vidhimohavarṇanam
brahmovāca
atho mamājñayā vipraissaṃsthāpyānalamīśvaraḥ |
homaṃ cakāra tatraivamaṅke saṃsthāpya pārvatīm
||1||अथो ममाज्ञया विप्रैस्संस्थाप्यानलमीश्वरः ।
होमं चकार तत्रैवमङ्के संस्थाप्य पार्वतीम्
ṛgyajussāmamantraiścāhutiṃ vahnau dadau śivaḥ |
lājāñjaliṃ dadau kālībhrātā mainākasaṃjñakaḥ
||2||ऋग्यजुस्साममन्त्रैश्चाहुतिं वह्नौ ददौ शिवः ।
लाजाञ्जलिं ददौ कालीभ्राता मैनाकसंज्ञकः
atha kālī śivaścobhau cakraturvidhivanmudā |
vahnipradakṣiṇāṃ tāta lokācāraṃ vidhāya ca
||3||अथ काली शिवश्चोभौ चक्रतुर्विधिवन्मुदा ।
वह्निप्रदक्षिणां तात लोकाचारं विधाय च
tatrādbhutamalañcakre caritaṃ girijāpatiḥ |
tadeva śṛṇu devarṣe tavasnehādbravīmyaham
||4||तत्राद्भुतमलञ्चक्रे चरितं गिरिजापतिः ।
तदेव शृणु देवर्षे तवस्नेहाद्ब्रवीम्यहम्
tasminnavasare cāhaṃ śivamāyāvimohitaḥ |
apaśyañcaraṇe devyā nakhenduñca manoharam
||5||तस्मिन्नवसरे चाहं शिवमायाविमोहितः ।
अपश्यञ्चरणे देव्या नखेन्दुञ्च मनोहरम्
darśanāttasya ca tadā'bhūvaṃ devamune hyaham |
madanena samāviṣṭo'tīva kṣubhitamānasaḥ
||6||दर्शनात्तस्य च तदाऽभूवं देवमुने ह्यहम् ।
मदनेन समाविष्टोऽतीव क्षुभितमानसः
muhurmuhurapaśyaṃ vai tadaṃgaṃ smaramohitaḥ |
tatastaddarśanātsadyo vīryaṃ me prācyutadbhuvi
||7||मुहुर्मुहुरपश्यं वै तदंगं स्मरमोहितः ।
ततस्तद्दर्शनात्सद्यो वीर्यं मे प्राच्युतद्भुवि
retasā kṣaratā tena lajjitohaṃ pitāmahaḥ |
mune vyamarda tacchinnaṃ caraṇābhyāṃ hi gopayan
||8||रेतसा क्षरता तेन लज्जितोहं पितामहः ।
मुने व्यमर्द तच्छिन्नं चरणाभ्यां हि गोपयन्
tajjñātvā ca mahādevaścukopātīva nārada |
hantumaicchattadā śīghraṃ vāṃ vidhiṃ kāmamohitam
||9||तज्ज्ञात्वा च महादेवश्चुकोपातीव नारद ।
हन्तुमैच्छत्तदा शीघ्रं वां विधिं काममोहितम्
hāhākāro mahānāsīttatra sarvatra nārada |
janāśca kampire sarvve bhaya māyāti viśvabhṛt
||10||हाहाकारो महानासीत्तत्र सर्वत्र नारद ।
जनाश्च कम्पिरे सर्व्वे भय मायाति विश्वभृत्
tatastaṃntuṣṭuvuśśambhuṃ viṣṇvādyā nirjarā mune |
sakopamprajvalantantantejasā hantumudyatam
||11||ततस्तंन्तुष्टुवुश्शम्भुं विष्ण्वाद्या निर्जरा मुने ।
सकोपम्प्रज्वलन्तन्तन्तेजसा हन्तुमुद्यतम्
devā ūcuḥ
devadeva jagadvyāpinparameśa sadāśiva |
jagadīśa jagannātha samprasīda jaganmaya
||12||देवदेव जगद्व्यापिन्परमेश सदाशिव ।
जगदीश जगन्नाथ सम्प्रसीद जगन्मय
