nāradādbrahmaṇaḥ putrādbhagavadbhaktimuttamām
jaiminiruvāca
nāradādbrahmaṇaḥ putrādbhagavadbhaktimuttamām ||
śrutvetthaṃ paramaprīta iṃdradyumno'pyuvāca tam
||1||नारदाद्ब्रह्मणः पुत्राद्भगवद्भक्तिमुत्तमाम् ॥
श्रुत्वेत्थं परमप्रीत इंद्रद्युम्नोऽप्युवाच तम्
iṃdradyumna uvāca
sādhusaṃgastu vidvadbhirbhavavyādhivināśanaḥ ||
mamopadiṣṭo bhagavanso'bhūtsāṃpratameva me
||2||साधुसंगस्तु विद्वद्भिर्भवव्याधिविनाशनः ॥
ममोपदिष्टो भगवन्सोऽभूत्सांप्रतमेव मे
yena sākṣātkṛto viṣṇuḥ paramātmā parātparaḥ ||
sa tvaṃ yanmaṃdirāyātastvadanyaḥ sādhuratra kaḥ
||3||येन साक्षात्कृतो विष्णुः परमात्मा परात्परः ॥
स त्वं यन्मंदिरायातस्त्वदन्यः साधुरत्र कः
tvatsaṃnidhānādbhagavastamo me nāśamabhyagāt ||
yanme tvarayate cittamarcituṃ nīlamādhavam
||4||त्वत्संनिधानाद्भगवस्तमो मे नाशमभ्यगात् ॥
यन्मे त्वरयते चित्तमर्चितुं नीलमाधवम्
vetsi brahmāṃḍavṛttāṃtaṃ paryaṭansārvalaukikaḥ ||
tadāvāṃ rathamāsthāya paśyāvo nīlamādhavam
||5||वेत्सि ब्रह्मांडवृत्तांतं पर्यटन्सार्वलौकिकः ॥
तदावां रथमास्थाय पश्यावो नीलमाधवम्
puruṣottamasaṃjñasya kṣetrasyālaṃkṛtaṃ śubham ||
tatra tīrthāni saṃtīti bahubhiḥ kathitāni me ||
tvadvākyādyadi jānāmi bhaveyuḥ saphalāni me
||6||पुरुषोत्तमसंज्ञस्य क्षेत्रस्यालंकृतं शुभम् ॥
तत्र तीर्थानि संतीति बहुभिः कथितानि मे ॥
त्वद्वाक्याद्यदि जानामि भवेयुः सफलानि मे
nārada uvāca
haṃta te darśayiṣyāmi kṣetraṃ kṣetrasthitāni ca ||
tīrthāni śaktiśaṃbhūṃśca kṣetramāhātmyameva ca
||7||हंत ते दर्शयिष्यामि क्षेत्रं क्षेत्रस्थितानि च ॥
तीर्थानि शक्तिशंभूंश्च क्षेत्रमाहात्म्यमेव च
sākṣāddrakṣyasi deveśaṃ bhaktasyātmasamarpakam ||
tavānugrahataḥ śīghraṃ caturddhā saṃvyavasthitam
||8||साक्षाद्द्रक्ष्यसि देवेशं भक्तस्यात्मसमर्पकम् ॥
तवानुग्रहतः शीघ्रं चतुर्द्धा संव्यवस्थितम्
yasya saṃdarśanānmartyo jāyate bhaktibhājanam ||
evaṃ kathāṃte tau prītāvahaḥkṛtyaṃ samāpya ca
||9||यस्य संदर्शनान्मर्त्यो जायते भक्तिभाजनम् ॥
एवं कथांते तौ प्रीतावहःकृत्यं समाप्य च
yātrānukūlaṃ nirṇīya paṃcamyāṃ budhavāsare ||
jyeṣṭhakṛṣṇetare pakṣe puṣyarkṣe lagna uttame ||
ekatra śayitau rātriṃ ninyaturnṛpanāradau
||10||यात्रानुकूलं निर्णीय पंचम्यां बुधवासरे ॥
ज्येष्ठकृष्णेतरे पक्षे पुष्यर्क्षे लग्न उत्तमे ॥
एकत्र शयितौ रात्रिं निन्यतुर्नृपनारदौ
tataḥ prabhāte vimala iṃdradyumno nṛpottamaḥ ||
ghoṣaṇāṃ kārayāmāsa rājyasya saha baṃdhubhiḥ
||11||ततः प्रभाते विमल इंद्रद्युम्नो नृपोत्तमः ॥
घोषणां कारयामास राज्यस्य सह बंधुभिः
yathāvibhavataḥ sainyairnīlādrigamanaṃ prati ||
yāvajjīvaṃ tatra vāsaṃ kariṣyāmo viniścitam
||12||यथाविभवतः सैन्यैर्नीलाद्रिगमनं प्रति ॥
यावज्जीवं तत्र वासं करिष्यामो विनिश्चितम्
yā vṛttiḥ kalpitā yasya sa tayā tatra jīvatu ||
rājānaḥ sāvarodhāśca sāmātyāḥ saparicchadāḥ
||13||या वृत्तिः कल्पिता यस्य स तया तत्र जीवतु ॥
राजानः सावरोधाश्च सामात्याः सपरिच्छदाः
rathairgajaisturagaiśca koṣaiḥ saha padātibhiḥ
||14||रथैर्गजैस्तुरगैश्च कोषैः सह पदातिभिः
vrajaṃtu sajjitāstatra brāhmaṇāḥ sāgnihotriṇaḥ ||
vaṇijaḥ saha bhāṃḍaiśca sapaṇyāḥ paṇyajīvinaḥ
||15||व्रजंतु सज्जितास्तत्र ब्राह्मणाः साग्निहोत्रिणः ॥
वणिजः सह भांडैश्च सपण्याः पण्यजीविनः
rāṣṭrakarmaṇi niṣṇātā kuśalā rājavartmasu ||
jyotirvido nṛtyavido daṃḍanītau pravīṇakāḥ
||16||राष्ट्रकर्मणि निष्णाता कुशला राजवर्त्मसु ॥
ज्योतिर्विदो नृत्यविदो दंडनीतौ प्रवीणकाः
nṛtyagāyanavāditracaturvidhasubuddhayaḥ ||
gajavājinarāṇāṃ ca bhaiṣajye śāstra uttame
||17||नृत्यगायनवादित्रचतुर्विधसुबुद्धयः ॥
गजवाजिनराणां च भैषज्ये शास्त्र उत्तमे
kuśalā dṛṣṭakarmāṇo vidyāsvaṣṭādaśasvapi ||
upāṃgavidyāsu tathā kuhakārthakutūhalāḥ
||18||कुशला दृष्टकर्माणो विद्यास्वष्टादशस्वपि ॥
