varddhamānā gireḥ putrī sā śakti lokapūjitā
brahmovāca
varddhamānā gireḥ putrī sā śakti lokapūjitā |
aṣṭavarṣā yadā jātā himālayagṛhe satī
||1||वर्द्धमाना गिरेः पुत्री सा शक्ति लोकपूजिता ।
अष्टवर्षा यदा जाता हिमालयगृहे सती
tajjanma giriśo jñātvā satīvirahakātaraḥ |
kṛtvā tāmadbhutāmantarmumodātīva nārada
||2||तज्जन्म गिरिशो ज्ञात्वा सतीविरहकातरः ।
कृत्वा तामद्भुतामन्तर्मुमोदातीव नारद
tasminnevāntare śambhurlaukikīṃ gatimāśritaḥ |
samādhātuṃ manassamyaktapaḥ karttuṃ samaicchata
||3||तस्मिन्नेवान्तरे शम्भुर्लौकिकीं गतिमाश्रितः ।
समाधातुं मनस्सम्यक्तपः कर्त्तुं समैच्छत
kāṃścidgaṇavarāñchāntānnaṃdyādīnavagṛhya ca |
gaṅgāvatāramagamaddhimavatprasthamuttamam
||4||कांश्चिद्गणवराञ्छान्तान्नंद्यादीनवगृह्य च ।
गङ्गावतारमगमद्धिमवत्प्रस्थमुत्तमम्
yatra gaṃgā nipatitā purā brahmapurātsrutā |
sarvāghaughavināśāya pāvanī paramā mune
||5||यत्र गंगा निपतिता पुरा ब्रह्मपुरात्स्रुता ।
सर्वाघौघविनाशाय पावनी परमा मुने
tapaḥprārambhamakarotsthitvā tatra vaśī haraḥ |
ekāgraṃ ciṃtayāmāsa svamātmānamatandritaḥ
||6||तपःप्रारम्भमकरोत्स्थित्वा तत्र वशी हरः ।
एकाग्रं चिंतयामास स्वमात्मानमतन्द्रितः
ceto jñānabhavaṃ nityaṃ jyotīrūpaṃ nirāmayam |
jaganmayaṃ cidānandaṃ dvaitahīnaṃ nirāśrayam
||7||चेतो ज्ञानभवं नित्यं ज्योतीरूपं निरामयम् ।
जगन्मयं चिदानन्दं द्वैतहीनं निराश्रयम्
hare dhyānapare tisminpramathā dhyānatatparāḥ |
abhavankecidapare nandibhṛṃgyādayo gaṇāḥ
||8||हरे ध्यानपरे तिस्मिन्प्रमथा ध्यानतत्पराः ।
अभवन्केचिदपरे नन्दिभृंग्यादयो गणाः
sevāṃ cakrustadā kecidgaṇāḥ śambhoḥ parātmanaḥ |
naivākūjaṃstu maunā hi dvarapāḥ kecanābhavan
||9||सेवां चक्रुस्तदा केचिद्गणाः शम्भोः परात्मनः ।
नैवाकूजंस्तु मौना हि द्वरपाः केचनाभवन्
etasminnantare tatra jagāma himabhūdharaḥ |
śaṅkarasyauṣadhiprasthaṃ śrutvāgamanamādarāt |
praṇanāma prabhuṃ rudraṃ sagaṇo bhūdhareśvaraḥ |
samānarca ca suprītastuṣṭāva sa kṛtāñjaliḥ |
himālaya uvāca |
devadeva mahādeva kapardicchaṃkara prabho |
tvayaiva lokanāthena pālitaṃ bhuvanatrayam
||12||एतस्मिन्नन्तरे तत्र जगाम हिमभूधरः ।
शङ्करस्यौषधिप्रस्थं श्रुत्वागमनमादरात् ।
प्रणनाम प्रभुं रुद्रं सगणो भूधरेश्वरः ।
समानर्च च सुप्रीतस्तुष्टाव स कृताञ्जलिः ।
हिमालय उवाच ।
देवदेव महादेव कपर्दिच्छंकर प्रभो ।
त्वयैव लोकनाथेन पालितं भुवनत्रयम्
namaste devadeveśa yogirūpadharāya ca |
nirguṇāya namastubhyaṃ saguṇāya vihāriṇe
||13||नमस्ते देवदेवेश योगिरूपधराय च ।
निर्गुणाय नमस्तुभ्यं सगुणाय विहारिणे
kailāsavāsine śambho sarvalokāṭanāya ca |
namaste parameśāya līlākārāya śūline
||14||कैलासवासिने शम्भो सर्वलोकाटनाय च ।
नमस्ते परमेशाय लीलाकाराय शूलिने
paripūrṇaguṇādhānavikārarahitāyate |
namo'nīhāya vīhāya dhīrāya paramātmane
