śivahimācalasamvādavarṇanam
brahmovāca
atha śailapatirhṛṣṭaḥ satpuṣpaphalasaṃcayam |
samādāya svatanayāsahito'gāddharāṃtikam
||1||अथ शैलपतिर्हृष्टः सत्पुष्पफलसंचयम् ।
समादाय स्वतनयासहितोऽगाद्धरांतिकम्
sa gatvā trijagannāthaṃ praṇamya dhyānatatparam |
arthayāmāsa tanayāṃ kālīṃ tasmai hṛdādbhutām
||2||स गत्वा त्रिजगन्नाथं प्रणम्य ध्यानतत्परम् ।
अर्थयामास तनयां कालीं तस्मै हृदाद्भुताम्
phalapuṣpādikaṃ sarvaṃ tattadagre nidhāya saḥ |
agre kṛtvā sutāṃ śambhumidamāha ca śailarāṭ
||3||फलपुष्पादिकं सर्वं तत्तदग्रे निधाय सः ।
अग्रे कृत्वा सुतां शम्भुमिदमाह च शैलराट्
himagiriruvāca
bhagavaṃstanayā me tvāṃ sevituṃ candraśekharam |
samutsukā samānītā tvadārādhanakāṃkṣayā
||4||भगवंस्तनया मे त्वां सेवितुं चन्द्रशेखरम् ।
समुत्सुका समानीता त्वदाराधनकांक्षया
sakhībhyāṃ saha nityaṃ tvāṃ sevatāmeva śaṃkaram |
anujānīhi tāṃ nātha mayi te yadyanugrahaḥ
||5||सखीभ्यां सह नित्यं त्वां सेवतामेव शंकरम् ।
अनुजानीहि तां नाथ मयि ते यद्यनुग्रहः
brahmovāca
atha tāṃ śaṃkaro'paśyatprathamārūḍhayauvanām |
phullendīvarapatrābhā pūrṇacandranibhānanām
||6||अथ तां शंकरोऽपश्यत्प्रथमारूढयौवनाम् ।
फुल्लेन्दीवरपत्राभा पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
samastalīlāsaṃsthānaśubhaveṣavijṛmbhikām |
kambugrīvāṃ viśālākṣīṃ cārukarṇayugojjvalām
||7||समस्तलीलासंस्थानशुभवेषविजृम्भिकाम् ।
कम्बुग्रीवां विशालाक्षीं चारुकर्णयुगोज्ज्वलाम्
mṛṇālāyataparyyantabāhuyugmamanoharām |
rājīvakuḍmalaprakhyau ghanapīnaudṛḍhaustanau
||8||मृणालायतपर्य्यन्तबाहुयुग्ममनोहराम् ।
राजीवकुड्मलप्रख्यौ घनपीनौदृढौस्तनौ
bibhratīṃ kṣīṇamadhyāṃ ca trivalīmadhyarājitām |
sthalapadmapratīkāśapādayugmavirājitām
||9||बिभ्रतीं क्षीणमध्यां च त्रिवलीमध्यराजिताम् ।
स्थलपद्मप्रतीकाशपादयुग्मविराजिताम्
dhyānapaṃjaranirbaddhamunimānasamapyalam |
darśanādbhraṃśane śaktāṃ yoṣidgaṇaśiromaṇim
||10||ध्यानपंजरनिर्बद्धमुनिमानसमप्यलम् ।
दर्शनाद्भ्रंशने शक्तां योषिद्गणशिरोमणिम्
dṛṣṭvā tāṃ tādṛśīṃ tāta dhyānināṃ ca manoharām |
vigrahe tantramantrāṇāṃ varddhinīṃ kāmarūpiṇīm
||11||दृष्ट्वा तां तादृशीं तात ध्यानिनां च मनोहराम् ।
विग्रहे तन्त्रमन्त्राणां वर्द्धिनीं कामरूपिणीम्
nyamīlayadṛśau śīghraṃ dadhyau svaṃ rūpamuttamam |
paratattvaṃ mahāyogī triguṇātparamavyayam
||12||न्यमीलयदृशौ शीघ्रं दध्यौ स्वं रूपमुत्तमम् ।
परतत्त्वं महायोगी त्रिगुणात्परमव्ययम्
dṛṣṭvā tadānīṃ sakaleśvaraṃ vibhuṃ tapojuṣāṇaṃ vinimīlitekṣaṇam |
kapardinaṃ candrakalāvibhūṣaṇaṃ vedāntavedyaṃ paramāsane sthitam
