manasopākhyānavarṇanam
śrīnārāyaṇa uvāca
mattaḥ pūjāvidhānaṃ ca śrūyatāṃ munipuṅgava |
dhyānaṃ ca sāmavedoktaṃ proktaṃ devīvidhānakam
||1||मत्तः पूजाविधानं च श्रूयतां मुनिपुङ्गव ।
ध्यानं च सामवेदोक्तं प्रोक्तं देवीविधानकम्
śvetacampakavarṇābhāṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām |
vahniśuddhāṃśukādhānāṃ nāgayajñopavītinīm
||2||श्वेतचम्पकवर्णाभां रत्नभूषणभूषिताम् ।
वह्निशुद्धांशुकाधानां नागयज्ञोपवीतिनीम्
mahājñānayutāṃ tāṃ ca pravarajñānināṃ varām |
siddhādhiṣṭhātṛdevīṃ ca siddhāṃ siddhipradāṃ bhaje
||3||महाज्ञानयुतां तां च प्रवरज्ञानिनां वराम् ।
सिद्धाधिष्ठातृदेवीं च सिद्धां सिद्धिप्रदां भजे
iti dhyātvā ca tāṃ devīṃ mūlenaiva prapūjayet |
naivedyairvividhairdhūpaiḥ puṣpagandhānulepanaiḥ
||4||इति ध्यात्वा च तां देवीं मूलेनैव प्रपूजयेत् ।
नैवेद्यैर्विविधैर्धूपैः पुष्पगन्धानुलेपनैः
mūlamantraiśca vedoktairbhaktānāṃ vācchitapradaḥ |
mune kalpatarurnāma susiddho dvādaśākṣaraḥ
||5||मूलमन्त्रैश्च वेदोक्तैर्भक्तानां वाच्छितप्रदः ।
मुने कल्पतरुर्नाम सुसिद्धो द्वादशाक्षरः
oṃ hrīṃ śrīṃ klīṃ aiṃ manasādevyai svāheti kīrtitaḥ |
pañcalakṣajapenaiva mantrasiddhirbhavennṛṇām
||6||ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं ऐं मनसादेव्यै स्वाहेति कीर्तितः ।
पञ्चलक्षजपेनैव मन्त्रसिद्धिर्भवेन्नृणाम्
mantrasiddhirbhavedyasya sa siddho jagatītale |
sudhāsamaṃ viṣaṃ tasya dhanvantarisamo bhavet
||7||मन्त्रसिद्धिर्भवेद्यस्य स सिद्धो जगतीतले ।
सुधासमं विषं तस्य धन्वन्तरिसमो भवेत्
brahmansnātvā tu saṅkrāntyāṃ gūḍhaśālāsu yatnataḥ |
āvāhya devīmīśānāṃ pūjayedyo'tibhaktitaḥ
||8||ब्रह्मन्स्नात्वा तु सङ्क्रान्त्यां गूढशालासु यत्नतः ।
आवाह्य देवीमीशानां पूजयेद्योऽतिभक्तितः
pañcamyāṃ manasā dhyāyan devyai dadyācca yo balim |
dhanavānputravāṃścaiva kīrtimānsa bhaved dhruvam
||9||पञ्चम्यां मनसा ध्यायन् देव्यै दद्याच्च यो बलिम् ।
धनवान्पुत्रवांश्चैव कीर्तिमान्स भवेद् ध्रुवम्
pūjāvidhānaṃ kathitaṃ tadākhyānaṃ niśāmaya |
kathayāmi mahābhāga yacchrutaṃ dharmavaktrataḥ
||10||पूजाविधानं कथितं तदाख्यानं निशामय ।
कथयामि महाभाग यच्छ्रुतं धर्मवक्त्रतः
purā nāgabhayākrāntā babhūvurmānavā bhuvi |
gatāste śaraṇaṃ sarve kaśyapaṃ munipuṅgavam
||11||पुरा नागभयाक्रान्ता बभूवुर्मानवा भुवि ।
गतास्ते शरणं सर्वे कश्यपं मुनिपुङ्गवम्
mantrāṃśca sasṛje bhītaḥ kaśyapo brahmaṇānvitaḥ |
vedabījānusāreṇa copadeśena brahmaṇaḥ
||12||मन्त्रांश्च ससृजे भीतः कश्यपो ब्रह्मणान्वितः ।
वेदबीजानुसारेण चोपदेशेन ब्रह्मणः
mantrādhiṣṭhātṛdevīṃ tāṃ manasā sasṛje tathā |
tapasā manasā tena babhūva manasā ca sā
||13||मन्त्राधिष्ठातृदेवीं तां मनसा ससृजे तथा ।
तपसा मनसा तेन बभूव मनसा च सा
kumārī sā ca sambhūtā jagāma śaṅkarālayam |
bhaktyā sampūjya kailāse tuṣṭāva candraśekharam
||14||कुमारी सा च सम्भूता जगाम शङ्करालयम् ।
भक्त्या सम्पूज्य कैलासे तुष्टाव चन्द्रशेखरम्
divyavarṣasahasraṃ taṃ siṣeve ca muneḥ sutā |
āśutoṣo maheśaśca tāṃ ca tuṣṭo babhūva ha
||15||दिव्यवर्षसहस्रं तं सिषेवे च मुनेः सुता ।
आशुतोषो महेशश्च तां च तुष्टो बभूव ह
mahājñānaṃ dadau tasyai pāṭhayāmāsa sāma ca |
kṛṣṇamantraṃ kalpataruṃ dadāvaṣṭākṣaraṃ mune
||16||महाज्ञानं ददौ तस्यै पाठयामास साम च ।
