dolārohaṇam
jaiminiruvāca
phālgune māsi kurvīta dolārohaṇamuttamam ||
yatra krīḍati goviṃdo lokānugrahaṇāya vai
||1||फाल्गुने मासि कुर्वीत दोलारोहणमुत्तमम् ॥
यत्र क्रीडति गोविंदो लोकानुग्रहणाय वै
pratyarcāṃ devadevasya goviṃdākhyāṃ tu kārayet ||
prāsādapurataḥ kuryātṣoḍaśa staṃbhamucchritama
||2||प्रत्यर्चां देवदेवस्य गोविंदाख्यां तु कारयेत् ॥
प्रासादपुरतः कुर्यात्षोडश स्तंभमुच्छ्रितम
caturasraṃ caturdvāraṃ maṇḍapaṃ vedikānvitam ||
cārucaṃdrātapaṃ mālyacāmaradhvajaśobhitam
||3||चतुरस्रं चतुर्द्वारं मण्डपं वेदिकान्वितम् ॥
चारुचंद्रातपं माल्यचामरध्वजशोभितम्
bhadrāsanaṃ vedikāyāṃ śrīparṇīkāṣṭhanirmitam ||
phalgūtsavaṃ prakurvīta pañcāhāni tryahāṇi vā
||4||भद्रासनं वेदिकायां श्रीपर्णीकाष्ठनिर्मितम् ॥
फल्गूत्सवं प्रकुर्वीत पञ्चाहानि त्र्यहाणि वा
phālgunyāṃ pūrvato viprāścaturdaśyāṃ niśāmukhe ||
vahnyutsavaṃ prakurvīta dolāmaṇḍapapūrvataḥ
||5||फाल्गुन्यां पूर्वतो विप्राश्चतुर्दश्यां निशामुखे ॥
वह्न्युत्सवं प्रकुर्वीत दोलामण्डपपूर्वतः
goviṃdānugṛhītaṃ tu yātrāṃgaṃ tatprakīrtitam ||
ācāryavaraṇaṃ kṛtvā vahniṃ nirmathanodbhavam
||6||गोविंदानुगृहीतं तु यात्रांगं तत्प्रकीर्तितम् ॥
आचार्यवरणं कृत्वा वह्निं निर्मथनोद्भवम्
bhūmiṃ saṃskṛtya vidhivattṛṇarāśiṃ mahocchrayam ||
susamaṃ kārayitvā tu vahniṃ tatra vinikṣipet
||7||भूमिं संस्कृत्य विधिवत्तृणराशिं महोच्छ्रयम् ॥
सुसमं कारयित्वा तु वह्निं तत्र विनिक्षिपेत्
pūjayitvā vidhānena kūṣmāṃḍavidhinā hunet ||
goviṃdaṃ pūjayitvā tu bhrāmayetsa tata vibhum
||8||पूजयित्वा विधानेन कूष्मांडविधिना हुनेत् ॥
गोविंदं पूजयित्वा तु भ्रामयेत्स तत विभुम्
yatnāttaṃ rakṣayedvahniṃ yāvadyātrā samāpyate ||
prātaryāme caturdaśyāṃ goviṃdapratimāṃ śubhām
||9||यत्नात्तं रक्षयेद्वह्निं यावद्यात्रा समाप्यते ॥
प्रातर्यामे चतुर्दश्यां गोविंदप्रतिमां शुभाम्
vāsayitvā hareragre pūjayetpuruṣottamam ||
upacārāvaśiṣṭaistu pratyarcāmapi pūjayet
||10||वासयित्वा हरेरग्रे पूजयेत्पुरुषोत्तमम् ॥
उपचारावशिष्टैस्तु प्रत्यर्चामपि पूजयेत्
tato'varopya vasanaṃ mālāṃ ca dvijasattamāḥ ||
arcāyāṃ vinyasenmaṃtrī paraṃ jyotirvibhāvayan
||11||ततोऽवरोप्य वसनं मालां च द्विजसत्तमाः ॥
अर्चायां विन्यसेन्मंत्री परं ज्योतिर्विभावयन्
tataḥ sā pratimā sākṣājjāyate puruṣottamaḥ ||
ratnāṃdolikayā tāṃ vai nayetsnānasya maṃḍapam
||12||ततः सा प्रतिमा साक्षाज्जायते पुरुषोत्तमः ॥
रत्नांदोलिकया तां वै नयेत्स्नानस्य मंडपम्
tatra nānā tūryanādaiḥ śaṃkhadhvanipuraḥsaram ||
jayaśabdaistathā stotraiḥ puṣpavṛṣṭibhireva ca
||13||तत्र नाना तूर्यनादैः शंखध्वनिपुरःसरम् ॥
जयशब्दैस्तथा स्तोत्रैः पुष्पवृष्टिभिरेव च
chatradhvajapatākābhiścāmarairvyajanaistathā ||
niraṃtaraṃ dīpikābhistadā kuryānmahotsavam
||14||छत्रध्वजपताकाभिश्चामरैर्व्यजनैस्तथा ॥
निरंतरं दीपिकाभिस्तदा कुर्यान्महोत्सवम्
āgacchaṃti tadā devāḥ pitāmahapurogamāḥ ||
