lagnapatrasaṃpreṣaṇasāmagrīsaṃgrahaśailāgamanavarṇanam
nārada uvāca
tāta prājña vadedānīṃ saptarṣiṣu gateṣu ca |
kimakārṣīddhimagiristanme kṛtvā kṛpāṃ prabho
||1||तात प्राज्ञ वदेदानीं सप्तर्षिषु गतेषु च ।
किमकार्षीद्धिमगिरिस्तन्मे कृत्वा कृपां प्रभो
brahmovāca
gateṣu teṣu muniṣu saptasvapi munīśvara |
sārundhatīṣu himavān yadakārṣīdbravīmi te
||2||गतेषु तेषु मुनिषु सप्तस्वपि मुनीश्वर ।
सारुन्धतीषु हिमवान् यदकार्षीद्ब्रवीमि ते
tata āmantrya svabhrātṝn mervādīn sasutapriyaḥ |
mahāmanāssa mumude himavān parvateśvaraḥ
||3||तत आमन्त्र्य स्वभ्रातॄन् मेर्वादीन् ससुतप्रियः ।
महामनास्स मुमुदे हिमवान् पर्वतेश्वरः
tadājñaptastataḥ prītyā himavān lagna patrikām |
lekhayāmāsa suprītyā gargeṇa svapurodhasā
||4||तदाज्ञप्तस्ततः प्रीत्या हिमवान् लग्न पत्रिकाम् ।
लेखयामास सुप्रीत्या गर्गेण स्वपुरोधसा
atha prasthāpayāmāsa tāṃ śivāya sa patrikām |
nānāvidhāstu sāmagryaḥ svajanairmuditātmabhiḥ
||5||अथ प्रस्थापयामास तां शिवाय स पत्रिकाम् ।
नानाविधास्तु सामग्र्यः स्वजनैर्मुदितात्मभिः
te janāstatra gatvā ca kailāse śivasannidhim |
daduśśivāya tatpatraṃ tilakaṃ samvidhāya ca
||6||ते जनास्तत्र गत्वा च कैलासे शिवसन्निधिम् ।
ददुश्शिवाय तत्पत्रं तिलकं सम्विधाय च
sanmānitā viśeṣeṇa prabhuṇā ca yathocitam |
sarve te prītimanasa ājagmuśśailasannidhim
||7||सन्मानिता विशेषेण प्रभुणा च यथोचितम् ।
सर्वे ते प्रीतिमनस आजग्मुश्शैलसन्निधिम्
sanmānitānviśeṣeṇa maheśenāgatāñjanān |
dṛṣṭvā suharṣitāñcchailo mumodātīva cetasi
||8||सन्मानितान्विशेषेण महेशेनागताञ्जनान् ।
दृष्ट्वा सुहर्षिताञ्च्छैलो मुमोदातीव चेतसि
tato nimantraṇaṃ cakre svabandhūnāṃ pramoditaḥ |
nānādeśasthitānāñca nikhilānāṃ sukhāspadam
||9||ततो निमन्त्रणं चक्रे स्वबन्धूनां प्रमोदितः ।
नानादेशस्थितानाञ्च निखिलानां सुखास्पदम्
tatassa kārayāmāsa svarṇasaṃgrahamādarāt |
nānāvidhāśca sāmagrīrvivāhakaraṇocitāḥ
||10||ततस्स कारयामास स्वर्णसंग्रहमादरात् ।
नानाविधाश्च सामग्रीर्विवाहकरणोचिताः
taṇḍulānāṃ bahūñchailān pṛthukānāṃ tathaiva ca |
guḍānāṃ śarkarāṇāñca lavaṇānāṃ tathaiva ca
||11||तण्डुलानां बहूञ्छैलान् पृथुकानां तथैव च ।
गुडानां शर्कराणाञ्च लवणानां तथैव च
kṣīrāṇāṃ ca ghṛtānāñca dadhnāṃ vāpīścakāra saḥ |
yavādidhānyapiṣṭānāṃ laḍḍukānāṃ tathaiva ca
||12||क्षीराणां च घृतानाञ्च दध्नां वापीश्चकार सः ।
यवादिधान्यपिष्टानां लड्डुकानां तथैव च