उपांगविद्यासु तथा कुहकार्थकुतूहलाः
vāṭasāhasikāścorāstathānye paśyatoharāḥ ||
vicitrakathanājīvāścāṭukārāśca māgadhāḥ
||19||वाटसाहसिकाश्चोरास्तथान्ये पश्यतोहराः ॥
विचित्रकथनाजीवाश्चाटुकाराश्च मागधाः
śāstropajīvinaścaiva tathānye śalyahārakāḥ ||
dyūtakārāśca puṃścalyo veśyā veśānugā viṭāḥ
||20||शास्त्रोपजीविनश्चैव तथान्ये शल्यहारकाः ॥
द्यूतकाराश्च पुंश्चल्यो वेश्या वेशानुगा विटाः
kṛṣīvalāśca gomepacchāgoṣṭrakhararakṣakāḥ ||
śakuṃtapālāśca kapivyāghraśārdūlarakṣakāḥ
||21||कृषीवलाश्च गोमेपच्छागोष्ट्रखररक्षकाः ॥
शकुंतपालाश्च कपिव्याघ्रशार्दूलरक्षकाः
āhituṃḍikagorakṣya śabarā mlecchajātayaḥ
||22||आहितुंडिकगोरक्ष्य शबरा म्लेच्छजातयः
anye ca ye mālavadeśajātā ājñāṃ madīyāmanupālayaṃti ||
te yāṃtu sarve vasatau hi nīlācale yathāsvaṃ kṛtavāstubhāgāḥ
||23||अन्ये च ये मालवदेशजाता आज्ञां मदीयामनुपालयंति ॥
ते यांतु सर्वे वसतौ हि नीलाचले यथास्वं कृतवास्तुभागाः
evamājñāpya nṛpatiryātrāyāṃ ca kṛtakṣaṇaḥ ||
nāradena samāgamya daivajñamidamāha saḥ
||24||एवमाज्ञाप्य नृपतिर्यात्रायां च कृतक्षणः ॥
नारदेन समागम्य दैवज्ञमिदमाह सः
sāṃvatsara muhūrttaṃ me nirṇītaṃ te yathā purā ||
tāvanmāṃgalikaṃ vastujātaṃ samyagupānaya
||25||सांवत्सर मुहूर्त्तं मे निर्णीतं ते यथा पुरा ॥
तावन्मांगलिकं वस्तुजातं सम्यगुपानय
purohitamatenāsminkṣaṇe yāvadvimṛgyate ||
tenādiṣṭaḥ sa gaṇakaḥ purohitasahāyavān
||26||पुरोहितमतेनास्मिन्क्षणे यावद्विमृग्यते ॥
तेनादिष्टः स गणकः पुरोहितसहायवान्
ājahāra samastāni māṃgalyāni dvijottamāḥ ||
atrāṃtare sa rājarṣirdivyasiṃhāsanasthitaḥ
||27||आजहार समस्तानि मांगल्यानि द्विजोत्तमाः ॥
अत्रांतरे स राजर्षिर्दिव्यसिंहासनस्थितः
yātrābhiṣekamāṃgalyaṃ vipraiḥ prāganubhāvitam ||
śrīsūktavahnisūktābhyāṃ sūktenābdaivatena ca
||28||यात्राभिषेकमांगल्यं विप्रैः प्रागनुभावितम् ॥
श्रीसूक्तवह्निसूक्ताभ्यां सूक्तेनाब्दैवतेन च
pāvamānyābdhisūktena pṛthaṅmāṃgalyavarddhakaiḥ ||
tīrthādbhirauṣadhībhiśca sarvagandhaiḥ pṛthakpṛthak
||29||पावमान्याब्धिसूक्तेन पृथङ्मांगल्यवर्द्धकैः ॥
तीर्थाद्भिरौषधीभिश्च सर्वगन्धैः पृथक्पृथक्
abhiṣiktastato rājā cīnāṃśukahṛtāṃbhasā ||
rarāja vapuṣā dīpto nirdhūmaḥ pāvako yathā
||30||अभिषिक्तस्ततो राजा चीनांशुकहृतांभसा ॥
रराज वपुषा दीप्तो निर्धूमः पावको यथा
āmuktaśuklavasanaḥ svācāṃtaḥ sapavitrakaḥ ||
nāṃdīmukhānpitṛgaṇānpūjayitvā yathāvidhi
||31||आमुक्तशुक्लवसनः स्वाचांतः सपवित्रकः ॥
नांदीमुखान्पितृगणान्पूजयित्वा यथाविधि
jayārāṣṭrabhṛto hutvā gaṇahomāṃśca yatnataḥ ||
śaṃkhadhvanisugaṃdhāḍhayaṃ śvetavarṇaṃ vidhūmakam
||32||जयाराष्ट्रभृतो हुत्वा गणहोमांश्च यत्नतः ॥
शंखध्वनिसुगंधाढयं श्वेतवर्णं विधूमकम्
vahniṃ pradakṣiṇaṃ cakre dakṣiṇāvarttagārciṣā ||
sākṣātkāreṇa dadataṃ jayaṃ rājñe jayārthine
||33||वह्निं प्रदक्षिणं चक्रे दक्षिणावर्त्तगार्चिषा ॥
साक्षात्कारेण ददतं जयं राज्ञे जयार्थिने
navagrahamakhāṃte ca grahakuṃbhena sevitaḥ ||
gra hāṇāṃ dauṣṭyanāśāya sausthyasyāpi vivṛddhaye
||34||नवग्रहमखांते च ग्रहकुंभेन सेवितः ॥
ग्र हाणां दौष्ट्यनाशाय सौस्थ्यस्यापि विवृद्धये
jyotiḥśāstroditairmaṃtrairdaivajñavidhicoditaiḥ ||
tato māṃgalyanepathyavidhānamupacakrame
||35||ज्योतिःशास्त्रोदितैर्मंत्रैर्दैवज्ञविधिचोदितैः ॥
ततो मांगल्यनेपथ्यविधानमुपचक्रमे
cīnāṃśukaprāvaraṇe vidhāya kavacaṃ nijam ||
śiroveṣṭanakaṃ śubhraṃ suratnamukuṭojjvalam
||36||चीनांशुकप्रावरणे विधाय कवचं निजम् ॥
शिरोवेष्टनकं शुभ्रं सुरत्नमुकुटोज्ज्वलम्
sāvataṃse śrutiyuge ratnakuṃḍalabhūṣite ||
graiveyakaṃ mahārghaṃ tu hāraṃ taralabhūṣitam
||37||सावतंसे श्रुतियुगे रत्नकुंडलभूषिते ॥
ग्रैवेयकं महार्घं तु हारं तरलभूषितम्
dadhārātha nṛpaśreṣṭhaḥ keyūrāṃgadamudrikāḥ ||
