aśvamedhāṃgasaraso nṛsiṃhasya ca dakṣiṇe
jaiminiruvāca
aśvamedhāṃgasaraso nṛsiṃhasya ca dakṣiṇe ||
tatrāsīnaśca bhagavānpunaścāvataranniva
||1||अश्वमेधांगसरसो नृसिंहस्य च दक्षिणे ॥
तत्रासीनश्च भगवान्पुनश्चावतरन्निव
babhāse divyarūpo'sau durvibhāvyaḥ surāsuraiḥ ||
tadā pūjopahāraiśca bhakṣyabhojyādikaistathā
||2||बभासे दिव्यरूपोऽसौ दुर्विभाव्यः सुरासुरैः ॥
तदा पूजोपहारैश्च भक्ष्यभोज्यादिकैस्तथा
pūjayitvā jagannāthaṃ toṣayedgītanṛtyakaiḥ ||
puṣpopahārairvividhaiḥ sugaṃdhairanulepanaiḥ
||3||पूजयित्वा जगन्नाथं तोषयेद्गीतनृत्यकैः ॥
पुष्पोपहारैर्विविधैः सुगंधैरनुलेपनैः
kṛṣṇāgurujadhūpaiśca gaṃdhatailapradīpakaiḥ ||
toṣayejjagatāṃ nāthamanekairupahārakaiḥ
||4||कृष्णागुरुजधूपैश्च गंधतैलप्रदीपकैः ॥
तोषयेज्जगतां नाथमनेकैरुपहारकैः
bindutīrthataṭe tasminsaptāhāni janārdanaḥ ||
tiṣṭhetpurā svayaṃ rājñe varametatsamādiśat
||5||बिन्दुतीर्थतटे तस्मिन्सप्ताहानि जनार्दनः ॥
तिष्ठेत्पुरा स्वयं राज्ञे वरमेतत्समादिशत्
tvattīrthatīre rājeṃdra sthāsyāmi prativatsaram ||
sarvatīrthāni tasmiṃśca sthāsyaṃti mayi tiṣṭhati
||6||त्वत्तीर्थतीरे राजेंद्र स्थास्यामि प्रतिवत्सरम् ॥
सर्वतीर्थानि तस्मिंश्च स्थास्यंति मयि तिष्ठति
tatra snātvā vidhānena tīrthe tīrthoghapāvane ||
saptāhaṃ ye prapaśyaṃti guṃḍicāmaṇḍape sthitam
||7||तत्र स्नात्वा विधानेन तीर्थे तीर्थोघपावने ॥
सप्ताहं ये प्रपश्यंति गुंडिचामण्डपे स्थितम्
māṃ ca rāmaṃ subhadrāṃ ca matsāyujyamavāpnuyuḥ ||
tatastasminmahāpuṇye sarvapāpapraṇāśane
||8||मां च रामं सुभद्रां च मत्सायुज्यमवाप्नुयुः ॥
ततस्तस्मिन्महापुण्ये सर्वपापप्रणाशने
sarvatīrthaikaphalade viṣṇu prītikare śubhe ||
snātvā saṃtarpya vidhivatpitṝndevānataṃdritaḥ
||9||सर्वतीर्थैकफलदे विष्णु प्रीतिकरे शुभे ॥
स्नात्वा संतर्प्य विधिवत्पितॄन्देवानतंद्रितः
taṭasthaṃ narasiṃhaṃ taṃ pūjayitvā praṇamya ca ||
mahāvedīṃ naro gatvā kṛtaśaucācamakriyaḥ
||10||तटस्थं नरसिंहं तं पूजयित्वा प्रणम्य च ॥
महावेदीं नरो गत्वा कृतशौचाचमक्रियः
pūjayetpūrvavadviprāḥ praṇamedvāpi bhaktitaḥ ||
saptāhaṃ yo naro nārī na sā prākṛtamānuṣī
||11||पूजयेत्पूर्ववद्विप्राः प्रणमेद्वापि भक्तितः ॥
सप्ताहं यो नरो नारी न सा प्राकृतमानुषी
viṣṇusāyujyamāpnoti śāsanānmuravairiṇaḥ ||
divā tadṛrśanaṃ puṇyaṃ rātrau daśaguṇaṃ bhavet
||12||विष्णुसायुज्यमाप्नोति शासनान्मुरवैरिणः ॥
दिवा तदृर्शनं पुण्यं रात्रौ दशगुणं भवेत्
yatkiṃcitkriyate karma saṃnidhau jagadīśituḥ ||
