पार्वतीतपोव०
ब्रह्मोवाच
त्वयि देवमुने याते पार्वती हृष्टमानसा ।
तपस्साध्यं हरं मेने तपोर्थं मन आदधे
॥१॥ततः सख्यौ समादाय जयां च विजयां तथा ।
मातरं पितरं चैव सखीभ्यां पर्यपृच्छत
॥२॥प्रथमं पितरं गत्वा हिमवन्तं नगेश्वरम् ।
पर्यपृच्छत्सुप्रणम्य विनयेन समन्विता
॥३॥सख्यावूचतुः
हिमवञ्च्छ्रूयतां पुत्री वचनं कथ्यतेऽधुना ।
सा स्वयं चैव देहस्य रूपस्यापि तथा पुनः
॥४॥भवतो हि कुलस्यास्य साफल्यं कर्तुमिच्छति ।
तपसा साधनीयोऽसौ नान्यथा दृश्यतां व्रजेत्
॥५॥तस्माच्च पर्वतश्रेष्ठ देह्याज्ञां भवताधुना ।
तपः करोतु गिरिजा वनं गत्वेति सादरम्
॥६॥ब्रह्मोवाच
इत्येवं च तदा पृष्टस्सखीभ्यां मुनिसत्तम ।
पार्वत्या सुविचार्याथ गिरिराजोऽब्रवीदिदम्
॥७॥हिमालय उवाच
मह्यं च रोचतेऽत्यर्थं मेनायै रुच्यतां पुनः ।
यथेदं भवितव्यं च किमतः परमुत्तमम्
॥८॥साफल्यं तु मदीयस्य कुलस्य च न संशयः ।
मात्रे तु रुच्यते चेद्वै ततः शुभतरं नु किम्
॥९॥ब्रह्मोवाच
इत्येवं वचनं पित्रा प्रोक्तं श्रुत्वा तु ते तदा ।
जग्मतुर्मातरं सख्यौ तदाज्ञप्ते तया सह
॥१०॥गत्वा तु मातरं तस्याः पार्वत्यास्ते च नारद ।
सुप्रणम्य करो बध्वोचतुर्वचनमादरात्
॥११॥सख्यावूचतुः
मातस्त्वं वचनं पुत्र्याः शृणु देवि नमोऽस्तु ते ।
सुप्रसन्नतया तद्वै श्रुत्वा कर्तुमिहार्हसि
॥१२॥तप्तुकामा तु ते पुत्री शिवार्थं परमं तपः ।
प्राप्तानुज्ञा पितुश्चैव तुभ्यं च परिपृच्छति
॥१३॥इयं स्वरूपसाफल्यं कर्तुकामा पतिव्रते ।
त्वदाज्ञया यदि जायेत तप्यते च तथा तपः
॥१४॥ब्रह्मोवाच
इत्युक्त्वा च ततस्सख्यौ तूष्णीमास्तां मुनीश्वर ।
नांगीचकार मेना सा तद्वाक्यं खिन्नमानसा
॥१५॥ततस्सा पार्वती प्राह स्वयमेवाथ मातरम् ।
करौ बद्ध्वा विनीतात्मा स्मृत्वा शिवपदांबुजम्
॥१६॥पार्वत्युवाच
मातस्तप्तुं गमिष्यामि प्रातः प्राप्तुं महेश्वरम् ।
अनुजानीहि मां गंतुं तपसेऽद्य तपोवनम्
॥१७॥ब्रह्मोवाच
इत्याकर्ण्य वचः पुत्र्या मेना दुःख मुपागता ।
सोपाहूय तदा पुत्रीमुवाच विकला सती
॥१८॥मेनोवाच
दुःखितासि शिवे पुत्री तपस्तप्तुं पुरा यदि ।
तपश्चर गृहेऽद्य त्वं न बहिर्गच्छ पार्वति
॥१९॥कुत्र यासि तपः कर्तुं देवास्संति गृहे मम ।
तीर्थानि च समस्तानि क्षेत्राणि विविधानि च
॥२०॥कर्तव्यो न हठः पुत्रि गंतव्यं न बहिः क्वचित् ।
साधितं किं त्वया पूर्वं पुनः किं साधयिष्यसि
॥२१॥शरीरं कोमलं वत्से तपस्तु कठिनं महत् ।
एवस्मात्तु त्वया कार्यं तपोऽत्र न बहिर्व्रज
॥२२॥स्त्रीणां तपोवनगतिर्न श्रुता कामनार्थिनी ।
तस्मात्त्वं पुत्रि मा कार्षीस्तपोर्थं गमनं प्रति