madhyena trivalīsaktaṃ svarṇasūtraṃ trivṛddadhau
||38||दधाराथ नृपश्रेष्ठः केयूरांगदमुद्रिकाः ॥
मध्येन त्रिवलीसक्तं स्वर्णसूत्रं त्रिवृद्दधौ
hiraṇyakiṃkiṇīyukta muktātoraṇamālikam ||
nānāratnaiḥ sughaṭitāṃ dadhārātha sumekhalām
||39||हिरण्यकिंकिणीयुक्त मुक्तातोरणमालिकम् ॥
नानारत्नैः सुघटितां दधाराथ सुमेखलाम्
anarghye pādakaṭake pādayoḥ saṃnyaveśayat ||
sammukhādarśitādarśe dadṛśe svaṃ vibhūṣitam
||40||अनर्घ्ये पादकटके पादयोः संन्यवेशयत् ॥
सम्मुखादर्शितादर्शे ददृशे स्वं विभूषितम्
maṃgalāropaṇārthāya haimapīṭhamupāviśat ||
prāṅmukhaḥ śrīdharaṃ devaṃ saṃsmaranmadhusūdanam
||41||मंगलारोपणार्थाय हैमपीठमुपाविशत् ॥
प्राङ्मुखः श्रीधरं देवं संस्मरन्मधुसूदनम्
magalāyatanaṃ viṣṇuṃ sarvamāṃgalyakāraṇama ||
smaraṇādasya naśyaṃti pātakāni bahūnyapi
||42||मगलायतनं विष्णुं सर्वमांगल्यकारणम ॥
स्मरणादस्य नश्यंति पातकानि बहून्यपि
saumanasyāmatho mālāmārttavīṃ gaṃdhavarṇitām ||
dadhāra prathamaṃ rājā maṃtritāṃ svapurodhasā
||43||सौमनस्यामथो मालामार्त्तवीं गंधवर्णिताम् ॥
दधार प्रथमं राजा मंत्रितां स्वपुरोधसा
mṛdaṃ dīpaṃ phalaṃ dūrvā dadhi gorocanāṃ tataḥ ||
mantrābhimaṃtritānsarvānsiddhārthairabhirakṣitaḥ
||44||मृदं दीपं फलं दूर्वा दधि गोरोचनां ततः ॥
मन्त्राभिमंत्रितान्सर्वान्सिद्धार्थैरभिरक्षितः
ātmānaṃ dadṛśe rājā saurabheye haviṣyatha ||
mukure maṃtrite paścātsvaṃ dṛṣṭvā nṛpakesarī
||45||आत्मानं ददृशे राजा सौरभेये हविष्यथ ॥
मुकुरे मंत्रिते पश्चात्स्वं दृष्ट्वा नृपकेसरी
bahvṛcaiḥ śāṃtighoṣeṇa samudīrṇaśubhāyatiḥ ||
yājuṣkaiḥ pathisūktena vrajanmārge'bhirakṣitaḥ
||46||बह्वृचैः शांतिघोषेण समुदीर्णशुभायतिः ॥
याजुष्कैः पथिसूक्तेन व्रजन्मार्गेऽभिरक्षितः
paurāṇairmaṃgalairvākyaiḥ kṛtavīryadhṛtirnṛpaḥ ||
māgadhaiḥ stutipāṭhena prādurbhūtaparākramaḥ
||47||पौराणैर्मंगलैर्वाक्यैः कृतवीर्यधृतिर्नृपः ॥
मागधैः स्तुतिपाठेन प्रादुर्भूतपराक्रमः
pārijātaharaṃ satyāsahitaṃ garuḍadhvajam ||
dhyāyanhṛtpaṃkaje rājā dakṣiṇaṃ pādamuddadhau
||48||पारिजातहरं सत्यासहितं गरुडध्वजम् ॥
ध्यायन्हृत्पंकजे राजा दक्षिणं पादमुद्दधौ
pradakṣiṇīkṛtya muniṃ nāradaṃ purataḥ sthitam ||
madhyadvāramupāgacchadvetrapāṇibhirāvṛtaḥ
||49||प्रदक्षिणीकृत्य मुनिं नारदं पुरतः स्थितम् ॥
मध्यद्वारमुपागच्छद्वेत्रपाणिभिरावृतः
ādiṣṭapadamārgo'sāvagnihotrapuraḥsaraḥ ||
tatrāpaśyatsthitānviprānātmano dakṣiṇena vai
||50||आदिष्टपदमार्गोऽसावग्निहोत्रपुरःसरः ॥
तत्रापश्यत्स्थितान्विप्रानात्मनो दक्षिणेन वै
māṃgalyasūktaṃ' paṭhataḥ śubhrābhānpāṃḍurāṃśukān ||
lājāḥ sapuṣpā rājāgre kṣipataḥ śaṃsataḥ śubham
||51||मांगल्यसूक्तंऽ पठतः शुभ्राभान्पांडुरांशुकान् ॥
लाजाः सपुष्पा राजाग्रे क्षिपतः शंसतः शुभम्
vāmapārśvasthitā veśyāścāmaravyagrapāṇayaḥ ||
śubhrālaṃkāravasanāḥ smerapadmānanā śubhāḥ
||52||वामपार्श्वस्थिता वेश्याश्चामरव्यग्रपाणयः ॥
शुभ्रालंकारवसनाः स्मेरपद्मानना शुभाः
brāhmaṇānpūjayāmāsa bhaktinamro dvijottamāḥ ||
vastrālaṃkāramālyaiśca sugandhairanulepanaiḥ
||53||ब्राह्मणान्पूजयामास भक्तिनम्रो द्विजोत्तमाः ॥
वस्त्रालंकारमाल्यैश्च सुगन्धैरनुलेपनैः
toṣayāmāsa tānviprānbhagavadbuddhi bhāvitān ||
veśyābhyo māgadhebhyaśca dīnānāthebhya eva ca
||84||तोषयामास तान्विप्रान्भगवद्बुद्धि भावितान् ॥
वेश्याभ्यो मागधेभ्यश्च दीनानाथेभ्य एव च
rājānumatyā sacivo yathārhaṃ pradadau dhanam ||
śvetānpārāvatānhaṃsāñchvetāśvaṃ śvetakuṃjaram
||55||राजानुमत्या सचिवो यथार्हं प्रददौ धनम् ॥
श्वेतान्पारावतान्हंसाञ्छ्वेताश्वं श्वेतकुंजरम्
sacūtapallavaṃ śvetamālāphalavibhūṣitam ||
kadalīkāṃḍasannaddhatoraṇādhaḥ sthitaṃ nṛpaḥ ||
pūrṇakuṃbhaṃ sa paśyanvai maṃgalāni bahūnyapi ||
sitātapatreṇa śiraḥpradeśe vāritātapaḥ
||56||सचूतपल्लवं श्वेतमालाफलविभूषितम् ॥
कदलीकांडसन्नद्धतोरणाधः स्थितं नृपः ॥