||13||दृष्ट्वा तदानीं सकलेश्वरं विभुं तपोजुषाणं विनिमीलितेक्षणम् ।
कपर्दिनं चन्द्रकलाविभूषणं वेदान्तवेद्यं परमासने स्थितम्
vavanda śīrṣṇā ca punarhimācalaḥ sa saṃśayaṃ prāpadadīnasattvaḥ |
uvāca vākyaṃ jagadekabandhuṃ girīśvaro vākyavidāṃ variṣṭhaḥ
||14||ववन्द शीर्ष्णा च पुनर्हिमाचलः स संशयं प्रापददीनसत्त्वः ।
उवाच वाक्यं जगदेकबन्धुं गिरीश्वरो वाक्यविदां वरिष्ठः
himācala uvāca
devadeva mahādeva karuṇākara śaṃkara |
paśya māṃ śaraṇamprāptamunmīlya nayane vibho
||15||देवदेव महादेव करुणाकर शंकर ।
पश्य मां शरणम्प्राप्तमुन्मील्य नयने विभो
śiva śarva maheśāna jagadānandakṛtprabho |
tvāṃ nato'haṃ mahādeva sarvāpadvinivartakam
||16||शिव शर्व महेशान जगदानन्दकृत्प्रभो ।
त्वां नतोऽहं महादेव सर्वापद्विनिवर्तकम्
na tvāṃ jānaṃti deveśa vedāśśāstrāṇi kṛtsnaśaḥ |
atīto mahimādhvānaṃ tava vāṅmanasoḥ sadā
||17||न त्वां जानंति देवेश वेदाश्शास्त्राणि कृत्स्नशः ।
अतीतो महिमाध्वानं तव वाङ्मनसोः सदा
atadvyāvṛttitastvāṃ vai cakitaṃ cakitaṃ sadā |
abhidhatte śrutiḥ sarvā pareṣāṃ kā kathā matā
||18||अतद्व्यावृत्तितस्त्वां वै चकितं चकितं सदा ।
अभिधत्ते श्रुतिः सर्वा परेषां का कथा मता
jānaṃti bahavo bhaktāstvatkṛpāṃ prāpya bhaktitaḥ |
śaraṇāgata bhaktānāṃ na kutrāpi bhramādikam
||19||जानंति बहवो भक्तास्त्वत्कृपां प्राप्य भक्तितः ।
शरणागत भक्तानां न कुत्रापि भ्रमादिकम्
vijñaptiṃ śṛṇu matprītyā svadāsasya mamādhunā |
tava devājñayā tāta dīnatvādvarṇayāmi hi
||20||विज्ञप्तिं शृणु मत्प्रीत्या स्वदासस्य ममाधुना ।
तव देवाज्ञया तात दीनत्वाद्वर्णयामि हि
sabhāgyohaṃ mahādeva prasādāttava śaṃkara |
matvā svadāsaṃ māṃ nātha kṛpāṃ kuru namo'stu te
||21||सभाग्योहं महादेव प्रसादात्तव शंकर ।
मत्वा स्वदासं मां नाथ कृपां कुरु नमोऽस्तु ते
pratyahaṃ cāgamiṣyāmi darśanārthaṃ tava prabho |
anayā sutayā svāminnideśaṃ dātumarhasi
||22||प्रत्यहं चागमिष्यामि दर्शनार्थं तव प्रभो ।
अनया सुतया स्वामिन्निदेशं दातुमर्हसि
brahmovāca
ityākarṇya vacastasyonmīlya netre maheśvaraḥ |
tyaktadhyānaḥ parāmṛśya devadevo'bravīdvacaḥ
||23||इत्याकर्ण्य वचस्तस्योन्मील्य नेत्रे महेश्वरः ।
त्यक्तध्यानः परामृश्य देवदेवोऽब्रवीद्वचः
maheśvara uvāca
āgaṃtavyaṃ tvayā nityaṃ darśanārthaṃ mamācala |
kumārīṃ sadane sthāpya nānyathā mama darśanam
||24||आगंतव्यं त्वया नित्यं दर्शनार्थं ममाचल ।
कुमारीं सदने स्थाप्य नान्यथा मम दर्शनम्
brahmovāca
maheśavacanaṃ śrutvā śivātātastathāvidham |
acalaḥ pratyuvācedaṃ giriśaṃ natakamadharaḥ
||25||महेशवचनं श्रुत्वा शिवातातस्तथाविधम् ।
