pañcaprakṛtitadbhartṛgaṇotpattivarṇanam
nārada uvāca
samāsena śrutaṃ sarvaṃ devīnāṃ caritaṃ prabho |
vibodhanāya bodhasya vyāsena vaktumarhasi
||1||समासेन श्रुतं सर्वं देवीनां चरितं प्रभो ।
विबोधनाय बोधस्य व्यासेन वक्तुमर्हसि
sṛṣṭerādyā sṛṣṭividhau kathamāvirbabhūva ha |
kathaṃ vā pañcadhā bhūtā vada vedavidāṃvara
||2||सृष्टेराद्या सृष्टिविधौ कथमाविर्बभूव ह ।
कथं वा पञ्चधा भूता वद वेदविदांवर
bhūtā yayāṃśakalayā tayā triguṇayā bhave |
vyāsena tāsāṃ caritaṃ śrotumicchāmi sāmpratam
||3||भूता ययांशकलया तया त्रिगुणया भवे ।
व्यासेन तासां चरितं श्रोतुमिच्छामि साम्प्रतम्
tāsāṃ janmānukathanaṃ pūjādhyānavidhiṃ budha |
stotraṃ kavacamaiśvaryaṃ śauryaṃ varṇaya maṅgalam
||4||तासां जन्मानुकथनं पूजाध्यानविधिं बुध ।
स्तोत्रं कवचमैश्वर्यं शौर्यं वर्णय मङ्गलम्
śrīnārāyaṇa uvāca
nitya ātmā nabho nityaṃ kālo nityo diśo yathā |
viśvānāṃ golakaṃ nityaṃ nityo goloka eva ca
||5||नित्य आत्मा नभो नित्यं कालो नित्यो दिशो यथा ।
विश्वानां गोलकं नित्यं नित्यो गोलोक एव च
tadekadeśo vaikuṇṭho namrabhāgānusārakaḥ |
tathaiva prakṛtirnityā brahmalīlā sanātanī
||6||तदेकदेशो वैकुण्ठो नम्रभागानुसारकः ।
तथैव प्रकृतिर्नित्या ब्रह्मलीला सनातनी
yathāgnau dāhikā candre padme śobhā prabhā ravau |
śaśvadyuktā na bhinnā sā tathā prakṛtirātmani
||7||यथाग्नौ दाहिका चन्द्रे पद्मे शोभा प्रभा रवौ ।
शश्वद्युक्ता न भिन्ना सा तथा प्रकृतिरात्मनि
vinā svarṇaṃ svarṇakāraḥ kuṇḍalaṃ kartumakṣamaḥ |
vinā mṛdā ghaṭaṃ kartuṃ kulālo hi nahīśvaraḥ
||8||विना स्वर्णं स्वर्णकारः कुण्डलं कर्तुमक्षमः ।
विना मृदा घटं कर्तुं कुलालो हि नहीश्वरः
na hi kṣamastathātmā ca sṛṣṭiṃ sraṣṭuṃ tayā vinā |
sarvaśaktisvarūpā sā yayā ca śaktimānsadā
||9||न हि क्षमस्तथात्मा च सृष्टिं स्रष्टुं तया विना ।
सर्वशक्तिस्वरूपा सा यया च शक्तिमान्सदा
aiśvaryavacanaḥ śaśca ktiḥ parākrama eva ca |
tatsvarūpā tayordātrī sā śaktiḥ parikīrtitā
||10||ऐश्वर्यवचनः शश्च क्तिः पराक्रम एव च ।
तत्स्वरूपा तयोर्दात्री सा शक्तिः परिकीर्तिता
jñānaṃ samṛddhiḥ sampattiryaśaścaiva balaṃ bhagaḥ |
tena śaktirbhagavatī bhagarūpā ca sā sadā
||11||ज्ञानं समृद्धिः सम्पत्तिर्यशश्चैव बलं भगः ।
तेन शक्तिर्भगवती भगरूपा च सा सदा
tayā yuktaḥ sadātmā ca bhagavāṃstena kathyate |
sa ca svecchāmayo devaḥ sākāraśca nirākṛtiḥ
||12||तया युक्तः सदात्मा च भगवांस्तेन कथ्यते ।
स च स्वेच्छामयो देवः साकारश्च निराकृतिः
tejorūpaṃ nirākāraṃ dhyāyante yoginaḥ sadā |
