bhaumotpattiśivalīlāvarṇanam
nārada uvāca
viṣṇuśiṣya mahābhāga vidhe śaivavara prabho |
śivalīlāmimāṃ vyāsātprītyā me vaktumarhasi
||1||विष्णुशिष्य महाभाग विधे शैववर प्रभो ।
शिवलीलामिमां व्यासात्प्रीत्या मे वक्तुमर्हसि
satīvirahayukśaṃmbhuḥ kiṃ cakre caritantathā |
tapaḥ kartuṃ kadāyāto himavatprasthamuttamam
||2||सतीविरहयुक्शंम्भुः किं चक्रे चरितन्तथा ।
तपः कर्तुं कदायातो हिमवत्प्रस्थमुत्तमम्
śivāśivaśivādo 'bhūtkathaṃ kāmakṣayaśca me |
tapaḥ kṛtvā kathamprāpa śivaṃ śambhuṃ ca pārvatī
||3||शिवाशिवशिवादो ऽभूत्कथं कामक्षयश्च मे ।
तपः कृत्वा कथम्प्राप शिवं शम्भुं च पार्वती
tatsarvamaparaṃ cāpi śivasaccaritaṃ param |
vaktumarhasi me brahmanmahānandakaraṃ śubham
||4||तत्सर्वमपरं चापि शिवसच्चरितं परम् ।
वक्तुमर्हसि मे ब्रह्मन्महानन्दकरं शुभम्
sūta uvāca
iti śrutvā nāradasya praśnaṃ lokādhipottamaḥ |
vidhiḥ provāca suprītyā smṛtvā śivapadāmbujam
||5||इति श्रुत्वा नारदस्य प्रश्नं लोकाधिपोत्तमः ।
विधिः प्रोवाच सुप्रीत्या स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्
brahmovāca
devarṣe śaivavaryāya tadyaśaḥ śṛṇu cādarāt |
pāvanaṃ maṅgalakaraṃ bhaktivardhanamuttamam
||6||देवर्षे शैववर्याय तद्यशः शृणु चादरात् ।
पावनं मङ्गलकरं भक्तिवर्धनमुत्तमम्
āgatya svagiriṃ śambhuḥ priyāvirahakātaraḥ |
sasmāra svapriyāṃ devīṃ satīṃ prāṇādhikāṃ hṛdā
||7||आगत्य स्वगिरिं शम्भुः प्रियाविरहकातरः ।
सस्मार स्वप्रियां देवीं सतीं प्राणाधिकां हृदा
gaṇānābhāṣya śocaṃstāṃ tadguṇānpre mavardhanān |
varṇayāmāsa suprītyā darśayam̐llaukikīṃ gatim
||8||गणानाभाष्य शोचंस्तां तद्गुणान्प्रे मवर्धनान् ।
वर्णयामास सुप्रीत्या दर्शयँल्लौकिकीं गतिम्
digambaro babhūvātha tyaktvā gārhasthyasadgatim |
punarbabhrāma lokanvai sarvām̐llīlāviśāradaḥ
||9||दिगम्बरो बभूवाथ त्यक्त्वा गार्हस्थ्यसद्गतिम् ।
पुनर्बभ्राम लोकन्वै सर्वाँल्लीलाविशारदः
darśanamprāpya kutrāpi satīvirahaduḥkhitaḥ |
punaśca girimāyātaśśaṃkaro bhaktaśaṃkaraḥ
||10||दर्शनम्प्राप्य कुत्रापि सतीविरहदुःखितः ।
पुनश्च गिरिमायातश्शंकरो भक्तशंकरः
samādhāya mano yatnātsamādhinduḥkhanāśinama |
cakāra ca dadarśāsau svarūpaṃ nijamavyayam
||11||समाधाय मनो यत्नात्समाधिन्दुःखनाशिनम ।
चकार च ददर्शासौ स्वरूपं निजमव्ययम्
itthaṃ cirataraṃ sthāṇustasthau dhvastaguṇatrayaḥ |
nirvikārī parambrahma māyādhīśassvayaṃprabhuḥ
||12||इत्थं चिरतरं स्थाणुस्तस्थौ ध्वस्तगुणत्रयः ।
निर्विकारी परम्ब्रह्म मायाधीशस्स्वयंप्रभुः
tatassamādhintattyāja vyatīya hyamitāssamāḥ |
yadā tadā babhūvāśu caritaṃ tadvadāmi vaḥ
||13||ततस्समाधिन्तत्त्याज व्यतीय ह्यमितास्समाः ।
यदा तदा बभूवाशु चरितं तद्वदामि वः
prabhorlalāṭadeśāttu yatpṛṣacchramasaṃbhavam |
papāta dharaṇau tatra sa babhūva śiśurdrutam
||14||प्रभोर्ललाटदेशात्तु यत्पृषच्छ्रमसंभवम् ।
पपात धरणौ तत्र स बभूव शिशुर्द्रुतम्
caturbhujo'ruṇākāro ramaṇīyākṛtirmune |
