yātrāvarṇanam
brahmovāca
atha śambhuḥ samāhūya nandyādīn sakalāngaṇān |
ājñāpayāmāsa mudā gantuṃ svena ca tatra vai
||1||अथ शम्भुः समाहूय नन्द्यादीन् सकलान्गणान् ।
आज्ञापयामास मुदा गन्तुं स्वेन च तत्र वै
śiva uvāca
api yūyaṃ saha mayā saṃgacchadhvaṃ gireḥ puram |
kiyadgaṇānihāsthāpya mahotsavapurassaram
||2||अपि यूयं सह मया संगच्छध्वं गिरेः पुरम् ।
कियद्गणानिहास्थाप्य महोत्सवपुरस्सरम्
brahmovāca
atha te samanujñaptā gaṇeśā niryayurmudā |
svaṃsvaṃ balamupādāya tān kathaṃcidvadāmyaham
||3||अथ ते समनुज्ञप्ता गणेशा निर्ययुर्मुदा ।
स्वंस्वं बलमुपादाय तान् कथंचिद्वदाम्यहम्
abhyagācchaṃkhakarṇaśca gaṇakoṭyā gaṇeśvaraḥ |
śivena sārddhaṃ saṃgantuṃ himācalapuramprati
||4||अभ्यगाच्छंखकर्णश्च गणकोट्या गणेश्वरः ।
शिवेन सार्द्धं संगन्तुं हिमाचलपुरम्प्रति
daśakoṭyā kekarākṣo gaṇānāṃ samahotsavaḥ |
aṣṭakoṭyā ca vikṛto gaṇānāṃ gaṇanāyakaḥ
||5||दशकोट्या केकराक्षो गणानां समहोत्सवः ।
अष्टकोट्या च विकृतो गणानां गणनायकः
catuṣkoṭyā viśākhaśca gaṇānāṃ gaṇanāyakaḥ |
pārijātaśca navabhiḥ koṭibhirgaṇapuṃgavaḥ
||6||चतुष्कोट्या विशाखश्च गणानां गणनायकः ।
पारिजातश्च नवभिः कोटिभिर्गणपुंगवः
ṣaṣṭissarvāntakaḥ śrīmāntathaiva vikṛtānanaḥ |
gaṇānāndundubhoṣṭābhiḥ koṭikoṭibhirgaṇanāyakaḥ
||7||षष्टिस्सर्वान्तकः श्रीमान्तथैव विकृताननः ।
गणानान्दुन्दुभोष्टाभिः कोटिकोटिभिर्गणनायकः
pañcabhiśca kapālākhyo gaṇeśaḥ koṭibhistathā |
ṣaḍbhissandārako vīro gaṇānāṃ koṭibhirmune
||8||पञ्चभिश्च कपालाख्यो गणेशः कोटिभिस्तथा ।
षड्भिस्सन्दारको वीरो गणानां कोटिभिर्मुने
koṭikoṭibhireveha kandukaḥ kuṇḍakastathā |
viṣṭambho gaṇapo'ṣṭābhirgaṇānāṃ koṭibhistathā
||9||कोटिकोटिभिरेवेह कन्दुकः कुण्डकस्तथा ।
विष्टम्भो गणपोऽष्टाभिर्गणानां कोटिभिस्तथा
sahasrakoṭyā gaṇapaḥ pippalo mudito yayau |
tathā saṃnādako vīro gaṇeśo munisattama
||10||सहस्रकोट्या गणपः पिप्पलो मुदितो ययौ ।
तथा संनादको वीरो गणेशो मुनिसत्तम
āveśanastathāṣṭābhiḥ koṭibhirgaṇanāyakaḥ |
mahākeśassahasreṇa koṭīnāṃ gaṇapo yayau
||11||आवेशनस्तथाष्टाभिः कोटिभिर्गणनायकः ।
महाकेशस्सहस्रेण कोटीनां गणपो ययौ
kuṇḍo dvādaśakoṭyā hi tathā parvatako mune |
aṣṭābhiḥ koṭibhirvīrassamagāccandratāpanaḥ
||12||कुण्डो द्वादशकोट्या हि तथा पर्वतको मुने ।
