यात्रावर्णनम्
ब्रह्मोवाच
अथ शम्भुः समाहूय नन्द्यादीन् सकलान्गणान् ।
आज्ञापयामास मुदा गन्तुं स्वेन च तत्र वै
॥१॥शिव उवाच
अपि यूयं सह मया संगच्छध्वं गिरेः पुरम् ।
कियद्गणानिहास्थाप्य महोत्सवपुरस्सरम्
॥२॥ब्रह्मोवाच
अथ ते समनुज्ञप्ता गणेशा निर्ययुर्मुदा ।
स्वंस्वं बलमुपादाय तान् कथंचिद्वदाम्यहम्
॥३॥अभ्यगाच्छंखकर्णश्च गणकोट्या गणेश्वरः ।
शिवेन सार्द्धं संगन्तुं हिमाचलपुरम्प्रति
॥४॥दशकोट्या केकराक्षो गणानां समहोत्सवः ।
अष्टकोट्या च विकृतो गणानां गणनायकः
॥५॥चतुष्कोट्या विशाखश्च गणानां गणनायकः ।
पारिजातश्च नवभिः कोटिभिर्गणपुंगवः
॥६॥षष्टिस्सर्वान्तकः श्रीमान्तथैव विकृताननः ।
गणानान्दुन्दुभोष्टाभिः कोटिकोटिभिर्गणनायकः
॥७॥पञ्चभिश्च कपालाख्यो गणेशः कोटिभिस्तथा ।
षड्भिस्सन्दारको वीरो गणानां कोटिभिर्मुने
॥८॥कोटिकोटिभिरेवेह कन्दुकः कुण्डकस्तथा ।
विष्टम्भो गणपोऽष्टाभिर्गणानां कोटिभिस्तथा
॥९॥सहस्रकोट्या गणपः पिप्पलो मुदितो ययौ ।
तथा संनादको वीरो गणेशो मुनिसत्तम
॥१०॥आवेशनस्तथाष्टाभिः कोटिभिर्गणनायकः ।
महाकेशस्सहस्रेण कोटीनां गणपो ययौ
॥११॥कुण्डो द्वादशकोट्या हि तथा पर्वतको मुने ।
अष्टाभिः कोटिभिर्वीरस्समगाच्चन्द्रतापनः
॥१२॥कालश्च कालकश्चैव महाकालश्शतेन वै ।
कोटीनां गणनाथो हि तथैवाग्निकनामकः
॥१३॥कोट्यग्निमुख एवागाद् गणानां गणनायकः ।
आदित्यमूर्द्धा कोट्या च तथा चैव घनावहः
॥१४॥सन्नाहश्शतकोट्या हि कुमुदो गणपस्तथा ।
अमोघः कोकिलश्चैव शतकोट्या गणाधिपः
॥१५॥सुमन्त्रः कोटिकोट्या च गणानां गणानायकः ।
काकपादोदरः कोटिषष्ट्या सन्तानकस्तथा
॥१६॥महाबलश्च नवभिर्मधुपिंगश्च कोकिलः ।
नीलो नवत्या कोटीनां पूर्णभद्रस्तथैव च
॥१७॥सप्तकोट्या चतुर्वक्त्रः करणो विंशकोटिभिः ।
ययौ नवतिकोट्या तु गणेशानो हि रोमकः
॥१८॥यज्वाशश्शतमन्युश्च मेघमन्युश्च नारद ।
तावत्कोट्या ययुस्सर्वे गणेशा हि पृथक्पृथक्
॥१९॥काष्ठाङ्गुष्ठश्चतुष्षष्ट्या कोटीनां गणनायकः ।
विरूपाक्षस्सुकेशश्च वृषाभश्च सनातनः
॥२०॥तालकेतुः षडास्यश्च चञ्च्वास्यश्च सनातनः ।
सम्वर्तकस्तथा चैत्रो लकुलीशस्स्वयम्प्रभुः
॥२१॥लोकान्तकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यान्तको मुने ।
देवो भृंगिरिटिश्श्रीमान्देवदेवप्रियस्तथा
॥२२॥अशनिर्भानुकश्चैव चतुष्षष्ट्या सहस्रशः ।
ययुश्शिवविवाहार्थं शिवेन सहसोत्सवाः
॥२३॥भूतकोटिसहस्रेण प्रमथाः कोटिभिस्त्रिभिः ।
वीरभद्रश्चतुष्षष्ट्या रोमजानान्त्रिकोटिभिः
॥२४॥कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंशतिभिर्वृताः ।
तत्र जग्मुश्च नन्द्याद्या गणपाश्शंकरोत्सवे
॥२५॥क्षेत्रपालो भैरवश्च कोटिकोटिगणैर्युतः ।
उद्वाहश्शंकरस्येत्याययौ प्रीत्या महोत्सवे
॥२६॥एते चान्ये च गणपा असङ्ख्याता महाबलाः ।
तत्र जग्मुर्महाप्रीत्या सोत्साहाश्शंकरोत्सवे
॥२७॥सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारिणः ।
चन्द्ररेखावतंसाश्च नीलकण्ठास्त्रिलोचनाः
॥२८॥रुद्राक्षाभरणास्सर्वे तथा सद्भस्मधारिणः ।
हारकुण्डलकेयूरमुकुटाद्यैरलंकृताः
॥२९॥ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसंकाशा अणिमादिगुणैर्युताः ।