vadanti ca paraṃ brahma paramānandamīśvaram
||13||तेजोरूपं निराकारं ध्यायन्ते योगिनः सदा ।
वदन्ति च परं ब्रह्म परमानन्दमीश्वरम्
adṛśyaṃ sarvadraṣṭāraṃ sarvajñaṃ sarvakāraṇam |
sarvadaṃ sarvarūpaṃ taṃ vaiṣṇavāstanna manvate
||14||अदृश्यं सर्वद्रष्टारं सर्वज्ञं सर्वकारणम् ।
सर्वदं सर्वरूपं तं वैष्णवास्तन्न मन्वते
vadanti caiva te kasya tejastejasvinā vinā |
tejomaṇḍalamadhyasthaṃ brahma tejasvinaṃ param
||15||वदन्ति चैव ते कस्य तेजस्तेजस्विना विना ।
तेजोमण्डलमध्यस्थं ब्रह्म तेजस्विनं परम्
svecchāmayaṃ sarvarūpaṃ sarvakāraṇakāraṇam |
atīva sundaraṃ rūpaṃ bibhrataṃ sumanoharam
||16||स्वेच्छामयं सर्वरूपं सर्वकारणकारणम् ।
अतीव सुन्दरं रूपं बिभ्रतं सुमनोहरम्
kiśoravayasaṃ śāntaṃ sarvakāntaṃ parātparam |
navīnanīradābhāsadhāmaikaṃ śyāmavigraham
||17||किशोरवयसं शान्तं सर्वकान्तं परात्परम् ।
नवीननीरदाभासधामैकं श्यामविग्रहम्
śaranmadhyāhnapadmaughaśobhāmocanalocanam |
muktācchavivinindyaikadantapaṃktimanoramam
||18||शरन्मध्याह्नपद्मौघशोभामोचनलोचनम् ।
मुक्ताच्छविविनिन्द्यैकदन्तपंक्तिमनोरमम्
mayūrapicchacūḍaṃ ca mālatīmālyamaṇḍitam |
sunasaṃ sasmitaṃ kāntaṃ bhaktānugrahakāraṇam
||19||मयूरपिच्छचूडं च मालतीमाल्यमण्डितम् ।
सुनसं सस्मितं कान्तं भक्तानुग्रहकारणम्
jvaladagniviśuddhaikapītāṃśukasuśobhitam |
dvibhujaṃ muralīhastaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam
||20||ज्वलदग्निविशुद्धैकपीतांशुकसुशोभितम् ।
द्विभुजं मुरलीहस्तं रत्नभूषणभूषितम्
sarvādhāraṃ ca sarveśaṃ sarvaśaktiyutaṃ vibhum |
sarvaiśvaryapradaṃ sarvasvatantraṃ sarvamaṅgalam
||21||सर्वाधारं च सर्वेशं सर्वशक्तियुतं विभुम् ।
सर्वैश्वर्यप्रदं सर्वस्वतन्त्रं सर्वमङ्गलम्
paripūrṇatamaṃ siddhaṃ siddheśaṃ siddhikārakam |
dhyāyante vaiṣṇavāḥ śaśvaddevadevaṃ sanātanam
||22||परिपूर्णतमं सिद्धं सिद्धेशं सिद्धिकारकम् ।
ध्यायन्ते वैष्णवाः शश्वद्देवदेवं सनातनम्
janmamṛtyujarāvyādhiśokabhītiharaṃ param |
brahmaṇo vayasā yasya nimeṣa upacaryate
||23||जन्ममृत्युजराव्याधिशोकभीतिहरं परम् ।
ब्रह्मणो वयसा यस्य निमेष उपचर्यते
sa cātmā sa paraṃ brahma kṛṣṇa ityabhidhīyate |
kṛṣistadbhaktivacano naśca taddāsyavācakaḥ
||24||स चात्मा स परं ब्रह्म कृष्ण इत्यभिधीयते ।
कृषिस्तद्भक्तिवचनो नश्च तद्दास्यवाचकः
bhaktidāsyapradātā yaḥ sa ca kṛṣṇaḥ prakīrtitaḥ |
kṛṣiśca sarvavacano nakāro bījameva ca
||25||भक्तिदास्यप्रदाता यः स च कृष्णः प्रकीर्तितः ।
कृषिश्च सर्ववचनो नकारो बीजमेव च