sarveṣāmapi bhāvānāntvamātmā heturīśvaraḥ |
nirvikāro'vyayo nityo nirvikalpo'kṣaraḥ paraḥ
||13||सर्वेषामपि भावानान्त्वमात्मा हेतुरीश्वरः ।
निर्विकारोऽव्ययो नित्यो निर्विकल्पोऽक्षरः परः
ādyantāvasya yanmadhyamidamanyadahambahiḥ |
yato'vyayaḥ sanaitāni tatsatyambrahma cidbhavān
||14||आद्यन्तावस्य यन्मध्यमिदमन्यदहम्बहिः ।
यतोऽव्ययः सनैतानि तत्सत्यम्ब्रह्म चिद्भवान्
tavaiva caraṇāmbhojammuktikāmā dṛḍhavratāḥ |
visṛjyobhayatassaṃgaṃ munayassamupāsate
||15||तवैव चरणाम्भोजम्मुक्तिकामा दृढव्रताः ।
विसृज्योभयतस्संगं मुनयस्समुपासते
tvambrahma pūrṇamamṛtaṃ viśokaṃ nirguṇamparam |
ānaṃdamātramavyagramavikāramanātmakam
||16||त्वम्ब्रह्म पूर्णममृतं विशोकं निर्गुणम्परम् ।
आनंदमात्रमव्यग्रमविकारमनात्मकम्
viśvasya heturudayasthitisaṃyamanasya hi |
tadapekṣatayātmeśo'napekṣassarvadā vibhuḥ
||17||विश्वस्य हेतुरुदयस्थितिसंयमनस्य हि ।
तदपेक्षतयात्मेशोऽनपेक्षस्सर्वदा विभुः
ekastvameva sadasadvayamadvayameva ca |
svarṇaṃ kṛtākṛtamiva vastubhedo na caiva hi
||18||एकस्त्वमेव सदसद्वयमद्वयमेव च ।
स्वर्णं कृताकृतमिव वस्तुभेदो न चैव हि
ajñānatastvayi janairvikalpo vidito yataḥ |
tasmādbhramapratīkāro nirupādherna hi svataḥ
||19||अज्ञानतस्त्वयि जनैर्विकल्पो विदितो यतः ।
तस्माद्भ्रमप्रतीकारो निरुपाधेर्न हि स्वतः
dhanyā vayaṃ maheśāna tava darśanamātrataḥ |
dṛḍhabhaktajanānandapradaśśambho dayāṃ kuru
||20||धन्या वयं महेशान तव दर्शनमात्रतः ।
दृढभक्तजनानन्दप्रदश्शम्भो दयां कुरु
tvamādistvamanādiśca prakṛtestvaṃ paraḥ pumān |
viśveśvaro jagannātho nirvikāraḥ parātparaḥ
||21||त्वमादिस्त्वमनादिश्च प्रकृतेस्त्वं परः पुमान् ।
विश्वेश्वरो जगन्नाथो निर्विकारः परात्परः
yo'yaṃ brahmāsti' rajasā viśvamūrtiḥ pitāmahaḥ |
tvatprasādātprabho viṣṇussattvena puruṣottamaḥ
||22||योऽयं ब्रह्मास्तिऽ रजसा विश्वमूर्तिः पितामहः ।
त्वत्प्रसादात्प्रभो विष्णुस्सत्त्वेन पुरुषोत्तमः
kālāgnirudrastamasā paramātmā guṇaḥ paraḥ |
sadā śivo maheśānassarvavyāpī maheśvaraḥ
||23||कालाग्निरुद्रस्तमसा परमात्मा गुणः परः ।
सदा शिवो महेशानस्सर्वव्यापी महेश्वरः
vyaktaṃ mahacca bhūtādistanmātrāṇīndriyāṇi ca |
tvayaivādhiṣṭhitānyeva viśvamūrte maheśvara
||24||व्यक्तं महच्च भूतादिस्तन्मात्राणीन्द्रियाणि च ।
त्वयैवाधिष्ठितान्येव विश्वमूर्ते महेश्वर
mahādeva pareśāna karuṇākara śaṃkara |
