varāgamādivarṇanam
brahmovāca
atha śaṃbhuḥ prasannātmā sadūtaṃ svagaṇaissuraiḥ |
sarvairanyairgirerddhāma jagāma sakutūhalam
||1||अथ शंभुः प्रसन्नात्मा सदूतं स्वगणैस्सुरैः ।
सर्वैरन्यैर्गिरेर्द्धाम जगाम सकुतूहलम्
menāpi strīgaṇaistaiśca himācalavarapriyā |
tata utthāya svagṛhā bhyaṃtaraṃ sā jagāma ha
||2||मेनापि स्त्रीगणैस्तैश्च हिमाचलवरप्रिया ।
तत उत्थाय स्वगृहा भ्यंतरं सा जगाम ह
nīrājanārthaṃ śambhośca dīpapātrakarā satī |
sarvarṣistrīgaṇaissākamagacchaddvāramādarāt
||3||नीराजनार्थं शम्भोश्च दीपपात्रकरा सती ।
सर्वर्षिस्त्रीगणैस्साकमगच्छद्द्वारमादरात्
tatrāgataṃ maheśānaṃ śaṃkaraṃ girijāvaram |
dadarśa prītito menā sevitaṃ sakalaissuraiḥ
||4||तत्रागतं महेशानं शंकरं गिरिजावरम् ।
ददर्श प्रीतितो मेना सेवितं सकलैस्सुरैः
cārucaṃpakavarṇābhaṃ hyekavaktraṃ trilocanam |
īṣaddhāsyaprasannāsyaṃ ratnasvarṇādibhūṣitam
||5||चारुचंपकवर्णाभं ह्येकवक्त्रं त्रिलोचनम् ।
ईषद्धास्यप्रसन्नास्यं रत्नस्वर्णादिभूषितम्
mālatīmālayā yuktaṃ sadratnamukuṭojjvalam |
satkaṃṭhābharaṇaṃ cāruvalayāṃgadabhūṣitam
||6||मालतीमालया युक्तं सद्रत्नमुकुटोज्ज्वलम् ।
सत्कंठाभरणं चारुवलयांगदभूषितम्
vahniśaucenātulena tvatisūkṣmeṇa cāruṇā |
amūlyavastrayugmena vicitreṇātirājitam
||7||वह्निशौचेनातुलेन त्वतिसूक्ष्मेण चारुणा ।
अमूल्यवस्त्रयुग्मेन विचित्रेणातिराजितम्
candanāgarukastūrīcārukuṃkuma bhūṣitam |
ratnadarpaṇahastaṃ ca kajjalojjvalalocanam
||8||चन्दनागरुकस्तूरीचारुकुंकुम भूषितम् ।
रत्नदर्पणहस्तं च कज्जलोज्ज्वललोचनम्
sarvasvaprabhayācchannamatīvasumanoharam |
atīva taruṇaṃ ramyaṃ bhūṣitāṃgaiśca bhūṣitam
||9||सर्वस्वप्रभयाच्छन्नमतीवसुमनोहरम् ।
अतीव तरुणं रम्यं भूषितांगैश्च भूषितम्
kāminīkāṃtamavyagraṃ koṭicandrānanāṃbujam |
koṭismarādhikatanucchaviṃ sarvāṃgasuṃdaram
||10||कामिनीकांतमव्यग्रं कोटिचन्द्राननांबुजम् ।
कोटिस्मराधिकतनुच्छविं सर्वांगसुंदरम्
īdṛgvidhaṃ sudevaṃ taṃ sthitaṃ svapurataḥ prabhum |
dṛṣṭvā jāmātaraṃ menā jahau śokammudā'nvitā
||11||ईदृग्विधं सुदेवं तं स्थितं स्वपुरतः प्रभुम् ।
दृष्ट्वा जामातरं मेना जहौ शोकम्मुदाऽन्विता
praśaśaṃsa svabhāgyaṃ sā girijāṃ bhūdharaṃ kulam |
mene kṛtārthamātmānaṃ jaharṣa ca punaḥ punaḥ
||12||प्रशशंस स्वभाग्यं सा गिरिजां भूधरं कुलम् ।
मेने कृतार्थमात्मानं जहर्ष च पुनः पुनः
nīrājanaṃ cakārāsau praphullavadanā satī |
