tatra gatvā smaro garvī śivamāyāvimohitaḥ
brahmovāca
tatra gatvā smaro garvī śivamāyāvimohitaḥ |
mohakassamadhoścādau dharmaṃ vistārayansthitaḥ
||1||तत्र गत्वा स्मरो गर्वी शिवमायाविमोहितः ।
मोहकस्समधोश्चादौ धर्मं विस्तारयन्स्थितः
vasaṃtasya ca yo dharmmaḥ prasasāra sa sarvataḥ |
tapasthāne maheśasyauṣadhiprasthe munīśvara
||2||वसंतस्य च यो धर्म्मः प्रससार स सर्वतः ।
तपस्थाने महेशस्यौषधिप्रस्थे मुनीश्वर
vanāni ca praphullāni pādapānāṃ mahāmune |
āsanviśeṣatastatra tatprabhāvānmunīśvara
||3||वनानि च प्रफुल्लानि पादपानां महामुने ।
आसन्विशेषतस्तत्र तत्प्रभावान्मुनीश्वर
puṣpāṇi sahakārāṇāmaśokavanikāsu vai |
virejussusmaroddīpakārāṇi surabhīṇyapi
||4||पुष्पाणि सहकाराणामशोकवनिकासु वै ।
विरेजुस्सुस्मरोद्दीपकाराणि सुरभीण्यपि
kairavāṇi ca puṣpāṇi bhramarākalitāni ca |
babhūburmadanāveśakarāṇi ca viśeṣataḥ
||5||कैरवाणि च पुष्पाणि भ्रमराकलितानि च ।
बभूबुर्मदनावेशकराणि च विशेषतः
sakāmoddīpanakaraṃ kokilākalakūjitam |
āsīdati suramyaṃ hi manoharamatipriyam
||6||सकामोद्दीपनकरं कोकिलाकलकूजितम् ।
आसीदति सुरम्यं हि मनोहरमतिप्रियम्
bhramarāṇāṃ tathā śabdā vividhā abhavanmune |
manoharāśca sarveṣāṃ kāmoddīpakarā api
||7||भ्रमराणां तथा शब्दा विविधा अभवन्मुने ।
मनोहराश्च सर्वेषां कामोद्दीपकरा अपि
caṃdrasya viśadā kāṃtirvikīrṇā hi samaṃtata |
kāmināṃ kāminīnāṃ ca dūtikā iva sābhavat
||8||चंद्रस्य विशदा कांतिर्विकीर्णा हि समंतत ।
कामिनां कामिनीनां च दूतिका इव साभवत्
mānināṃ preraṇāyāsīttatkāle kāladīpikā |
mārutaśca sukhaḥ sādho vavau virahiṇo'priyaḥ
||9||मानिनां प्रेरणायासीत्तत्काले कालदीपिका ।
मारुतश्च सुखः साधो ववौ विरहिणोऽप्रियः
evaṃ vasaṃtavistāro madanāveśakārakaḥ |
vanaukasāṃ tadā tatra munīnāṃ dussaho'tyabhūt
||10||एवं वसंतविस्तारो मदनावेशकारकः ।
वनौकसां तदा तत्र मुनीनां दुस्सहोऽत्यभूत्
acetasāmapi tadā kāmāsaktirabhūnmune |
sucetāsāṃ hi jīvānāṃ seti kiṃ varṇyate kathā |
evaṃ cakāra sa madhussvaprabhāvaṃ sudussaham |
sarveṣā caiva jīvānāṃ kāmoddīpanakārakaḥ
||12||अचेतसामपि तदा कामासक्तिरभून्मुने ।
सुचेतासां हि जीवानां सेति किं वर्ण्यते कथा ।
एवं चकार स मधुस्स्वप्रभावं सुदुस्सहम् ।
सर्वेषा चैव जीवानां कामोद्दीपनकारकः