sa kṛṣṇaḥ sarvasraṣṭā''dau sisṛkṣanneka eva ca |
sṛṣṭyunmukhastadaṃśena kālena preritaḥ prabhuḥ
||26||स कृष्णः सर्वस्रष्टाऽऽदौ सिसृक्षन्नेक एव च ।
सृष्ट्युन्मुखस्तदंशेन कालेन प्रेरितः प्रभुः
svecchāmayaḥ svecchayā ca dvidhārūpo babhūva ha |
strīrūpo vāmabhāgāṃśo dakṣiṇāṃśaḥ pumānsmṛtaḥ
||27||स्वेच्छामयः स्वेच्छया च द्विधारूपो बभूव ह ।
स्त्रीरूपो वामभागांशो दक्षिणांशः पुमान्स्मृतः
tāṃ dadarśa mahākāmī kāmādhārāṃ sanātanaḥ |
atīva kamanīyā ca cārupaṅkajasannibhām
||28||तां ददर्श महाकामी कामाधारां सनातनः ।
अतीव कमनीया च चारुपङ्कजसन्निभाम्
candrabimbavinindyaikanitambayugalāṃ parām |
sucārukadalīstambhaninditaśroṇisundarīm
||29||चन्द्रबिम्बविनिन्द्यैकनितम्बयुगलां पराम् ।
सुचारुकदलीस्तम्भनिन्दितश्रोणिसुन्दरीम्
śrīyuktaśrīphalākārastanayugmamanoramām |
puṣpajuṣṭāṃ suvalitāṃ madhyakṣīṇāṃ manoharām
||30||श्रीयुक्तश्रीफलाकारस्तनयुग्ममनोरमाम् ।
पुष्पजुष्टां सुवलितां मध्यक्षीणां मनोहराम्
atīva sundarīṃ śāntāṃ sasmitāṃ vakralocanām |
vahniśuddhāṃśukādhārāṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām
||31||अतीव सुन्दरीं शान्तां सस्मितां वक्रलोचनाम् ।
वह्निशुद्धांशुकाधारां रत्नभूषणभूषिताम्
śaśvaccakṣuścakorābhyāṃ pibantīṃ satataṃ mudā |
kṛṣṇasya mukhacandraṃ ca candrakoṭivininditam
||32||शश्वच्चक्षुश्चकोराभ्यां पिबन्तीं सततं मुदा ।
कृष्णस्य मुखचन्द्रं च चन्द्रकोटिविनिन्दितम्
kastūrībindunā sārdhamadhaścandanabindunā |
samaṃ sindūrabinduṃ ca bhālamadhye ca bibhratīm
||33||कस्तूरीबिन्दुना सार्धमधश्चन्दनबिन्दुना ।
समं सिन्दूरबिन्दुं च भालमध्ये च बिभ्रतीम्
vakrimaṃ kabarībhāraṃ mālatīmālyabhūṣitam |
ratnendrasārahāraṃ ca dadhatīṃ kāntakāmukīm
||34||वक्रिमं कबरीभारं मालतीमाल्यभूषितम् ।
रत्नेन्द्रसारहारं च दधतीं कान्तकामुकीम्
koṭicandraprabhāmṛṣṭapuṣṭaśobhāsamanvitām |
gamanena rājahaṃsagajagarvavināśinīm
||35||कोटिचन्द्रप्रभामृष्टपुष्टशोभासमन्विताम् ।
गमनेन राजहंसगजगर्वविनाशिनीम्
dṛṣṭvā tāṃ tu tayā sārdhaṃ rāseśo rāsamaṇḍale |
rāsollāse surasiko rāsakrīḍāñcakāra ha
||36||दृष्ट्वा तां तु तया सार्धं रासेशो रासमण्डले ।
रासोल्लासे सुरसिको रासक्रीडाञ्चकार ह
nānāprakāraśṛṅgāraṃ śṛṅgāro mūrtimāniva |
cakāra sukhasambhogaṃ yāvadvai brahmaṇo dinam
||37||नानाप्रकारशृङ्गारं शृङ्गारो मूर्तिमानिव ।
चकार सुखसम्भोगं यावद्वै ब्रह्मणो दिनम्
tataḥ sa ca pariśrāntastasyā yonau jagatpitā |
cakāra vīryādhānaṃ ca nityānande śubhakṣaṇe
||38||ततः स च परिश्रान्तस्तस्या योनौ जगत्पिता ।
