दाक्षायणी सती देवी त्यक्तदेहा पितुर्मखे
श्रीगणेशाय नमः
अथ तृतीयः पार्वतीखण्डः प्रारभ्यते
नारद उवाच
दाक्षायणी सती देवी त्यक्तदेहा पितुर्मखे ।
कथं गिरिसुता ब्रह्मन्बभूव जगदम्बिका
॥१॥कथं कृत्वा तपोऽत्युग्रम्पतिमाप शिवं च सा ।
एतन्मे पृच्छते सम्यक्कथय त्वं विशेषतः
॥२॥ब्रह्मोवाच
शृणु त्वं मुनिशार्दूल शिवाचरितमुत्तमम् ।
पावनं परमं दिव्यं सर्वपापहरं शुभम्
॥३॥यदा दाक्षायणी देवी हरेण सहिता मुदा ।
हिमाचले सुचिक्रीडे लीलया परमेश्वरी
॥४॥मत्सुतेयमिति ज्ञात्वा सिषेवे मातृवर्चसा ।
हिमाचलप्रिया मेना सर्वर्द्धिभिरनिर्भरा
॥५॥यदा दाक्षायणी रुष्टा नादृता स्वतनुं जहौ ।
पित्रा दक्षेण तद्यज्ञे संगता परमेश्वरी
॥६॥तदैव मेनका तां सा हिमाचलप्रिया मुने ।
शिवलोकस्थितां देवीमारिराधयिषुस्तदा
॥७॥तस्यामहं सुता स्यामित्यवधार्य सती हृदा ।
त्यक्तदेहा मनो दध्रे भवितुं हिमवत्सुता
॥८॥समयं प्राप्य सा देवी सर्वदेवस्तुता पुनः ।
सती त्यक्ततनुः प्रीत्या मेनकातनयाभवत्
॥९॥नाम्ना सा पार्वती देवी तपः कृत्वा सुदुस्सहम् ।
नारदस्योपदेशाद्वै पतिम्प्राप शिवं पुनः
॥१०॥नारद उवाच
ब्रह्मन्विधे महाप्राज्ञ वद मे वदतां वर ।
मेनकायास्समुत्पतिं विवाहं चरितं तथा
॥११॥धन्या हि मेनका देवी यस्यां जाता सुता सती ।
अतो मान्या च धन्या च सर्वेषां सा पतिव्रता
॥१२॥ब्रह्मोवाच
शृणु त्वं नारद मुने पार्वतीमातुरुद्भवम् ।
विवाहं चरितं चैव पावनं भक्तिवर्द्धनम् ।
१३ अस्त्युत्तरस्यां दिशि वै गिरीशो हिमवान्महान् ।
पर्वतो हि मुनिश्रेष्ठ महातेजास्समृद्धिभाक्
॥१४॥द्वैरूप्यं तस्य विख्यातं जंगमस्थिरभेदतः ।
वर्णयामि समासेन तस्य सूक्ष्मस्वरूपकम्
॥१५॥पूर्वापरौ तोयनिधी सुविगाह्य स्थितो हि यः ।
नानारत्नाकरो रम्यो मानदण्ड इव क्षितेः
॥१६॥नानावृक्षसमाकीर्णो नानाशृंगसुचित्रितः ।
सिंहव्याघ्रादिपशुभिस्सेवितस्सुखिभिस्सदा
॥१७॥तुषारनिधिरत्युग्रो नानाश्चर्यविचित्रितः ।
देवर्षिसिद्धमुनिभिस्संश्रितः शिवसंप्रियः
॥१८॥तपस्थानोऽतिपूतात्मा पावनश्च महात्मनाम् ।
तपस्सिद्धिप्रदोत्यंतं नानाधात्वाकरः शुभः
॥१९॥स एव दिव्यरूपो हि रम्यः सर्वाङ्गसुन्दरः ।
विष्ण्वंशोऽविकृतः शैलराजराजस्सताम्प्रियः
॥२०॥कुलस्थित्यै च स गिरिर्धर्म्मवर्द्धनहेतवे ।
स्वविवाहं कर्त्तुमैच्छत्पितृदेवहितेच्छया
॥२१॥तस्मिन्नवसरे देवाः स्वार्थमाचिन्त्य कृत्स्नशः ।
ऊचुः पितॄन्समागत्य दिव्यान्प्रीत्या मुनीश्वर
॥२२॥देवा ऊचुः
सर्वे शृणुत नो वाक्यं पितरः प्रीतमानसाः ।
कर्त्तव्यं तत्तथैवाशु देवकार्य्येप्सवो यदि
॥२३॥मेना नाम सुता या वो ज्येष्ठा मङ्गलरूपिणी ।
ताम्विवाह्य च सुप्रीत्या हिमाख्येन महीभृता
॥२४॥एवं सर्वमहालाभः सर्वेषां च भविष्यति ।
युष्माकममराणां च दुःखहानिः पदे पदे
॥२५॥ब्रह्मोवाच
इत्याकर्ण्यापरवचः पितरस्ते विमृश्य च ।
स्मृत्वा शापं सुतानां च प्रोचुरोमिति तद्वचः
॥२६॥ददुर्मेनां सुविधिना हिमागाय निजात्मजाम् ।
समुत्सवो महानासीत्तद्विवाहे सुमङ्गले
॥२७॥हर्य्यादयाऽपि ते देवा मुनयश्चापरोखिलाः ।
आजग्मुस्तत्र संस्मृत्य वामदेवं भवं धिया
॥२८॥उत्सवं कारयामासुर्दत्त्वा दानान्यनेकशः ।
सुप्रशस्य पितॄन्दिव्यान्प्रशशंसुर्हिमाचलम्
॥२९॥महामोदान्विता देवास्ते सर्वे समुनीश्वराः ।
संजग्मुः स्वस्वधामानि संस्मरन्तः शिवाशिवौ
॥३०॥कौतुकं बहु सम्प्राप्य सुविवाह्य प्रियां च ताम् ।
आजगाम स्वभवनं मुदमाप गिरीश्वरः
॥३१॥ब्रह्मोवाच
मेनया हि हिमागस्य सुविवाहो मुनीश्वर ।
प्रोक्तो मे सुखदः प्रीत्या किम्भूयः श्रोतुमिच्छसि
॥३२॥इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे हिमाचलविवाहवर्णनं नाम प्रथमोध्यायः ॥ १ ॥