śaṣkulīnāṃ svastikānāṃ śarkarāṇāṃ tathaiva ca |
amṛtekṣurasānāṃ ca tatra vāpīścakāra saḥ
||13||शष्कुलीनां स्वस्तिकानां शर्कराणां तथैव च ।
अमृतेक्षुरसानां च तत्र वापीश्चकार सः
bahvīrhaiyaṃgavānāñca hyāsavānāṃ tathaiva ca |
nānā pakvānnasaṃghāṃśca mahāsvādurasām̐stathā
||14||बह्वीर्हैयंगवानाञ्च ह्यासवानां तथैव च ।
नाना पक्वान्नसंघांश्च महास्वादुरसाँस्तथा
nānā vyañjanavastūni gaṇadevahitāni ca |
amūlyanānāvastrāṇi vahniśaucāni yāni ca
||15||नाना व्यञ्जनवस्तूनि गणदेवहितानि च ।
अमूल्यनानावस्त्राणि वह्निशौचानि यानि च
maṇiratnaprakārāṇi suvarṇarajatāni ca |
dravyāṇyetāni cānyāni saṃgṛhya vidhipūrvakam
||16||मणिरत्नप्रकाराणि सुवर्णरजतानि च ।
द्रव्याण्येतानि चान्यानि संगृह्य विधिपूर्वकम्
maṃgalaṃ kartumārebhe girirmaṃgalakṛddine |
saṃskāraṃ kārayāmāsuḥ pārvatyāḥ parvatastriyaḥ
||17||मंगलं कर्तुमारेभे गिरिर्मंगलकृद्दिने ।
संस्कारं कारयामासुः पार्वत्याः पर्वतस्त्रियः
tā maṃgalaṃ mudā cakrurbhūṣitā bhūṣaṇaiḥ svayam |
puradvijastriyo dṛṣṭvā lokācāraṃ pracakrire
||18||ता मंगलं मुदा चक्रुर्भूषिता भूषणैः स्वयम् ।
पुरद्विजस्त्रियो दृष्ट्वा लोकाचारं प्रचक्रिरे
sotsavaṃ vividhaṃ tatra sumaṃgalapurassaram |
himālayo'pi hṛṣṭātmā kṛtvācāraṃ sumaṃgalam
||19||सोत्सवं विविधं तत्र सुमंगलपुरस्सरम् ।
हिमालयोऽपि हृष्टात्मा कृत्वाचारं सुमंगलम्
sarvabhāvena suprīto bandhuvargāgamotsukaḥ |
etasminnantare tasya bāndhavāśca nimantritāḥ
||20||सर्वभावेन सुप्रीतो बन्धुवर्गागमोत्सुकः ।
एतस्मिन्नन्तरे तस्य बान्धवाश्च निमन्त्रिताः
ājagmussastriyo hṛṣṭāssasutāssaparicchadāḥ |
tadaiva śṛṇu devarṣe giryyāgamanamādṛtaḥ
||21||आजग्मुस्सस्त्रियो हृष्टास्ससुतास्सपरिच्छदाः ।
तदैव शृणु देवर्षे गिर्य्यागमनमादृतः
varṇayāmi samāsena śivaprītivivṛddhaye |
devālaya giriryo hi divyarūpadharo mahān
||22||वर्णयामि समासेन शिवप्रीतिविवृद्धये ।
देवालय गिरिर्यो हि दिव्यरूपधरो महान्
nānāratnaparibhrājatsamājassaparicchadaḥ |
nānāmaṇimahāratnasāramādāya yatnataḥ
||23||नानारत्नपरिभ्राजत्समाजस्सपरिच्छदः ।
नानामणिमहारत्नसारमादाय यत्नतः
suveṣālaṃkṛtaḥ śrīmān jagāma sa himālayam |
mandarassarvaśobhāḍhyassanārītanayo giriḥ
||24||सुवेषालंकृतः श्रीमान् जगाम स हिमालयम् ।
मन्दरस्सर्वशोभाढ्यस्सनारीतनयो गिरिः
sūpāyanāni saṃgṛhya jagāma vividhāni ca |
astācalopi divyātmā sopāyana udāradhīḥ
||25||सूपायनानि संगृह्य जगाम विविधानि च ।