पूर्णकुंभं स पश्यन्वै मंगलानि बहून्यपि ॥
सितातपत्रेण शिरःप्रदेशे वारितातपः
yugapatpūryamāṇaistu kaṃbubhiḥ śatasaṃkhyakeḥ ||
saṃmiśritāni śuśrāva vāditrāṇi bahūni saḥ
||57||युगपत्पूर्यमाणैस्तु कंबुभिः शतसंख्यकेः ॥
संमिश्रितानि शुश्राव वादित्राणि बहूनि सः
tathā maṃgalagītāni jayaśabdāṃśca bhūpatiḥ ||
tato viveśa prāsādaṃ nṛsiṃhamavalokitum
||58||तथा मंगलगीतानि जयशब्दांश्च भूपतिः ॥
ततो विवेश प्रासादं नृसिंहमवलोकितुम्
yaṃ smṛtvā jāyate martyaḥ sarvakalyāṇabhājanam ||
dṛṣṭvā sa dūrānnṛhariṃ divyasiṃhāsanasthitam
||59||यं स्मृत्वा जायते मर्त्यः सर्वकल्याणभाजनम् ॥
दृष्ट्वा स दूरान्नृहरिं दिव्यसिंहासनस्थितम्
praṇamya sāṣṭāvayavaṃ santoṣyopaniṣadgirā ||
dakṣapārśvasthitāṃ durgāṃ sarvadurgatimocinīm
||60||प्रणम्य साष्टावयवं सन्तोष्योपनिषद्गिरा ॥
दक्षपार्श्वस्थितां दुर्गां सर्वदुर्गतिमोचिनीम्
vavaṃde caraṇābhyāśe paśyatīṃ kṛpayā nṛpaḥ ||
tataḥ purodhā devāṃgādavaropya śubhā srajam
||61||ववंदे चरणाभ्याशे पश्यतीं कृपया नृपः ॥
ततः पुरोधा देवांगादवरोप्य शुभा स्रजम्
āsañjayāmāma gale sugaṃdhenānvalepayat ||
nīrājayāmāsa rājñaḥ śiraścāveṣṭayanmudā
||52||आसञ्जयामाम गले सुगंधेनान्वलेपयत् ॥
नीराजयामास राज्ञः शिरश्चावेष्टयन्मुदा
punaḥ pradakṣiṇīkṛtya tau devau nṛpasattamaḥ ||
śibikāyāṃ samāropya pratasthe ca puraskṛtau
||63||पुनः प्रदक्षिणीकृत्य तौ देवौ नृपसत्तमः ॥
शिबिकायां समारोप्य प्रतस्थे च पुरस्कृतौ
prādurbhūya bahirdvāre rathaṃ dṛṣṭvā susajjitam ||
turaṃgamairvātajavairdaśabhiḥ parayojitam
||64||प्रादुर्भूय बहिर्द्वारे रथं दृष्ट्वा सुसज्जितम् ॥
तुरंगमैर्वातजवैर्दशभिः परयोजितम्
pradakṣiṇīkṛtya nṛpo nāradena samāviśat ||
ḍhakkāmṛdaṃganiḥsāṇabherīpaṇava gomukhāḥ
||65||प्रदक्षिणीकृत्य नृपो नारदेन समाविशत् ॥
ढक्कामृदंगनिःसाणभेरीपणव गोमुखाः
madhurīcarcarīśaṃkhā avādyaṃta sahasraśaḥ ||
syandanāḥ koṭiśastatra nṛpāṇāmanujīvinām
||66||मधुरीचर्चरीशंखा अवाद्यंत सहस्रशः ॥
स्यन्दनाः कोटिशस्तत्र नृपाणामनुजीविनाम्
cakāśire śreṇikṛtā indradyumnarathābhitaḥ ||
nānāpraharaṇopetāḥ patākābhiralaṃkṛtāḥ
||67||चकाशिरे श्रेणिकृता इन्द्रद्युम्नरथाभितः ॥
नानाप्रहरणोपेताः पताकाभिरलंकृताः
dhvajocchritāḥ svarṇaraupyaiḥ kiṃkiṇījāladarpaṇaiḥ ||
yantrairnānāvidhairyuktā gaṃbhīra snigdhaniḥsvanāḥ
||68||ध्वजोच्छ्रिताः स्वर्णरौप्यैः किंकिणीजालदर्पणैः ॥
यन्त्रैर्नानाविधैर्युक्ता गंभीर स्निग्धनिःस्वनाः
padātīnāṃ kuñjarāṇāṃ hayānāṃ vātaraṃhasām ||
pattisaṃsphoṭanairhastibṛṃhitairhayaheṣitaiḥ
||69||पदातीनां कुञ्जराणां हयानां वातरंहसाम् ॥
पत्तिसंस्फोटनैर्हस्तिबृंहितैर्हयहेषितैः
bahulai rathanirghoṣairmiśritā vādyaniḥsvanāḥ ||
yugāṃtārṇavanisvānatulyāḥ śuśruvire janaiḥ
||70||बहुलै रथनिर्घोषैर्मिश्रिता वाद्यनिःस्वनाः ॥
युगांतार्णवनिस्वानतुल्याः शुश्रुविरे जनैः
tasminkṣaṇe paurajanāḥ svasvasaṃbhārasajjitāḥ ||
aśvakai rāsabhairuṣṭrairvāhakaiḥ pratitasthire
||71||तस्मिन्क्षणे पौरजनाः स्वस्वसंभारसज्जिताः ॥
अश्वकै रासभैरुष्ट्रैर्वाहकैः प्रतितस्थिरे
āṃdolikāśca palyaṃkāḥ koṭiśaśca turaṃgakāḥ ||
śreṇībhūtāśca dṛśyaṃte rāṣṭraprasthānasaṃkule
||72||आंदोलिकाश्च पल्यंकाः कोटिशश्च तुरंगकाः ॥
श्रेणीभूताश्च दृश्यंते राष्ट्रप्रस्थानसंकुले
rājāvarodhāḥ śataśo vṛtā varṣavaraistataḥ ||
nānāyānasamārūḍhāḥ pālitāścādhikāribhiḥ
||73||राजावरोधाः शतशो वृता वर्षवरैस्ततः ॥
नानायानसमारूढाः पालिताश्चाधिकारिभिः
mahāsainyaiśca saṃruddhā rājāgārādviniryayuḥ ||
yajvānaścāgnihotrāṇi śamyārūḍhāni vṛndaśaḥ
||74||महासैन्यैश्च संरुद्धा राजागाराद्विनिर्ययुः ॥
यज्वानश्चाग्निहोत्राणि शम्यारूढानि वृन्दशः
śakaṭeṣu samāropya sapatnīkāḥ pratasthire ||
tathā pustakabhārāṃśca devatārcākaraṃḍakān
||75||शकटेषु समारोप्य सपत्नीकाः प्रतस्थिरे ॥
