oḍhradeśavarṇanam
munaya ūcuḥ
kasmindeśe dvijaśreṣṭha tatkṣetraṃ puruṣottamam ||
yatra nārāyaṇaḥ sākṣāddārurūpī prakāśate
||1||कस्मिन्देशे द्विजश्रेष्ठ तत्क्षेत्रं पुरुषोत्तमम् ॥
यत्र नारायणः साक्षाद्दारुरूपी प्रकाशते
jaimini ruvāca
utkalonāma deśo'sti khyātaḥ paramapāvanaḥ ||
yatra tīrthānyanekāni puṇyānyāyatanāni ca
||2||उत्कलोनाम देशोऽस्ति ख्यातः परमपावनः ॥
यत्र तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च
dakṣiṇasyodadhestīre sa tu deśaḥ pratiṣṭhitaḥ ||
yatra sthitā vai puruṣāḥ sadācāranidarśanāḥ
||3||दक्षिणस्योदधेस्तीरे स तु देशः प्रतिष्ठितः ॥
यत्र स्थिता वै पुरुषाः सदाचारनिदर्शनाः
vṛttādhyayanasaṃpannā yajvāno yatra bhūsurāḥ ||
sṛṣṭyādau kratavo vedā vedaśāstrapravartakāḥ
||4||वृत्ताध्ययनसंपन्ना यज्वानो यत्र भूसुराः ॥
सृष्ट्यादौ क्रतवो वेदा वेदशास्त्रप्रवर्तकाः
aṣṭādaśānāṃ vidyānāṃ nidhānaṃ saṃprakīrtitam ||
gṛhe gṛhe nivasati lakṣmīrnārāyaṇājñayā
||5||अष्टादशानां विद्यानां निधानं संप्रकीर्तितम् ॥
गृहे गृहे निवसति लक्ष्मीर्नारायणाज्ञया
lajjāśīlā vinītāśca ādhivyādhivivarjitāḥ ||
pitṛmātṛratāḥ satyavādino vaiṣṇavā janāḥ
||6||लज्जाशीला विनीताश्च आधिव्याधिविवर्जिताः ॥
पितृमातृरताः सत्यवादिनो वैष्णवा जनाः
na cātrāvaiṣṇavaḥ kaścinnāstiko vāpi vartate ||
sarve parahitāstatra na lubdhā na śaṭhāḥ khalāḥ
||7||न चात्रावैष्णवः कश्चिन्नास्तिको वापि वर्तते ॥
सर्वे परहितास्तत्र न लुब्धा न शठाः खलाः
dīrghāyuṣastatra janāḥ striyaśca patidevatāḥ ||
suśīlā dharmaśīlāśca trapācāritrabhūṣitāḥ
||8||दीर्घायुषस्तत्र जनाः स्त्रियश्च पतिदेवताः ॥
सुशीला धर्मशीलाश्च त्रपाचारित्रभूषिताः
rūpayauvanagarvāḍhyāḥ sarvālaṃkārabhūṣitāḥ ||
kulaśīlavayovṛttānurūpācāracaṃcavaḥ
||9||रूपयौवनगर्वाढ्याः सर्वालंकारभूषिताः ॥
कुलशीलवयोवृत्तानुरूपाचारचंचवः
svakarmaniratāstatra prajārakṣaṇadīkṣitāḥ ||
kṣatriyā dānaśauṃḍāśca śastraśāstraviśāradāḥ
||10||स्वकर्मनिरतास्तत्र प्रजारक्षणदीक्षिताः ॥
क्षत्रिया दानशौंडाश्च शस्त्रशास्त्रविशारदाः
yajaṃte kratubhiḥ sarve satataṃ bhūridakṣiṇaiḥ ||
dīpyaṃte cittayo yeṣāṃ yūpāḥ kāṃcanabhūṣitāḥ
||11||यजंते क्रतुभिः सर्वे सततं भूरिदक्षिणैः ॥
दीप्यंते चित्तयो येषां यूपाः कांचनभूषिताः
yeṣāṃ gṛheṣvatithayaḥ kāmanādhikapūjitāḥ ||
vaiśyāśca kṛṣi vāṇijyagorakṣāvṛttisaṃsthitāḥ
||12||येषां गृहेष्वतिथयः कामनाधिकपूजिताः ॥
वैश्याश्च कृषि वाणिज्यगोरक्षावृत्तिसंस्थिताः
devāngurūndvijānbhaktyā prīṇayaṃti dhanairapi ||
ekasya dvāri yāto'rthī na gacchedanyaveśmani
||13||देवान्गुरून्द्विजान्भक्त्या प्रीणयंति धनैरपि ॥
एकस्य द्वारि यातोऽर्थी न गच्छेदन्यवेश्मनि
gītakāvyakalāśilpakuśalāḥ priyavādinaḥ ||
śūdrāśca dhārmikāstatra snānadānakriyāratāḥ
||14||गीतकाव्यकलाशिल्पकुशलाः प्रियवादिनः ॥
शूद्राश्च धार्मिकास्तत्र स्नानदानक्रियारताः
karmaṇā manasā vācā dhanaiśca dvijasevakāḥ ||
ye'nye saṃkarajātāste svesve dharme pratiṣṭhitāḥ
