dākṣāyaṇī satī devī tyaktadehā piturmakhe
śrīgaṇeśāya namaḥ
atha tṛtīyaḥ pārvatīkhaṇḍaḥ prārabhyate
nārada uvāca
dākṣāyaṇī satī devī tyaktadehā piturmakhe |
kathaṃ girisutā brahmanbabhūva jagadambikā
||1||दाक्षायणी सती देवी त्यक्तदेहा पितुर्मखे ।
कथं गिरिसुता ब्रह्मन्बभूव जगदम्बिका
kathaṃ kṛtvā tapo'tyugrampatimāpa śivaṃ ca sā |
etanme pṛcchate samyakkathaya tvaṃ viśeṣataḥ
||2||कथं कृत्वा तपोऽत्युग्रम्पतिमाप शिवं च सा ।
एतन्मे पृच्छते सम्यक्कथय त्वं विशेषतः
brahmovāca
śṛṇu tvaṃ muniśārdūla śivācaritamuttamam |
pāvanaṃ paramaṃ divyaṃ sarvapāpaharaṃ śubham
||3||शृणु त्वं मुनिशार्दूल शिवाचरितमुत्तमम् ।
पावनं परमं दिव्यं सर्वपापहरं शुभम्
yadā dākṣāyaṇī devī hareṇa sahitā mudā |
himācale sucikrīḍe līlayā parameśvarī
||4||यदा दाक्षायणी देवी हरेण सहिता मुदा ।
हिमाचले सुचिक्रीडे लीलया परमेश्वरी
matsuteyamiti jñātvā siṣeve mātṛvarcasā |
himācalapriyā menā sarvarddhibhiranirbharā
||5||मत्सुतेयमिति ज्ञात्वा सिषेवे मातृवर्चसा ।
हिमाचलप्रिया मेना सर्वर्द्धिभिरनिर्भरा
yadā dākṣāyaṇī ruṣṭā nādṛtā svatanuṃ jahau |
pitrā dakṣeṇa tadyajñe saṃgatā parameśvarī
||6||यदा दाक्षायणी रुष्टा नादृता स्वतनुं जहौ ।
पित्रा दक्षेण तद्यज्ञे संगता परमेश्वरी
tadaiva menakā tāṃ sā himācalapriyā mune |
śivalokasthitāṃ devīmārirādhayiṣustadā
||7||तदैव मेनका तां सा हिमाचलप्रिया मुने ।
शिवलोकस्थितां देवीमारिराधयिषुस्तदा
tasyāmahaṃ sutā syāmityavadhārya satī hṛdā |
tyaktadehā mano dadhre bhavituṃ himavatsutā
||8||तस्यामहं सुता स्यामित्यवधार्य सती हृदा ।
त्यक्तदेहा मनो दध्रे भवितुं हिमवत्सुता
samayaṃ prāpya sā devī sarvadevastutā punaḥ |
satī tyaktatanuḥ prītyā menakātanayābhavat
||9||समयं प्राप्य सा देवी सर्वदेवस्तुता पुनः ।
सती त्यक्ततनुः प्रीत्या मेनकातनयाभवत्
nāmnā sā pārvatī devī tapaḥ kṛtvā sudussaham |
nāradasyopadeśādvai patimprāpa śivaṃ punaḥ
||10||नाम्ना सा पार्वती देवी तपः कृत्वा सुदुस्सहम् ।
नारदस्योपदेशाद्वै पतिम्प्राप शिवं पुनः
nārada uvāca
brahmanvidhe mahāprājña vada me vadatāṃ vara |
menakāyāssamutpatiṃ vivāhaṃ caritaṃ tathā
||11||ब्रह्मन्विधे महाप्राज्ञ वद मे वदतां वर ।
मेनकायास्समुत्पतिं विवाहं चरितं तथा
dhanyā hi menakā devī yasyāṃ jātā sutā satī |
ato mānyā ca dhanyā ca sarveṣāṃ sā pativratā
||12||धन्या हि मेनका देवी यस्यां जाता सुता सती ।
अतो मान्या च धन्या च सर्वेषां सा पतिव्रता
brahmovāca
śṛṇu tvaṃ nārada mune pārvatīmāturudbhavam |
vivāhaṃ caritaṃ caiva pāvanaṃ bhaktivarddhanam |
13 astyuttarasyāṃ diśi vai girīśo himavānmahān |
parvato hi muniśreṣṭha mahātejāssamṛddhibhāk
||14||शृणु त्वं नारद मुने पार्वतीमातुरुद्भवम् ।
विवाहं चरितं चैव पावनं भक्तिवर्द्धनम् ।
१३ अस्त्युत्तरस्यां दिशि वै गिरीशो हिमवान्महान् ।
पर्वतो हि मुनिश्रेष्ठ महातेजास्समृद्धिभाक्
dvairūpyaṃ tasya vikhyātaṃ jaṃgamasthirabhedataḥ |
varṇayāmi samāsena tasya sūkṣmasvarūpakam
||15||द्वैरूप्यं तस्य विख्यातं जंगमस्थिरभेदतः ।
वर्णयामि समासेन तस्य सूक्ष्मस्वरूपकम्
pūrvāparau toyanidhī suvigāhya sthito hi yaḥ |
nānāratnākaro ramyo mānadaṇḍa iva kṣiteḥ
||16||पूर्वापरौ तोयनिधी सुविगाह्य स्थितो हि यः ।
नानारत्नाकरो रम्यो मानदण्ड इव क्षितेः
nānāvṛkṣasamākīrṇo nānāśṛṃgasucitritaḥ |