alaukikadyutiḥ śrīmām̐stejasvī paradussahaḥ
||15||चतुर्भुजोऽरुणाकारो रमणीयाकृतिर्मुने ।
अलौकिकद्युतिः श्रीमाँस्तेजस्वी परदुस्सहः
ruroda sa śiśustasya puro hi parameśituḥ |
prākṛtātmajavattatra bhavācāraratasya hi
||16||रुरोद स शिशुस्तस्य पुरो हि परमेशितुः ।
प्राकृतात्मजवत्तत्र भवाचाररतस्य हि
tadā vicārya sudhiyā dhṛtvā sustrītanuṃ kṣitiḥ |
āvirbabhūva tatraiva bhayamānīya śaṃkarāt
||17||तदा विचार्य सुधिया धृत्वा सुस्त्रीतनुं क्षितिः ।
आविर्बभूव तत्रैव भयमानीय शंकरात्
tambālaṃ drutamutthāya kroḍayāṃ nidadhe varam |
stanyaṃ sāpāyayatprītyā dugdhaṃ svoparisambhavam
||18||तम्बालं द्रुतमुत्थाय क्रोडयां निदधे वरम् ।
स्तन्यं सापाययत्प्रीत्या दुग्धं स्वोपरिसम्भवम्
cucumba tanmukhaṃ snehātsmitvā krīḍayadātmajam |
satyabhāvātsvayaṃ mātā parameśahitāvahā
||19||चुचुम्ब तन्मुखं स्नेहात्स्मित्वा क्रीडयदात्मजम् ।
सत्यभावात्स्वयं माता परमेशहितावहा
taddṛṣṭvā caritaṃ śambhuḥ kautukī sūtikṛtkṛtī |
antaryāmī vihasyāthovāca jñātvā rasāṃ haraḥ
||20||तद्दृष्ट्वा चरितं शम्भुः कौतुकी सूतिकृत्कृती ।
अन्तर्यामी विहस्याथोवाच ज्ञात्वा रसां हरः
dhanyā tvaṃ dharaṇi prītyā pālayaitaṃ sutaṃ mama |
tvayyudbhūtaṃśramajalānmahātejasvino varam
||21||धन्या त्वं धरणि प्रीत्या पालयैतं सुतं मम ।
त्वय्युद्भूतंश्रमजलान्महातेजस्विनो वरम्
mama śramakabhūrbālo yadyapi priyakṛtkṣite |
tvannāmnā syādbhavetkhyātastritāparahitassadā
||22||मम श्रमकभूर्बालो यद्यपि प्रियकृत्क्षिते ।
त्वन्नाम्ना स्याद्भवेत्ख्यातस्त्रितापरहितस्सदा
asau bālaḥ kudātā hi bhaviṣyati guṇī tava |
mamāpi sukhadātā hi gṛhāṇainaṃ yathāruci
||23||असौ बालः कुदाता हि भविष्यति गुणी तव ।
ममापि सुखदाता हि गृहाणैनं यथारुचि
brahmovāca
ityuktvā virarāmātha kiṃcidvirahamuktadhīḥ |
lokācārakaro rudro nirvikārī satāmpriyaḥ
||24||इत्युक्त्वा विररामाथ किंचिद्विरहमुक्तधीः ।
लोकाचारकरो रुद्रो निर्विकारी सताम्प्रियः
api kṣitirjagāmāśu śivājñāmadhigamya sā |
svasthānaṃ sasutā prāpa sukhamātyaṃtikaṃ ca vai
||25||अपि क्षितिर्जगामाशु शिवाज्ञामधिगम्य सा ।
स्वस्थानं ससुता प्राप सुखमात्यंतिकं च वै
sa bālo bhauma ityākhyāṃ prāpya bhūtvā yuvā drutam |
tasyāṃ kāśyāṃ ciraṃ kālaṃ siṣeve śaṃkaramprabhum
||26||स बालो भौम इत्याख्यां प्राप्य भूत्वा युवा द्रुतम् ।
तस्यां काश्यां चिरं कालं सिषेवे शंकरम्प्रभुम्
viśveśvaraprasādena grahatvaṃ prāpya bhūmijaḥ |
divyaṃ lokaṃ jagāmāśu śukralokātparaṃ varam
||27||विश्वेश्वरप्रसादेन ग्रहत्वं प्राप्य भूमिजः ।
दिव्यं लोकं जगामाशु शुक्रलोकात्परं वरम्
ityuktaṃ śambhucaritaṃ satīvirahasaṃyutam |
tapasyācaraṇaṃ śambhośśṛṇu cādarato mune
||28||इत्युक्तं शम्भुचरितं सतीविरहसंयुतम् ।
तपस्याचरणं शम्भोश्शृणु चादरतो मुने
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīye pārvatīkhaṇḍe bhaumotpattiśivalīlāvarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||