avalokaparā tatra menā jāmātaraṃ mudā
||13||नीराजनं चकारासौ प्रफुल्लवदना सती ।
अवलोकपरा तत्र मेना जामातरं मुदा
girijoktamanusmṛtya menā vismayamāgatā |
manasaiva hyuvācedaṃ harṣaphullānanāmbujā
||14||गिरिजोक्तमनुस्मृत्य मेना विस्मयमागता ।
मनसैव ह्युवाचेदं हर्षफुल्लाननाम्बुजा
yadvai puroktaṃ ca tayā pārvatyā mama tatra ca |
tatodhikaṃ prapaśyāmi saundaryyaṃ parameśituḥ
||15||यद्वै पुरोक्तं च तया पार्वत्या मम तत्र च ।
ततोधिकं प्रपश्यामि सौन्दर्य्यं परमेशितुः
maheśasya sulāvaṇyamanirvācyaṃ ca saṃprati |
evaṃ vismayamāpannā menā svagṛhamāyayau
||16||महेशस्य सुलावण्यमनिर्वाच्यं च संप्रति ।
एवं विस्मयमापन्ना मेना स्वगृहमाययौ
praśaśaṃsuryuvatayo dhanyā dhanyā gireḥ sutā |
durgā bhagavatītyevamūcuḥ kāścana kanyakāḥ
||17||प्रशशंसुर्युवतयो धन्या धन्या गिरेः सुता ।
दुर्गा भगवतीत्येवमूचुः काश्चन कन्यकाः
na dṛṣṭo vara ityevamasmābhirddānagocaraḥ |
dhanyā hi girijā devīmūcuḥ kāścana kanyakāḥ
||18||न दृष्टो वर इत्येवमस्माभिर्द्दानगोचरः ।
धन्या हि गिरिजा देवीमूचुः काश्चन कन्यकाः
jagurgandharvvapravarā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ |
dṛṣṭvā śaṃkararūpaṃ ca prahṛṣṭāssarvadevatāḥ
||19||जगुर्गन्धर्व्वप्रवरा ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
दृष्ट्वा शंकररूपं च प्रहृष्टास्सर्वदेवताः
nānāprakāravādyāni vādakā madhurākṣaram |
nānāprakāraśilpena vādayāmāsurādarāt
||20||नानाप्रकारवाद्यानि वादका मधुराक्षरम् ।
नानाप्रकारशिल्पेन वादयामासुरादरात्
himācalo'pi mudito dvārācāramathākarot |
menāpi sarvanārībhirmahotsavapurassaram
||21||हिमाचलोऽपि मुदितो द्वाराचारमथाकरोत् ।
मेनापि सर्वनारीभिर्महोत्सवपुरस्सरम्
parapucchāṃ cakārāsau muditā svagṛhaṃ yayau |
śivo niveditaṃ sthānaṃ jagāma gaṇanirjaraiḥ
||22||परपुच्छां चकारासौ मुदिता स्वगृहं ययौ ।
शिवो निवेदितं स्थानं जगाम गणनिर्जरैः
etasminnantare durgāṃ śailāntaḥpuracārikā |
bahirjagmussamādāya pūjituṃ kuladevatām
||23||एतस्मिन्नन्तरे दुर्गां शैलान्तःपुरचारिका ।
बहिर्जग्मुस्समादाय पूजितुं कुलदेवताम्
tatra tāṃ dadṛśurdevā nimeṣarahitā mudā |
sunīlāṃjanavarṇābhāṃ svāṃgaiśca pratibhūṣitām
||24||तत्र तां ददृशुर्देवा निमेषरहिता मुदा ।
सुनीलांजनवर्णाभां स्वांगैश्च प्रतिभूषिताम्
trinetrādṛtanetrāṃtāmanyavāritalocanām |
īṣaddhāsyaprasannāsyāṃ sakaṭākṣāṃ manoharām
||25||त्रिनेत्रादृतनेत्रांतामन्यवारितलोचनाम् ।
ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां सकटाक्षां मनोहराम्
sucārukabarībhārāṃ cārupatraka śobhitām |
kastūrībindubhissārddhaṃ sindūrabinduśobhitām
||26||सुचारुकबरीभारां चारुपत्रक शोभिताम् ।
कस्तूरीबिन्दुभिस्सार्द्धं सिन्दूरबिन्दुशोभिताम्
ratnendrasārahāreṇa vakṣasā suvirājitām |
ratnakeyūravalayāṃ ratnakaṅkaṇamaṃḍitām
||27||रत्नेन्द्रसारहारेण वक्षसा सुविराजिताम् ।
रत्नकेयूरवलयां रत्नकङ्कणमंडिताम्
sadratnakuṇḍalābhyāṃ ca cārugaṇḍasthalojjvalām |
maṇiratnaprabhāmuṣṭidantarājivirājitām
||28||सद्रत्नकुण्डलाभ्यां च चारुगण्डस्थलोज्ज्वलाम् ।
मणिरत्नप्रभामुष्टिदन्तराजिविराजिताम्
madhubimbādharoṣṭhāṃ ca ratnayāvakasaṃyutām |
ratnadarppaṇahastāṃ ca krīḍāpadmavibhūṣitām
||29||मधुबिम्बाधरोष्ठां च रत्नयावकसंयुताम् ।
रत्नदर्प्पणहस्तां च क्रीडापद्मविभूषिताम्
candanāgurukastūrīkuṃkumenāti ca rcitām |
kvaṇanmaṃjīrapādāṃ ca raktāṃghritalarājitām
||30||चन्दनागुरुकस्तूरीकुंकुमेनाति च र्चिताम् ।
क्वणन्मंजीरपादां च रक्तांघ्रितलराजिताम्
praṇemuśśirasā devīṃ bhaktiyuktāḥ samenakām |
sarve surādayo dṛṣṭvā jagadādyāṃ jagatprasūm
||31||प्रणेमुश्शिरसा देवीं भक्तियुक्ताः समेनकाम् ।
सर्वे सुरादयो दृष्ट्वा जगदाद्यां जगत्प्रसूम्
trinetro netrakoṇena tāṃ dadarśa mudānvitaḥ |
śivaḥ satyākṛtiṃ dṛṣṭvā vijahau virahajvaram
||32||त्रिनेत्रो नेत्रकोणेन तां ददर्श मुदान्वितः ।
शिवः सत्याकृतिं दृष्ट्वा विजहौ विरहज्वरम्
śivassarvaṃ visasmāra śivāsaṃnyastalocanaḥ |
pulakāṃcitasarvāṅgo harṣādgaurīvilocanaḥ
||33||शिवस्सर्वं विसस्मार शिवासंन्यस्तलोचनः ।
पुलकांचितसर्वाङ्गो हर्षाद्गौरीविलोचनः
atha kālībahiḥ puryyāṃ gatvā pūjya kulāmbikām |
viveśa bhavanaṃ ramyaṃ svapitussadvijāṅganā
||34||अथ कालीबहिः पुर्य्यां गत्वा पूज्य कुलाम्बिकाम् ।
विवेश भवनं रम्यं स्वपितुस्सद्विजाङ्गना
śaṅkaropi suraissārddhaṃ hariṇā brāhmaṇā tathā |
himācalasamuddiṣṭaṃ svasthānamagamanmudā
||35||शङ्करोपि सुरैस्सार्द्धं हरिणा ब्राह्मणा तथा ।
हिमाचलसमुद्दिष्टं स्वस्थानमगमन्मुदा
tatra sarve sukhaṃ tasthussevantaśśaṅkaraṃ yathā |
sammānitā girīśena nānāvidhasusampadā
||36||तत्र सर्वे सुखं तस्थुस्सेवन्तश्शङ्करं यथा ।
सम्मानिता गिरीशेन नानाविधसुसम्पदा
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ tṛtīye pārvatīkhaṇḍe varāgamādivarṇanaṃ nāma ṣaṭcatśariṃśo'dhyāyaḥ || 46 ||