अष्टाभिः कोटिभिर्वीरस्समगाच्चन्द्रतापनः
kālaśca kālakaścaiva mahākālaśśatena vai |
koṭīnāṃ gaṇanātho hi tathaivāgnikanāmakaḥ
||13||कालश्च कालकश्चैव महाकालश्शतेन वै ।
कोटीनां गणनाथो हि तथैवाग्निकनामकः
koṭyagnimukha evāgād gaṇānāṃ gaṇanāyakaḥ |
ādityamūrddhā koṭyā ca tathā caiva ghanāvahaḥ
||14||कोट्यग्निमुख एवागाद् गणानां गणनायकः ।
आदित्यमूर्द्धा कोट्या च तथा चैव घनावहः
sannāhaśśatakoṭyā hi kumudo gaṇapastathā |
amoghaḥ kokilaścaiva śatakoṭyā gaṇādhipaḥ
||15||सन्नाहश्शतकोट्या हि कुमुदो गणपस्तथा ।
अमोघः कोकिलश्चैव शतकोट्या गणाधिपः
sumantraḥ koṭikoṭyā ca gaṇānāṃ gaṇānāyakaḥ |
kākapādodaraḥ koṭiṣaṣṭyā santānakastathā
||16||सुमन्त्रः कोटिकोट्या च गणानां गणानायकः ।
काकपादोदरः कोटिषष्ट्या सन्तानकस्तथा
mahābalaśca navabhirmadhupiṃgaśca kokilaḥ |
nīlo navatyā koṭīnāṃ pūrṇabhadrastathaiva ca
||17||महाबलश्च नवभिर्मधुपिंगश्च कोकिलः ।
नीलो नवत्या कोटीनां पूर्णभद्रस्तथैव च
saptakoṭyā caturvaktraḥ karaṇo viṃśakoṭibhiḥ |
yayau navatikoṭyā tu gaṇeśāno hi romakaḥ
||18||सप्तकोट्या चतुर्वक्त्रः करणो विंशकोटिभिः ।
ययौ नवतिकोट्या तु गणेशानो हि रोमकः
yajvāśaśśatamanyuśca meghamanyuśca nārada |
tāvatkoṭyā yayussarve gaṇeśā hi pṛthakpṛthak
||19||यज्वाशश्शतमन्युश्च मेघमन्युश्च नारद ।
तावत्कोट्या ययुस्सर्वे गणेशा हि पृथक्पृथक्
kāṣṭhāṅguṣṭhaścatuṣṣaṣṭyā koṭīnāṃ gaṇanāyakaḥ |
virūpākṣassukeśaśca vṛṣābhaśca sanātanaḥ
||20||काष्ठाङ्गुष्ठश्चतुष्षष्ट्या कोटीनां गणनायकः ।
विरूपाक्षस्सुकेशश्च वृषाभश्च सनातनः
tālaketuḥ ṣaḍāsyaśca cañcvāsyaśca sanātanaḥ |
samvartakastathā caitro lakulīśassvayamprabhuḥ
||21||तालकेतुः षडास्यश्च चञ्च्वास्यश्च सनातनः ।
सम्वर्तकस्तथा चैत्रो लकुलीशस्स्वयम्प्रभुः
lokāntakaśca dīptātmā tathā daityāntako mune |
devo bhṛṃgiriṭiśśrīmāndevadevapriyastathā
||22||लोकान्तकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यान्तको मुने ।
देवो भृंगिरिटिश्श्रीमान्देवदेवप्रियस्तथा
aśanirbhānukaścaiva catuṣṣaṣṭyā sahasraśaḥ |
yayuśśivavivāhārthaṃ śivena sahasotsavāḥ
||23||अशनिर्भानुकश्चैव चतुष्षष्ट्या सहस्रशः ।
ययुश्शिवविवाहार्थं शिवेन सहसोत्सवाः
bhūtakoṭisahasreṇa pramathāḥ koṭibhistribhiḥ |
vīrabhadraścatuṣṣaṣṭyā romajānāntrikoṭibhiḥ
