मेनावरलाभवर्णनः
नारद उवाच
अन्तर्हितायान्देव्यां तु दुर्गायां स्वगृहेषु च ।
गतेष्वमरवृन्देषु किमभूत्तदनन्तरम्
॥१॥कथं मेनागिरीशौ च तेपाते परमन्तपः ।
कथं सुताऽभवत्तस्य मेनायान्तात तद्वद
॥२॥ब्रह्मोवाच
विप्रवर्य सुतश्रेष्ठ शृणु तच्चरितं महत् ।
प्रणम्य शंकरं भक्त्या वच्मि भक्तिविवर्द्धनम्
॥३॥उपदिश्य गते तात सुरवृन्दे गिरीश्वरः ।
हर्यादौ मेनका चापि तेपाते परमन्तपः
॥४॥अहर्निशं शिवां शम्भुं चिन्तयन्तौ च दम्पती ।
सम्यगारेधतुर्नित्यं भक्तियुक्तेन चेतसा
॥५॥गिरिप्रियातीव मुदानर्च देवीं शिवेन सा ।
दानन्ददौ द्विजेभ्यश्च सदा तत्तोषहेतवे
॥६॥चैत्रमासं समारभ्य सप्तविंशतिवत्सरान् ।
शिवां सम्पूजयामासापत्त्यार्थिन्यन्वहं रता
॥७॥अष्टम्यामुपवासन्तु कृत्वादान्नवमीतिथौ ।
मोदकैर्बलिपिष्टैश्च पायसैर्गन्धपुष्पकैः
॥८॥गङ्गायामौषधिप्रस्थे कृत्वा मूर्तिं महीमयीम् ।
उमायाः पूजयामास नानावस्तुसमर्पणैः
॥९॥कदाचित्सा निराहारा कदाचित्सा धृतव्रता ।
कदाचित्पवनाहारा कदाचिज्जलभुग्ह्यभूत्
॥१०॥शिवाविन्यस्तचेतस्का सप्तविंशतिवत्सरान् ।
निनाय मेनका प्रीत्या परं सा मृष्टवर्चसा
॥११॥सप्तविंशतिवर्षान्ते जगन्माता जगन्मयी ।
सुप्रीताभवदत्यर्थमुमा शंकरकामिनी
॥१२॥अनुग्रहाय मेनायाः पुरतः परमेश्वरी ।
आविर्बभूव सा देवी सन्तुष्टा तत्सुभक्तितः
॥१३॥दिव्यावयवसंयुक्ता तेजोमण्डलमध्यगा ।
उवाच विहसन्ती सा मेनां प्रत्यक्षतां गता
॥१४॥देव्युवाच
वरं ब्रूहि महासाध्वि यत्ते मनसि वर्तते ।
सुप्रसन्ना च तपसा तवाहं गिरिकामिनि
॥१५॥यत्प्रार्थितं त्वया मेने तपोव्रतसमाधिना ।
दास्ये तेऽहं च तत्सर्वं वाञ्छितं यद्यदा भवेत्
॥१६॥ततस्सा मेनका देवीं प्रत्यक्षां कालिकान्तदा ।
दृष्ट्वा च प्रणनामाथ वचनं चेदमब्रवीत्
॥१७॥मेनोवाच
देवि प्रत्यक्षतो रूपन्दृष्टन्तव मयाऽधुना ।
त्वामहं स्तोतुमिच्छामि प्रसन्ना भव कालिके
॥१८॥ब्रह्मोवाच
अथ सा मेनयेत्युक्ता कालिका सर्वमोहिनी ।
बाहुभ्यां सुप्रसन्नात्मा मेनकां परिषस्वजे
॥१९॥ततः प्राप्तमहाज्ञाना मेनका कालिकां शिवम् ।
तुष्टाव वाग्भि रिष्टाभिर्भक्त्या प्रत्यक्षतां गताम्
॥२०॥मेनोवाच
महामायां जगद्धात्रीं चण्डिकां लोकधारिणीम् ।
प्रणमामि महादेवीं सर्वकामार्थदायिनीम्
॥२१॥नित्यानन्दकरीं मायां योगनिद्रां जगत्प्रसूम् ।
प्रणमामि सदासिद्धां शुभसारसमालिनीम्
॥२२॥मातामहीं सदानन्दां भक्तशोकविनाशिनीम् ।
आकल्पं वनितानां च प्राणिनां बुद्धिरूपिणीम्
॥२३॥सा त्वं बंधच्छेदहेतुर्यतीनां कस्ते गेयो मादृशीभिः प्रभावः ।
हिंसाया वाथर्ववेदस्य सा त्वं नित्यं कामं त्वं ममेष्टं विधेहि
॥२४॥नित्यानित्यैर्भावहीनैः परास्तैस्तत्तन्मात्रैर्योज्यते भूतवर्गः ।
तेषां शक्तिस्त्वं सदा नित्यरूपा काले योषा योगयुक्ता समर्था
॥२५॥योनिर्धरित्री जगतां त्वमेव त्वमेव नित्या प्रकृतिः परस्तात् ।
