पार्वतीसांत्वनशिवदेवदर्शनवर्णनम्
ब्रह्मोवाच
एवं तपत्यां पार्वत्यां शिवप्राप्तौ मुनीश्वर ।
चिरकालो व्यतीयाय प्रादुर्भूतो हरो न हि
॥१॥हिमालयस्तदागत्य पार्वतीं कृतनिश्चयाम् ।
सभार्यस्ससुतामात्य उवाच परमेश्वरीम्
॥२॥हिमालय उवाच
मा खिद्यतां महाभागे तपसानेन पार्वती ।
रुद्रो न दृश्यते बाले विरक्तो नात्र संशयः
॥३॥त्वं तन्वी सुकुमारांगी तपसा च विमोहिता ।
भविष्यसि न संदेहस्सत्यं सत्यं वदामि ते
॥४॥तस्मादुत्तिष्ठ चैहि त्वं स्वगृहं वरवर्णिनि ।
किं तेन तव रुद्रेण येन दग्धः पुरा स्मरः
॥५॥अतो हि निर्विकार त्वात्त्वामादातुं वरां हराः ।
नागमिष्यति देवेशि तं कथं प्रार्थयिष्यसि
॥६॥गगनस्थो यथा चंद्रो ग्रहीतुं न हि शक्यते ।
तथैव दुर्गमं शंभुं जानीहि त्वमिहानघे
॥७॥ब्रह्मोवाच
तथैव मेनया चोक्ता तथा सह्याद्रिणा सती ।
मेरुणा मंदरेणैव मैनाकेन तथैव सा
॥८॥एवमन्यैः क्षितिभैश्च क्रौंचादिभिरनातुरा ।
तथैव गिरिजा प्रोक्ता नानावादविधायिभिः
॥९॥ब्रह्मोवाच
एवं प्रोक्ता यदा तन्वी सा सर्वैस्तपसि स्थिता ।
उवाच प्रहसंत्येव हिमवंतं शुचिस्मिता
॥१०॥पार्वत्युवाच
पुरा प्रोक्तं मया तात मातः किं विस्मृतं त्वया ।
अधुनापि प्रतिज्ञां च शृणुध्वं मम बांधवाः
॥११॥विरक्तोसौ महादेवो येन दग्धा रुषा स्मरः ।
तं तोषयामि तपसा शंकरं भक्तवत्सलम्
॥१२॥सर्वे भवंतो गच्छंतु स्वं स्वं धाम प्रहर्षिताः ।
भविष्यत्येव तुष्टोऽसौ नात्र कार्य्या विचारणा ।
दग्धो हि मदनो येन येन दग्धं गिरेर्वनम् ।
तमानयिष्ये चात्रैव तपसा केव लेन हि
॥१४॥तपोबलेन महता सुसेव्यो हि सदाशिवः ।
जानीध्वं हि महाभागास्सत्यं सत्यं वदामि वः
॥१५॥आभाष्य चैवं गिरिजा च मेनकां मैनाकबंधुं पितरं हिमालयम् ।
तूष्णीं बभूवाशु सुभाषिणी शिवा समंदरं पर्वतराजबालिका
॥१६॥जग्मुस्तथोक्ताः शिवया हि पर्वता यथागतेनापि विचक्षणास्ते ।
प्रशंसमाना गिरिजा मुहुर्मुहुस्सुविस्मिता हेमनगेश्वराद्याः
॥१७॥गतेषु तेषु सूर्येषु सखीभिः परिवारिता ।
तपस्तेपे तदधिकं परमार्थसुनिश्चया ।
तपसा महता तेन तप्तमासीच्चराचरम् ।
त्रैलोक्यं हि मुनिश्रेष्ठ सदेवासुरमानुषम्
॥१९॥तदा सुरासुराः सर्वे यक्षकिन्नरचारणाः ।
सिद्धास्साध्याश्च मुनयो विद्याधरमहोरगाः
॥२०॥सप्रजापतयश्चैव गुह्यकाश्च तथापरे ।
कष्टात् कष्टतरं प्राप्ताः कारणं न विदुः स्म तत्
॥२१॥सर्वे मिलित्वा शक्राद्या गुरुमामंत्र्य विह्वलाः ।
सुमेरौ तप्तसर्वांगा विधिं मां शरणं ययुः
॥२२॥तत्र गत्वा प्रणम्याशु विह्वला नष्टसुत्विषः ।
ऊचुस्सर्वे च संस्तूय ह्यैकपद्येन मां हि ते
॥२३॥देवा ऊचुः
त्वया सृष्टमिदं सर्वं जगदेतच्चराचरम् ।
संतप्तमति कस्माद्वै न ज्ञातं कारणं विभो
॥२४॥तद्ब्रूहि कारणं ब्रह्मन् ज्ञातुमर्हसि नः प्रभो ।
दग्धभूततनून्देवान् त्वत्तो नान्योऽस्ति रक्षक
॥२५॥ब्रह्मोवाच
इत्याकर्ण्य वचस्तेषामहं स्मृत्वा शिवं हृदा ।
विचार्य मनसा सर्वं गिरिजायास्तपः फलम्
॥२६॥दग्धं विश्वमिति ज्ञात्वा तैः सर्वैरिह सादरात् ।