||24||भूतकोटिसहस्रेण प्रमथाः कोटिभिस्त्रिभिः ।
वीरभद्रश्चतुष्षष्ट्या रोमजानान्त्रिकोटिभिः
koṭikoṭisahasrāṇāṃ śatairviṃśatibhirvṛtāḥ |
tatra jagmuśca nandyādyā gaṇapāśśaṃkarotsave
||25||कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंशतिभिर्वृताः ।
तत्र जग्मुश्च नन्द्याद्या गणपाश्शंकरोत्सवे
kṣetrapālo bhairavaśca koṭikoṭigaṇairyutaḥ |
udvāhaśśaṃkarasyetyāyayau prītyā mahotsave
||26||क्षेत्रपालो भैरवश्च कोटिकोटिगणैर्युतः ।
उद्वाहश्शंकरस्येत्याययौ प्रीत्या महोत्सवे
ete cānye ca gaṇapā asaṅkhyātā mahābalāḥ |
tatra jagmurmahāprītyā sotsāhāśśaṃkarotsave
||27||एते चान्ये च गणपा असङ्ख्याता महाबलाः ।
तत्र जग्मुर्महाप्रीत्या सोत्साहाश्शंकरोत्सवे
sarve sahasrahastāśca jaṭāmukuṭadhāriṇaḥ |
candrarekhāvataṃsāśca nīlakaṇṭhāstrilocanāḥ
||28||सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारिणः ।
चन्द्ररेखावतंसाश्च नीलकण्ठास्त्रिलोचनाः
rudrākṣābharaṇāssarve tathā sadbhasmadhāriṇaḥ |
hārakuṇḍalakeyūramukuṭādyairalaṃkṛtāḥ
||29||रुद्राक्षाभरणास्सर्वे तथा सद्भस्मधारिणः ।
हारकुण्डलकेयूरमुकुटाद्यैरलंकृताः
brahmaviṣṇvindrasaṃkāśā aṇimādiguṇairyutāḥ |
sūryyakoṭipratīkāśāstatra rejurgaṇeśvarāḥ
||30||ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसंकाशा अणिमादिगुणैर्युताः ।
सूर्य्यकोटिप्रतीकाशास्तत्र रेजुर्गणेश्वराः
pṛthivīcāriṇaḥ kecit kecitpātālacāriṇaḥ |
kecidvyomacarāḥ kecitsaptasvargacarā mune
||31||पृथिवीचारिणः केचित् केचित्पातालचारिणः ।
केचिद्व्योमचराः केचित्सप्तस्वर्गचरा मुने
kimbahūktena devarṣe sarvalokanivāsinaḥ |
āyayussvagaṇāśśambhoḥ prītyā vai śaṅkarotsave
||32||किम्बहूक्तेन देवर्षे सर्वलोकनिवासिनः ।
आययुस्स्वगणाश्शम्भोः प्रीत्या वै शङ्करोत्सवे
itthaṃ devairgaṇaiścānyaissahitaśśaṅkaraḥ prabhuḥ |
yayau himagiripuraṃ vivāhārthaṃ nijasya vai
||33||इत्थं देवैर्गणैश्चान्यैस्सहितश्शङ्करः प्रभुः ।
ययौ हिमगिरिपुरं विवाहार्थं निजस्य वै
yadājagāma sarveśo vivāhārthe surādibhiḥ |
tadā tatra hyabhūdvṛttaṃ tacchṛṇu tvaṃ munīśvara
||34||यदाजगाम सर्वेशो विवाहार्थे सुरादिभिः ।
तदा तत्र ह्यभूद्वृत्तं तच्छृणु त्वं मुनीश्वर
rudrasya bhaginī bhūtvā caṇḍī sūtsavasaṃyutā |
tatrājagāma suprītyā pareṣāṃ suṃbhayāvahā
||35||रुद्रस्य भगिनी भूत्वा चण्डी सूत्सवसंयुता ।