कृष्णमन्त्रं कल्पतरुं ददावष्टाक्षरं मुने
lakṣmīmāyākāmabījaṃ ṅe'ntaṃ kṛṣṇapadaṃ tataḥ |
trailokyamaṅgalaṃ nāma kavacaṃ pūjanakramam
||17||लक्ष्मीमायाकामबीजं ङेऽन्तं कृष्णपदं ततः ।
त्रैलोक्यमङ्गलं नाम कवचं पूजनक्रमम्
puraścaryākramaṃ cāpi vedoktaṃ sarvasammatam |
prāpya mṛtyuñjayānmantraṃ sā satī ca muneḥ sutā
||18||पुरश्चर्याक्रमं चापि वेदोक्तं सर्वसम्मतम् ।
प्राप्य मृत्युञ्जयान्मन्त्रं सा सती च मुनेः सुता
jagāma tapase sādhvī puṣkaraṃ śaṅkarājñayā |
triyugaṃ ca tapastaptvā kṛṣṇasya paramātmanaḥ
||19||जगाम तपसे साध्वी पुष्करं शङ्कराज्ञया ।
त्रियुगं च तपस्तप्त्वा कृष्णस्य परमात्मनः
siddhā babhūva sā devī dadarśa purataḥ prabhum |
dṛṣṭvā kṛśāṅgīṃ bālāṃ ca kṛpayā ca kṛpānidhiḥ
||20||सिद्धा बभूव सा देवी ददर्श पुरतः प्रभुम् ।
दृष्ट्वा कृशाङ्गीं बालां च कृपया च कृपानिधिः
pūjāṃ ca kārayāmāsa cakāra ca svayaṃ hariḥ |
varaṃ ca pradadau tasyai pūjitā tvaṃ bhave bhava
||21||पूजां च कारयामास चकार च स्वयं हरिः ।
वरं च प्रददौ तस्यै पूजिता त्वं भवे भव
varaṃ dattvā tu kalyāṇyai tataścāntardadhe hariḥ |
prathame pūjitā sā ca kṛṣṇena paramātmanā
||22||वरं दत्त्वा तु कल्याण्यै ततश्चान्तर्दधे हरिः ।
प्रथमे पूजिता सा च कृष्णेन परमात्मना
dvitīye śaṅkareṇaiva kaśyapena sureṇa ca |
muninā manunā caiva nāgena mānavādibhiḥ
||23||द्वितीये शङ्करेणैव कश्यपेन सुरेण च ।
मुनिना मनुना चैव नागेन मानवादिभिः
babhūva pūjitā sā ca triṣu lokeṣu suvratā |
jaratkārumunīndrāya kaśyapastāṃ dadau purā
||24||बभूव पूजिता सा च त्रिषु लोकेषु सुव्रता ।
जरत्कारुमुनीन्द्राय कश्यपस्तां ददौ पुरा
ayācito muniśreṣṭho jagrāha brāhmaṇājñayā |
kṛtvodvāhaṃ mahāyogī viśrāntastapasā ciram
||25||अयाचितो मुनिश्रेष्ठो जग्राह ब्राह्मणाज्ञया ।
कृत्वोद्वाहं महायोगी विश्रान्तस्तपसा चिरम्
suṣvāpa devyā jaghane vaṭamūle ca puṣkare |
nidrāṃ jagāma sa muniḥ smṛtvā nidreśamīśvaram
||26||सुष्वाप देव्या जघने वटमूले च पुष्करे ।
निद्रां जगाम स मुनिः स्मृत्वा निद्रेशमीश्वरम्
jagāmāstaṃ dinakaraḥ sāyaṅkāla upasthite |
sañcintya manasā sādhvī manasā sā pativratā
||27||जगामास्तं दिनकरः सायङ्काल उपस्थिते ।
सञ्चिन्त्य मनसा साध्वी मनसा सा पतिव्रता
dharmalopabhayenaiva cakārālocanaṃ satī |
akṛtvā paścimāṃ sandhyāṃ nityāṃ caiva dvijanmanām
||28||धर्मलोपभयेनैव चकारालोचनं सती ।
अकृत्वा पश्चिमां सन्ध्यां नित्यां चैव द्विजन्मनाम्
brahmahatyādikaṃ pāpaṃ labhiṣyati patirmama |
nopatiṣṭhati yaḥ pūrvāṃ nopāste yastu paścimām
||29||ब्रह्महत्यादिकं पापं लभिष्यति पतिर्मम ।
नोपतिष्ठति यः पूर्वां नोपास्ते यस्तु पश्चिमाम्
sa sarvatrāśucirnityaṃ brahmahatyādikaṃ labhet |
vedoktamiti sañcintya bodhayāmāsa sundarī
||30||स सर्वत्राशुचिर्नित्यं ब्रह्महत्यादिकं लभेत् ।
वेदोक्तमिति सञ्चिन्त्य बोधयामास सुन्दरी
sa ca buddho muniśreṣṭhastāṃ cukopa bhṛśaṃ mune |
muniruvāca |
kathaṃ me sukhinaḥ sādhvi nidrābhaṅgaḥ kṛtastvayā
||31||स च बुद्धो मुनिश्रेष्ठस्तां चुकोप भृशं मुने ।
मुनिरुवाच ।
कथं मे सुखिनः साध्वि निद्राभङ्गः कृतस्त्वया
vyarthaṃ vratādikaṃ tasyā yā bhartuścāpakāriṇī |
tapaścānaśanaṃ caiva vrataṃ dānādikaṃ ca yat
||32||व्यर्थं व्रतादिकं तस्या या भर्तुश्चापकारिणी ।
तपश्चानशनं चैव व्रतं दानादिकं च यत्
