ dharmaniṣṭhānāṃ śuddhānāmūrdhvaretasām ||
ananyabhaktiyuktānāmekaḥ paṃthāstu yoginām
||14||यतीनां धर्मनिष्ठानां शुद्धानामूर्ध्वरेतसाम् ॥
अनन्यभक्तियुक्तानामेकः पंथास्तु योगिनाम्
grīṣme śīta gabhīre vai nimajjya salilāśaye ||
parāṃ nirvṛtimāpnoti tathāsminkaruṇāṃbudhau
||15||ग्रीष्मे शीत गभीरे वै निमज्ज्य सलिलाशये ॥
परां निर्वृतिमाप्नोति तथास्मिन्करुणांबुधौ
tritāpaduḥkhaṃ tyajati saṃprāpte puruṣottame
||16||त्रितापदुःखं त्यजति संप्राप्ते पुरुषोत्तमे
na mātā na pitā mitraṃ na patnī na sutastathā ||
śaraṇāgatadīnānāṃ yathāyamupakārakaḥ
||17||न माता न पिता मित्रं न पत्नी न सुतस्तथा ॥
शरणागतदीनानां यथायमुपकारकः
tadenaṃ parisevasva bhuktimuktiphalapradam ||
pauraiḥ prajābhiryātrāstāḥ samṛddhaṃ parivarttaya
||18||तदेनं परिसेवस्व भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥
पौरैः प्रजाभिर्यात्रास्ताः समृद्धं परिवर्त्तय
sādhāraṇo dharmapaṃthā nṛpāṇāṃ nṛpasattama ||
pravartitaśca pūrveṇa pālyate'naṃtareṇa saḥ
||19||साधारणो धर्मपंथा नृपाणां नृपसत्तम ॥
प्रवर्तितश्च पूर्वेण पाल्यतेऽनंतरेण सः
nṛsiṃhaṃ bhaja rājeṃdra upacārairmaharddhibhiḥ ||
pūjayasva trisaṃdhyaṃ taṃ paraṃ nirvāṇamāpnuhi
||20||नृसिंहं भज राजेंद्र उपचारैर्महर्द्धिभिः ॥
पूजयस्व त्रिसंध्यं तं परं निर्वाणमाप्नुहि
svakṛtāduttamaṃ prāhuḥ parakṛtyoparakṣaṇam ||
pālayetparadattaṃ yaḥ svadattāduttamaṃ hi tat
||21||स्वकृतादुत्तमं प्राहुः परकृत्योपरक्षणम् ॥
पालयेत्परदत्तं यः स्वदत्तादुत्तमं हि तत्
jaiminiruvāca
kṛtāṃjalipuṭaḥ so'tha śveto nṛpatisattamaḥ ||
mūrdhni jagrāha tadvākyaṃ mālāmiva guṇānvitām
||22||कृतांजलिपुटः सोऽथ श्वेतो नृपतिसत्तमः ॥
मूर्ध्नि जग्राह तद्वाक्यं मालामिव गुणान्विताम्
iṃdradyumno'pi rājarṣiḥ prasādya puruṣottamam ||
saha śrīmānbrahmalokaṃ jagāma ha
||23||इंद्रद्युम्नोऽपि राजर्षिः प्रसाद्य पुरुषोत्तमम् ॥
सह श्रीमान्ब्रह्मलोकं जगाम ह
etadvaḥ kathitaṃ puṇyaṃ kṣetramāhātmyamuttamam ||
tatra nityoṣitasyāpi māhātmyaṃ brahmadāruṇaḥ
||24||एतद्वः कथितं पुण्यं क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् ॥
तत्र नित्योषितस्यापि माहात्म्यं ब्रह्मदारुणः
yaścaitacchṛṇuyādbhaktyā vācyamānaṃ dvijottamāḥ ||
aśvamedhasahasrasya phalaṃ so'vikalaṃ labhet
||25||यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या वाच्यमानं द्विजोत्तमाः ॥
अश्वमेधसहस्रस्य फलं सोऽविकलं लभेत्
arddhodayastu yo yogaḥ skaṃdena parikīrtitaḥ ||
tatkoṭiguṇitaṃ puṇyaṃ viṣṇormāhātmyakīrtanāt
||26||अर्द्धोदयस्तु यो योगः स्कंदेन परिकीर्तितः ॥
तत्कोटिगुणितं पुण्यं विष्णोर्माहात्म्यकीर्तनात्
prātaḥ prātaryaḥ śṛṇuyātkapilāśatado bhavet ||
gāṃgaiḥ puṣkarajaistoyairabhiṣekaphalaṃ labhet
||27||प्रातः प्रातर्यः शृणुयात्कपिलाशतदो भवेत् ॥
गांगैः पुष्करजैस्तोयैरभिषेकफलं लभेत्
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ puṇyaṃ saṃtānavarddhanam ||
svargapratiṣṭhāgatidaṃ sarvapāpāpanodanam
||28||धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं संतानवर्द्धनम् ॥
स्वर्गप्रतिष्ठागतिदं सर्वपापापनोदनम्
etadrahasyamākhyātaṃ purāṇeṣu sugopitam ||
vaiṣṇavebhyo vinā'nyeṣu na tu vācyaṃ kadācana
||29||एतद्रहस्यमाख्यातं पुराणेषु सुगोपितम् ॥
वैष्णवेभ्यो विनाऽन्येषु न तु वाच्यं कदाचन
kutarkopahatā ye ca duradhītaśrutāgamāḥ ||
nāstikā dāṃbhikā nityaṃ paradoṣopadarśinaḥ ||
avaiṣṇavā moghajīvāstebhyo gopyaṃ sadaiva hi
||30||कुतर्कोपहता ये च दुरधीतश्रुतागमाः ॥
नास्तिका दांभिका नित्यं परदोषोपदर्शिनः ॥
अवैष्णवा मोघजीवास्तेभ्यो गोप्यं सदैव हि
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye'ṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 48 ||