तत्राजगाम सुप्रीत्या परेषां सुंभयावहा
pretāsanasamārūḍhā sarpābharaṇabhūṣitā |
pūrṇaṃ kalaśamādāya haimaṃ mūrdhni mahāprabham
||36||प्रेतासनसमारूढा सर्पाभरणभूषिता ।
पूर्णं कलशमादाय हैमं मूर्ध्नि महाप्रभम्
svaparīvārasaṃyuktā dīptāsyā dīptalocanā |
kutūhalamprakurvantī jātaharṣā mahābalā
||37||स्वपरीवारसंयुक्ता दीप्तास्या दीप्तलोचना ।
कुतूहलम्प्रकुर्वन्ती जातहर्षा महाबला
tatra bhūtagaṇā divyā virūpaḥ koṭiśo mune |
virājante sma bahuśastathā nānāvidhāstadā
||38||तत्र भूतगणा दिव्या विरूपः कोटिशो मुने ।
विराजन्ते स्म बहुशस्तथा नानाविधास्तदा
taissametāgrataścaṇḍī jagāma vikṛtānanā |
kutūhalānvitā prītā prītyupadrava kāriṇī
||39||तैस्समेताग्रतश्चण्डी जगाम विकृतानना ।
कुतूहलान्विता प्रीता प्रीत्युपद्रव कारिणी
caṇḍyā sarve rudragaṇāḥ pṛṣṭhataśca kṛtāstadā |
koṭyekādaśasaṃkhyākā raudrarudrapriyāśca te
||40||चण्ड्या सर्वे रुद्रगणाः पृष्ठतश्च कृतास्तदा ।
कोट्येकादशसंख्याका रौद्ररुद्रप्रियाश्च ते
tadā ḍamarunirghoṣairvyāptamāsījjagattrayam |
bherījhaṃkāraśabdena śaṃkhānāṃ ninadena ca
||41||तदा डमरुनिर्घोषैर्व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् ।
भेरीझंकारशब्देन शंखानां निनदेन च
tathā dundubhinirghoṣaiśśabdaḥ kolāhalo'bhavat |
kurvañjaganmaṃgalaṃ ca nāśayenmaṃgaletarat
||42||तथा दुन्दुभिनिर्घोषैश्शब्दः कोलाहलोऽभवत् ।
कुर्वञ्जगन्मंगलं च नाशयेन्मंगलेतरत्
gaṇānāṃ pṛṣṭhato bhūtvā sarve devāssamutsukāḥ |
anvayussarvasiddhāśca lokapālādikā mune
||43||गणानां पृष्ठतो भूत्वा सर्वे देवास्समुत्सुकाः ।
अन्वयुस्सर्वसिद्धाश्च लोकपालादिका मुने
madhye vrajan rameśo'tha garuḍāsanamāśritaḥ |
śuśubhe dhriyamāṇena kṣatreṇa mahatā mune
||44||मध्ये व्रजन् रमेशोऽथ गरुडासनमाश्रितः ।
शुशुभे ध्रियमाणेन क्षत्रेण महता मुने
cāmarairvījyamāno'sau svagaṇaiḥ parivāritaḥ |
pārṣadairvilasadbhiśca svabhūṣāvidhibhūṣitaḥ |
45 tathā'hamapyaśobhamvai vrajanmārge virājitaḥ |
vedairmūrtidharaiśśāstraiḥ purāṇairāgamaistathā
||46||चामरैर्वीज्यमानोऽसौ स्वगणैः परिवारितः ।
पार्षदैर्विलसद्भिश्च स्वभूषाविधिभूषितः ।
४५ तथाऽहमप्यशोभम्वै व्रजन्मार्गे विराजितः ।
वेदैर्मूर्तिधरैश्शास्त्रैः पुराणैरागमैस्तथा
sanakādimahāsiddhaissaprajāpatibhissutaiḥ |
parivāraissaṃyuto hi śivasevanatatparaḥ