akālanimitaṃ tāta madhorvīkṣya harastadā |
āścaryyaṃ paramaṃ mene svalīlāttatanuḥ prabhuḥ
||13||अकालनिमितं तात मधोर्वीक्ष्य हरस्तदा ।
आश्चर्य्यं परमं मेने स्वलीलात्ततनुः प्रभुः
atha līlākarastatra tapaḥ paramaduṣkaram |
tatāpa sa vaśīśo hi haro duḥkhaharaḥ prabhuḥ
||14||अथ लीलाकरस्तत्र तपः परमदुष्करम् ।
तताप स वशीशो हि हरो दुःखहरः प्रभुः
vasaṃte prasṛte tatra kāmo ratisamanvitaḥ |
cūtaṃ bāṇaṃ samākṛṣya sthitastadvāmapārśvataḥ
||15||वसंते प्रसृते तत्र कामो रतिसमन्वितः ।
चूतं बाणं समाकृष्य स्थितस्तद्वामपार्श्वतः
svaprabhāvaṃ vitastāra mohayansakalāñjanān |
ratyāyuktaṃ tadā kāmaṃ dṛṣṭvā ko vā na mohitaḥ
||16||स्वप्रभावं वितस्तार मोहयन्सकलाञ्जनान् ।
रत्यायुक्तं तदा कामं दृष्ट्वा को वा न मोहितः
evaṃ pravṛttasuratau śṛṃgāro'pi gaṇaissaha |
hāvabhāvayutastatra praviveśa harāṃtikam
||17||एवं प्रवृत्तसुरतौ शृंगारोऽपि गणैस्सह ।
हावभावयुतस्तत्र प्रविवेश हरांतिकम्
madanaḥ prakaṭastatra nyavasaccittago bahiḥ |
na dṛṣṭavāṃstadā śaṃbhośchidraṃ yena praviśyate
||18||मदनः प्रकटस्तत्र न्यवसच्चित्तगो बहिः ।
न दृष्टवांस्तदा शंभोश्छिद्रं येन प्रविश्यते
yadā cāprāptavivarastasminyogivare smaraḥ |
mahādevastadā so'bhūnmahābhayavimohitaḥ
||19||यदा चाप्राप्तविवरस्तस्मिन्योगिवरे स्मरः ।
महादेवस्तदा सोऽभून्महाभयविमोहितः
jvalajjvālāgnisaṃkāśaṃ bhālanetrasamanvitam |
dhyānasthaṃ śaṃkaraṃ ko vā samāsādayituṃ kṣamaḥ
||20||ज्वलज्ज्वालाग्निसंकाशं भालनेत्रसमन्वितम् ।
ध्यानस्थं शंकरं को वा समासादयितुं क्षमः
etasminnaṃtare tatra sakhībhyāṃ saṃyutā śivā |
jagāma śivapūjārthaṃ nītvā puṣpāṇyanekaśaḥ
||21||एतस्मिन्नंतरे तत्र सखीभ्यां संयुता शिवा ।
जगाम शिवपूजार्थं नीत्वा पुष्पाण्यनेकशः
pṛthivyāṃ yādṛśaṃ lokaissauṃdaryaṃ varṇyate mahat |
tatsarvamadhikaṃ tasyāṃ pārvatyāmasti niścitam
||22||पृथिव्यां यादृशं लोकैस्सौंदर्यं वर्ण्यते महत् ।
तत्सर्वमधिकं तस्यां पार्वत्यामस्ति निश्चितम्
ārtavāṇi supuṣpāṇi dhṛtāni ca tayā yadā |
tatsauṃdaryaṃ kathaṃ varṇyamapi varṣaśatairapi
||23||आर्तवाणि सुपुष्पाणि धृतानि च तया यदा ।
तत्सौंदर्यं कथं वर्ण्यमपि वर्षशतैरपि
yadā śivasamīpe tu gatā sā parvatātmajā |
tadaiva śaṃkaro dhyānaṃ tyaktvā kṣaṇamavasthitaḥ