bharturapriyakāriṇyāḥ sarvaṃ bhavati niṣkalam |
yayā priyaḥ pūjitaśca śrīkṛṣṇaḥ pūjitastayā
||33||भर्तुरप्रियकारिण्याः सर्वं भवति निष्कलम् ।
यया प्रियः पूजितश्च श्रीकृष्णः पूजितस्तया
pativratāvratārthañca patirūpo hariḥ svayam |
sarvadānaṃ sarvayajñaḥ sarvatīrthaniṣevaṇam
||34||पतिव्रताव्रतार्थञ्च पतिरूपो हरिः स्वयम् ।
सर्वदानं सर्वयज्ञः सर्वतीर्थनिषेवणम्
sarvaṃ vrataṃ tapaḥ sarvamupavāsādikaṃ ca yat |
sarvadharmaśca satyaṃ ca sarvadevaprapūjanam
||35||सर्वं व्रतं तपः सर्वमुपवासादिकं च यत् ।
सर्वधर्मश्च सत्यं च सर्वदेवप्रपूजनम्
tatsarvaṃ svāmisevāyāḥ kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm |
puṇye ca bhārate varṣe patisevā karoti yā
||36||तत्सर्वं स्वामिसेवायाः कलां नार्हति षोडशीम् ।
पुण्ये च भारते वर्षे पतिसेवा करोति या
vaikuṇṭhe svāminā sārdhaṃ sā yāti brahmaṇaḥ padam |
vipriyaṃ kurute bharturvipriyaṃ vadati priyam
||37||वैकुण्ठे स्वामिना सार्धं सा याति ब्रह्मणः पदम् ।
विप्रियं कुरुते भर्तुर्विप्रियं वदति प्रियम्
asatkule prasūtā hi tatphalaṃ śrūyatāṃ sati |
kumbhīpākaṃ vrajetsā ca yāvaccandradivākarau
||38||असत्कुले प्रसूता हि तत्फलं श्रूयतां सति ।
कुम्भीपाकं व्रजेत्सा च यावच्चन्द्रदिवाकरौ
tato bhavati cāṇḍālī patiputravivarjitā |
ityuktvā ca muniśreṣṭho babhūva sphuritādharaḥ
||39||ततो भवति चाण्डाली पतिपुत्रविवर्जिता ।
इत्युक्त्वा च मुनिश्रेष्ठो बभूव स्फुरिताधरः
cakampe tena sā sādhvī bhayenovāca taṃ patim |
sādhvyuvāca |
sandhyālopabhayenaiva nidrābhaṅgaḥ kṛtastava
||40||चकम्पे तेन सा साध्वी भयेनोवाच तं पतिम् ।
साध्व्युवाच ।
सन्ध्यालोपभयेनैव निद्राभङ्गः कृतस्तव
kuru śāntiṃ mahābhāga duṣṭāyā mama suvrata |
śṛṅgārāhāranidrāṇāṃ yaśca bhaṅgaṃ karoti vai
||41||कुरु शान्तिं महाभाग दुष्टाया मम सुव्रत ।
शृङ्गाराहारनिद्राणां यश्च भङ्गं करोति वै
sa vrajetkālasūtraṃ vai yāvaccandradivākarau |
ityuktvā manasā devī svāminaścaraṇāmbuje
||42||स व्रजेत्कालसूत्रं वै यावच्चन्द्रदिवाकरौ ।
इत्युक्त्वा मनसा देवी स्वामिनश्चरणाम्बुजे
papāta bhaktyā bhītā ca ruroda ca punaḥ punaḥ |
kupitaṃ ca muniṃ dṛṣṭvā śrīsūryaṃ śaptumudyatam
||43||पपात भक्त्या भीता च रुरोद च पुनः पुनः ।
कुपितं च मुनिं दृष्ट्वा श्रीसूर्यं शप्तुमुद्यतम्
tatrājagāma bhagavānsandhyayā saha nārada |
tatrāgatya muniṃ samyaguvāca bhāskaraḥ svayam
||44||तत्राजगाम भगवान्सन्ध्यया सह नारद ।
तत्रागत्य मुनिं सम्यगुवाच भास्करः स्वयम्
vinayena ca bhītaśca tayā saha yathocitam |
bhāskara uvāca |
sūryāstasamayaṃ dṛṣṭvā sādhvī dharmabhayena ca
||45||विनयेन च भीतश्च तया सह यथोचितम् ।
भास्कर उवाच ।
सूर्यास्तसमयं दृष्ट्वा साध्वी धर्मभयेन च
bodhayāmāsa tvāṃ vipra śaraṇaṃ tvāmahaṃ gataḥ |
kṣamasva bhagavanbrahman māṃ śaptuṃ nocitaṃ mune
||46||बोधयामास त्वां विप्र शरणं त्वामहं गतः ।
क्षमस्व भगवन्ब्रह्मन् मां शप्तुं नोचितं मुने
brāhmaṇānāṃ ca hṛdayaṃ navanītasamaṃ sadā |
teṣāṃ kṣaṇārdhaṃ krodhaśca tato bhasma bhavejjagat
||47||ब्राह्मणानां च हृदयं नवनीतसमं सदा ।
तेषां क्षणार्धं क्रोधश्च ततो भस्म भवेज्जगत्
punaḥ sraṣṭuṃ dvijaḥ śakto na tejasvī dvijātparaḥ |
brāhmaṇo brahmaṇo vaṃśaḥ prajvalanbrahmatejasā
||48||पुनः स्रष्टुं द्विजः शक्तो न तेजस्वी द्विजात्परः ।
ब्राह्मणो ब्रह्मणो वंशः प्रज्वलन्ब्रह्मतेजसा