चकार वीर्याधानं च नित्यानन्दे शुभक्षणे
gātrato yoṣitastasyāḥ suratānte ca suvrata |
niḥsasāra śramajalaṃ śrāntāyāstejasā hareḥ
||39||गात्रतो योषितस्तस्याः सुरतान्ते च सुव्रत ।
निःससार श्रमजलं श्रान्तायास्तेजसा हरेः
mahākramaṇakliṣṭāyā niḥśvāsaśca babhūva ha |
tadā vavre śramajalaṃ tatsarvaṃ viśvagolakam
||40||महाक्रमणक्लिष्टाया निःश्वासश्च बभूव ह ।
तदा वव्रे श्रमजलं तत्सर्वं विश्वगोलकम्
sa ca niḥśvāsavāyuśca sarvādhāro babhūva ha |
niḥśvāsavāyuḥ sarveṣāṃ jīvināṃ ca bhaveṣu ca
||41||स च निःश्वासवायुश्च सर्वाधारो बभूव ह ।
निःश्वासवायुः सर्वेषां जीविनां च भवेषु च
babhūva mūrtimadvāyorvāmāṅgātprāṇavallabhā |
tatpatnī sā ca tatputrāḥ prāṇāḥ pañca ca jīvinām
||42||बभूव मूर्तिमद्वायोर्वामाङ्गात्प्राणवल्लभा ।
तत्पत्नी सा च तत्पुत्राः प्राणाः पञ्च च जीविनाम्
prāṇo'pānaḥ samānaścodānavyānau ca vāyavaḥ |
babhūvureva tatputrā adhaḥ prāṇāśca pañca ca
||43||प्राणोऽपानः समानश्चोदानव्यानौ च वायवः ।
बभूवुरेव तत्पुत्रा अधः प्राणाश्च पञ्च च
gharmatoyādhidevaśca babhūva varuṇo mahān |
tadvāmāṅgācca tatpatnī varuṇānī babhūva sā
||44||घर्मतोयाधिदेवश्च बभूव वरुणो महान् ।
तद्वामाङ्गाच्च तत्पत्नी वरुणानी बभूव सा
atha sā kṛṣṇacicchaktiḥ kṛṣṇagarbhaṃ dadhāra ha |
śatamanvantaraṃ yāvajjvalantī brahmatejasā
||45||अथ सा कृष्णचिच्छक्तिः कृष्णगर्भं दधार ह ।
शतमन्वन्तरं यावज्ज्वलन्ती ब्रह्मतेजसा
kṛṣṇaprāṇādhidevī sā kṛṣṇaprāṇādhikapriyā |
kṛṣṇasya saṅginī śaśvatkṛṣṇavakṣaḥsthalasthitā
||46||कृष्णप्राणाधिदेवी सा कृष्णप्राणाधिकप्रिया ।
कृष्णस्य सङ्गिनी शश्वत्कृष्णवक्षःस्थलस्थिता
śatamanvantarānte ca kāle'tīte tu sundarī |
suṣāva ḍimbhaṃ svarṇābhaṃ viśvādhārālayaṃ param
||47||शतमन्वन्तरान्ते च कालेऽतीते तु सुन्दरी ।
सुषाव डिम्भं स्वर्णाभं विश्वाधारालयं परम्
dṛṣṭvā ḍimbhaṃ ca sā devī hṛdayena vyadūyata |
utsasarja ca kopena brahmāṇḍagolake jale
||48||दृष्ट्वा डिम्भं च सा देवी हृदयेन व्यदूयत ।
उत्ससर्ज च कोपेन ब्रह्माण्डगोलके जले
dṛṣṭvā kṛṣṇaśca tattyāgaṃ hāhākāraṃ cakāra ha |
śaśāpa devīṃ deveśastatkṣaṇaṃ ca yathocitam
||49||दृष्ट्वा कृष्णश्च तत्त्यागं हाहाकारं चकार ह ।
शशाप देवीं देवेशस्तत्क्षणं च यथोचितम्
yato'patyaṃ tvayā tyaktaṃ kopaśīle ca niṣṭhure |
bhava tvamanapatyāpi cādyaprabhṛti niścitam
||50||यतोऽपत्यं त्वया त्यक्तं कोपशीले च निष्ठुरे ।
भव त्वमनपत्यापि चाद्यप्रभृति निश्चितम्
yā yāstvadaṃśarūpāśca bhaviṣyanti surastriyaḥ |