prasīda devadeveśa prasīda puruṣottama
||25||महादेव परेशान करुणाकर शंकर ।
प्रसीद देवदेवेश प्रसीद पुरुषोत्तम
vāsāṃsi sāgarāssapta diśaścaiva mahābhujāḥ |
dyaurmūrddhā te vibhornābhiḥ khaṃ vāyurnāsikā tataḥ
||26||वासांसि सागरास्सप्त दिशश्चैव महाभुजाः ।
द्यौर्मूर्द्धा ते विभोर्नाभिः खं वायुर्नासिका ततः
cakṣūṃṣyagnī ravissomaḥ keśā meghāstava prabho |
nakṣatratārakādyāśca grahāścaiva vibhūṣaṇam
||27||चक्षूंष्यग्नी रविस्सोमः केशा मेघास्तव प्रभो ।
नक्षत्रतारकाद्याश्च ग्रहाश्चैव विभूषणम्
kathaṃ stoṣyāmi deveśa tvāṃ vibho parameśvara |
vācāmagocaro'si tvaṃ manasā cāpi śaṃkara
||28||कथं स्तोष्यामि देवेश त्वां विभो परमेश्वर ।
वाचामगोचरोऽसि त्वं मनसा चापि शंकर
pañcāsyāya ca rudrāya pañcāśatkoṭimūrtaye |
tryadhipāya variṣṭhāya vidyātattvāya te namaḥ
||29||पञ्चास्याय च रुद्राय पञ्चाशत्कोटिमूर्तये ।
त्र्यधिपाय वरिष्ठाय विद्यातत्त्वाय ते नमः
anideṃśyāya nityāya vidyujjvālāya rūpiṇe |
agnivarṇāya devāya śaṃkarāya namonamaḥ
||30||अनिदेंश्याय नित्याय विद्युज्ज्वालाय रूपिणे ।
अग्निवर्णाय देवाय शंकराय नमोनमः
vidyutkoṭipratīkāśamaṣṭakoṇaṃ suśobhanam |
rūpamāsthāya loke'sminsaṃsthitāya namo namaḥ
||31||विद्युत्कोटिप्रतीकाशमष्टकोणं सुशोभनम् ।
रूपमास्थाय लोकेऽस्मिन्संस्थिताय नमो नमः
brahmovāca
ityākarṇya vacasteṣāṃ prasannaḥ parameśvaraḥ |
brahmaṇo me dadau śīghramabhayaṃ bhaktavatsalaḥ
||32||इत्याकर्ण्य वचस्तेषां प्रसन्नः परमेश्वरः ।
ब्रह्मणो मे ददौ शीघ्रमभयं भक्तवत्सलः
atha sarve surāstatra viṣṇvādyā munayastathā |
abhavansusmitāstāta cakruśca paramotsavam
||33||अथ सर्वे सुरास्तत्र विष्ण्वाद्या मुनयस्तथा ।
अभवन्सुस्मितास्तात चक्रुश्च परमोत्सवम्
mama tadretasā tāta marditena muhurmuhuḥ |
abhavankaṇakāstatra bhūriśaḥ paramojjvalāḥ
||34||मम तद्रेतसा तात मर्दितेन मुहुर्मुहुः ।
अभवन्कणकास्तत्र भूरिशः परमोज्ज्वलाः
ṛṣayo bahavo jātā vālakhilyāssahasraśaḥ |
kaṇakaistaiśca vīryasya prajvaladbhiḥ svatejasā
||35||ऋषयो बहवो जाता वालखिल्यास्सहस्रशः ।
कणकैस्तैश्च वीर्यस्य प्रज्वलद्भिः स्वतेजसा
atha te hyṛṣayassarve upatasthustadā mune |
mamāntikaṃ paraprītyā tāta tāteti cābruvan
||36||अथ ते ह्यृषयस्सर्वे उपतस्थुस्तदा मुने ।
ममान्तिकं परप्रीत्या तात तातेति चाब्रुवन्
īśvarecchāprayuktena proktāste nāradena hi |
vālakhilyāstu te tatra kopayuktena cetasā
