देवसांत्वनवर्णनम्
ब्रह्मोवाच
अथ ते निर्जरास्सर्वे सुप्रणम्य प्रजेश्वरम् ।
तुष्टुवुः परया भक्त्या तारकेण प्रपीडिताः
॥१॥अहं श्रुत्वामरनुतिं यथार्थां हृदयंगमा ।
सुप्रसन्नतरो भूत्वा प्रत्यवोचं दिवौकसः
॥२॥स्वागतं स्वाधिकारा वै निर्विघ्नाः संति वस्तुतः ।
किमर्थमागता यूयमत्र सर्वे वदंतु मे
॥३॥इति श्रुत्वा वचो मे ते नत्वा सर्वे दिवौकसः ।
मामूचुर्नतका दीनास्तारकेण प्रपीडिताः
॥४॥देवा ऊचुः
लोकेश तारको दैत्यो वरेण तव दर्पित ।
निरस्यास्मान्हठात्स्थानान्यग्रहीन्नो बलात्स्वयम्
॥५॥भवतः किमु न ज्ञातं दुःखं यन्नः उपस्थितम् ।
तद्दुःखं नाशय क्षिप्रं वयं ते शरणं गताः
॥६॥अहर्निशं बाधतेस्मान्यत्र तत्रास्थितान्स वै ।
पलायमानाः पश्यामो यत्र तत्रापि तारकम्
॥७॥तारकान्नश्च यद्दुःखं संभूतं सकलेश्वर ।
तेन सर्वे वयं तात पीडिता विकला अति
॥८॥अग्निर्यमोथ वरुणो निर्ऋतिर्वायुरेव च ।
अन्ये दिक्पतयश्चापि सर्वे यद्वशगामिनः
॥९॥सर्वे मनुष्यधर्माणस्सर्वेः परिकरैर्युताः ।
सेवंते तं महादैत्यं न स्वतंत्राः कदाचन
॥१०॥एवं तेनार्दिता देवा वशगास्तस्य सर्वदा ।
तदिच्छाकार्य्यनिरतास्सर्वे तस्यानुजीविनः
॥११॥यावत्यो वनितास्सर्वा ये चाप्यप्सरसां गणाः ।
सर्वांस्तानग्रहीद्दैत्यस्तारकोऽसौ महाबली
॥१२॥न यज्ञास्संप्रवर्तते न तपस्यंति तापसाः ।
दानधर्मादिकं किंचिन्न लोकेषु प्रवर्त्तते
॥१३॥तस्य सेनापतिः क्रौंचो महापाप्यस्ति दानवः ।
स पातालतलं गत्वा बाधते त्वनिशं प्रजाः
॥१४॥तेन नस्तारकेणेदं सकलं भुवनत्रयम् ।
हृतं हठाज्जगद्धातः पापेनाकरुणात्मना
॥१५॥वयं च तत्र यास्यामो यत्स्थानं त्वं विनिर्दिशेः ।
स्वस्थास्तद्वारितास्तेन लोकनाथसुरारिणा
॥१६॥त्वं नो गतिश्च शास्ता च धाता त्राता त्वमेव हि ।
वयं सर्वे तारकाख्यवह्नौ दग्धास्सुविह्वलाः
॥१७॥तेन क्रूरा उपाय नः सर्वे हतबलाः कृताः ।
विकारे सांनिपाते वा वीर्यवंत्यौषधानि च
॥१८॥यत्रास्माकं जयाशा हि हरिचक्रे सुदर्शने ।
उत्कुंठितमभूत्तस्य कंठे पुष्पमिवार्पितम्
॥१९॥ब्रह्मोवाच
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा निर्जराणामहं मुने ।
प्रत्यवोचं सुरान्सर्वांस्तत्कालसदृशं वचः
॥२०॥ब्रह्मोवाच
ममैव वचसा दैत्यस्तारकाख्यस्समेधितः ।
न मत्तस्तस्य हननं युज्यते हि दिवौकसः
॥२१॥ततो नैव वधो योग्यो यतो वृद्धिमुपागतः ।
विष वृक्षोऽपि संवर्ध्य स्वयं छेत्तुमसांप्रतम्
॥२२॥युष्माकं चाखिलं कार्यं कर्तुं योग्यो हि शंकरः ।
किन्तु स्वयं न शक्तो हि प्रतिकर्तुं प्रचो दितः
॥२३॥तारकाख्यस्तु पापेन स्वयमेष्यति संक्षयम् ।