anapatyāśca tāḥ sarvāstvatsamā nityayauvanāḥ
||51||या यास्त्वदंशरूपाश्च भविष्यन्ति सुरस्त्रियः ।
अनपत्याश्च ताः सर्वास्त्वत्समा नित्ययौवनाः
etasminnantare devī jihvāgrātsahasā tataḥ |
āvirbabhūva kanyaikā śuklavarṇā manoharā
||52||एतस्मिन्नन्तरे देवी जिह्वाग्रात्सहसा ततः ।
आविर्बभूव कन्यैका शुक्लवर्णा मनोहरा
śvetavastraparīdhānā vīṇāpustakadhāriṇī |
ratnabhūṣaṇabhūṣāḍhyā sarvaśāstrādhidevatā
||53||श्वेतवस्त्रपरीधाना वीणापुस्तकधारिणी ।
रत्नभूषणभूषाढ्या सर्वशास्त्राधिदेवता
atha kālāntare sā ca dvidhārūpo babhūva ha |
vāmārdhāṅgācca kamalā dakṣiṇārdhācca rādhikā
||54||अथ कालान्तरे सा च द्विधारूपो बभूव ह ।
वामार्धाङ्गाच्च कमला दक्षिणार्धाच्च राधिका
etasminnantare kṛṣṇo dvidhārūpo babhūva saḥ |
dakṣiṇārdhaśca dvibhujo vāmārdhaśca caturbhujaḥ
||55||एतस्मिन्नन्तरे कृष्णो द्विधारूपो बभूव सः ।
दक्षिणार्धश्च द्विभुजो वामार्धश्च चतुर्भुजः
uvāca vāṇīṃ kṛṣṇastāṃ tvamasya kāminī bhava |
atraiva māninī rādhā tava bhadraṃ bhaviṣyati
||56||उवाच वाणीं कृष्णस्तां त्वमस्य कामिनी भव ।
अत्रैव मानिनी राधा तव भद्रं भविष्यति
evaṃ lakṣmīṃ ca pradadau tuṣṭo nārāyaṇāya ca |
sa jagāma ca vaikuṇṭhaṃ tābhyāṃ sārdhaṃ jagatpatiḥ
||57||एवं लक्ष्मीं च प्रददौ तुष्टो नारायणाय च ।
स जगाम च वैकुण्ठं ताभ्यां सार्धं जगत्पतिः
anapatye ca te dve ca jāte rādhāṃśasambhave |
bhūtā nārāyaṇāṅgācca pārṣadāśca caturbhujāḥ
||58||अनपत्ये च ते द्वे च जाते राधांशसम्भवे ।
भूता नारायणाङ्गाच्च पार्षदाश्च चतुर्भुजाः
tejasā vayasā rūpaguṇābhyāṃ ca samā hareḥ |
babhūvuḥ kamalāṅgācca dāsīkoṭyaśca tatsamāḥ
||59||तेजसा वयसा रूपगुणाभ्यां च समा हरेः ।
बभूवुः कमलाङ्गाच्च दासीकोट्यश्च तत्समाः
atha golokanāthasya lomnāṃ vivarato mune |
bhūtāścāsaṃkhyagopāśca vayasā tejasā samāḥ
||60||अथ गोलोकनाथस्य लोम्नां विवरतो मुने ।
भूताश्चासंख्यगोपाश्च वयसा तेजसा समाः
rūpeṇa ca guṇenaiva balena vikrameṇa ca |
prāṇatulyapriyāḥ sarve babhūvuḥ pārṣadā vibhoḥ
||61||रूपेण च गुणेनैव बलेन विक्रमेण च ।
प्राणतुल्यप्रियाः सर्वे बभूवुः पार्षदा विभोः
rādhāṅgalomakūpebhyo babhūvurgopakanyakāḥ |
rādhātulyāśca tāḥ sarvā rādhādāsyaḥ priyaṃvadāḥ
||62||राधाङ्गलोमकूपेभ्यो बभूवुर्गोपकन्यकाः ।
राधातुल्याश्च ताः सर्वा राधादास्यः प्रियंवदाः
ratnabhūṣaṇabhūṣāḍhyāḥ śaśvatsusthirayauvanāḥ |
anapatyāśca tāḥ sarvāḥ puṃsaḥ śāpena santatam
||63||रत्नभूषणभूषाढ्याः शश्वत्सुस्थिरयौवनाः ।
अनपत्याश्च ताः सर्वाः पुंसः शापेन सन्ततम्