तथा पुस्तकभारांश्च देवतार्चाकरंडकान्
idhmabarhikuśānpātrīḥ saṃbhārānhomasaṃbhṛtān ||
vāhayāmāsuranyaiśca śakaṭāvāhakadvijaiḥ
||76||इध्मबर्हिकुशान्पात्रीः संभारान्होमसंभृतान् ॥
वाहयामासुरन्यैश्च शकटावाहकद्विजैः
sāmantāmātyabhṛtyāśca purodhā ṛtvijaśca ye ||
rājñaḥ prakṛtada(?)sāśca upacāraniyoginaḥ
||77||सामन्तामात्यभृत्याश्च पुरोधा ऋत्विजश्च ये ॥
राज्ञः प्रकृतद(?)साश्च उपचारनियोगिनः
sarvopacārasaṃbhārānāsate'nye prayāyinaḥ ||
koṣāgāraniyuktāśca koṣajātamaśeṣataḥ
||78||सर्वोपचारसंभारानासतेऽन्ये प्रयायिनः ॥
कोषागारनियुक्ताश्च कोषजातमशेषतः
samādāya yayustūrṇaṃ rājño'vasarasevakāḥ ||
mālākārādayaḥ sarve paṇyajīvādayastathā
||79||समादाय ययुस्तूर्णं राज्ञोऽवसरसेवकाः ॥
मालाकारादयः सर्वे पण्यजीवादयस्तथा
svaṃ svaṃ paṇyaṃ samādāya yayū rājaniyoginaḥ ||
śreṣṭhaśreṇyādayaḥ sarve purakharvaṭavāsibhiḥ
||80||स्वं स्वं पण्यं समादाय ययू राजनियोगिनः ॥
श्रेष्ठश्रेण्यादयः सर्वे पुरखर्वटवासिभिः
samaṃ viniryayuḥ svasvavyavahāravilāsakāḥ ||
indradyumnasya nṛpateryātrāsamayavāditān
||81||समं विनिर्ययुः स्वस्वव्यवहारविलासकाः ॥
इन्द्रद्युम्नस्य नृपतेर्यात्रासमयवादितान्
bherīmṛdaṃgapaṭahānvyaśnuvānāndigaṃtaram ||
śrutvā janapadāvāsijanāḥ sarve sasaṃbhramāḥ
||82||भेरीमृदंगपटहान्व्यश्नुवानान्दिगंतरम् ॥
श्रुत्वा जनपदावासिजनाः सर्वे ससंभ्रमाः
rājājñāṃ mūrdhni saṃmānya nirgatā nīlaparvatam ||
yasya yaśca ṛjuḥ paṃthāḥ sa ca tenaiva jagmivān
||83||राजाज्ञां मूर्ध्नि संमान्य निर्गता नीलपर्वतम् ॥
यस्य यश्च ऋजुः पंथाः स च तेनैव जग्मिवान्
na rājamārgaṃ prajavādvyamṛgyaṃta nṛpājñayā ||
nīlādriprāptimārgeṇa durgameṇāpi te yayuḥ
||84||न राजमार्गं प्रजवाद्व्यमृग्यंत नृपाज्ञया ॥
नीलाद्रिप्राप्तिमार्गेण दुर्गमेणापि ते ययुः
indradyumno'pi rājendraḥ samastapuravāsibhiḥ ||
caturaṃgānīkinībhiḥ saharṣābhiśca veṣṭitaḥ
||85||इन्द्रद्युम्नोऽपि राजेन्द्रः समस्तपुरवासिभिः ॥
चतुरंगानीकिनीभिः सहर्षाभिश्च वेष्टितः
śreṇībhūtakṣitipatisyandanāvalimadhyage ||
rathe rarāja rājarṣiḥ śakratulya paricchadaḥ
||86||श्रेणीभूतक्षितिपतिस्यन्दनावलिमध्यगे ॥
रथे रराज राजर्षिः शक्रतुल्य परिच्छदः
purastrīmaṅgalācāragītalājaprasūnakaiḥ ||
maṅgalācāraśobhābhiḥ prasannaśubhacetanaḥ
||87||पुरस्त्रीमङ्गलाचारगीतलाजप्रसूनकैः ॥
मङ्गलाचारशोभाभिः प्रसन्नशुभचेतनः
vātaraṃhairhayairyuktarathena prayayau mudā ||
anukūlānilaprodyadghanacchāyasuśītale
||88||वातरंहैर्हयैर्युक्तरथेन प्रययौ मुदा ॥
अनुकूलानिलप्रोद्यद्घनच्छायसुशीतले
nīrajaske mahīpṛṣṭhe samīkṛtacatuṣpathe ||
deśādhvanīnaiḥ puruṣaiḥ kānanāṃtaravedibhiḥ
||89||नीरजस्के महीपृष्ठे समीकृतचतुष्पथे ॥
देशाध्वनीनैः पुरुषैः काननांतरवेदिभिः
ādiṣṭavartmā nṛpatirmārgasyobhayapārśvagān ||
deśānaraṇyāni muhuḥpaśyannānandalocanaḥ
||90||आदिष्टवर्त्मा नृपतिर्मार्गस्योभयपार्श्वगान् ॥
देशानरण्यानि मुहुःपश्यन्नानन्दलोचनः
sīmāmutkaladeśasya vibhajaṃtīṃ vanāṃtare ||
mārgasthāṃ carcikāṃ prāpa carcitāṃ muṃḍamālayā
||91||सीमामुत्कलदेशस्य विभजंतीं वनांतरे ॥
मार्गस्थां चर्चिकां प्राप चर्चितां मुंडमालया
avatīrya rathādrājā vinato nāradājñayā ||
sāṣṭāṃgapātaṃ tāṃ natvā tuṣṭāvānaṃdacetanaḥ
||92||अवतीर्य रथाद्राजा विनतो नारदाज्ञया ॥
साष्टांगपातं तां नत्वा तुष्टावानंदचेतनः
indradyumna uvāca
namaste tridaśeśāni sarvāpadvinivāriṇi ||
brahmaviṣṇuśivādyābhiḥ kalpanābhirudīrite
||93||नमस्ते त्रिदशेशानि सर्वापद्विनिवारिणि ॥
ब्रह्मविष्णुशिवाद्याभिः कल्पनाभिरुदीरिते
kāraṇaṃ jagatāmādye prasīda parameśvari ||
tvayā vinā jagannaitatkṣaṇamutsahate śive
||94||कारणं जगतामाद्ये प्रसीद परमेश्वरि ॥
त्वया विना जगन्नैतत्क्षणमुत्सहते शिवे
siddhayaḥ sarvakāryāṇāṃ maṃgalāni ca śāśvate ||
tvatpādārādhanaphalaṃ martyaloke hi nānyathā
