देवसान्त्वनम्
ब्रह्मोवाच
इत्थं देवैः स्तुता देवी दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी ।
आविर्बभूव देवानां पुरतो जगदंबिका
॥१॥रथे रत्नमये दिव्ये संस्थिता परमाद्भुते ।
किंकिणीजालसंयुक्ते मृदुसंस्तरणे वरे
॥२॥कोटिसूर्याधिकाभास रम्यावयवभासिनी ।
स्वतेजोराशिमध्यस्था वररूपा समच्छवि
॥३॥अनूपमा महामाया सदाशिवविलासिनी ।
त्रिगुणा निर्गुणा नित्या शिवलोकनिवासिनी
॥४॥त्रिदेवजननी चण्डी शिवा सर्वार्तिनाशिनी ।
सर्वमाता महानिद्रा सर्वस्वजनतारिणी
॥५॥तेजोराशेः प्रभावात्तु सा तु दृष्ट्वा सुरैश्शिवा ।
तुष्टुवुस्तां पुनस्ते वै सुरा दर्शनकांक्षिणः
॥६॥अथ देवगणास्सर्वे विष्ण्वाद्या दर्शनेप्सवः ।
ददृशुर्जगदम्बां तां तत्कृपां प्राप्य तत्र हि
॥७॥बभूवानन्दसन्दोहस्सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् ।
पुनः पुनः प्रणेमुस्तां तुष्टुवुश्च विशेषतः
॥८॥देवा ऊचुः
शिवे शर्वाणि कल्याणि जगदम्ब महेश्वरि ।
त्वां नतास्सर्वथा देवा वयं सर्वार्तिनाशिनीम्
॥९॥न हि जानन्ति देवेशि वेदश्शास्त्राणि कृत्स्नशः ।
अतीतो महिमा ध्यानं तव वाङ्मनसोश्शिवे
॥१०॥अतद्व्यावृत्तितस्तां वै चकितं चकितं सदा ।
अभिधत्ते श्रुतिरपि परेषां का कथा मता
॥११॥जानन्ति बहवो भक्तास्त्वत्कृपां प्राप्य भक्तितः ।
शरणागतभक्तानां न कुत्रापि भयादिकम्
॥१२॥विज्ञप्तिं शृणु सुप्रीता यस्या दासास्सदाम्बिके ।
तव देवि महादेवि हीनतो वर्णयामहे
॥१३॥पुरा दक्षसुता भूत्वा संजाता हरवल्लभा ।
ब्रह्मणश्च परेषां वा नाशयत्वमकंमहत्
॥१४॥पितृतोऽनादरं प्राप्यात्यजः पणवशात्तनुम् ।
स्वलोकमगमस्त्वं वालभद्दुःखं हरोऽपि हि
॥१५॥न हि जातम्प्रपूर्णं तद्देवकार्यं महेश्वरि ।
व्याकुला मुनयो देवाश्शरणन्त्वां गता वयम्
॥१६॥पूर्णं कुरु महेशानि निर्जराणां मनोरथम् ।
सनत्कुमारवचनं सफलं स्याद्यथा शिवे
॥१७॥अवतीर्य क्षितौ देवि रुद्रपत्नी पुनर्भव ।
लीलां कुरु यथायोग्यं प्राप्नुयुर्निर्जरास्सुखम्
॥१८॥सुखी स्याद्देवि रुद्रोऽपि कैलासाचलसंस्थितः ।
सर्वे भवन्तु सुखिनो दुःखं नश्यतु कृत्स्नशः
॥१९॥ब्रह्मोवाच
इति प्रोच्यामरास्सर्वे विष्ण्वाद्याः प्रेमसंकुलाः ।
मौनमास्थाय संतस्थुर्भक्तिनम्रा त्ममूर्तयः
॥२०॥शिवापि सुप्रसन्नाभूदाकर्ण्यामरसंस्तुतिम् ।
आकलय्याथ तद्धेतुं संस्मृत्य स्वप्रभुं शिवम्
॥२१॥उवाचोमा तदा देवी सम्बोध्य विबुधांश्च तान् ।
विहस्य मापतिमुखान्सदया भक्तवत्सला
॥२२॥उमोवाच
हे हरे हे विधे देवा मुनयश्च गतव्यथाः ।
सर्वे शृणुत मद्वाक्यं प्रसन्नाहं न संशयः
॥२३॥चरितं मम सर्वत्र त्रैलोक्यस्य सुखावहम् ।
कृतं मयैवं सकलं दक्षमोहादिकं च तत्
॥२४॥अवतारं करिष्यामि क्षितौ पूर्णं न संशयः ।
बहवो हेतवोऽप्यत्र तद्वदामि महादरात्
॥२५॥पुरा हिमाचलो देवा मेना चातिसुभक्तितः ।
सेवां मे चक्रतुस्तात जननीवत्सतीतनोः