||15||कर्मणा मनसा वाचा धनैश्च द्विजसेवकाः ॥
येऽन्ये संकरजातास्ते स्वेस्वे धर्मे प्रतिष्ठिताः
na viparyaṃti ṛtavo nākāle varṣate ghanaḥ ||
na sasyahānirna marutkṣunna pīḍayati prajāḥ
||16||न विपर्यंति ऋतवो नाकाले वर्षते घनः ॥
न सस्यहानिर्न मरुत्क्षुन्न पीडयति प्रजाः
durbhikṣamarake nātra rāṣṭrabhaṃgaḥ prajāyate ||
nālabhyaṃ tatra vastvasti yatkiṃcitpṛthivīgatam
||17||दुर्भिक्षमरके नात्र राष्ट्रभंगः प्रजायते ॥
नालभ्यं तत्र वस्त्वस्ति यत्किंचित्पृथिवीगतम्
evaṃ sarvaguṇairyukto nānādrumalatākulaḥ ||
arjunāśokapunnāga tālahiṃtālaśālakaiḥ
||18||एवं सर्वगुणैर्युक्तो नानाद्रुमलताकुलः ॥
अर्जुनाशोकपुन्नाग तालहिंतालशालकैः
prācīnāmalakairlodhrairbakulairnāgakeśaraiḥ ||
nārikelaiḥ priyālaiśca saralairdevadārubhiḥ
||19||प्राचीनामलकैर्लोध्रैर्बकुलैर्नागकेशरैः ॥
नारिकेलैः प्रियालैश्च सरलैर्देवदारुभिः
dhavaiśca khadirairbilvaiḥ panasaiśca kapitthakaiḥ ||
caṃpakaiḥ karṇikāraiśca kovidāraiḥ sapāṭalaiḥ
||20||धवैश्च खदिरैर्बिल्वैः पनसैश्च कपित्थकैः ॥
चंपकैः कर्णिकारैश्च कोविदारैः सपाटलैः
kadaṃbaniṃbanicuralarasālāmalakaistathā ||
nāgaraṃgaiśca jaṃbīrairnīpakairmātuluṃgakaiḥ
||21||कदंबनिंबनिचुरलरसालामलकैस्तथा ॥
नागरंगैश्च जंबीरैर्नीपकैर्मातुलुंगकैः
maṃdāraiḥ pārijātaiśca nyagrodhāgurucaṃdanaiḥ ||
kharjūrāmrātakaiḥ siddhairmucukuṃdaiḥ sakiṃśukaiḥ
||22||मंदारैः पारिजातैश्च न्यग्रोधागुरुचंदनैः ॥
खर्जूराम्रातकैः सिद्धैर्मुचुकुंदैः सकिंशुकैः
tiṃdukaiḥ saptaparṇaiśca aśvatthaiśca bibhītakaiḥ ||
anyaiśca vividhairvṛkṣaiḥ prakīrṇaḥ sumanoharaiḥ
||23||तिंदुकैः सप्तपर्णैश्च अश्वत्थैश्च बिभीतकैः ॥
अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रकीर्णः सुमनोहरैः
mālatīkuṃdabāṇaiśca karavīraiḥ sitetaraiḥ ||
ketakīvanaṣaṃḍaiśca atimuktaiḥ sakubjakaiḥ
||24||मालतीकुंदबाणैश्च करवीरैः सितेतरैः ॥
केतकीवनषंडैश्च अतिमुक्तैः सकुब्जकैः
elālavaṃgakaṃkoladāḍimairbījapūrakaiḥ ||
śreṇīkṛtaiḥ pūgavanairudyānaiḥ śataśo vṛtaḥ
||25||एलालवंगकंकोलदाडिमैर्बीजपूरकैः ॥
श्रेणीकृतैः पूगवनैरुद्यानैः शतशो वृतः
nānādrumalatākīrṇaḥ parvataiḥ siṃdhurbhirvṛtaḥ ||
sa eṣa deśapravara utkalākhyo dvijottamāḥ
||26||नानाद्रुमलताकीर्णः पर्वतैः सिंधुर्भिर्वृतः ॥
स एष देशप्रवर उत्कलाख्यो द्विजोत्तमाः
ṛṣikulyāṃ samāsādya dakṣiṇodadhigāminīm ||
svarṇarekhāmahānadyormadhye deśaḥ pratiṣṭhitaḥ
||27||ऋषिकुल्यां समासाद्य दक्षिणोदधिगामिनीम् ॥
स्वर्णरेखामहानद्योर्मध्ये देशः प्रतिष्ठितः
santyatra puṇyāyatane kṣetrāṇi subahūnyapi ||
pūrvaṃ vastīrthayātrāyāṃ varṇitāni mayā dvijāḥ ||
bhūsvargaḥ sāṃprataṃ hyeṣa kathitaḥ puruṣottamaḥ
||28||सन्त्यत्र पुण्यायतने क्षेत्राणि सुबहून्यपि ॥
पूर्वं वस्तीर्थयात्रायां वर्णितानि मया द्विजाः ॥
भूस्वर्गः सांप्रतं ह्येष कथितः पुरुषोत्तमः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmya oḍhradeśavarṇanaṃ nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ || 6 ||