||95||सिद्धयः सर्वकार्याणां मंगलानि च शाश्वते ॥
त्वत्पादाराधनफलं मर्त्यलोके हि नान्यथा
carācarapaterviṣṇoḥ śaktistvaṃ parameśvari ||
yayā sṛjatyavati ca jagatsaṃharate vibhuḥ
||96||चराचरपतेर्विष्णोः शक्तिस्त्वं परमेश्वरि ॥
यया सृजत्यवति च जगत्संहरते विभुः
carācaraguruṃ devaṃ nīlācalanivāsinam ||
anugṛhṇīṣva māṃ devi yathā paśye svacakṣuṣā
||97||चराचरगुरुं देवं नीलाचलनिवासिनम् ॥
अनुगृह्णीष्व मां देवि यथा पश्ये स्वचक्षुषा
jaiminiruvāca
nāradasyopadeśena stutvā devīṃ narādhipaḥ ||
āruroha rathaṃ tūrṇaṃ vivasvānudayaṃ yathā
||98||नारदस्योपदेशेन स्तुत्वा देवीं नराधिपः ॥
आरुरोह रथं तूर्णं विवस्वानुदयं यथा
tataḥ pratasthe tarasā sa rājā śrāṃtavāhanaḥ ||
citrotpalamahānadyāstīre viralakānane
||99||ततः प्रतस्थे तरसा स राजा श्रांतवाहनः ॥
चित्रोत्पलमहानद्यास्तीरे विरलकानने
dhātukandaravikhyāte nyaveśayadanīkinīm ||
aparāhṇakriyāṃ kartuṃ yāvadāhnikamādṛtaḥ ||
jalāvataraṇe nadyāṃ viveśa svapurodhasā ||
pūrvaṃ saṃśodhite prājñairviṣakaṇṭakavarjite
||1||धातुकन्दरविख्याते न्यवेशयदनीकिनीम् ॥
अपराह्णक्रियां कर्तुं यावदाह्निकमादृतः ॥
जलावतरणे नद्यां विवेश स्वपुरोधसा ॥
पूर्वं संशोधिते प्राज्ञैर्विषकण्टकवर्जिते
snātvā saṃtarpya devāṃśca pitṝnatha viśāṃpatiḥ ||
saṃpūjya vidhivadviṣṇuṃ nṛpatīnprakṛtīstataḥ
||2||स्नात्वा संतर्प्य देवांश्च पितॄनथ विशांपतिः ॥
संपूज्य विधिवद्विष्णुं नृपतीन्प्रकृतीस्ततः
saṃmānayāmāsa nṛpaḥ saṃniveśāsanādibhiḥ ||
nāradena saha śrīmānpraviśyāṃtaḥpuraṃ tataḥ
||3||संमानयामास नृपः संनिवेशासनादिभिः ॥
नारदेन सह श्रीमान्प्रविश्यांतःपुरं ततः
sudhārasāni bhojyāni bubhuje prītamānasaḥ ||
paścimādriṃ tato yāte vivasvati viśāṃpatiḥ
||4||सुधारसानि भोज्यानि बुभुजे प्रीतमानसः ॥
पश्चिमाद्रिं ततो याते विवस्वति विशांपतिः
sāyaṃ vidhiṃ samāpyāśu śītabhānau samudyate ||
anujīviviśāṃ nāthaḥ sabhāmadhya upāviśat
||5||सायं विधिं समाप्याशु शीतभानौ समुद्यते ॥
अनुजीविविशां नाथः सभामध्य उपाविशत्
tatra tasminnarapatirbabhau sātrājyalakṣaṇaḥ ||
saṃpūrṇamaṃḍalaścandro jyotiṣāmiva śāradaḥ
||6||तत्र तस्मिन्नरपतिर्बभौ सात्राज्यलक्षणः ॥
संपूर्णमंडलश्चन्द्रो ज्योतिषामिव शारदः
kavayaḥ kavayāṃcakuḥ kīrtiṃ tasya sudhāmalām ||
jagurgāthāṃ sugrathitāṃ gāyakāḥ kalasusvarāḥ
||7||कवयः कवयांचकुः कीर्तिं तस्य सुधामलाम् ॥
जगुर्गाथां सुग्रथितां गायकाः कलसुस्वराः
rūpayauvanalāvaṇyagarvitā gaṇikāstataḥ ||
layatānāṃgahāraiśca suśuddhairnanṛtuḥ puraḥ
||8||रूपयौवनलावण्यगर्विता गणिकास्ततः ॥
लयतानांगहारैश्च सुशुद्धैर्ननृतुः पुरः
māgadhāstuṣṭuvuścainaṃ lokottaraśubhākṛtim ||
gadyapadyaprabandhādyaiścitraiḥ padakadambakaiḥ
||9||मागधास्तुष्टुवुश्चैनं लोकोत्तरशुभाकृतिम् ॥
गद्यपद्यप्रबन्धाद्यैश्चित्रैः पदकदम्बकैः
tataḥ sa rājā prānarca vaiṣṇavāgryānsabhāsadaḥ ||
susaṃmatairgaṃdhamālyatāṃbūlairatiśobhanaiḥ
||110||ततः स राजा प्रानर्च वैष्णवाग्र्यान्सभासदः ॥
सुसंमतैर्गंधमाल्यतांबूलैरतिशोभनैः
nṛpāṃśca śataśastatra sukhāsīnānnṛpājñayā ||
saṃbhāvayāmāsa yathāyogyaṃ nṛpatibhājanaiḥ
||11||नृपांश्च शतशस्तत्र सुखासीनान्नृपाज्ञया ॥
संभावयामास यथायोग्यं नृपतिभाजनैः
athāpṛcchanmunivaraṃ nāradaṃ bhagavatpriyam ||
siṃhāsanārhe svāsīnaṃ bahumānapuraḥsaram ||
bhagavaccaritaṃ śrotuṃ sarvapāpāpanodanam
||12||अथापृच्छन्मुनिवरं नारदं भगवत्प्रियम् ॥
सिंहासनार्हे स्वासीनं बहुमानपुरःसरम् ॥
भगवच्चरितं श्रोतुं सर्वपापापनोदनम्
indradyumna uvāca
bhagavanvedavedāṃganidhāna bhagavatpriya ||
tvameva caritaṃ viṣṇorjānāsi jñānacakṣuṣā
||13||भगवन्वेदवेदांगनिधान भगवत्प्रिय ॥
त्वमेव चरितं विष्णोर्जानासि ज्ञानचक्षुषा
hareścāritrasudhayā dṛḍhapaṃkamalīmasam ||
kṣālayāṃtarmama mune yadyanukrośako mayi