svalpaṃ vāpyathavā bhūri koṭikoṭiguṇaṃ bhavet
||13||यत्किंचित्क्रियते कर्म संनिधौ जगदीशितुः ॥
स्वल्पं वाप्यथवा भूरि कोटिकोटिगुणं भवेत्
tulāpuruṣadānāni mahādānāni yo dadet ||
eke pradatte dānepi sarvaṃ dattaṃ bhaveddvijāḥ
||14||तुलापुरुषदानानि महादानानि यो ददेत् ॥
एके प्रदत्ते दानेपि सर्वं दत्तं भवेद्द्विजाः
sarvaṃ merusamaṃ dānaṃ sarve vyāsasamā dvijāḥ ||
mahāvedyāṃ gate kṛṣṇe yogo'yaṃ khalu durlabhaḥ
||15||सर्वं मेरुसमं दानं सर्वे व्याससमा द्विजाः ॥
महावेद्यां गते कृष्णे योगोऽयं खलु दुर्लभः
arddhodayādikā yogāḥ skandena paribhāṣitāḥ ||
mahāvedyākhyayogasya kalā nārhaṃti ṣoḍaśīm
||16||अर्द्धोदयादिका योगाः स्कन्देन परिभाषिताः ॥
महावेद्याख्ययोगस्य कला नार्हंति षोडशीम्
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi pitṝṇāṃ kāryamuttamam ||
yāvajjīvaṃ gayāśrāddhairalabhyaṃ bhuvi yatphalam
||17||अतः परं प्रवक्ष्यामि पितॄणां कार्यमुत्तमम् ॥
यावज्जीवं गयाश्राद्धैरलभ्यं भुवि यत्फलम्
divisthā narakasthā vā tiryagyonigatāstathā ||
tathā manuṣyajātisthāḥ sarve pitṛpitāmahāḥ
||18||दिविस्था नरकस्था वा तिर्यग्योनिगतास्तथा ॥
तथा मनुष्यजातिस्थाः सर्वे पितृपितामहाः
śataṃ puruṣavikhyātā yaṃ vāṃchaṃti sutaiḥ kṛtam ||
taṃ vo vidhiṃ pravakṣyāmi śṛṇudhvaṃ munayo varam
||19||शतं पुरुषविख्याता यं वांछंति सुतैः कृतम् ॥
तं वो विधिं प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं मुनयो वरम्
maghā vai pitṛnakṣatraṃ pitṝṇā prītidaṃ param ||
tatra śrāddhaṃ tu prīṇāti dattaṃ putrairmudānvitaiḥ
||20||मघा वै पितृनक्षत्रं पितॄणा प्रीतिदं परम् ॥
तत्र श्राद्धं तु प्रीणाति दत्तं पुत्रैर्मुदान्वितैः
paṃcamī ca tithiḥ śreṣṭhā śrāddhebhyudayakāriṇī ||
ubhayoryadi saṃyogo mahāpuṇyatamā tithiḥ
||21||पंचमी च तिथिः श्रेष्ठा श्राद्धेभ्युदयकारिणी ॥
उभयोर्यदि संयोगो महापुण्यतमा तिथिः
yasyāṃ śrāddhe kṛte putraiḥ pitṝṇāmuddhṛtirbhavet ||
sarvatīrthamaye tasminsaṃnidhau muravairiṇaḥ
||22||यस्यां श्राद्धे कृते पुत्रैः पितॄणामुद्धृतिर्भवेत् ॥
सर्वतीर्थमये तस्मिन्संनिधौ मुरवैरिणः
śrāddhaṃ cecchraddhayā kuryānnīlakaṇṭhanṛsiṃhayoḥ ||
madhye medhyatame deśe yoge paramadurlabhe
||23||श्राद्धं चेच्छ्रद्धया कुर्यान्नीलकण्ठनृसिंहयोः ॥
मध्ये मेध्यतमे देशे योगे परमदुर्लभे
puruṣāñchatamuddhṛtya brahmaloke mahīyate ||
praśasyaḥ kutapaḥ kālo mandībhūtadivākaraḥ
||24||पुरुषाञ्छतमुद्धृत्य ब्रह्मलोके महीयते ॥
प्रशस्यः कुतपः कालो मन्दीभूतदिवाकरः