etasminnantare vipra sahasā kṛṣṇadevatā |
āvirbabhūva durgā sā viṣṇumāyā sanātanī
||64||एतस्मिन्नन्तरे विप्र सहसा कृष्णदेवता ।
आविर्बभूव दुर्गा सा विष्णुमाया सनातनी
devī nārāyaṇīśānā sarvaśaktisvarūpiṇī |
buddhyadhiṣṭhātrī devī sā kṛṣṇasya paramātmanaḥ
||65||देवी नारायणीशाना सर्वशक्तिस्वरूपिणी ।
बुद्ध्यधिष्ठात्री देवी सा कृष्णस्य परमात्मनः
devīnāṃ bījarūpā ca mūlaprakṛtirīśvarī |
paripūrṇatamā tejaḥsvarūpā triguṇātmikā
||66||देवीनां बीजरूपा च मूलप्रकृतिरीश्वरी ।
परिपूर्णतमा तेजःस्वरूपा त्रिगुणात्मिका
taptakāñcanavarṇābhā koṭisūryasamaprabhā |
īṣaddhāsyaprasannāsyā sahasrabhujasaṃyutā
||67||तप्तकाञ्चनवर्णाभा कोटिसूर्यसमप्रभा ।
ईषद्धास्यप्रसन्नास्या सहस्रभुजसंयुता
nānāśastrāstranikaraṃ bibhratī sā trilocanā |
vahniśuddhāṃśukādhānā ratnabhūṣaṇabhūṣitā
||68||नानाशस्त्रास्त्रनिकरं बिभ्रती सा त्रिलोचना ।
वह्निशुद्धांशुकाधाना रत्नभूषणभूषिता
yasyāścāṃśāṃśakalayā babhūvuḥ sarvayoṣitaḥ |
sarve viśvasthitā lokā mohitāḥ syuśca māyayā
||69||यस्याश्चांशांशकलया बभूवुः सर्वयोषितः ।
सर्वे विश्वस्थिता लोका मोहिताः स्युश्च मायया
sarvaiśvaryapradātrī ca kāmināṃ gṛhavāsinām |
kṛṣṇabhaktipradā yā ca vaiṣṇavānāṃ ca vaiṣṇavī
||70||सर्वैश्वर्यप्रदात्री च कामिनां गृहवासिनाम् ।
कृष्णभक्तिप्रदा या च वैष्णवानां च वैष्णवी
mumukṣūṇāṃ mokṣadātrī sukhināṃ sukhadāyinī |
svargeṣu svargalakṣmīśca gṛhalakṣyīrgṛheṣu ca
||71||मुमुक्षूणां मोक्षदात्री सुखिनां सुखदायिनी ।
स्वर्गेषु स्वर्गलक्ष्मीश्च गृहलक्ष्यीर्गृहेषु च
tapasviṣu tapasyā ca śrīrūpā tu nṛpeṣu ca |
yā vahnau dāhikārūpā prabhārūpā ca bhāskare
||72||तपस्विषु तपस्या च श्रीरूपा तु नृपेषु च ।
या वह्नौ दाहिकारूपा प्रभारूपा च भास्करे
śobhārūpā ca candre ca sā padmeṣu ca śobhanā |
sarvaśaktisvarūpā yā śrīkṛṣṇe paramātmani
||73||शोभारूपा च चन्द्रे च सा पद्मेषु च शोभना ।
सर्वशक्तिस्वरूपा या श्रीकृष्णे परमात्मनि
yayā ca śaktimānātmā yayā ca śaktimajjagat |
yayā vinā jagatsarvaṃ jīvanmṛtamiva sthitam
||74||यया च शक्तिमानात्मा यया च शक्तिमज्जगत् ।
यया विना जगत्सर्वं जीवन्मृतमिव स्थितम्
yā ca saṃsāravṛkṣasya bījarūpā sanātanī |
sthitirūpā vṛddhirūpā phalarūpā ca nārada
||75||या च संसारवृक्षस्य बीजरूपा सनातनी ।
स्थितिरूपा वृद्धिरूपा फलरूपा च नारद
kṣutpipāsādayārūpā nidrā tandrā kṣamā matiḥ |
śāntilajjātuṣṭipuṣṭibhrāntikāntyādirūpiṇī
||76||क्षुत्पिपासादयारूपा निद्रा तन्द्रा क्षमा मतिः ।
शान्तिलज्जातुष्टिपुष्टिभ्रान्तिकान्त्यादिरूपिणी