śrīkṛṣṇaṃ bhāvayennityaṃ brahmajyotiḥ sanātanam |
sūryasya vacanaṃ śrutvā dvijastuṣṭo babhūva ha
||49||श्रीकृष्णं भावयेन्नित्यं ब्रह्मज्योतिः सनातनम् ।
सूर्यस्य वचनं श्रुत्वा द्विजस्तुष्टो बभूव ह
sūryo jagāma svasthānaṃ gṛhītvā brāhmaṇāśiṣam |
tatyāja manasāṃ vipraḥ pratijñāpālanāya ca
||50||सूर्यो जगाम स्वस्थानं गृहीत्वा ब्राह्मणाशिषम् ।
तत्याज मनसां विप्रः प्रतिज्ञापालनाय च
rudatīṃ śokasaṃyuktāṃ hṛdayena vidūyatā |
sā sasmāra guruṃ śambhumiṣṭadevaṃ vidhiṃ harim
||51||रुदतीं शोकसंयुक्तां हृदयेन विदूयता ।
सा सस्मार गुरुं शम्भुमिष्टदेवं विधिं हरिम्
kaśyapaṃ janmadātāraṃ vipattau bhayakarśitā |
tatrājagāma gopīśo bhagavācchambhureva ca
||52||कश्यपं जन्मदातारं विपत्तौ भयकर्शिता ।
तत्राजगाम गोपीशो भगवाच्छम्भुरेव च
vidhiśca kaśyapaścaiva manasā paricintitaḥ |
dṛṣṭvā vipro'bhīṣṭadevaṃ nirguṇaṃ prakṛteḥ param
||53||विधिश्च कश्यपश्चैव मनसा परिचिन्तितः ।
दृष्ट्वा विप्रोऽभीष्टदेवं निर्गुणं प्रकृतेः परम्
tuṣṭāva parayā bhaktyā praṇanāma muhurmuhuḥ |
namaścakāra śambhuṃ ca brahmāṇaṃ kaśyapaṃ tathā
||54||तुष्टाव परया भक्त्या प्रणनाम मुहुर्मुहुः ।
नमश्चकार शम्भुं च ब्रह्माणं कश्यपं तथा
kathamāgamanaṃ devā iti praśnaṃ cakāra saḥ |
brahmā tadvacanaṃ śrutvā sahasā samayocitam
||55||कथमागमनं देवा इति प्रश्नं चकार सः ।
ब्रह्मा तद्वचनं श्रुत्वा सहसा समयोचितम्
pratyuvāca namaskṛtya hṛṣīkeśapadāmbujam |
yadi tyaktā dharmapatnī dharmiṣṭhā manasā satī
||56||प्रत्युवाच नमस्कृत्य हृषीकेशपदाम्बुजम् ।
यदि त्यक्ता धर्मपत्नी धर्मिष्ठा मनसा सती
kuruṣvāsyāṃ sutotpattiṃ svadharmapālanāya vai |
jāyāyāṃ ca sutotpattiṃ kṛtvā paścāttyajenmune
||57||कुरुष्वास्यां सुतोत्पत्तिं स्वधर्मपालनाय वै ।
जायायां च सुतोत्पत्तिं कृत्वा पश्चात्त्यजेन्मुने
akṛtvā tu sutotpattiṃ virāgī yastyajetpriyām |
sravate tasya puṇyaṃ ca cālanyāṃ ca yathā jalam
||58||अकृत्वा तु सुतोत्पत्तिं विरागी यस्त्यजेत्प्रियाम् ।
स्रवते तस्य पुण्यं च चालन्यां च यथा जलम्
brahmaṇo vacanaṃ śrutvā jaratkārurmunīśvaraḥ |
cakāra nābhisaṃsparśaṃ yogena mantrapūrvakam
||59||ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा जरत्कारुर्मुनीश्वरः ।
चकार नाभिसंस्पर्शं योगेन मन्त्रपूर्वकम्
manasāyā muniśreṣṭha muniśreṣṭha uvāca tām |
jaratkāruruvāca |
garbheṇānena manase tava putro bhaviṣyati
||60||मनसाया मुनिश्रेष्ठ मुनिश्रेष्ठ उवाच ताम् ।
जरत्कारुरुवाच ।
गर्भेणानेन मनसे तव पुत्रो भविष्यति
jitendriyāṇāṃ pravaro dhārmiko brāhmaṇāgraṇīḥ |
tejasvī ca tapasvī ca yaśasvī ca guṇānvitaḥ
||61||जितेन्द्रियाणां प्रवरो धार्मिको ब्राह्मणाग्रणीः ।
तेजस्वी च तपस्वी च यशस्वी च गुणान्वितः
varo vedavidāṃ caiva jñānināṃ yogināṃ tathā |
sa ca putro viṣṇubhakto dhārmikaḥ kulamuddharet
||62||वरो वेदविदां चैव ज्ञानिनां योगिनां तथा ।
स च पुत्रो विष्णुभक्तो धार्मिकः कुलमुद्धरेत्
nṛtyanti pitaraḥ sarve janmamātreṇa vai mudā |
pativratā suśīlā yā sā priyā priyavādinī
||63||नृत्यन्ति पितरः सर्वे जन्ममात्रेण वै मुदा ।
पतिव्रता सुशीला या सा प्रिया प्रियवादिनी
dharmiṣṭhā putramātā ca kulastrī kulapālikā |
haribhaktiprado bandhurna cābhīṣṭasukhapradaḥ
||64||धर्मिष्ठा पुत्रमाता च कुलस्त्री कुलपालिका ।