siṃhavyāghrādipaśubhissevitassukhibhissadā
||17||नानावृक्षसमाकीर्णो नानाशृंगसुचित्रितः ।
सिंहव्याघ्रादिपशुभिस्सेवितस्सुखिभिस्सदा
tuṣāranidhiratyugro nānāścaryavicitritaḥ |
devarṣisiddhamunibhissaṃśritaḥ śivasaṃpriyaḥ
||18||तुषारनिधिरत्युग्रो नानाश्चर्यविचित्रितः ।
देवर्षिसिद्धमुनिभिस्संश्रितः शिवसंप्रियः
tapasthāno'tipūtātmā pāvanaśca mahātmanām |
tapassiddhipradotyaṃtaṃ nānādhātvākaraḥ śubhaḥ
||19||तपस्थानोऽतिपूतात्मा पावनश्च महात्मनाम् ।
तपस्सिद्धिप्रदोत्यंतं नानाधात्वाकरः शुभः
sa eva divyarūpo hi ramyaḥ sarvāṅgasundaraḥ |
viṣṇvaṃśo'vikṛtaḥ śailarājarājassatāmpriyaḥ
||20||स एव दिव्यरूपो हि रम्यः सर्वाङ्गसुन्दरः ।
विष्ण्वंशोऽविकृतः शैलराजराजस्सताम्प्रियः
kulasthityai ca sa girirdharmmavarddhanahetave |
svavivāhaṃ karttumaicchatpitṛdevahitecchayā
||21||कुलस्थित्यै च स गिरिर्धर्म्मवर्द्धनहेतवे ।
स्वविवाहं कर्त्तुमैच्छत्पितृदेवहितेच्छया
tasminnavasare devāḥ svārthamācintya kṛtsnaśaḥ |
ūcuḥ pitṝnsamāgatya divyānprītyā munīśvara
||22||तस्मिन्नवसरे देवाः स्वार्थमाचिन्त्य कृत्स्नशः ।
ऊचुः पितॄन्समागत्य दिव्यान्प्रीत्या मुनीश्वर
devā ūcuḥ
sarve śṛṇuta no vākyaṃ pitaraḥ prītamānasāḥ |
karttavyaṃ tattathaivāśu devakāryyepsavo yadi
||23||सर्वे शृणुत नो वाक्यं पितरः प्रीतमानसाः ।
कर्त्तव्यं तत्तथैवाशु देवकार्य्येप्सवो यदि
menā nāma sutā yā vo jyeṣṭhā maṅgalarūpiṇī |
tāmvivāhya ca suprītyā himākhyena mahībhṛtā
||24||मेना नाम सुता या वो ज्येष्ठा मङ्गलरूपिणी ।
ताम्विवाह्य च सुप्रीत्या हिमाख्येन महीभृता
evaṃ sarvamahālābhaḥ sarveṣāṃ ca bhaviṣyati |
yuṣmākamamarāṇāṃ ca duḥkhahāniḥ pade pade
||25||एवं सर्वमहालाभः सर्वेषां च भविष्यति ।
युष्माकममराणां च दुःखहानिः पदे पदे
brahmovāca
ityākarṇyāparavacaḥ pitaraste vimṛśya ca |
smṛtvā śāpaṃ sutānāṃ ca procuromiti tadvacaḥ
||26||इत्याकर्ण्यापरवचः पितरस्ते विमृश्य च ।
स्मृत्वा शापं सुतानां च प्रोचुरोमिति तद्वचः
dadurmenāṃ suvidhinā himāgāya nijātmajām |
samutsavo mahānāsīttadvivāhe sumaṅgale
||27||ददुर्मेनां सुविधिना हिमागाय निजात्मजाम् ।
समुत्सवो महानासीत्तद्विवाहे सुमङ्गले
haryyādayā'pi te devā munayaścāparokhilāḥ |
ājagmustatra saṃsmṛtya vāmadevaṃ bhavaṃ dhiyā
||28||हर्य्यादयाऽपि ते देवा मुनयश्चापरोखिलाः ।
आजग्मुस्तत्र संस्मृत्य वामदेवं भवं धिया
utsavaṃ kārayāmāsurdattvā dānānyanekaśaḥ |
supraśasya pitṝndivyānpraśaśaṃsurhimācalam
||29||उत्सवं कारयामासुर्दत्त्वा दानान्यनेकशः ।
सुप्रशस्य पितॄन्दिव्यान्प्रशशंसुर्हिमाचलम्
mahāmodānvitā devāste sarve samunīśvarāḥ |
saṃjagmuḥ svasvadhāmāni saṃsmarantaḥ śivāśivau
||30||महामोदान्विता देवास्ते सर्वे समुनीश्वराः ।
संजग्मुः स्वस्वधामानि संस्मरन्तः शिवाशिवौ
kautukaṃ bahu samprāpya suvivāhya priyāṃ ca tām |
ājagāma svabhavanaṃ mudamāpa girīśvaraḥ
||31||कौतुकं बहु सम्प्राप्य सुविवाह्य प्रियां च ताम् ।
आजगाम स्वभवनं मुदमाप गिरीश्वरः
brahmovāca
menayā hi himāgasya suvivāho munīśvara |
prokto me sukhadaḥ prītyā kimbhūyaḥ śrotumicchasi
||32||मेनया हि हिमागस्य सुविवाहो मुनीश्वर ।
प्रोक्तो मे सुखदः प्रीत्या किम्भूयः श्रोतुमिच्छसि
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīye pārvatīkhaṇḍe himācalavivāhavarṇanaṃ nāma prathamodhyāyaḥ || 1 ||