||15||परिपूर्णगुणाधानविकाररहितायते ।
नमोऽनीहाय वीहाय धीराय परमात्मने
abahirbhogakārāya janavatsalate namaḥ |
triguṇādhīśa māyeśa brahmaṇe paramātmane
||16||अबहिर्भोगकाराय जनवत्सलते नमः ।
त्रिगुणाधीश मायेश ब्रह्मणे परमात्मने
viṣṇubrahmādisevyāya viṣṇubrahmasvarūpiṇe |
viṣṇubrahmakadātre te bhaktapriya namo'stu te
||17||विष्णुब्रह्मादिसेव्याय विष्णुब्रह्मस्वरूपिणे ।
विष्णुब्रह्मकदात्रे ते भक्तप्रिय नमोऽस्तु ते
taporata tapasthānasutapaḥ phaladāyine |
tapaḥpriyāya śāntāya namaste brahmarūpiṇe
||18||तपोरत तपस्थानसुतपः फलदायिने ।
तपःप्रियाय शान्ताय नमस्ते ब्रह्मरूपिणे
vyavahārakarāyaiva lokācārakarāya te |
saguṇāya pareśāya namostu paramātmane
||19||व्यवहारकरायैव लोकाचारकराय ते ।
सगुणाय परेशाय नमोस्तु परमात्मने
līlā tava maheśānāvedyā sādhusukhapradā |
bhaktādhīnasvarūpo'si bhaktavaśyo hi karmakṛt
||20||लीला तव महेशानावेद्या साधुसुखप्रदा ।
भक्ताधीनस्वरूपोऽसि भक्तवश्यो हि कर्मकृत्
mama bhāgyodayādatra tvamāgata iha prabho |
sanātha kṛtavānmāṃ tvaṃ varṇito dānavatsalaḥ
||21||मम भाग्योदयादत्र त्वमागत इह प्रभो ।
सनाथ कृतवान्मां त्वं वर्णितो दानवत्सलः
adya me saphalaṃ janma saphalaṃ jīvanaṃ mama |
adya me saphalaṃ sarvaṃ yadatra tvaṃ samāgataḥ
||22||अद्य मे सफलं जन्म सफलं जीवनं मम ।
अद्य मे सफलं सर्वं यदत्र त्वं समागतः
jñātvā māṃ dāsamavyagramājñāndehi maheśvara |
tvatsevāṃ ca mahāprītyā kuryāmahamananyadhīḥ
||23||ज्ञात्वा मां दासमव्यग्रमाज्ञान्देहि महेश्वर ।
त्वत्सेवां च महाप्रीत्या कुर्यामहमनन्यधीः
brahmovāca
ityākarṇya vacastasya girīśasya maheśvaraḥ |
kiṃcidunmīlya netre ca dadarśa sagaṇaṃ girim
||24||इत्याकर्ण्य वचस्तस्य गिरीशस्य महेश्वरः ।
किंचिदुन्मील्य नेत्रे च ददर्श सगणं गिरिम्
sagaṇaṃ tantathā dṛṣṭvā girirājaṃ vṛṣadhvajaḥ |
uvāca dhyānayogasthaḥ smayanniva jagatpatiḥ
||25||सगणं तन्तथा दृष्ट्वा गिरिराजं वृषध्वजः ।
उवाच ध्यानयोगस्थः स्मयन्निव जगत्पतिः
maheśvara uvāca
tava pṛṣṭhe tapastaptuṃ rahasyamahamāgataḥ |
yathā na kopi nikaṭaṃ samāyātu tathā kuru
||26||तव पृष्ठे तपस्तप्तुं रहस्यमहमागतः ।
यथा न कोपि निकटं समायातु तथा कुरु
tvaṃ mahātmā tapodhāmā munīnāṃ ca sadāśrayaḥ |
devānāṃ rākṣasānāṃ ca pareṣāṃ ca mahātmanām
||27||त्वं महात्मा तपोधामा मुनीनां च सदाश्रयः ।
देवानां राक्षसानां च परेषां च महात्मनाम्
sadā vāso dvijādīnāṃ gaṃgāpūtaśca nityadā |
paropakārī sarveṣāṃ girīṇāmadhipaḥ prabhuḥ
||28||सदा वासो द्विजादीनां गंगापूतश्च नित्यदा ।
परोपकारी सर्वेषां गिरीणामधिपः प्रभुः
ahaṃ tapaścarāmyatra gaṃgāvataraṇe sthale |
āśritastava suprīto girirāja yatātmavān
||29||अहं तपश्चराम्यत्र गंगावतरणे स्थले ।
आश्रितस्तव सुप्रीतो गिरिराज यतात्मवान्
nirvighnaṃ me tapaścātra hetunā yena śailapa |