॥२३॥ब्रह्मोवाच
इत्येवं बहुधा पुत्री तन्मात्रा विनवारिता ।
संवेदे न सुखं किंचिद्विनाराध्य महेश्वरम्
॥२४॥तपोनिषिद्धा तपसे वनं गंतुं च मेनया ।
हेतुना तेन सोमेति नाम प्राप शिवा तदा
॥२५॥अथ तां दुखितां ज्ञात्वा मेना शैलप्रिया शिवाम् ।
निदेशं सा ददौ तस्याः पार्वत्यास्तपसे मुने
॥२६॥मातुराज्ञां च संप्राप्य सुव्रता मुनिसत्तम ।
ततः स्वांते सुखं लेभे पार्वती स्मृतशंकरा
॥२७॥मातरं पितरं साथ प्रणिपत्य मुदा शिवा ।
सखीभ्यां च शिवं स्मृत्वा तपस्तप्तुं समुद्गता
॥२८॥हित्वा मतान्यनेकानि वस्त्राणि विविधानि च ।
वल्कलानि धृतान्याशु मौंजीं बद्ध्वा तु शोभनाम्
॥२९॥हित्वा हारं तथा चर्म्म मृगस्य परमं धृतम् ।
जगाम तपसे तत्र गंगावतरणं प्रति
॥३०॥शंभुना कुर्वता ध्यानं यत्र दग्धो मनोभवः ।
गंगावतरणो नाम प्रस्थो हिमवतस्स च
॥३१॥हरशून्योऽथ ददृशे स प्रस्थो हिमभूभृतः ।
काल्या तत्रेत्य भोस्तात पार्वत्या जगदम्बया
॥३२॥यत्र स्थित्वा पुरा शंभुस्तप्तवान्दुस्तरं तपः ।
तत्र क्षणं तु सा स्थित्वा बभूव विरहार्दिता
॥३३॥हा हरेति शिवा तत्र रुदन्ती सा गिरेस्सुता ।
विललापातिदुःखार्ता चिन्ताशोकसमन्विता
॥३४॥ततश्चिरेण सा मोहं धैर्य्या त्संस्तभ्य पार्वती ।
नियमायाऽभवत्तत्र दीक्षिता हिमवत्सुता
॥३५॥तपश्चकार सा तत्र शृंगितीर्थे महोत्तमे ।
गौरीशिखर नामासीत्तत्तपःकरणाद्धि तत्
॥३६॥सुंदराश्च द्रुमास्तत्र पवित्राश्शिवया मुने ।
आरोपिताः परीक्षार्थं तपसः फलभागिनः
॥३७॥भूभिशुद्धिं ततः कृत्वा वेदीं निर्माय सुन्दरी ।
तथा तपस्समारब्धं मुनीनामपि दुष्करम्
॥३८॥विगृह्य मनसा सर्वाणींद्रियाणि सहाशु सा ।
समुपस्थानिके तत्र चकार परमं तपः ।
ग्रीष्मे च परितो वह्निं प्रज्वलंतं दिवानिशम् ।
कृत्वा तस्थौ च तन्मध्ये सततं जपती मनुम
॥४०॥सततं चैव वर्षासु स्थंडिले सुस्थिरासना ।
शिलापृष्ठे च संसिक्ता बभूव जलधारया
॥४१॥शीते जलांतरे शश्वत्तस्थौ सा भक्तितत्परा ।
अनाहारातपत्तत्र नीहारे निशासु च
॥४२॥एवं तपः प्रकुर्वाणा पंचाक्षरजपे रता ।
दध्यौ शिवं शिवा तत्र सर्वकामफलप्रदम्
॥४३॥स्वारोपिताच्छुभान्वृक्षान्सखीभिस्सिंचती मुदा ।
प्रत्यहं सावकाशे सा तत्रातिथ्यमकल्पयत्
॥४४॥वातश्चैव तथा शीतवृष्टिश्च विविधा तथा ।
दुस्सहोऽपि तथा घर्म्मस्तया सेहे सुचित्तया
॥४५॥दुःखं च विविधं तत्र गणितं न तयागतम् ।
केवलं मन आधाय शिवे सासीत्स्थिता मुने
॥४६॥प्रथमं फलभोगेन द्वितीयं पर्णभोजनैः ।
तपः प्रकुर्वती देवी क्रमान्निन्येऽमिताः समाः
॥४७॥ततः पर्णान्यपि शिवा निरस्य हिमवत्सुता ।