हरिभक्तिप्रदो बन्धुर्न चाभीष्टसुखप्रदः
yo bandhuścetsa ca pitā harivartmapradarśakaḥ |
sā garbhadhāriṇī yā ca garbhāvāsavimocanī
||65||यो बन्धुश्चेत्स च पिता हरिवर्त्मप्रदर्शकः ।
सा गर्भधारिणी या च गर्भावासविमोचनी
dayārūpā ca bhaginī yamabhītivimocanī |
viṣṇumantrapradātā ca sa gururviṣṇubhaktidaḥ
||66||दयारूपा च भगिनी यमभीतिविमोचनी ।
विष्णुमन्त्रप्रदाता च स गुरुर्विष्णुभक्तिदः
guruśca jñānado yo hi yajjñānaṃ kṛṣṇabhāvanam |
ābrahmastambaparyantaṃ tato viśvaṃ carācaram
||67||गुरुश्च ज्ञानदो यो हि यज्ज्ञानं कृष्णभावनम् ।
आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं ततो विश्वं चराचरम्
āvirbhūtaṃ tirobhūtaṃ kiṃ vā jñānaṃ tadanyataḥ |
vedajaṃ yajñajaṃ yadyattatsāraṃ harisevanam
||68||आविर्भूतं तिरोभूतं किं वा ज्ञानं तदन्यतः ।
वेदजं यज्ञजं यद्यत्तत्सारं हरिसेवनम्
tattvānāṃ sārabhūtaṃ ca hareranyadviḍambanam |
dattaṃ jñānaṃ mayā tubhyaṃ sa svāmī jñānado hi yaḥ
||69||तत्त्वानां सारभूतं च हरेरन्यद्विडम्बनम् ।
दत्तं ज्ञानं मया तुभ्यं स स्वामी ज्ञानदो हि यः
jñānātpramucyate bandhātsa ripuryo hi bandhadaḥ |
viṣṇubhaktiyutaṃ jñānaṃ no dadāti ca yo guruḥ
||70||ज्ञानात्प्रमुच्यते बन्धात्स रिपुर्यो हि बन्धदः ।
विष्णुभक्तियुतं ज्ञानं नो ददाति च यो गुरुः
sa ripuḥ śiṣyaghātī ca yato bandhānna mocayet |
jananīṃ garbhajakleśādyamayātanayā tathā
||71||स रिपुः शिष्यघाती च यतो बन्धान्न मोचयेत् ।
जननीं गर्भजक्लेशाद्यमयातनया तथा
na mocayedyaḥ sa kathaṃ gurustāto hi bāndhavaḥ |
paramānandarūpaṃ ca kṛṣṇamārgamanaśvaram
||72||न मोचयेद्यः स कथं गुरुस्तातो हि बान्धवः ।
परमानन्दरूपं च कृष्णमार्गमनश्वरम्
na darśayedyaḥ satataṃ kīdṛśo bāndhavo nṛṇām |
bhaja sādhvi paraṃ brahmācyutaṃ kṛṣṇaṃ ca nirguṇam
||73||न दर्शयेद्यः सततं कीदृशो बान्धवो नृणाम् ।
भज साध्वि परं ब्रह्माच्युतं कृष्णं च निर्गुणम्
nirmūlaṃ ca bhavetpuṃsāṃ karma vai tasya sevayā |
mayā chalena tvaṃ tyaktā kṣamasvaitanmama priye
||74||निर्मूलं च भवेत्पुंसां कर्म वै तस्य सेवया ।
मया छलेन त्वं त्यक्ता क्षमस्वैतन्मम प्रिये
kṣamāyutānāṃ sādhvīnāṃ sattvātkrodho na vidyate |
puṣkare tapase yāmi gaccha devi yathāsukham
||75||क्षमायुतानां साध्वीनां सत्त्वात्क्रोधो न विद्यते ।
पुष्करे तपसे यामि गच्छ देवि यथासुखम्
śrīkṛṣṇacaraṇāmbhoje niḥspṛhāṇāṃ manorathāḥ |
jaratkāruvacaḥ śrutvā manasā śokakātarā
||76||श्रीकृष्णचरणाम्भोजे निःस्पृहाणां मनोरथाः ।
जरत्कारुवचः श्रुत्वा मनसा शोककातरा
sāśrunetrā ca vinayāduvāca prāṇavallabham |
manasovāca |
doṣo nāstyeva me tyaktuṃ nidrābhaṅgena te prabho
||77||साश्रुनेत्रा च विनयादुवाच प्राणवल्लभम् ।
मनसोवाच ।
दोषो नास्त्येव मे त्यक्तुं निद्राभङ्गेन ते प्रभो
yatra smarāmi tvāṃ nityaṃ tatra māmāgamiṣyasi |
bandhubhedaḥ kleśatamaḥ putrabhedastataḥ param
||78||यत्र स्मरामि त्वां नित्यं तत्र मामागमिष्यसि ।
बन्धुभेदः क्लेशतमः पुत्रभेदस्ततः परम्
prāṇeśabhedaḥ prāṇānāṃ vicchedātsarvataḥ paraḥ |
patiḥ pativratānāṃ tu śataputrādhikaṃ priyaḥ
||79||प्राणेशभेदः प्राणानां विच्छेदात्सर्वतः परः ।
पतिः पतिव्रतानां तु शतपुत्राधिकं प्रियः
sarvasmāttu priyaḥ strīṇāṃ priyastenocyate budhaiḥ |
putre yathaikaputrāṇāṃ vaiṣṇavānāṃ yathā harau
||80||सर्वस्मात्तु प्रियः स्त्रीणां प्रियस्तेनोच्यते बुधैः ।