अचलः प्रत्युवाचेदं गिरिशं नतकमधरः
himācala uvāca
kasmānmayānayā sārddhaṃ nāgaṃtavyaṃ taducyatām |
sevane kimayogyeyaṃ nāhaṃ vedmyatra kāraṇam
||26||कस्मान्मयानया सार्द्धं नागंतव्यं तदुच्यताम् ।
सेवने किमयोग्येयं नाहं वेद्म्यत्र कारणम्
brahmovāca
tato'bravīdgiriṃ śaṃbhuḥ prahasanvṛṣabhadhvajaḥ |
lokācāraṃ viśeṣeṇa darśayanhi kuyoginām
||27||ततोऽब्रवीद्गिरिं शंभुः प्रहसन्वृषभध्वजः ।
लोकाचारं विशेषेण दर्शयन्हि कुयोगिनाम्
śaṃbhuruvāca
iyaṃ kumārī suśroṇī tanvī candrānanā śubhā |
nānetavyā matsamīpe vārayāmi punaḥ punaḥ
||28||इयं कुमारी सुश्रोणी तन्वी चन्द्रानना शुभा ।
नानेतव्या मत्समीपे वारयामि पुनः पुनः
māyārūpā smṛtā nārī vidvadbhirvedapāragaiḥ |
yuvatī tu viśeṣeṇa vighnakartrī tapasvinām
||29||मायारूपा स्मृता नारी विद्वद्भिर्वेदपारगैः ।
युवती तु विशेषेण विघ्नकर्त्री तपस्विनाम्
ahaṃ tapasvī yogī ca nirlipto māyayā sadā |
prayojanaṃ na yuktyā vai striyā kiṃ mesti bhūdhara
||30||अहं तपस्वी योगी च निर्लिप्तो मायया सदा ।
प्रयोजनं न युक्त्या वै स्त्रिया किं मेस्ति भूधर
evaṃ punarna vaktavyaṃ tapasvivarasaṃśrita |
vedadharmapravīṇastvaṃ yato jñānivaro budhaḥ
||31||एवं पुनर्न वक्तव्यं तपस्विवरसंश्रित ।
वेदधर्मप्रवीणस्त्वं यतो ज्ञानिवरो बुधः
bhavatyacala tatsaṃgādviṣayotpattirāśu vai |
vinaśyati ca vairāgyaṃ tato bhraśyati sattapaḥ
||32||भवत्यचल तत्संगाद्विषयोत्पत्तिराशु वै ।
विनश्यति च वैराग्यं ततो भ्रश्यति सत्तपः
atastapasvinā śaila na kāryā strīṣu saṃgatiḥ |
mahāviṣayamūlaṃ sā jñānavairāgyanāśinī
||33||अतस्तपस्विना शैल न कार्या स्त्रीषु संगतिः ।
महाविषयमूलं सा ज्ञानवैराग्यनाशिनी
brahmovāca
ityādyuktvā bahutaraṃ mahāyogī maheśvaraḥ |
virarāma girīśaṃ taṃ mahāyogivaraḥ prabhuḥ
||34||इत्याद्युक्त्वा बहुतरं महायोगी महेश्वरः ।
विरराम गिरीशं तं महायोगिवरः प्रभुः
etacchrutvā vacanaṃ tasya śaṃbhornirāmayaṃ niḥspṛhaṃ niṣṭhuraṃ ca |
kālītātaścakito'bhūtsurarṣe tadvatkiṃcidvyākulaścāsa tūṣṇīm
||35||एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोर्निरामयं निःस्पृहं निष्ठुरं च ।
कालीतातश्चकितोऽभूत्सुरर्षे तद्वत्किंचिद्व्याकुलश्चास तूष्णीम्
tapasvinoktaṃ vacanaṃ niśamya tathā girīśaṃ cakitaṃ vicāryya |
ataḥ praṇamyaiva śivaṃ bhavānī jagāda vākyaṃ viśadantadānīm
||36||तपस्विनोक्तं वचनं निशम्य तथा गिरीशं चकितं विचार्य्य ।
अतः प्रणम्यैव शिवं भवानी जगाद वाक्यं विशदन्तदानीम्
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīye pārvatīkhaṇḍe śivahimācalasamvādavarṇanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ || 12 ||