अस्ताचलोपि दिव्यात्मा सोपायन उदारधीः
bahuśobhāsamāyukta ājagāma mudānvitaḥ |
udayācala ādāya sadratnāni maṇīnapi
||26||बहुशोभासमायुक्त आजगाम मुदान्वितः ।
उदयाचल आदाय सद्रत्नानि मणीनपि
atyutkṛṣṭaparīvāra ājagāma mahāsukhī |
malayo girirājo hi saparīvāra ādṛtaḥ
||27||अत्युत्कृष्टपरीवार आजगाम महासुखी ।
मलयो गिरिराजो हि सपरीवार आदृतः
sudivyaracanāyukta āyayau bahusadbalaḥ |
sadyo darduranāmā ca muditassakalatrakaḥ
||28||सुदिव्यरचनायुक्त आययौ बहुसद्बलः ।
सद्यो दर्दुरनामा च मुदितस्सकलत्रकः
bahuśobhānvitastātaḥ yayau himagirergṛham |
niṣadopi prahṛṣṭātmā saparicchada āyayau
||29||बहुशोभान्वितस्तातः ययौ हिमगिरेर्गृहम् ।
निषदोपि प्रहृष्टात्मा सपरिच्छद आययौ
sasutastrīgaṇaḥ prītyā yayau himagirergṛham |
ājagāma mahābhāgyo bhūdharo gandhamādanaḥ
||30||ससुतस्त्रीगणः प्रीत्या ययौ हिमगिरेर्गृहम् ।
आजगाम महाभाग्यो भूधरो गन्धमादनः
karavīrastathaivāpi mahāvibhava saṃyutaḥ |
mahendraḥ parvataśreṣṭha ājagāma himālayam |
sagaṇassasutastrīko bahuśobhāsamanvitaḥ |
pāriyātro hi hṛṣṭātmā maṇi ratnākarassayut
||32||करवीरस्तथैवापि महाविभव संयुतः ।
महेन्द्रः पर्वतश्रेष्ठ आजगाम हिमालयम् ।
सगणस्ससुतस्त्रीको बहुशोभासमन्वितः ।
पारियात्रो हि हृष्टात्मा मणि रत्नाकरस्सयुत्
sagaṇassaparīvāra āyayau himabhūdharam |
krauñcaḥ parvatarājo hi mahābalaparicchadaḥ |
ājagāma giriśreṣṭhassa mupāyana ādṛtaḥ
||33||सगणस्सपरीवार आययौ हिमभूधरम् ।
क्रौञ्चः पर्वतराजो हि महाबलपरिच्छदः ।
आजगाम गिरिश्रेष्ठस्स मुपायन आदृतः
puruṣottamaśailopi saparicchada ādṛtaḥ |
mahopāyanamādāyājagāma himabhūdharam
||34||पुरुषोत्तमशैलोपि सपरिच्छद आदृतः ।
महोपायनमादायाजगाम हिमभूधरम्
nīlaḥ salīlassa sutassastrīko dravyasaṃyutaḥ |
ājagāma himāgasya gṛhamānandasaṃyutaḥ
||35||नीलः सलीलस्स सुतस्सस्त्रीको द्रव्यसंयुतः ।
आजगाम हिमागस्य गृहमानन्दसंयुतः
trikūṭaścitrakūṭopi veṃkaṭaḥ śrīgiristathā |
gokāmukhī nāradaśca himagehamupāgamat
||36||त्रिकूटश्चित्रकूटोपि वेंकटः श्रीगिरिस्तथा ।
गोकामुखी नारदश्च हिमगेहमुपागमत्
vindhyaśca parvataśreṣṭho nānāsampatsamanvitaḥ |
ājagāma prahṛṣṭātmā sadāratanayaśśubhaḥ
||37||विन्ध्यश्च पर्वतश्रेष्ठो नानासम्पत्समन्वितः ।
आजगाम प्रहृष्टात्मा सदारतनयश्शुभः
kālaṃjaro mahāśailo bahuharṣasamanvitaḥ |
bahubhassagaṇaḥ prītyājagāmahimabhūdharam
||38||कालंजरो महाशैलो बहुहर्षसमन्वितः ।
बहुभस्सगणः प्रीत्याजगामहिमभूधरम्