पुत्रे यथैकपुत्राणां वैष्णवानां यथा हरौ
netre yathaikanetrāṇāṃ tṛṣitānāṃ yathā jale |
kṣudhitānāṃ yathānne ca kāmukānāṃ ca maithune
||81||नेत्रे यथैकनेत्राणां तृषितानां यथा जले ।
क्षुधितानां यथान्ने च कामुकानां च मैथुने
yathā parasve caurāṇāṃ yathā jāre kuyoṣitām |
viduṣāṃ ca yathā śāstre vāṇijye vaṇijāṃ yathā
||82||यथा परस्वे चौराणां यथा जारे कुयोषिताम् ।
विदुषां च यथा शास्त्रे वाणिज्ये वणिजां यथा
tathā śaśvanmanaḥ kānte sādhvīnāṃ yoṣitāṃ prabho |
ityuktvā manasā devī papāta svāminaḥ pade
||83||तथा शश्वन्मनः कान्ते साध्वीनां योषितां प्रभो ।
इत्युक्त्वा मनसा देवी पपात स्वामिनः पदे
kṣaṇaṃ cakāra kroḍe tāṃ kṛpayā ca kṛpānidhiḥ |
netrodakena manasāṃ snāpayāmāsa tāṃ muniḥ
||84||क्षणं चकार क्रोडे तां कृपया च कृपानिधिः ।
नेत्रोदकेन मनसां स्नापयामास तां मुनिः
sāśru netrā muneḥ kroḍaṃ siṣeca bhedakātarā |
tadā jñānena tau dvau ca viśokau sambabhūvatuḥ
||85||साश्रु नेत्रा मुनेः क्रोडं सिषेच भेदकातरा ।
तदा ज्ञानेन तौ द्वौ च विशोकौ सम्बभूवतुः
smāraṃ smāraṃ padāmbhojaṃ kṛṣṇasya paramātmanaḥ |
jagāma tapase vipraḥ svakāntāṃ samprabodhya ca
||86||स्मारं स्मारं पदाम्भोजं कृष्णस्य परमात्मनः ।
जगाम तपसे विप्रः स्वकान्तां सम्प्रबोध्य च
jagāma manasā śambhoḥ kailāsaṃ mandiraṃ guroḥ |
pārvatī bodhayāmāsa manasāṃ śokakarśitām
||87||जगाम मनसा शम्भोः कैलासं मन्दिरं गुरोः ।
पार्वती बोधयामास मनसां शोककर्शिताम्
śivaścātīva jñānena śivena ca śivālayaḥ |
supraśaste dine sādhvī suṣuve maṅgalakṣaṇe
||88||शिवश्चातीव ज्ञानेन शिवेन च शिवालयः ।
सुप्रशस्ते दिने साध्वी सुषुवे मङ्गलक्षणे
nārāyaṇāṃśaṃ putraṃ taṃ yogināṃ jñānināṃ gurum |
garbhasthito mahājñānaṃ śrutvā śaṅkaravaktrataḥ
||89||नारायणांशं पुत्रं तं योगिनां ज्ञानिनां गुरुम् ।
गर्भस्थितो महाज्ञानं श्रुत्वा शङ्करवक्त्रतः
sambabhūva ca yogīndro yogināṃ jñānināṃ guruḥ |
jātakaṃ kārayāmāsa vācayāmāsa maṅgalam
||90||सम्बभूव च योगीन्द्रो योगिनां ज्ञानिनां गुरुः ।
जातकं कारयामास वाचयामास मङ्गलम्
vedāṃśca pāṭhayāmāsa śivāya ca śivaḥ śiśoḥ |
maṇiratnakirīṭāṃśca brāhmaṇebhyo dadau śivaḥ
||91||वेदांश्च पाठयामास शिवाय च शिवः शिशोः ।
मणिरत्नकिरीटांश्च ब्राह्मणेभ्यो ददौ शिवः
pārvatī ca gavāṃ lakṣaṃ ratnāni vividhāni ca |
śambhuśca caturo vedānvedāṅgānitarāṃstathā
||92||पार्वती च गवां लक्षं रत्नानि विविधानि च ।
शम्भुश्च चतुरो वेदान्वेदाङ्गानितरांस्तथा
bālakaṃ pāṭhayāmāsa jñānaṃ mṛtyuñjayaṃ param |
bhaktirastyadhikā kānte'bhīṣṭadeve gurau tathā
||93||बालकं पाठयामास ज्ञानं मृत्युञ्जयं परम् ।
भक्तिरस्त्यधिका कान्तेऽभीष्टदेवे गुरौ तथा
yasyāstena ca tatputro babhūvāstīka eva ca |
jagāma tapase viṣṇoḥ puṣkaraṃ śaṅkarājñayā
||94||यस्यास्तेन च तत्पुत्रो बभूवास्तीक एव च ।
जगाम तपसे विष्णोः पुष्करं शङ्कराज्ञया
samprāpya ca mahāmantraṃ tataśca paramātmanaḥ |
divyaṃ varṣatrilakṣaṃ ca tapastaptvā tapodhanaḥ
||95||सम्प्राप्य च महामन्त्रं ततश्च परमात्मनः ।
दिव्यं वर्षत्रिलक्षं च तपस्तप्त्वा तपोधनः
ājagāma mahāyogī namaskartuṃ śivaṃ prabhum |
śaṅkaraṃ ca namaskṛtya sthitvā tatraiva bālakaḥ
||96||आजगाम महायोगी नमस्कर्तुं शिवं प्रभुम् ।
शङ्करं च नमस्कृत्य स्थित्वा तत्रैव बालकः
sā cājagāma manasā kaśyapasyāśramaṃ pituḥ |