draṣṭuṃ carṣigaṇaiḥ sārddhaṃ goviṃdasya mahotsavam
||15||आगच्छंति तदा देवाः पितामहपुरोगमाः ॥
द्रष्टुं चर्षिगणैः सार्द्धं गोविंदस्य महोत्सवम्
bhadrāsane'dhivāsyaiva pūjayedupacārakaiḥ ||
mahāsnānasya vidhinā snapanaṃ tasya kārayet
||16||भद्रासनेऽधिवास्यैव पूजयेदुपचारकैः ॥
महास्नानस्य विधिना स्नपनं तस्य कारयेत्
paṃcāmṛtaiśca sarvaiśca teṣāmanyatamena vā ||
snānāṃte gaṃdhatoyena śrīsūktenābhiṣecayet
||17||पंचामृतैश्च सर्वैश्च तेषामन्यतमेन वा ॥
स्नानांते गंधतोयेन श्रीसूक्तेनाभिषेचयेत्
saṃprokṣya bhūṣayeddevaṃ vastrālaṃkāramālyakaiḥ ||
nīrājayitvā saṃpūjya prāsādaṃ pariveṣṭayet
||18||संप्रोक्ष्य भूषयेद्देवं वस्त्रालंकारमाल्यकैः ॥
नीराजयित्वा संपूज्य प्रासादं परिवेष्टयेत्
saptakṛtvastato devaṃ dolāmaṃḍapamānayet ||
susaṃskṛtāyāṃ rathyāyāṃ patākātoraṇādibhiḥ ||
adhodeśe maṃḍapaṃ taṃ saptaśo bhrāmayetpunaḥ
||19||सप्तकृत्वस्ततो देवं दोलामंडपमानयेत् ॥
सुसंस्कृतायां रथ्यायां पताकातोरणादिभिः ॥
अधोदेशे मंडपं तं सप्तशो भ्रामयेत्पुनः
ūrddhvadeśe punaḥ sapta staṃbhavedyāṃ ca sapta vai ||
yātrāvasāne ca punarbhrāmayedekaviṃśatim
||20||ऊर्द्ध्वदेशे पुनः सप्त स्तंभवेद्यां च सप्त वै ॥
यात्रावसाने च पुनर्भ्रामयेदेकविंशतिम्
iyaṃ līlā bhagavataḥ pitāmahamukheritā ||
rājarṣiṇeṃdradyumnena kāritā pūrvameva hi
||21||इयं लीला भगवतः पितामहमुखेरिता ॥
राजर्षिणेंद्रद्युम्नेन कारिता पूर्वमेव हि
phalapuṣpopanamraiśca śākhibhiḥ parikalpite ||
vṛṃdāvanāṃtare ramye mattabhramararāviṇi
||22||फलपुष्पोपनम्रैश्च शाखिभिः परिकल्पिते ॥
वृंदावनांतरे रम्ये मत्तभ्रमरराविणि
kokilārāvamadhure nānāpakṣigaṇākule ||
nānopaśobhāracitanānāgurusudhūpite
||23||कोकिलारावमधुरे नानापक्षिगणाकुले ॥
नानोपशोभारचितनानागुरुसुधूपिते
praphullaketakīṣaṃḍagaṃdhāmodidigaṃtare ||
mallikāśokapunnāgacaṃpakairupaśobhite
||24||प्रफुल्लकेतकीषंडगंधामोदिदिगंतरे ॥
मल्लिकाशोकपुन्नागचंपकैरुपशोभिते
tatkānanāṃtarghaṭite maṃḍape cārutoraṇe ||
bhūṣite mālyavasanacāmarairupaśobhite
||25||तत्काननांतर्घटिते मंडपे चारुतोरणे ॥
भूषिते माल्यवसनचामरैरुपशोभिते
ratnakhaṭvāṃdolikāyāṃ tanmadhye vāsayetprabhum ||
sadratnamukuṭaṃ tārahāraśobhitavakṣasam
||26||रत्नखट्वांदोलिकायां तन्मध्ये वासयेत्प्रभुम् ॥
सद्रत्नमुकुटं तारहारशोभितवक्षसम्
anarghyaratnaghaṭitakuṃḍalodbhāsitaśrutim ||
yathāsthānaṃ yathāśobhaṃ divyālaṃkāramaṃjulam
||27||अनर्घ्यरत्नघटितकुंडलोद्भासितश्रुतिम् ॥
यथास्थानं यथाशोभं दिव्यालंकारमंजुलम्
vikacāṃbujamadhyasthaṃ viśvadhātryā śriyā yutam
||28||विकचांबुजमध्यस्थं विश्वधात्र्या श्रिया युतम्
śaṃkhacakragadāpadmadhāriṇaṃ vanamālinam ||
suprasannaṃ sunāsaṃ taṃ pīnavakṣaḥsthalojjvalam
||29||शंखचक्रगदापद्मधारिणं वनमालिनम् ॥
सुप्रसन्नं सुनासं तं पीनवक्षःस्थलोज्ज्वलम्
puro vyomasthitairdevairbrahmādyairnatamastakaiḥ ||
kṛtāṃjalipuṭairbhaktyā jayaśabdairabhiṣṭutam