॥२६॥इदानीं कुरुतस्सेवां सुभक्त्या मम नित्यशः ।
मेना विशेषतस्तत्र सुतात्वेनात्र संशयः
॥२७॥रुद्रो गच्छतु यूयं चावतारं हिमवद्गृहे ।
अतश्चावतरिष्यामि दुःखनाशो भविष्यति
॥२८॥सर्वे गच्छत धाम स्वं स्वं सुखं लभतां चिरम् ।
अवतीर्य सुता भूत्वा मेनाया दास्य उत्सुखम्
॥२९॥हरपत्नी भविष्यामि सुगुप्तं मतमात्मनः ।
अद्भुता शिवलीला हि ज्ञानिनामपि मोहिनी
॥३०॥यावत्प्रभृति मे त्यक्ता स्वतनुर्दक्षजा सुराः ।
पितृतोऽनादरं दृष्ट्वा स्वामिनस्तत्क्रतौ गता
॥३१॥तदाप्रभृति स स्वामी रुद्रः कालाग्निसंज्ञकः ।
दिगम्बरो बभूवाशु मच्चिन्तनपरायणः
॥३२॥मम रोषं क्रतौ दृष्ट्वा पितुस्तत्र गता सती ।
अत्यजत्स्वतनुं प्रीत्या धर्मज्ञेति विचारतः
॥३३॥योग्यभूत्सदनं त्यक्त्वा कृत्वा वेषमलौकिकम् ।
न सेहे विरहं सत्या मद्रूपाया महेश्वरः
॥३४॥मम हेतोर्महादुःखी स बभूव कुवेषभृत् ।
अत्यजत्स तदारभ्य कामजं सुखमुत्तमम्
॥३५॥अन्यच्छृणुत हे विष्णो हे विधे मुनयः सुराः ।
महाप्रभोर्महेशस्य लीलां भुवनपालिनीम्
॥३६॥विधाय मालां सुप्रीत्या ममास्थ्नां विरहाकुलः ।
न शान्तिं प्राप कुत्रापि प्रबुद्धो ऽप्येक एव सः
॥३७॥इतस्ततो रुरोदोच्चैरनीश इव स प्रभुः ।
योग्यायोग्यं न बुबुधे भ्रमन्सर्वत्र सर्वदा
॥३८॥इत्थं लीलां हरोऽकार्षीद्दर्शयन्कामिनां प्रभुः ।
ऊचे कामुकवद्वाणीं विरहव्याकुलामिव
॥३९॥वस्तुतोऽविकृतोऽदीनोऽस्त्यजितः परमेश्वरः ।
परिपूर्णः शिवः स्वामी मायाधीशोऽखिलेश्वरः
॥४०॥अन्यथा मोहतस्तस्य किं कामाच्च प्रयोजनम् ।
विकारेणापि केनाशु मायालिप्तो न स प्रभुः
॥४१॥रुद्रोऽतीवेच्छति विभुस्स मे कर्तुं करग्रहम् ।
अवतारं क्षितौ मेनाहिमाचलगृहे सुराः
॥४२॥अतश्चावतरिष्यामि रुद्रसन्तोषहेतवे ।
हिमागपत्न्यां मेनाया लौकिकीं गतिमाश्रिता
॥४३॥भक्ता रुद्रप्रिया भूत्वा तपः कृत्वा सुदुस्सहम् ।
देवकार्यं करिष्यामि सत्यं सत्यं न संशयः
॥४४॥गच्छत स्वगृहं सर्वे भव भजत नित्यशः ।
तत्कृपातोऽखिलं दुःखं विनश्यति न संशयः
॥४५॥भविष्यति कृपालोस्तु कृपया मंगलं सदा ।
वन्द्या पूज्या त्रिलोकेऽहं तज्जायेति च हेतुतः
॥४६॥ब्रह्मोवाच
इत्युक्त्वा जगदम्बा सा देवानां पश्यतान्तदा ।
अन्तर्दधे शिवा तात स्वं लोकम्प्राप वै द्रुतम्
॥४७॥विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मुनयश्च मुदान्विताः ।
कृत्वा तद्दिशि संनामं स्वस्वधामानि संययुः
॥४८॥इत्थं दुर्गासुचरितं वर्णितं ते मुनीश्वर ।
सर्वदा सुखदं नॄणां भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
॥४९॥य इदं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः ।
पठेद्वा पाठयेद्वापि सर्वान्कामान वाप्नुयात्
॥५०॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे देवसान्त्वनं नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