tāṃ saputrāṃ sutāṃ dṛṣṭvā mudaṃ prāpa prajāpatiḥ
||97||सा चाजगाम मनसा कश्यपस्याश्रमं पितुः ।
तां सपुत्रां सुतां दृष्ट्वा मुदं प्राप प्रजापतिः
śatalakṣaṃ ca ratnānāṃ bāhmaṇebhyo dadau mune |
brāhmaṇānbhojayāmāsa so'saṃkhyān śreyase śiśoḥ
||98||शतलक्षं च रत्नानां बाह्मणेभ्यो ददौ मुने ।
ब्राह्मणान्भोजयामास सोऽसंख्यान् श्रेयसे शिशोः
aditiśca ditiścānyā mudaṃ prāpa parantapa |
sā saputrā ca suciraṃ tasthau tātālaye sadā
||99||अदितिश्च दितिश्चान्या मुदं प्राप परन्तप ।
सा सपुत्रा च सुचिरं तस्थौ तातालये सदा
tadīyaṃ punarākhyānaṃ vakṣyāmi tanniśāmaya |
athābhimanyutanaye brahmaśāpaḥ parīkṣite
||100||तदीयं पुनराख्यानं वक्ष्यामि तन्निशामय ।
अथाभिमन्युतनये ब्रह्मशापः परीक्षिते
babhūva sahasā brahman daivadoṣeṇa karmaṇā |
saptāhe samatīte tu takṣakastvāṃ ca dhakṣyati
||101||बभूव सहसा ब्रह्मन् दैवदोषेण कर्मणा ।
सप्ताहे समतीते तु तक्षकस्त्वां च धक्ष्यति
śaśāpa śṛṅgī tatraiva kauśikyāśca jalena vai |
rājā śrutvā tatpravṛttiṃ nirvātasthānamāgataḥ
||102||शशाप शृङ्गी तत्रैव कौशिक्याश्च जलेन वै ।
राजा श्रुत्वा तत्प्रवृत्तिं निर्वातस्थानमागतः
tatra tasthau ca saptāhaṃ deharakṣaṇatatparaḥ |
saptāhe samatīte tu gacchantaṃ takṣakaṃ pathi
||103||तत्र तस्थौ च सप्ताहं देहरक्षणतत्परः ।
सप्ताहे समतीते तु गच्छन्तं तक्षकं पथि
dhanvantarirnṛpaṃ bhoktuṃ dadarśa gāmukaḥ pathi |
tayorbabhūva saṃvādaḥ suprītiśca parasparam
||104||धन्वन्तरिर्नृपं भोक्तुं ददर्श गामुकः पथि ।
तयोर्बभूव संवादः सुप्रीतिश्च परस्परम्
dhanvantarirmaṇiṃ prāpa takṣakaḥ svecchayā dadau |
sa yayau taṃ gṛhītvā tu santuṣṭo hṛṣṭamānasaḥ
||105||धन्वन्तरिर्मणिं प्राप तक्षकः स्वेच्छया ददौ ।
स ययौ तं गृहीत्वा तु सन्तुष्टो हृष्टमानसः
takṣako bhakṣayāmāsa nṛpaṃ taṃ mañcake sthitam |
rājā jagāma tarasā dehaṃ tyaktvā paratra ca
||106||तक्षको भक्षयामास नृपं तं मञ्चके स्थितम् ।
राजा जगाम तरसा देहं त्यक्त्वा परत्र च
saṃskāraṃ kārayāmāsa piturvai janamejayaḥ |
rājā cakāra yajñaṃ ca sarpasatraṃ tato mune
||107||संस्कारं कारयामास पितुर्वै जनमेजयः ।
राजा चकार यज्ञं च सर्पसत्रं ततो मुने
prāṇāṃstatyāja sarpāṇāṃ samūho brahmatejasā |
sa takṣako vai bhītastu mahendraṃ śaraṇaṃ yayau
||108||प्राणांस्तत्याज सर्पाणां समूहो ब्रह्मतेजसा ।
स तक्षको वै भीतस्तु महेन्द्रं शरणं ययौ
sendraṃ ca takṣakaṃ hantuṃ vipravargaḥ samudyataḥ |
atha devāśca sendrāśca sañjagmurmanasāntikam
||109||सेन्द्रं च तक्षकं हन्तुं विप्रवर्गः समुद्यतः ।
अथ देवाश्च सेन्द्राश्च सञ्जग्मुर्मनसान्तिकम्
tāṃ tuṣṭāva mahendraśca bhayakātaravihvalaḥ |
tata āstīka āgatya yajñaṃ ca māturājñayā
||110||तां तुष्टाव महेन्द्रश्च भयकातरविह्वलः ।
तत आस्तीक आगत्य यज्ञं च मातुराज्ञया
mahendratakṣakaprāṇānyayāce bhūmipaṃ param |
dadau varaṃ nṛpaśreṣṭhaḥ kṛpayā brāhmaṇājñayā
||111||महेन्द्रतक्षकप्राणान्ययाचे भूमिपं परम् ।
ददौ वरं नृपश्रेष्ठः कृपया ब्राह्मणाज्ञया
yajñaṃ samāpya viprebhyo dakṣiṇāṃ ca dadau mudā |
viprāśca munayo devā gatvā ca manasāntikam
||112||यज्ञं समाप्य विप्रेभ्यो दक्षिणां च ददौ मुदा ।
विप्राश्च मुनयो देवा गत्वा च मनसान्तिकम्
manasāṃ pūjayāmāsustuṣṭuvuśca pṛthak pṛthak |
śakraḥ sambhṛtasambhāro bhaktiyuktaḥ sadā śuciḥ