||30||पुरो व्योमस्थितैर्देवैर्ब्रह्माद्यैर्नतमस्तकैः ॥
कृतांजलिपुटैर्भक्त्या जयशब्दैरभिष्टुतम्
gaṃdharvairapsarobhiśca kinnaraiḥ siddhacāraṇaiḥ ||
hāhāhūhūprabhṛtibhiḥ satvaraṃ divyagāyanaiḥ
||31||गंधर्वैरप्सरोभिश्च किन्नरैः सिद्धचारणैः ॥
हाहाहूहूप्रभृतिभिः सत्वरं दिव्यगायनैः
ahaṃpūrvikayā nṛtyagītavāditrakāribhiḥ ||
netrāṃbujasahasraiśca pūjyamānaṃ mudānvitaiḥ
||32||अहंपूर्विकया नृत्यगीतवादित्रकारिभिः ॥
नेत्रांबुजसहस्रैश्च पूज्यमानं मुदान्वितैः
kiradbhiḥ sarvatodikṣu gaṃdhacaṃdanajaṃ rajaḥ ||
upaveśyātha goviṃdaṃ pūjayedupacārakaiḥ
||33||किरद्भिः सर्वतोदिक्षु गंधचंदनजं रजः ॥
उपवेश्याथ गोविंदं पूजयेदुपचारकैः
ballavīvṛṃdamadhyasthaṃ kadaṃbatarumūlagam ||
hāvahāsyavilāsaiśca krīḍamānaṃ vanāṃtare
||34||बल्लवीवृंदमध्यस्थं कदंबतरुमूलगम् ॥
हावहास्यविलासैश्च क्रीडमानं वनांतरे
gopībhiścaiva gopālairlīlāṃdolitayānagam ||
ciṃtayitvā jagannāthaṃ vikiredgaṃdhacūrṇakaiḥ
||35||गोपीभिश्चैव गोपालैर्लीलांदोलितयानगम् ॥
चिंतयित्वा जगन्नाथं विकिरेद्गंधचूर्णकैः
sakarpūrai raktapītaśuklairdikṣu samaṃtataḥ ||
divyairvastrairdivyamālyairddivyairgaṃdhaiḥ sudhūpakaiḥ
||36||सकर्पूरै रक्तपीतशुक्लैर्दिक्षु समंततः ॥
दिव्यैर्वस्त्रैर्दिव्यमाल्यैर्द्दिव्यैर्गंधैः सुधूपकैः
cāmarāṃdolanairgītaiḥ stutibhiśca samarcitam ||
āṃdolayeddolikāsthaṃ saptavārāñchanaiḥ śanaiḥ
||37||चामरांदोलनैर्गीतैः स्तुतिभिश्च समर्चितम् ॥
आंदोलयेद्दोलिकास्थं सप्तवाराञ्छनैः शनैः
tadā paśyaṃti ye kṛṣṇaṃ muktisteṣāṃ na saṃśayaḥ ||
brahmahatyādipāpānāṃ paṃcakānāṃ kṣayo bhavet
||38||तदा पश्यंति ये कृष्णं मुक्तिस्तेषां न संशयः ॥
ब्रह्महत्यादिपापानां पंचकानां क्षयो भवेत्
trirevaṃ dolayeddevaṃ sarvapāpāpanodanam ||
bhaktyānugrāhakaṃ puṃsāṃ bhuktimuktyekakāraṇam
||39||त्रिरेवं दोलयेद्देवं सर्वपापापनोदनम् ॥
भक्त्यानुग्राहकं पुंसां भुक्तिमुक्त्येककारणम्
līlāviceṣṭitaṃ yasya kṛtrimaṃ sahajaṃ tathā ||
aṃhaḥsaṃghakṣayakaraṃ mūlāvidyānivarttakam
||40||लीलाविचेष्टितं यस्य कृत्रिमं सहजं तथा ॥
अंहःसंघक्षयकरं मूलाविद्यानिवर्त्तकम्
paśyandvitīyaṃ harati gohatyādyupapātakam ||
haratyaśeṣapāpāni tṛtīye nātra saṃśayaḥ
||41||पश्यन्द्वितीयं हरति गोहत्याद्युपपातकम् ॥
हरत्यशेषपापानि तृतीये नात्र संशयः
dṛṣṭvā dolāyitaṃ devaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate ||
ādhyātmikairādhibhautairādhidaivairvimucyate
||42||दृष्ट्वा दोलायितं देवं सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
आध्यात्मिकैराधिभौतैराधिदैवैर्विमुच्यते
imāṃ yātrāṃ kārayitvā cakravartī bhavennṛpaḥ ||
brāhmaṇastu caturvedī jñānavāñjāyate dhruvam
||43||इमां यात्रां कारयित्वा चक्रवर्ती भवेन्नृपः ॥
ब्राह्मणस्तु चतुर्वेदी ज्ञानवाञ्जायते ध्रुवम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye dolārohaṇaṃnāma trayaścatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 43 ||