kailāsastu mahāśailo mahāharṣasamanvitaḥ |
ājagāma kṛpāṃ kṛtvā sarvopari lasatprabhuḥ
||39||कैलासस्तु महाशैलो महाहर्षसमन्वितः ।
आजगाम कृपां कृत्वा सर्वोपरि लसत्प्रभुः
anyepi bhūbhṛto ye hi dvīpeṣvanyeṣvapi dvija |
ihāpi ye'calāssarve āyayuste himālayam
||40||अन्येपि भूभृतो ये हि द्वीपेष्वन्येष्वपि द्विज ।
इहापि येऽचलास्सर्वे आययुस्ते हिमालयम्
nimantritā nagāstatra tena pūrvaṃ mudā mune |
āyayurnikhilāḥ prītyā vivāhaśśivayoriti
||41||निमन्त्रिता नगास्तत्र तेन पूर्वं मुदा मुने ।
आययुर्निखिलाः प्रीत्या विवाहश्शिवयोरिति
tadā sarve samāyātāśśoṇabhadrādayaḥ khalu |
bahuśobhā mahāprītyā vivāhaśśivayoriti
||42||तदा सर्वे समायाताश्शोणभद्रादयः खलु ।
बहुशोभा महाप्रीत्या विवाहश्शिवयोरिति
nadyassarvāssamāyātā nānālaṃkārasaṃyutāḥ |
divya rūpadharāḥ prītyā vivāhaśśivayoriti
||43||नद्यस्सर्वास्समायाता नानालंकारसंयुताः ।
दिव्य रूपधराः प्रीत्या विवाहश्शिवयोरिति
godāvarī ca yamunā brahmastrīrveṇikā tathā |
āyayau himaśailamvai vivāhaśśivayoriti
||44||गोदावरी च यमुना ब्रह्मस्त्रीर्वेणिका तथा ।
आययौ हिमशैलम्वै विवाहश्शिवयोरिति
gaṃgā tu sumahāprītyā nānālaṃkārasaṃyutā |
divyarūpā yayau prītyā vivāhaśśivayoriti
||45||गंगा तु सुमहाप्रीत्या नानालंकारसंयुता ।
दिव्यरूपा ययौ प्रीत्या विवाहश्शिवयोरिति
narmadā tu mahāmodā rudrakanyā saridvarā |
mahāprītyā jagāmāśu vivāhaśśivayoriti
||46||नर्मदा तु महामोदा रुद्रकन्या सरिद्वरा ।
महाप्रीत्या जगामाशु विवाहश्शिवयोरिति
āgataistaistataḥ sarvaissarvato himabhūdharam |
saṃkulāsītpurī divyā sarvaśobhāsamanvitā
||47||आगतैस्तैस्ततः सर्वैस्सर्वतो हिमभूधरम् ।
संकुलासीत्पुरी दिव्या सर्वशोभासमन्विता
mahotsavā lasatketudhvajātoraṇakādhikā |
vitānavinivṛttārkā tathā nānālasatprabhā
||48||महोत्सवा लसत्केतुध्वजातोरणकाधिका ।
वितानविनिवृत्तार्का तथा नानालसत्प्रभा
himālayopi suprītyādareṇa vividhena ca |
teṣāṃ cakāra sanmānaṃ tāsāṃ caiva yathāyatham
||49||हिमालयोपि सुप्रीत्यादरेण विविधेन च ।
तेषां चकार सन्मानं तासां चैव यथायथम्
sarvānnivāsayāmāsa susthāneṣu pṛthak pṛthak |
sāmagrībhiranekābhistoṣayāmāsa kṛtsnaśaḥ
||50||सर्वान्निवासयामास सुस्थानेषु पृथक् पृथक् ।
सामग्रीभिरनेकाभिस्तोषयामास कृत्स्नशः
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīye pāvatīkhaṇḍe lagnapatrasaṃpreṣaṇasāmagrīsaṃgrahaśailāgamanavarṇanaṃ nāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ || 37 ||