यथा वशं क्रियते ब्रह्मरूपं सा त्वं नित्या मे प्रसीदाद्य मातः
॥२६॥त्वं जातवेदोगतशक्तिरुग्रा त्वं दाहिका सूर्यकरस्य शक्तिः ।
आह्लादिका त्वं बहुचन्द्रिका या तान्त्वामहं स्तौमि नमामि चण्डीम्
॥२७॥योषाणां सत्प्रिया च त्वं नित्या त्वं चोर्ध्वरेतसाम् ।
वांछा त्वं सर्वजगतां धाया च त्वं यथा हरेः
॥२८॥या चेष्टरूपाणि विधाय देवी सृष्टिस्थितानाशमयी च कर्त्री ।
ब्रह्माच्युतस्थाणुशरीरहेतुस्सा त्वं प्रसीदाद्य पुनर्नमस्ते
॥२९॥ब्रह्मोवाच
तत इत्थं स्तुता दुर्गा कालिका पुनरेव हि ।
उवाच मेनकां देवीं वांछितं वरयेत्युत
॥३०॥उमोवाच
प्राणप्रिया मम त्वं हि हिमाचलविलासिनी ।
यदिच्छसि ध्रुवन्दास्ये नादेयं विद्यते मम
॥३१॥इति श्रुत्वा महेशान्याः पीयूषसदृशं वचः ।
उवाच परितुष्टा सा मेनका गिरिकामिनी
॥३२॥मेनोवाच
शिवे जयजय प्राज्ञे महेश्वरि भवाम्बिके ।
वरयोग्यास्महं चेत्ते वृणे भूयो वरं वरम्
॥३३॥प्रथमं शतपुत्रा मे भवन्तु जगदम्बिके ।
बह्वायुषो वीर्यवन्त ऋद्धिसिद्धिसमन्विताः
॥३४॥पश्चात्तथैका तनया स्वरूपगुणशालिनी ।
कुलद्वयानंदकरी भुवनत्रयपूजिता
॥३५॥सुता भव मम शिवे देवकार्यार्थमेव हि ।
रुद्रपत्नी भव तथा लीलां कुरु भवाम्बिके
॥३६॥ब्रह्मोवाच
तच्छ्रुत्वा मेनकोक्तं हि प्राह देवी प्रसन्नधीः ।
स्मितपूर्वं वचस्तस्याः पूरयन्ती मनोरथम्
॥३७॥देव्युवाच
शतपुत्रास्सं भवन्तु भवत्या वीर्यसंयुताः ।
तत्रैको बलवान्मुख्यः प्रधमं संभविष्यति
॥३८॥सुताहं संभविष्यामि सन्तुष्टा तव भक्तितः ।
देव कार्यं करिष्यामि सेविता निखिलैस्सुरैः
॥३९॥ब्रह्मोवाच
एवमुक्त्वा जगद्धात्री कालिका परमेश्वरी ।
पश्यन्त्या मेनकायास्तु तत्रैवान्तर्दधे शिवा
॥४०॥मेनकापि वरं लब्ध्वा महेशान्या अभी प्सितम् ।
मुदं प्रापामितां तात तपःक्लेशोप्यनश्यत
॥४१॥दिशि तस्यां नमस्कृत्य सुप्रहृष्टमनास्सती ।
जयशब्दं प्रोच्चरंती स्वस्थानम्प्रविवेश ह
॥४२॥अथ तस्मै स्वपतये शशंस सुवरं च तम् ।
स्वचिह्नबुद्धमिव वै सुवाचा पुनरुक्तया
॥४३॥श्रुत्वा शैलपतिर्हृष्टोऽभवन्मेनावचो हि तत् ।
प्रशशंस प्रियां प्रीत्या शिवाभक्तिरतां च ताम्
॥४४॥कालक्रमेणाऽथ तयोः प्रवृत्ते सुरते मुने ।
गर्भो बभूव मेनाया ववृधे प्रत्यहं च सः
॥४५॥असूत सा नागवधूपभोग्यं सुतमुत्तमम् ।
समुद्रबद्धसत्सख्यं मैनाकाभिधमद्भुतम्
॥४६॥वृत्रशत्रावपि क्रुद्धे वेदनाशं सपक्षकम् ।
पविक्षतानां देवर्षे पक्षच्छिदि वराङ्गकम्
॥४७॥प्रवरं शतपुत्राणां महाबलपराक्रमम् ।
स्वोद्भवानां महीध्राणां पर्वतेन्द्रैकधिष्ठितम्
॥४८॥आसीन्महोत्सवस्तत्र हिमाचलपुरेऽद्भुतः ।
दम्पत्योः प्रमुदाधिक्यं बभूव क्लेशसंक्षयः
॥४९॥दानन्ददौ द्विजातिभ्योऽन्येभ्यश्च प्रददौ धनम् ।
शिवाशिवपदद्वन्द्वे स्नेहोऽभूदधिकस्तयोः
॥५०॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रु० सं० तृतीये पार्वतीखंडे मेनावरलाभवर्णनो नाम पंचमोऽध्यायः ॥ ५ ॥