||24||यदा शिवसमीपे तु गता सा पर्वतात्मजा ।
तदैव शंकरो ध्यानं त्यक्त्वा क्षणमवस्थितः
tacchidraṃ prāpya madanaḥ prathamaṃ harṣaṇena tu |
bāṇena harṣayāmāsa pārśvasthaṃ candraśekharam
||25||तच्छिद्रं प्राप्य मदनः प्रथमं हर्षणेन तु ।
बाणेन हर्षयामास पार्श्वस्थं चन्द्रशेखरम्
śṛṃgāraiśca tadā bhāvaissahitā pārvatī haram |
jagāma kāmasāhāyye mune surabhiṇā saha
||26||शृंगारैश्च तदा भावैस्सहिता पार्वती हरम् ।
जगाम कामसाहाय्ये मुने सुरभिणा सह
tadevākṛṣya taccāpaṃ rucyarthaṃ śūladhāriṇaḥ |
drutaṃ puṣpaśaraṃ tasmai smaro'muṃcatsusaṃyataḥ
||27||तदेवाकृष्य तच्चापं रुच्यर्थं शूलधारिणः ।
द्रुतं पुष्पशरं तस्मै स्मरोऽमुंचत्सुसंयतः
yathā niraṃtaraṃ nityamāgacchati tathā śivam |
tannamaskṛtya tatpūjāṃ kṛtvā tatpurataḥ sthitā
||28||यथा निरंतरं नित्यमागच्छति तथा शिवम् ।
तन्नमस्कृत्य तत्पूजां कृत्वा तत्पुरतः स्थिता
sā dṛṣṭā pārvatī tatra prabhuṇā giriśena hi |
vivṛṇvatī tadāṃgāni strīsvabhāvātsulajjayā
||29||सा दृष्टा पार्वती तत्र प्रभुणा गिरिशेन हि ।
विवृण्वती तदांगानि स्त्रीस्वभावात्सुलज्जया
susaṃsmṛtya varaṃ tasyā vidhidattaṃ purā prabhuḥ |
śivopi varṇayāmāsa tadaṃgāni mudā mune
||30||सुसंस्मृत्य वरं तस्या विधिदत्तं पुरा प्रभुः ।
शिवोपि वर्णयामास तदंगानि मुदा मुने
śiva uvāca
ki mukhaṃ kiṃ śaśāṃkaśca kiṃ netre cotpale ca kim |
bhrukuṭyau dhanuṣī caite kaṃdarpasya mahātmanaḥ
||31||कि मुखं किं शशांकश्च किं नेत्रे चोत्पले च किम् ।
भ्रुकुट्यौ धनुषी चैते कंदर्पस्य महात्मनः
adharaḥ kiṃ ca biṃbaṃ kiṃ kiṃ nāsā śukacaṃcukā |
kiṃ svaraḥ kokilālāpaḥ kiṃ madhyaṃ cātha vedikā
||32||अधरः किं च बिंबं किं किं नासा शुकचंचुका ।
किं स्वरः कोकिलालापः किं मध्यं चाथ वेदिका
kiṃ gatirvarṇyate hyasyāḥ kiṃ rūpaṃ varṇyate muhuḥ |
puṣpāṇi kiṃ ca varṇyaṃte vastrāṇi ca tathā punaḥ
||33||किं गतिर्वर्ण्यते ह्यस्याः किं रूपं वर्ण्यते मुहुः ।
पुष्पाणि किं च वर्ण्यंते वस्त्राणि च तथा पुनः
lālityaṃ cāru yatsṛṣṭau tadekatra vinirmitam |
sarvathā ramaṇīyāni sarvāṃgāni na saṃśayaḥ
||34||लालित्यं चारु यत्सृष्टौ तदेकत्र विनिर्मितम् ।
सर्वथा रमणीयानि सर्वांगानि न संशयः
aho dhanyatarā ceyaṃ pārvatyadbhutarūpiṇī |
etatsamā na trailokye nārī kāpi surūpiṇī