यथा यूयं संविदध्वमुपदेशकरस्त्वहम्
॥२४॥न मया तारको वध्यो हरिणापि हरेण च ।
नान्येनापि सुरैर्वापि मद्वरात्सत्यमुच्यते
॥२५॥शिववीर्य्यसमुत्पन्नो यदि स्यात्तनयस्सुराः ।
स एव तारकाख्यस्य हंता दैत्यस्य नापरः
॥२६॥यमुपायमहं वच्मि तं कुरुध्वं सुरोत्तमाः ।
महादेवप्रसादेन सिद्धिमेष्यति स धुवम्
॥२७॥सती दाक्षा यिणी पूर्वं त्यक्तदेहा तु याभवत् ।
सोत्पन्ना मेनकागर्भात्सा कथा विदिता हि वः
॥२८॥तस्या अवश्यं गिरिशः करिष्यति कर ग्रहम् ।
तत्कुरुध्वमुपायं च तथापि त्रिदिवौकसः
॥२९॥तथा विदध्वं सुतरां तस्यां तु परियत्नतः ।
पार्वत्यां मेनकाजायां रेतः प्रतिनिपातने
॥३०॥तमूर्द्ध्वरेतसं शंभुं सैव प्रच्युतरेतसम् ।
कर्तुं समर्था नान्यास्ति तथा काप्यबला बलात्
॥३१॥सा सुता गिरिराजस्य सांप्रतं प्रौढयौवना ।
तपस्यते हिमगिरौ नित्यं संसेवते हरम्
॥३२॥वाक्याद्धिमवतः कालीं स्वपितुर्हठतश्शिवा ।
सखीभ्यां सेवते सार्द्धं ध्यानस्थं परमेश्वरम्
॥३३॥तामग्रतोऽर्च्चमानां वै त्रैलोक्ये वरवर्णिनीम् ।
ध्यानसक्तो महेशो हि मनसापि न हीयते
॥३४॥भार्य्यां समीहेत यथा स कालीं चन्द्रशेखरः ।
तथा विधध्वं त्रिदशा न चिरादेव यत्नतः
॥३५॥स्थानं गत्वाथ दैत्यस्य तमहं तारकं ततः ।
निवारयिष्ये कुहठात्स्वस्थानं गच्छतामराः
॥३६॥इत्युक्त्वाहं सुरान्शीघ्रं तारकाख्यासुरस्य वै ।
उपसंगम्य सुप्रीत्या समाभाष्येदमब्रवम्
॥३७॥ब्रह्मोवाच
तेजोसारमिदं स्वर्गं राज्यं त्वं परिपासि नः ।
यदर्थं सुतपस्तप्तं वाञ्छसि त्वं ततोऽधिकम्
॥३८॥वरश्चाप्यवरो दत्तो न मया स्वर्गराज्यता ।
तस्मात्स्वर्गं परित्यज्य क्षितौ राज्यं समाचर
॥३९॥देवयोग्यानि तत्रैव कार्य्याणि निखिलान्यपि ।
भविष्यत्यरसुरश्रेष्ठ नात्र कार्य्या विचारणा
॥४०॥इत्युक्त्वाहं च संबोध्यासुरं तं सकलेश्वरः ।
स्मृत्वा शिवं च सशिवं तत्रांतर्धानमागतः ।
तारकोऽपि परित्यज्य स्वर्गं क्षितिमथाभ्यगात् ।
शोणिताख्य पुरे स्थित्वा सर्वराज्यं चकार सः
॥४२॥देवास्सर्वेऽपि तच्छुत्वा मद्वाक्यं सुप्रणम्य माम् ।
शक्रस्थानं ययुः प्रीत्या शक्रेण सुस माहिताः
॥४३॥तत्र गत्वा मिलित्वा च विचार्य्य च परस्परम् ।
ते सर्वे मरुतः प्रीत्या मघवंतं वचोऽब्रुवन्
॥४४॥देवा ऊचुः
शम्भोर्य्यथा शिवायां वै रुचिजायेत कामतः ।
मघवंस्ते प्रकर्तव्यं ब्रह्मोक्तं सर्वमेव तत्
॥४५॥ब्रह्मोवाच
इत्येवं सर्ववृत्तांतं विनिवेद्य सुरेश्वरम् ।
जग्मुस्ते सर्वतो देवाः स्वं स्वं स्थानं मुदान्विताः
॥४६॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्ड देवसांत्वनवर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