pitṝnuddiśya vā dadyādaśaktaḥ kanakaṃ śuciḥ ||
tarpayitvā tilaiḥ samyakpaitṛkīṃ prītimuttamām
||25||पितॄनुद्दिश्य वा दद्यादशक्तः कनकं शुचिः ॥
तर्पयित्वा तिलैः सम्यक्पैतृकीं प्रीतिमुत्तमाम्
athavā bhojayaidviprānbhojyamūlyāni vā dadet ||
ekasmai vā guṇavate sahasraṃ bhojanaṃ dadet
||26||अथवा भोजयैद्विप्रान्भोज्यमूल्यानि वा ददेत् ॥
एकस्मै वा गुणवते सहस्रं भोजनं ददेत्
guṇāguṇavivekastu nātra yoge vidhīyate ||
tasminsudurlabhe yoge sarve munisamā dvijāḥ
||27||गुणागुणविवेकस्तु नात्र योगे विधीयते ॥
तस्मिन्सुदुर्लभे योगे सर्वे मुनिसमा द्विजाः
āṣāḍhasya site pakṣe paṃcamī pitṛdaivatam ||
nakṣatraṃ jagadīśasya mahāvedīsamāgamaḥ
||28||आषाढस्य सिते पक्षे पंचमी पितृदैवतम् ॥
नक्षत्रं जगदीशस्य महावेदीसमागमः
ete yadā trayaḥ syuścediṃdradyumnasarovare ||
catuṣpādaḥ smṛto yogaḥ pitṝṇāmakṣayapradaḥ
||29||एते यदा त्रयः स्युश्चेदिंद्रद्युम्नसरोवरे ॥
चतुष्पादः स्मृतो योगः पितॄणामक्षयप्रदः
pitṛkārye na sīdaṃti nirūpya śrāddhamatra vai ||
śṛṇudhvamanyadviprā vai prasaṃgācca bravīmi vaḥ
||30||पितृकार्ये न सीदंति निरूप्य श्राद्धमत्र वै ॥
शृणुध्वमन्यद्विप्रा वै प्रसंगाच्च ब्रवीमि वः
nabhasya darśe yaḥ kuryāccaturṣvapi yugādiṣu ||
śrāddhaṃ pitṝnsamuddiśyā'śvamedhāṃgasaṃbhave
||31||नभस्य दर्शे यः कुर्याच्चतुर्ष्वपि युगादिषु ॥
श्राद्धं पितॄन्समुद्दिश्याऽश्वमेधांगसंभवे
gayāśrāddhasahasrasya śraddhayā vihitasya vai ||
phalaṃ yaddhi samaṃ tvasya nātra kāryā vicāraṇā
||32||गयाश्राद्धसहस्रस्य श्रद्धया विहितस्य वै ॥
फलं यद्धि समं त्वस्य नात्र कार्या विचारणा
dānaṃ homo japaścāpi sarvapāpāpanodanaḥ ||
dināni sapta yānyatra kṛṣṇe vasati maṃḍape
||33||दानं होमो जपश्चापि सर्वपापापनोदनः ॥
दिनानि सप्त यान्यत्र कृष्णे वसति मंडपे
ekasmāduttaraṃ śreyo yattasmāduttarottaram ||
āṣāḍhaśukla tṛtīyāyāṃ prātaḥsnānaṃ samācaret
||34||एकस्मादुत्तरं श्रेयो यत्तस्मादुत्तरोत्तरम् ॥
आषाढशुक्ल तृतीयायां प्रातःस्नानं समाचरेत्
iṃdradyumnataṭe deśe nṛsiṃhakṣetra uttame ||
vratametattu gṛhṇīyātsaṃkalpya vidhivannaraḥ
||35||इंद्रद्युम्नतटे देशे नृसिंहक्षेत्र उत्तमे ॥
व्रतमेतत्तु गृह्णीयात्संकल्प्य विधिवन्नरः
vanajāgaraṇaṃ nāma bhagavatprītivarddhanam ||
sarvapāpapraśamanaṃ sarvavrataphalapradam
||36||वनजागरणं नाम भगवत्प्रीतिवर्द्धनम् ॥
सर्वपापप्रशमनं सर्वव्रतफलप्रदम्
dināni sapta maunī syātkṛtatriṣavaṇakriyaḥ ||
kuṃbhe ca pūjayeddevaṃ trisaṃdhyaṃ bhaktibhāvitaḥ