sarvathā hi giriśreṣṭha suyatnaṃ kuru sāmpratam
||30||निर्विघ्नं मे तपश्चात्र हेतुना येन शैलप ।
सर्वथा हि गिरिश्रेष्ठ सुयत्नं कुरु साम्प्रतम्
mamedameva paramaṃ sevanaṃ parvatottama |
svagṛhaṃ gaccha satprītyā tatsaṃpādaya yatnataḥ
||31||ममेदमेव परमं सेवनं पर्वतोत्तम ।
स्वगृहं गच्छ सत्प्रीत्या तत्संपादय यत्नतः
brahmovāca
ityuktvā jagatāṃ nāthastūṣṇīmāsa sa sūtikṛt |
girirājastadā śambhuṃ praṇayādidamabravīt
||32||इत्युक्त्वा जगतां नाथस्तूष्णीमास स सूतिकृत् ।
गिरिराजस्तदा शम्भुं प्रणयादिदमब्रवीत्
himālaya uvāca
pūjito'si jagannātha mayā tvamparameśvara |
svāgatenādya viṣaye sthitaṃ tvāmprārthayāmi kim
||33||पूजितोऽसि जगन्नाथ मया त्वम्परमेश्वर ।
स्वागतेनाद्य विषये स्थितं त्वाम्प्रार्थयामि किम्
mahatā tapasā tvaṃ hi devairyatnaparāśritaiḥ |
na prāpyase maheśāna sa tvaṃ svayamupasthitaḥ
||34||महता तपसा त्वं हि देवैर्यत्नपराश्रितैः ।
न प्राप्यसे महेशान स त्वं स्वयमुपस्थितः
mattopyanyatamo nāsti na matto'nyo'sti puṇyavān |
bhavāniti ca matpṛṣṭhe tapase samupasthitaḥ
||35||मत्तोप्यन्यतमो नास्ति न मत्तोऽन्योऽस्ति पुण्यवान् ।
भवानिति च मत्पृष्ठे तपसे समुपस्थितः
devendrādadhikammanye svātmānamparameśvara |
sagaṇena tvayāgatya kṛto'nugrahabhāgaham
||36||देवेन्द्रादधिकम्मन्ये स्वात्मानम्परमेश्वर ।
सगणेन त्वयागत्य कृतोऽनुग्रहभागहम्
nirvighnaṃ kuru deveśa svatantraḥ paramantapaḥ |
kariṣye'hantathā sevāṃ dāso'hante sadā prabho
||37||निर्विघ्नं कुरु देवेश स्वतन्त्रः परमन्तपः ।
करिष्येऽहन्तथा सेवां दासोऽहन्ते सदा प्रभो
brahmovāca
ityuktvā girirājo'sau svaṃ veśma drutamāgataḥ |
vṛttāṃttaṃ taṃ samācakhyau priyāyai ca samādarāt
||38||इत्युक्त्वा गिरिराजोऽसौ स्वं वेश्म द्रुतमागतः ।
वृत्तांत्तं तं समाचख्यौ प्रियायै च समादरात्
nīyamānānparīvārānsvagaṇānapi nārada |
samāhūyākhilāñchailapatiḥ provāca tattvataḥ
||39||नीयमानान्परीवारान्स्वगणानपि नारद ।
समाहूयाखिलाञ्छैलपतिः प्रोवाच तत्त्वतः
himālaya uvāca
adya prabhṛti no yātu kopi gaṃgāvatāraṇam |
macchāsanena matprasthaṃ satyametadbravīmyaham |
gamiṣyati janaḥ kaścittatra cettaṃ mahākhalam |
daṇḍayiṣye viśeṣeṇa satyametanmayoditam
||41||अद्य प्रभृति नो यातु कोपि गंगावतारणम् ।
मच्छासनेन मत्प्रस्थं सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम् ।
गमिष्यति जनः कश्चित्तत्र चेत्तं महाखलम् ।
दण्डयिष्ये विशेषेण सत्यमेतन्मयोदितम्
iti tānsa niyamyāśu svagaṇānnikhilānmune |
suyatnaṃ kṛtavāñchailastaṃ śṛṇu tvaṃ vadāmi te
||42||इति तान्स नियम्याशु स्वगणान्निखिलान्मुने ।
सुयत्नं कृतवाञ्छैलस्तं शृणु त्वं वदामि ते
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāntṛtīye pārvatīkhaṇḍe śivaśailasamāgamavarṇanaṃ nāmaikādaśo'dhyāyaḥ || 11 ||