निराहाराभवद्देवी तपश्चरणसंरता
॥४८॥आहारे त्यक्तपर्णाभूद्यस्माद्धिमवतः सुतः ।
तेन देवैरपर्णेति कथिता नामतः शिवा
॥४९॥एका पादस्थिता सासीच्छिवं संस्मृत्य पार्वती ।
पंचाक्षरं जपंती च मनुं तेपे तपो महत्
॥५०॥चीरवल्कलसंवीता जटासंघातधारिणी ।
शिवचिंतनसंसक्ता जिगाय तपसा मुनीम्
॥५१॥एवं तस्यास्तपस्यन्त्या चिंतयंत्या महेश्वरम् ।
त्रीणि वर्ष सहस्राणि जग्मुः काल्यास्तपोवने
॥५२॥षष्टिवर्षसहस्राणि यत्र तेपे तपो हरः ।
तत्र क्षणमथोषित्वा चिंतयामास सा शिवा
॥५३॥नियमस्थां महादेव किं मां जानासि नाधुना ।
येनाहं सुचिरं तेन नानुयाता तवोरता
॥५४॥लोके वेदे च गिरिशो मुनिभिर्गीयते सदा ।
शंकरस्य हि सर्वज्ञस्सर्वात्मा सर्वदर्शनः
॥५५॥सर्वभूतिप्रदो देवस्सर्वभावानुभावनः ।
भक्ताभीष्टप्रदो नित्यं सर्वक्लेशनिवारणः
॥५६॥सर्वकामान्परित्यज्य यदि चाहं वृषध्वजे ।
अनुरक्ता तदा सोत्र संप्रसीदतु शंकरः
॥५७॥यदि नारद तत्रोक्तमंत्रो जप्तश्शराक्षरः ।
सुभक्त्या विधिना नित्यं संप्रसीदतु शंकरः
॥५८॥यदि भक्त्या शिवस्याहं निर्विकारा यथोदितम् ।
सर्वेश्वरस्य चात्यंतं संप्रसीदतु शंकरः
॥५९॥एवं चिंतयती नित्यं तेपे सा सुचिरं तपः ।
अधोमुखी निर्विकारा जटावल्कलधारिणी
॥६०॥तथा तया तपस्तप्तं मुनीनामपि दुष्करम् ।
स्मृत्वा च पुरुषास्तत्र परमं विस्मयं गताः
॥६१॥तत्तपोदर्शनार्थं हि समाजग्मुश्च तेऽखिलाः ।
धन्यान्निजान्मन्यमाना जगदुश्चेति सम्मताः
॥६२॥महतां धर्म्मवृद्धेषु गमनं श्रेय उच्यते ।
प्रमाणं तपसो नास्ति मान्यो धर्म्मस्सदा बुधैः
॥६३॥श्रुत्वा दृष्ट्वा तपोऽस्यास्तु किमन्यैः क्रियते तपः ।
अस्मात्तपोऽधिकं लोके न भूतं न भविष्यति
॥६४॥जल्पंत इति ते सर्वे सुप्रशस्य शिवातपः ।
जग्मुः स्वं धाम मुदिताः कठिनांगाश्च ये ह्यपि
॥६५॥अन्यच्छृणु महर्षे त्वं प्रभावं तपसोऽधुना ।
पार्वत्या जगदम्बायाः पराश्चर्य्यकरं महत्
॥६६॥तदाश्रमगता ये च स्वभावेन विरोधिनः ।
तेप्यासँस्तत्प्रभावेण विरोधरहि तास्तदा
॥६७॥सिंहा गावश्च सततं रागादिदोषसंयुताः ।
तन्महिम्ना च ते तत्र नाबाधंत परस्परम्
॥६८॥अथान्ये च मुनिश्रेष्ठ मार्ज्जारा मूषकादयः ।
निसर्गाद्वैरिणो यत्र विक्रियंते स्म न क्वचित्
॥६९॥वृक्षाश्च सफलास्तत्र तृणानि विविधानि च ।
पुष्पाणि च विचित्राणि तत्रासन्मुनिसत्तम
॥७०॥तद्वनं च तदा सर्वं कैलासेनोपमान्वितम् ।
जातं च तपस्तस्यास्सिद्धिरूपमभूत्तदा
॥७१॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसं० तृतीये पार्वती० पार्वतीतपोव० नाम द्वाविंशोऽध्यायः ॥ २२ ॥