sā ca saṃstūya sarveśaṃ tatpuraḥ samuvāsa ha |
ratnasiṃhāsanaṃ tasyai pradadau rādhikeśvaraḥ
||77||सा च संस्तूय सर्वेशं तत्पुरः समुवास ह ।
रत्नसिंहासनं तस्यै प्रददौ राधिकेश्वरः
etasminnantare tatra sastrīkaśca caturmukhaḥ |
padmanābhernābhipadmānniḥsasāra mahāmune
||78||एतस्मिन्नन्तरे तत्र सस्त्रीकश्च चतुर्मुखः ।
पद्मनाभेर्नाभिपद्मान्निःससार महामुने
kamaṇḍaludharaḥ śrīmāṃstapasvī jñānināṃ varaḥ |
caturmukhaistaṃ tuṣṭāva prajvalanbrahmatejasā
||79||कमण्डलुधरः श्रीमांस्तपस्वी ज्ञानिनां वरः ।
चतुर्मुखैस्तं तुष्टाव प्रज्वलन्ब्रह्मतेजसा
sā tadā sundarī sṛṣṭā śatacandrasamaprabhā |
vahniśuddhāṃśukādhānā ratnabhūṣaṇabhūṣaṇā
||80||सा तदा सुन्दरी सृष्टा शतचन्द्रसमप्रभा ।
वह्निशुद्धांशुकाधाना रत्नभूषणभूषणा
ratnasiṃhāsane ramye saṃstūya sarvakāraṇam |
uvāsa svāminā sārdhaṃ kṛṣṇasya purato mudā
||81||रत्नसिंहासने रम्ये संस्तूय सर्वकारणम् ।
उवास स्वामिना सार्धं कृष्णस्य पुरतो मुदा
etasminnantare kṛṣṇo dvidhārūpo babhūva saḥ |
vāmārdhāṅgo mahādevo dakṣiṇe gopikāpatiḥ
||82||एतस्मिन्नन्तरे कृष्णो द्विधारूपो बभूव सः ।
वामार्धाङ्गो महादेवो दक्षिणे गोपिकापतिः
śuddhasphaṭikasaṃkāśaḥ śatakoṭiraviprabhaḥ |
triśūlapaṭṭiśadharo vyāghracarmāmbaro haraḥ
||83||शुद्धस्फटिकसंकाशः शतकोटिरविप्रभः ।
त्रिशूलपट्टिशधरो व्याघ्रचर्माम्बरो हरः
taptakāñcanavarṇābho jaṭābhāradharaḥ paraḥ |
bhasmabhūṣitagātraśca sasmitaścandraśekharaḥ
||84||तप्तकाञ्चनवर्णाभो जटाभारधरः परः ।
भस्मभूषितगात्रश्च सस्मितश्चन्द्रशेखरः
digambaro nīlakaṇṭhaḥ sarpabhūṣaṇabhūṣitaḥ |
bibhraddakṣiṇahastena ratnamālāṃ susaṃskṛtām
||85||दिगम्बरो नीलकण्ठः सर्पभूषणभूषितः ।
बिभ्रद्दक्षिणहस्तेन रत्नमालां सुसंस्कृताम्
prajapanpañcavaktreṇa brahmajyotiḥ sanātanam |
satyasvarūpaṃ śrīkṛṣṇaṃ paramātmānamīśvaram
||86||प्रजपन्पञ्चवक्त्रेण ब्रह्मज्योतिः सनातनम् ।
सत्यस्वरूपं श्रीकृष्णं परमात्मानमीश्वरम्
kāraṇaṃ kāraṇānāṃ ca sarvamaṅgalamaṅgalam |
janmamṛtyujarāvyādhiśokabhītiharaṃ param
||87||कारणं कारणानां च सर्वमङ्गलमङ्गलम् ।
जन्ममृत्युजराव्याधिशोकभीतिहरं परम्
saṃstūya mṛtyormṛtyuṃ taṃ yato mṛtyuñjayābhidhaḥ |
ratnasiṃhāsane ramye samuvāsa hareḥ puraḥ
||88||संस्तूय मृत्योर्मृत्युं तं यतो मृत्युञ्जयाभिधः ।
रत्नसिंहासने रम्ये समुवास हरेः पुरः
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe pañcaprakṛtitadbhartṛgaṇotpattivarṇanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ || 2 ||