||14||हरेश्चारित्रसुधया दृढपंकमलीमसम् ॥
क्षालयांतर्मम मुने यद्यनुक्रोशको मयि
itthamālāpasaṃmiśre munirājñoḥ kathāṃtare ||
praviveśa nṛpaṃ dvāḥstha utkaleśaprasevakaḥ
||15||इत्थमालापसंमिश्रे मुनिराज्ञोः कथांतरे ॥
प्रविवेश नृपं द्वाःस्थ उत्कलेशप्रसेवकः
uvāca devadvārāṃte tiṣṭhatyutkalabhūmipaḥ ||
sopāyano devapādapadmaṃ draṣṭuṃ samaulikaḥ
||16||उवाच देवद्वारांते तिष्ठत्युत्कलभूमिपः ॥
सोपायनो देवपादपद्मं द्रष्टुं समौलिकः
vijñāpitaḥ sa rājarṣi dvāsthenaivaṃ sasaṃbhramaḥ ||
uvāca taṃ hi bho viprāḥ śrutvā taddeśamaṇḍanam
||17||विज्ञापितः स राजर्षि द्वास्थेनैवं ससंभ्रमः ॥
उवाच तं हि भो विप्राः श्रुत्वा तद्देशमण्डनम्
kṣetraṃ śrīpuruṣeśasya tadvārttākarṇanotsukaḥ ||
praveśayāvilaṃbaṃ taṃ śrīmadoḍhramahīpatim
||18||क्षेत्रं श्रीपुरुषेशस्य तद्वार्त्ताकर्णनोत्सुकः ॥
प्रवेशयाविलंबं तं श्रीमदोढ्रमहीपतिम्
sa hi nīlagirau viṣṇuṃ samārādhya sunirmalaḥ ||
yasya saṃdarśanātsarve bhaviṣyāmo hatāṃhasaḥ
||19||स हि नीलगिरौ विष्णुं समाराध्य सुनिर्मलः ॥
यस्य संदर्शनात्सर्वे भविष्यामो हतांहसः
śrutvā tadvacanaṃ sadyo dvārapālo mahīpatim ||
praveśayāmāsa sabhāmiṃdradyumnasya bhūpateḥ
||120||श्रुत्वा तद्वचनं सद्यो द्वारपालो महीपतिम् ॥
प्रवेशयामास सभामिंद्रद्युम्नस्य भूपतेः
viveśoḍhrapatistūrṇaṃ sacivaivairṣṇavaiḥ saha ||
nanāmāṃghriyugaṃ vandyamindradyumnasya sādaram
||21||विवेशोढ्रपतिस्तूर्णं सचिवैवैर्ष्णवैः सह ॥
ननामांघ्रियुगं वन्द्यमिन्द्रद्युम्नस्य सादरम्
yugaṃ vandyamindradyumnasya sādaram
||21||युगं वन्द्यमिन्द्रद्युम्नस्य सादरम्
tamutthāpya ca rājeṃdraḥ puraskṛtya sa vaiṣṇavam ||
svāsanāṃte niveśyātha proce sapraśrayaṃ vacaḥ
||22||तमुत्थाप्य च राजेंद्रः पुरस्कृत्य स वैष्णवम् ॥
स्वासनांते निवेश्याथ प्रोचे सप्रश्रयं वचः
rājansarvatra kuśalī bhavānoḍhrapate kila ||
api devo vijayate nīlādriśikharālayaḥ
||23||राजन्सर्वत्र कुशली भवानोढ्रपते किल ॥
अपि देवो विजयते नीलाद्रिशिखरालयः
kaccitte nirmalā buddhirbhagavatpādapadmayoḥ ||
upaiti samacittasya sarvabhūteṣu te harau
||24||कच्चित्ते निर्मला बुद्धिर्भगवत्पादपद्मयोः ॥
उपैति समचित्तस्य सर्वभूतेषु ते हरौ
oḍhrādhīśastadā tasya vacaḥ śrutvā kṛtāṃjaliḥ ||
uvāca praśritaṃ vākyaṃ harṣavismayacaṃcukaḥ
||25||ओढ्राधीशस्तदा तस्य वचः श्रुत्वा कृतांजलिः ॥
उवाच प्रश्रितं वाक्यं हर्षविस्मयचंचुकः
svāminsarvatra kuśalaṃ tvatpādānugrahānmama ||
sūrye tapatyaṃdhakāraḥ kathaṃ vā prabhaviṣyati
||26||स्वामिन्सर्वत्र कुशलं त्वत्पादानुग्रहान्मम ॥
सूर्ये तपत्यंधकारः कथं वा प्रभविष्यति
nisargaguṇasaṃsargavaśīkṛtamahībhujā ||
tvayā sanāthā pṛthivī jiṣṇunevāmarāvatī
||27||निसर्गगुणसंसर्गवशीकृतमहीभुजा ॥
त्वया सनाथा पृथिवी जिष्णुनेवामरावती
sadā dharmaścatuṣpādastvayi śāsati medinīm ||
niṣedhācaraṇa rājankevalaṃ śrūyate śrutau
||28||सदा धर्मश्चतुष्पादस्त्वयि शासति मेदिनीम् ॥
निषेधाचरण राजन्केवलं श्रूयते श्रुतौ
rājanītiṣu ye rājñāṃ guṇāḥ samuditāstvayi ||
ta ekaikaṃ kṣitibhujāṃ gatā dārṣṭāṃtikaṃ vibho
||29||राजनीतिषु ये राज्ञां गुणाः समुदितास्त्वयि ॥
त एकैकं क्षितिभुजां गता दार्ष्टांतिकं विभो
etāvadapi sāmrājyaṃ durlabhaṃ te nṛpottama ||
aṣṭādaśadvīpavatī kṣitirekagṛhopamā
||130||एतावदपि साम्राज्यं दुर्लभं ते नृपोत्तम ॥
अष्टादशद्वीपवती क्षितिरेकगृहोपमा
yadi tvāṃ nāsṛjadbrahmā vatsalaṃ sarvajaṃtuṣu ||
kathaṃ śokavihīnāḥ syurmṛteṣvātmajabaṃdhuṣu
||31||यदि त्वां नासृजद्ब्रह्मा वत्सलं सर्वजंतुषु ॥
कथं शोकविहीनाः स्युर्मृतेष्वात्मजबंधुषु
sādhāraṇā nṛpatayo viṣṇoraṃśā iti śrutiḥ ||
bhavānsākṣāttu bhagavānko'nya īdṛgguṇākaraḥ
||32||साधारणा नृपतयो विष्णोरंशा इति श्रुतिः ॥
भवान्साक्षात्तु भगवान्कोऽन्य ईदृग्गुणाकरः
dakṣiṇodadhi tīre'sti nīlādriḥ kānanāvṛtaḥ ||