||35||अहो धन्यतरा चेयं पार्वत्यद्भुतरूपिणी ।
एतत्समा न त्रैलोक्ये नारी कापि सुरूपिणी
sulāvaṇyānidhiśceyamadbhutāṃgāni bibhratī |
vimohinī munīnāṃ ca mahāsukhavivarddhinī
||36||सुलावण्यानिधिश्चेयमद्भुतांगानि बिभ्रती ।
विमोहिनी मुनीनां च महासुखविवर्द्धिनी
brahmovāca
ityevaṃ varṇayitvā tu tadaṃgāni muhurmuhuḥ |
vidhidattavarādhyāsāddharastu virarāma ha
||37||इत्येवं वर्णयित्वा तु तदंगानि मुहुर्मुहुः ।
विधिदत्तवराध्यासाद्धरस्तु विरराम ह
hastaṃ vastrāṃtare yāvadacālayata śaṃkaraḥ |
strīsvabhāvācca sā tatra lajjitā dūrato gatā
||38||हस्तं वस्त्रांतरे यावदचालयत शंकरः ।
स्त्रीस्वभावाच्च सा तत्र लज्जिता दूरतो गता
vivṛṇvatī nijāṃgāni paśyaṃtī ca muhurmuhuḥ |
suvīkṣaṇairmahāmodātsusmitābhūcchivā mune
||39||विवृण्वती निजांगानि पश्यंती च मुहुर्मुहुः ।
सुवीक्षणैर्महामोदात्सुस्मिताभूच्छिवा मुने
evaṃ ceṣṭāṃ tadā dṛṣṭvā śaṃbhurmohamupāgataḥ |
uvāca vacanaṃ caivaṃ mahālīlo maheśvaraḥ
||40||एवं चेष्टां तदा दृष्ट्वा शंभुर्मोहमुपागतः ।
उवाच वचनं चैवं महालीलो महेश्वरः
asyā darśanamātreṇa mahānaṃdo bhavatyalam |
yadāliṃganamenasyāḥ kuryyāṃ kintu tatassukham
||41||अस्या दर्शनमात्रेण महानंदो भवत्यलम् ।
यदालिंगनमेनस्याः कुर्य्यां किन्तु ततस्सुखम्
kṣaṇamātraṃ vicāryyetthaṃ saṃpūjya girijāṃ tataḥ |
prabuddhasya mahāyogī suvirakto jagāviti
||42||क्षणमात्रं विचार्य्येत्थं संपूज्य गिरिजां ततः ।
प्रबुद्धस्य महायोगी सुविरक्तो जगाविति
kiṃ jātaṃ caritaṃ citraṃ kimahaṃ mohamāgataḥ |
kāmena vikṛtaścādya bhūtvāpi prabhurīśvaraḥ
||43||किं जातं चरितं चित्रं किमहं मोहमागतः ।
कामेन विकृतश्चाद्य भूत्वापि प्रभुरीश्वरः
īśvarohaṃ yadīccheyaṃ parāṃgasparśanaṃ khalu |
tarhi ko'nyo'kṣamaḥ kṣudraḥ kiṃ kiṃ naiva kariṣyati
||44||ईश्वरोहं यदीच्छेयं परांगस्पर्शनं खलु ।
तर्हि कोऽन्योऽक्षमः क्षुद्रः किं किं नैव करिष्यति
evaṃ vairāgyamāsādya paryyaṃkāsādanaṃ ca tat |
vārayāmāsa sarvātmā pareśaḥ kiṃ patediha
||45||एवं वैराग्यमासाद्य पर्य्यंकासादनं च तत् ।
वारयामास सर्वात्मा परेशः किं पतेदिह
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāntargatatṛtīye pārvatīkhaṇḍe kāmakṛtavikāravarṇananāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ || 18 ||