||47||सनकादिमहासिद्धैस्सप्रजापतिभिस्सुतैः ।
परिवारैस्संयुतो हि शिवसेवनतत्परः
svasainyamadhyagaśśakra airāvatagaja sthitaḥ |
nāmāvibhūṣito'tyantaṃ vrajan reje sureśvaraḥ
||48||स्वसैन्यमध्यगश्शक्र ऐरावतगज स्थितः ।
नामाविभूषितोऽत्यन्तं व्रजन् रेजे सुरेश्वरः
tadā tu vrajamānāste ṛṣayo bahavaśca te |
virejuratisotkaṇṭhaśśivasyodvāhanamprati
||49||तदा तु व्रजमानास्ते ऋषयो बहवश्च ते ।
विरेजुरतिसोत्कण्ठश्शिवस्योद्वाहनम्प्रति
śākinyo yātudhānāśca vetālā brahmarākṣasāḥ |
bhūtapretapiśācāśca tathānye pramathādayaḥ
||50||शाकिन्यो यातुधानाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः ।
भूतप्रेतपिशाचाश्च तथान्ये प्रमथादयः
tumbururnārado hāhā hūhūścetyādayo varāḥ |
gandharvāḥ kinnarā jagmurvādyānādhmāya harṣitāḥ
||51||तुम्बुरुर्नारदो हाहा हूहूश्चेत्यादयो वराः ।
गन्धर्वाः किन्नरा जग्मुर्वाद्यानाध्माय हर्षिताः
jagato mātarassarvā devakanyāśca sarvaśaḥ |
gāyatrī caiva sāvitrī lakṣmīranyāssurastriyaḥ
||52||जगतो मातरस्सर्वा देवकन्याश्च सर्वशः ।
गायत्री चैव सावित्री लक्ष्मीरन्यास्सुरस्त्रियः
etāścānyāśca devānāṃ patnayo bhavamātaraḥ |
udvāhaśśaṃkarasyeti jagmussarvā mudānvitāḥ
||53||एताश्चान्याश्च देवानां पत्नयो भवमातरः ।
उद्वाहश्शंकरस्येति जग्मुस्सर्वा मुदान्विताः
śuddhasphaṭikasaṃkāśo vṛṣabhassarvasundaraḥ |
yo dharma ucyate vedaiśśāstraissiddhamaharṣibhiḥ
||54||शुद्धस्फटिकसंकाशो वृषभस्सर्वसुन्दरः ।
यो धर्म उच्यते वेदैश्शास्त्रैस्सिद्धमहर्षिभिः
tamārūḍho mahādevo vṛṣabhaṃ dharmavatsalaḥ |
śuśubhetīva devarṣisevitassakalairvrajan
||55||तमारूढो महादेवो वृषभं धर्मवत्सलः ।
शुशुभेतीव देवर्षिसेवितस्सकलैर्व्रजन्
ebhissametaissaphalaimaharṣibhirbabhau maheśo bahuśotyalaṃkṛtaḥ |
himālayāhvasya dharasya saṃvrajan pāṇigrahārthaṃ sadanaṃ śivāyāḥ
||56||एभिस्समेतैस्सफलैमहर्षिभिर्बभौ महेशो बहुशोत्यलंकृतः ।
हिमालयाह्वस्य धरस्य संव्रजन् पाणिग्रहार्थं सदनं शिवायाः
ityuktaṃ śambhucaritaṃ gamanamparamotsavam |
himālayapurodbhūtaṃ sadvṛttaṃ śṛṇu nārada
||57||इत्युक्तं शम्भुचरितं गमनम्परमोत्सवम् ।
हिमालयपुरोद्भूतं सद्वृत्तं शृणु नारद
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīye pārvatīkhaṇḍe yātrāvarṇanaṃ nāma catvāriśo'dhyāyaḥ || 40 ||