na tatra lokasaṃcārastatrāste sā'pi devatā
||33||दक्षिणोदधि तीरेऽस्ति नीलाद्रिः काननावृतः ॥
न तत्र लोकसंचारस्तत्रास्ते साऽपि देवता
vātyayā vālukākīrṇaḥ sāṃprataṃ śrūyate tu saḥ ||
tadvaśānmama rājye'pi durbhikṣamarakādikam
||34||वात्यया वालुकाकीर्णः सांप्रतं श्रूयते तु सः ॥
तद्वशान्मम राज्येऽपि दुर्भिक्षमरकादिकम्
tvayyāgate tu sarvasminkuśalaṃ me bhaviṣyati ||
ityuktavaṃtaṃ nṛpatirutkaleśaṃ dvijottamāḥ
||35||त्वय्यागते तु सर्वस्मिन्कुशलं मे भविष्यति ॥
इत्युक्तवंतं नृपतिरुत्कलेशं द्विजोत्तमाः
visarjayāmāsa tadā saṃniveśāya mānayan ||
nāradaṃ prekṣya nirviṇṇaḥ kimetaditi bho mune
||36||विसर्जयामास तदा संनिवेशाय मानयन् ॥
नारदं प्रेक्ष्य निर्विण्णः किमेतदिति भो मुने
yadarthaṃ me śramastaṃ ca viphalaṃ hi vitarkaye ||
ityuktavaṃtaṃ taṃ prāha nāradastu trikālavit
||37||यदर्थं मे श्रमस्तं च विफलं हि वितर्कये ॥
इत्युक्तवंतं तं प्राह नारदस्तु त्रिकालवित्
na kāryo vismayaste'tra bhāgyavānvaiṣṇavottamaḥ ||
vaiṣṇavānāṃ na vāṃchā hi viphalā jāyate kvacit
||38||न कार्यो विस्मयस्तेऽत्र भाग्यवान्वैष्णवोत्तमः ॥
वैष्णवानां न वांछा हि विफला जायते क्वचित्
avaśyaṃ prekṣase rājanbibhrataṃ pārthivaṃ vapuḥ ||
kāraṇaṃ jagatāmādiṃ nārāyaṇamanāmayam
||39||अवश्यं प्रेक्षसे राजन्बिभ्रतं पार्थिवं वपुः ॥
कारणं जगतामादिं नारायणमनामयम्
tvadanugrahahetorvai kṣitāvavatariṣyati ||
jagaccarācaraṃ sarvaṃ viṣṇorvaśamupāgatam
||140||त्वदनुग्रहहेतोर्वै क्षिताववतरिष्यति ॥
जगच्चराचरं सर्वं विष्णोर्वशमुपागतम्
na kasyāpi vaśe so'pi paramātmā sanātanaḥ ||
kevalaṃ bhaktivaśago bhagavānbhaktavatsalaḥ
||41||न कस्यापि वशे सोऽपि परमात्मा सनातनः ॥
केवलं भक्तिवशगो भगवान्भक्तवत्सलः
brahmādikīṭaparyaṃtaṃ suguptaṃ yasya māyayā ||
sa kathaṃ parataṃtraḥ syādṛte bhaktajanānnṛpa
||42||ब्रह्मादिकीटपर्यंतं सुगुप्तं यस्य मायया ॥
स कथं परतंत्रः स्यादृते भक्तजनान्नृप
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ mūlaṃ bhaktirmuradviṣaḥ ||
saiva tadgrahaṇopāyastāmṛte nāsti kiṃcana
||43||धर्मार्थकाममोक्षाणां मूलं भक्तिर्मुरद्विषः ॥
सैव तद्ग्रहणोपायस्तामृते नास्ति किंचन
eka eva yadā viṣṇurbahudhā svasya māyayā ||
tamṛte paramātmānaṃ sukhaheturna vidyate
||44||एक एव यदा विष्णुर्बहुधा स्वस्य मायया ॥
तमृते परमात्मानं सुखहेतुर्न विद्यते
ye'pyanye śivadurgādyāstaistaiḥ karmabhirāvṛtāḥ ||
yacchaṃti pūjitāḥ kāmaṃ te'pi viṣṇuparāyaṇāḥ
||45||येऽप्यन्ये शिवदुर्गाद्यास्तैस्तैः कर्मभिरावृताः ॥
यच्छंति पूजिताः कामं तेऽपि विष्णुपरायणाः
antaryāmī sa bhagavāndevānāmapi hṛtsthitaḥ ||
yāvatphalaṃ prerayati tāvadeva dadatyamī
||46||अन्तर्यामी स भगवान्देवानामपि हृत्स्थितः ॥
यावत्फलं प्रेरयति तावदेव ददत्यमी
vaiṣṇavastvaṃ ca rājeṃdra padmayoneśca paṃcamaḥ ||
aṣṭādaśānāṃ vidyānāṃ pārago vṛttasaṃsthitaḥ
||47||वैष्णवस्त्वं च राजेंद्र पद्मयोनेश्च पंचमः ॥
अष्टादशानां विद्यानां पारगो वृत्तसंस्थितः
nyāyena rakṣitā pṛthvīṃ viśeṣādbrāhmaṇārcakaḥ ||
avaśyaṃ drakṣyasi kṣetre vaikuṇṭhaṃ carmacakṣuṣā
||48||न्यायेन रक्षिता पृथ्वीं विशेषाद्ब्राह्मणार्चकः ॥
अवश्यं द्रक्ष्यसि क्षेत्रे वैकुण्ठं चर्मचक्षुषा
pitāmaho'pyatra kārye bhavato māṃ niyuktavān ||
sarvaṃ te kathayiṣyāmi prāpte kṣetrottame nṛpa
||49||पितामहोऽप्यत्र कार्ये भवतो मां नियुक्तवान् ॥
सर्वं ते कथयिष्यामि प्राप्ते क्षेत्रोत्तमे नृप
sāṃprataṃ rātriśeṣo hi tṛtīyaṃ yāmamṛcchati ||
svāntānniveśānnirgaṃtuṃ rājña ājñāpayādhunā
||150||सांप्रतं रात्रिशेषो हि तृतीयं याममृच्छति ॥
स्वान्तान्निवेशान्निर्गंतुं राज्ञ आज्ञापयाधुना
tvamapyaṃtargṛhaṃ yāhi nidrāyā vaśamāgataḥ
||151||त्वमप्यंतर्गृहं याहि निद्राया वशमागतः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye jaiminiṛṣi saṃvāda ekādaśo'dhyāyaḥ || 11 ||