||37||दिनानि सप्त मौनी स्यात्कृतत्रिषवणक्रियः ॥
कुंभे च पूजयेद्देवं त्रिसंध्यं भक्तिभावितः
goghṛtenātha tailena tilajena pradīpayet ||
aharniśaṃ hareragre rakṣettaṃ yatnato vratī
||38||गोघृतेनाथ तैलेन तिलजेन प्रदीपयेत् ॥
अहर्निशं हरेरग्रे रक्षेत्तं यत्नतो व्रती
divā divā vasenmaunī rātrau rātrau ca jāgṛyāt ||
maṃtraṃ bhāgavataṃ japyānnityakṛtyāṃtare vratī
||39||दिवा दिवा वसेन्मौनी रात्रौ रात्रौ च जागृयात् ॥
मंत्रं भागवतं जप्यान्नित्यकृत्यांतरे व्रती
upavāsaparo bhūtvā saptāhāni nayedvratī ||
aṣṭame prātarutthāya pratiṣṭhāṃ kārayeddine
||40||उपवासपरो भूत्वा सप्ताहानि नयेद्व्रती ॥
अष्टमे प्रातरुत्थाय प्रतिष्ठां कारयेद्दिने
tasminneva tīrthavare snātvāgatya gṛhaṃ punaḥ ||
maṃḍale sarvatobhadre pūrve kuṃbhaṃ niveśayeta
||41||तस्मिन्नेव तीर्थवरे स्नात्वागत्य गृहं पुनः ॥
मंडले सर्वतोभद्रे पूर्वे कुंभं निवेशयेत
tatrāvāhya hṛṣīkeśaṃ pūjayedupacārakaiḥ ||
tasya paścimadeśe ca sthaṃḍile vidhisaṃskṛte
||42||तत्रावाह्य हृषीकेशं पूजयेदुपचारकैः ॥
तस्य पश्चिमदेशे च स्थंडिले विधिसंस्कृते
agniṃ praṇīya gṛhyoktavidhinā brāhmaṇāvṛtaḥ ||
agnikāryaṃ prakurvīta samidājyacarūṃstathā
||43||अग्निं प्रणीय गृह्योक्तविधिना ब्राह्मणावृतः ॥
अग्निकार्यं प्रकुर्वीत समिदाज्यचरूंस्तथा
sahasraṃ juhuyādagnau pratyekaṃ vā śataṃ śatam ||
gāyatrī vaiṣṇavī yā vai tayā homavidhiḥ smṛtaḥ
||44||सहस्रं जुहुयादग्नौ प्रत्येकं वा शतं शतम् ॥
गायत्री वैष्णवी या वै तया होमविधिः स्मृतः
saṃprāśya dakṣiṇāṃ dayāddhenuṃ vastraṃ hiraṇyakam ||
viprāṃśca bhojayedaṃte prītaye viśvasākṣiṇaḥ
||45||संप्राश्य दक्षिणां दयाद्धेनुं वस्त्रं हिरण्यकम् ॥
विप्रांश्च भोजयेदंते प्रीतये विश्वसाक्षिणः
vratarājamimaṃ kṛtvā vidhinānena bho dvijāḥ ||
caturvargānavāpnoti yo yaḥ kāmānabhīpsati
||46||व्रतराजमिमं कृत्वा विधिनानेन भो द्विजाः ॥
चतुर्वर्गानवाप्नोति यो यः कामानभीप्सति
nārī vā śraddhayā yuktā kuryādvedīmahotsavam ||
sāpi tatphalamāpnoti yā kuryādvratamuttamam
||47||नारी वा श्रद्धया युक्ता कुर्याद्वेदीमहोत्सवम् ॥
सापि तत्फलमाप्नोति या कुर्याद्व्रतमुत्तमम्
yātrākartuḥ phalaṃ yādṛgvratakartuśca tatphalam ||
bhavate vai dvijaśreṣṭhāḥ kathitaṃ vo mudānvitāḥ
||48||यात्राकर्तुः फलं यादृग्व्रतकर्तुश्च तत्फलम् ॥
भवते वै द्विजश्रेष्ठाः कथितं वो मुदान्विताः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye jaiminiṛṣisaṃvāde catustriṃśo'dhyāyaḥ || 34 ||