||37||ईश्वरेच्छाप्रयुक्तेन प्रोक्तास्ते नारदेन हि ।
वालखिल्यास्तु ते तत्र कोपयुक्तेन चेतसा
nārada uvāca
gacchadhvaṃ saṃgatā yūyaṃ parvataṃ gandhamādanam |
na sthātavyambhavadbhiśca na hi vo'tra prayojanam
||38||गच्छध्वं संगता यूयं पर्वतं गन्धमादनम् ।
न स्थातव्यम्भवद्भिश्च न हि वोऽत्र प्रयोजनम्
tatra taptvā tapaścāti bhavitāro munīśvarāḥ |
sūryyaśiṣyāśśivasyaivājñayā me kathitantvidam
||39||तत्र तप्त्वा तपश्चाति भवितारो मुनीश्वराः ।
सूर्य्यशिष्याश्शिवस्यैवाज्ञया मे कथितन्त्विदम्
brahmovāca
ityuktāste tadā sarve bālakhilyāśca parvatam |
satvaramprayayurnatvā śaṃkaraṃ gandhamādanam
||40||इत्युक्तास्ते तदा सर्वे बालखिल्याश्च पर्वतम् ।
सत्वरम्प्रययुर्नत्वा शंकरं गन्धमादनम्
viṣṇvādibhistadābhūvaṃ śvāsitohaṃ munīśvara |
nirbhayaḥ parameśānapreritaistairmahātmabhiḥ
||41||विष्ण्वादिभिस्तदाभूवं श्वासितोहं मुनीश्वर ।
निर्भयः परमेशानप्रेरितैस्तैर्महात्मभिः
astavañcāpi sarveśaṃ śaṃkarambhaktavatsalam |
sarvakāryakaraṃ jñātvā duṣṭagarvāpahārakam
||42||अस्तवञ्चापि सर्वेशं शंकरम्भक्तवत्सलम् ।
सर्वकार्यकरं ज्ञात्वा दुष्टगर्वापहारकम्
devadeva mahādeva karuṇāsāgara prabho |
tvameva kartā sarvasya bhartā harttā ca sarvathā |
tvadicchayā hi sakalaṃ sthitaṃ hi sacarācaram |
tantyāṃ yathā balīvardā mayā jñātaṃ viśeṣataḥ
||44||देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो ।
त्वमेव कर्ता सर्वस्य भर्ता हर्त्ता च सर्वथा ।
त्वदिच्छया हि सकलं स्थितं हि सचराचरम् ।
तन्त्यां यथा बलीवर्दा मया ज्ञातं विशेषतः
ityevamuktvā sohaṃ vai praṇāmaṃ ca kṛtāñjaliḥ |
anye'pi tuṣṭuvussarve viṣṇvādyāstaṃ maheśvaram
||45||इत्येवमुक्त्वा सोहं वै प्रणामं च कृताञ्जलिः ।
अन्येऽपि तुष्टुवुस्सर्वे विष्ण्वाद्यास्तं महेश्वरम्
athākarṇya nutiṃ śuddhāṃ mama dīnatayā tadā |
viṣṇvādīnāñca sarveṣāṃ prasanno'bhūnmaheśvaraḥ
||46||अथाकर्ण्य नुतिं शुद्धां मम दीनतया तदा ।
विष्ण्वादीनाञ्च सर्वेषां प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः
dadau sotivaraṃ mahyamabhayaṃ prītamānasaḥ |
sarve sukhamatīvāpuratyamodamahaṃ mune
||47||ददौ सोतिवरं मह्यमभयं प्रीतमानसः ।
सर्वे सुखमतीवापुरत्यमोदमहं मुने
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīye pārvatīkhaṇḍe vidhimohavarṇanaṃ nāma navacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 49 ||