हरये तत्कथयितुं क्षीराब्धिमगमं द्रुतम्
॥२७॥तत्र गत्वा हरिं दृष्ट्वा विलसंतं सुखासने ।
सुप्रणम्य सुसंस्तूय प्रावोचं सांजलिः सुरैः
॥२८॥त्राहि त्राहि महाविष्णो तप्तान्नश्शरणागतान् ।
तपसोग्रेण पार्वत्यास्तपत्याः परमेण हि ।
इत्याकर्ण्य वचस्तेषामस्मदादि दिवौकसाम् ।
शेषासने समाविष्टोऽस्मानुवाच रमेश्वरः
॥३०॥विष्णुरुवाच
ज्ञातं सर्वं निदानं मे पार्वती तपसोद्य वै ।
युष्माभिस्सहितस्त्वद्य व्रजामि परमेश्वरम्
॥३१॥महादेवं प्रार्थयामो गिरिजाप्रापणाय तम् ।
पाणिग्रहार्थमधुना लोकानां स्वस्तयेऽमराः
॥३२॥वरं दातुं शिवायै हि देवदेव पिनाकधृक् ।
यथा चेष्यति तत्रैव करिष्यामोऽधुना हि तत् ।
तस्माद्वयं गमिष्यामो यत्र रुद्रो महाप्रभुः ।
तपसोग्रेण संयुक्तोऽद्यास्ते परममंगलः
॥३४॥ब्रह्मोवाच
विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा सर्व ऊचुस्सुरादयः ।
महाभीता हठात् क्रुद्धाद्दग्धुकामात् लयंकरात्
॥३५॥देवा ऊचुः
महाभयंकरं क्रुद्धं कालानलसमप्रभम् ।
न यास्यामो वयं सर्वे विरूपाक्षं महाप्रभम्
॥३६॥यथा दग्धः पुरा तेन मदनो दुरतिक्रमः ।
तथैव क्रोधयुक्तो नः स धक्ष्यति न संशयः
॥३७॥ब्रह्मोवाच
तदाकर्ण्य वचस्तेषां शक्रादीनां रमेश्वरः ।
सांत्वयंस्तान्सुरान्सर्वान्प्रोवाच स हरिर्मुने
॥३८॥हरिरुवाच
हे सुरा मद्वचः प्रीत्या शृणुतादरतोऽखिलाः ।
न वो धक्ष्यति स स्वामी देवानां भयनाशनः
॥३९॥तस्माद्भवद्भिर्गंतव्यं मया सार्द्धं विचक्षणैः ।
शंभुं शुभकरं मत्वा शरणं तस्य सुप्रभो
॥४०॥शिवं पुराणं पुरुषमधीशं वरेण्यरूपं हि परं पुराणम् ।
तपोजुषाणां परमात्मरूपं परात्परं तं शरणं व्रजामः
॥४१॥ब्रह्मोवाच
एवमुक्तास्तदा देवा विष्णुना प्रभवि ष्णुना ।
जग्मुस्सर्वे तेन सह द्रष्टुकामाः पिनाकिनम्
॥४२॥प्रथमं शैलपुत्र्यास्तत्तपो द्रष्टुं तदाश्रमम् ।
जग्मुर्मार्गवशात्सर्वे विष्ण्वाद्यस्सकुतूहलाः
॥४३॥पार्वत्यास्तु तपो दृष्ट्वा तेजसा व्यापृतास्तदा ।
प्रणेमुस्तां जगद्धात्रीं तेजोरूपां तपः स्थिताम्
॥४४॥प्रशंसंतस्तपस्तस्यास्साक्षात्सिद्धितनोस्सुराः ।
जग्मुस्तत्र तदा ते च यत्रास्ते वृषभध्वजः
॥४५॥तत्र गत्वा च ते देवास्त्वां मुने प्रैषयंस्तदा ।
पश्यतो दूरतस्तस्थुः कामभस्मकृतोहरात्
॥४६॥नारद त्वं शिवस्थानं तदा गत्वाऽभयस्सदा ।
शिवभक्तो विशेषेण प्रसन्नं दृष्टवान् प्रभुम्
॥४७॥पुनरागत्य यत्नेन देवानाहूय तांस्ततः ।
निनाय शंकरस्थानं तदा विष्ण्वादिकान्मुने
॥४८॥अथ विष्ण्वादयस्सर्वे तत्र गत्वा शिवं प्रभुम् ।
ददृशुस्सुखमासीनं प्रसन्नं भक्तवत्सलम्
॥४९॥योगपट्टस्थितं शंभुं गणैश्च परिवारितम् ।
तपोरूपं दधानं च परमेश्वररूपिणम्
॥५०॥ततो विष्णुर्मयान्ये च सुरसिद्धमुनीश्वराः ।
प्रणम्य तुष्टुवुस्सूक्तैर्वेदोपनिषदन्वितैः
॥५१॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तुतीये पार्वतीखंडे पार्वतीसांत्वनशिवदेवदर्शनवर्णनं नाम त्रयोविंशोऽध्यायः ॥ २३ ॥