सूर्य्यकोटिप्रतीकाशास्तत्र रेजुर्गणेश्वराः
॥३०॥पृथिवीचारिणः केचित् केचित्पातालचारिणः ।
केचिद्व्योमचराः केचित्सप्तस्वर्गचरा मुने
॥३१॥किम्बहूक्तेन देवर्षे सर्वलोकनिवासिनः ।
आययुस्स्वगणाश्शम्भोः प्रीत्या वै शङ्करोत्सवे
॥३२॥इत्थं देवैर्गणैश्चान्यैस्सहितश्शङ्करः प्रभुः ।
ययौ हिमगिरिपुरं विवाहार्थं निजस्य वै
॥३३॥यदाजगाम सर्वेशो विवाहार्थे सुरादिभिः ।
तदा तत्र ह्यभूद्वृत्तं तच्छृणु त्वं मुनीश्वर
॥३४॥रुद्रस्य भगिनी भूत्वा चण्डी सूत्सवसंयुता ।
तत्राजगाम सुप्रीत्या परेषां सुंभयावहा
॥३५॥प्रेतासनसमारूढा सर्पाभरणभूषिता ।
पूर्णं कलशमादाय हैमं मूर्ध्नि महाप्रभम्
॥३६॥स्वपरीवारसंयुक्ता दीप्तास्या दीप्तलोचना ।
कुतूहलम्प्रकुर्वन्ती जातहर्षा महाबला
॥३७॥तत्र भूतगणा दिव्या विरूपः कोटिशो मुने ।
विराजन्ते स्म बहुशस्तथा नानाविधास्तदा
॥३८॥तैस्समेताग्रतश्चण्डी जगाम विकृतानना ।
कुतूहलान्विता प्रीता प्रीत्युपद्रव कारिणी
॥३९॥चण्ड्या सर्वे रुद्रगणाः पृष्ठतश्च कृतास्तदा ।
कोट्येकादशसंख्याका रौद्ररुद्रप्रियाश्च ते
॥४०॥तदा डमरुनिर्घोषैर्व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् ।
भेरीझंकारशब्देन शंखानां निनदेन च
॥४१॥तथा दुन्दुभिनिर्घोषैश्शब्दः कोलाहलोऽभवत् ।
कुर्वञ्जगन्मंगलं च नाशयेन्मंगलेतरत्
॥४२॥गणानां पृष्ठतो भूत्वा सर्वे देवास्समुत्सुकाः ।
अन्वयुस्सर्वसिद्धाश्च लोकपालादिका मुने
॥४३॥मध्ये व्रजन् रमेशोऽथ गरुडासनमाश्रितः ।
शुशुभे ध्रियमाणेन क्षत्रेण महता मुने
॥४४॥चामरैर्वीज्यमानोऽसौ स्वगणैः परिवारितः ।
पार्षदैर्विलसद्भिश्च स्वभूषाविधिभूषितः ।
४५ तथाऽहमप्यशोभम्वै व्रजन्मार्गे विराजितः ।
वेदैर्मूर्तिधरैश्शास्त्रैः पुराणैरागमैस्तथा
॥४६॥सनकादिमहासिद्धैस्सप्रजापतिभिस्सुतैः ।
परिवारैस्संयुतो हि शिवसेवनतत्परः
॥४७॥स्वसैन्यमध्यगश्शक्र ऐरावतगज स्थितः ।
नामाविभूषितोऽत्यन्तं व्रजन् रेजे सुरेश्वरः
॥४८॥तदा तु व्रजमानास्ते ऋषयो बहवश्च ते ।
विरेजुरतिसोत्कण्ठश्शिवस्योद्वाहनम्प्रति
॥४९॥शाकिन्यो यातुधानाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः ।
भूतप्रेतपिशाचाश्च तथान्ये प्रमथादयः
॥५०॥तुम्बुरुर्नारदो हाहा हूहूश्चेत्यादयो वराः ।
गन्धर्वाः किन्नरा जग्मुर्वाद्यानाध्माय हर्षिताः
॥५१॥जगतो मातरस्सर्वा देवकन्याश्च सर्वशः ।
गायत्री चैव सावित्री लक्ष्मीरन्यास्सुरस्त्रियः
॥५२॥एताश्चान्याश्च देवानां पत्नयो भवमातरः ।
उद्वाहश्शंकरस्येति जग्मुस्सर्वा मुदान्विताः
॥५३॥शुद्धस्फटिकसंकाशो वृषभस्सर्वसुन्दरः ।
यो धर्म उच्यते वेदैश्शास्त्रैस्सिद्धमहर्षिभिः
॥५४॥तमारूढो महादेवो वृषभं धर्मवत्सलः ।
शुशुभेतीव देवर्षिसेवितस्सकलैर्व्रजन्
॥५५॥एभिस्समेतैस्सफलैमहर्षिभिर्बभौ महेशो बहुशोत्यलंकृतः ।
हिमालयाह्वस्य धरस्य संव्रजन् पाणिग्रहार्थं सदनं शिवायाः
॥५६॥इत्युक्तं शम्भुचरितं गमनम्परमोत्सवम् ।
हिमालयपुरोद्भूतं सद्वृत्तं शृणु नारद
॥५७॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे यात्रावर्णनं नाम चत्वारिशोऽध्यायः ॥ ४० ॥