||113||मनसां पूजयामासुस्तुष्टुवुश्च पृथक् पृथक् ।
शक्रः सम्भृतसम्भारो भक्तियुक्तः सदा शुचिः
manasāṃ pūjayāmāsa tuṣṭāva paramādarāt |
natvā ṣoḍaśopacāraṃ baliṃ ca tatpriyaṃ tadā
||114||मनसां पूजयामास तुष्टाव परमादरात् ।
नत्वा षोडशोपचारं बलिं च तत्प्रियं तदा
pradadau parituṣṭaśca brahmaviṣṇuśivājñayā |
sampūjya manasāṃ devīṃ prayayuḥ svālayaṃ ca te
||115||प्रददौ परितुष्टश्च ब्रह्मविष्णुशिवाज्ञया ।
सम्पूज्य मनसां देवीं प्रययुः स्वालयं च ते
ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi |
nārada uvāca |
kena stotreṇa tuṣṭāva mahendro manasāṃ satīm
||116||इत्येवं कथितं सर्वं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ।
नारद उवाच ।
केन स्तोत्रेण तुष्टाव महेन्द्रो मनसां सतीम्
pūjāvidhikramaṃ tasyāḥ śrotumicchāmi tattvataḥ |
śrīnārāyaṇa uvāca |
susnātaḥ śucirācānto dhṛtvā dhaute ca vāsasī
||117||पूजाविधिक्रमं तस्याः श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ।
श्रीनारायण उवाच ।
सुस्नातः शुचिराचान्तो धृत्वा धौते च वाससी
ratnasiṃhāsane devīṃ vāsayāmāsa bhaktitaḥ |
svargaṅgāyā jalenaiva ratnakumbhasthitena ca
||118||रत्नसिंहासने देवीं वासयामास भक्तितः ।
स्वर्गङ्गाया जलेनैव रत्नकुम्भस्थितेन च
snāpayāmāsa manasāṃ mahendro vedamantrataḥ |
vāsasī vāsayāmāsa vahmiśuddhe manohare
||119||स्नापयामास मनसां महेन्द्रो वेदमन्त्रतः ।
वाससी वासयामास वह्मिशुद्धे मनोहरे
sarvāṅge candanaṃ kṛtvā pādārghyaṃ bhaktisaṃyutaḥ |
gaṇeśaṃ ca dineśaṃ ca vahniṃ viṣṇuṃ śivaṃ śivām
||120||सर्वाङ्गे चन्दनं कृत्वा पादार्घ्यं भक्तिसंयुतः ।
गणेशं च दिनेशं च वह्निं विष्णुं शिवं शिवाम्
sampūjyādau devaṣaṭkaṃ pūjayāmāsa tāṃ satīm |
oṃ hrīṃ śrīṃ manasādevyai svāhetyevaṃ ca mantrataḥ
||121||सम्पूज्यादौ देवषट्कं पूजयामास तां सतीम् ।
ॐ ह्रीं श्रीं मनसादेव्यै स्वाहेत्येवं च मन्त्रतः
daśākṣareṇa mūlena dadau sarvaṃ yathocitam |
dattvā ṣoḍaśopacārāndurlabhāndevanāyakaḥ
||122||दशाक्षरेण मूलेन ददौ सर्वं यथोचितम् ।
दत्त्वा षोडशोपचारान्दुर्लभान्देवनायकः
pūjayāmāsa bhaktyā ca viṣṇunā prerito mudā |
vādyaṃ nānāprakāraṃ ca vādayāmāsa tatra vai
||123||पूजयामास भक्त्या च विष्णुना प्रेरितो मुदा ।
वाद्यं नानाप्रकारं च वादयामास तत्र वै
babhūva puṣpavṛṣṭiśca nabhaso manasopari |
devapriyājñayā tatra bahmaviṣṇuśivājñayā
||124||बभूव पुष्पवृष्टिश्च नभसो मनसोपरि ।
देवप्रियाज्ञया तत्र बह्मविष्णुशिवाज्ञया
tuṣṭāva sāśrunetraśca pulakāṅkitavigrahaḥ |
purandara uvāca |
devi tvāṃ stotumicchāmi sādhvīnāṃ pravarāṃ varām
||125||तुष्टाव साश्रुनेत्रश्च पुलकाङ्कितविग्रहः ।
पुरन्दर उवाच ।
देवि त्वां स्तोतुमिच्छामि साध्वीनां प्रवरां वराम्
parātparāṃ ca paramāṃ na hi stotuṃ kṣamo'dhunā |
stotrāṇāṃ lakṣaṇaṃ vede svabhāvākhyānatatparam
||126||परात्परां च परमां न हि स्तोतुं क्षमोऽधुना ।
स्तोत्राणां लक्षणं वेदे स्वभावाख्यानतत्परम्
na kṣamaḥ prakṛte vaktuṃ guṇānāṃ gaṇanāṃ tava |
śuddhasattvasvarūpā tvaṃ kopahiṃsādivarjitā
||127||न क्षमः प्रकृते वक्तुं गुणानां गणनां तव ।
शुद्धसत्त्वस्वरूपा त्वं कोपहिंसादिवर्जिता
na ca śakto munistena tyaktuṃ yāñcā kṛtā yataḥ |
tvaṃ mayā pūjitā sādhvī jananī me yathāditiḥ
||128||न च शक्तो मुनिस्तेन त्यक्तुं याञ्चा कृता यतः ।
त्वं मया पूजिता साध्वी जननी मे यथादितिः
dayārūpā ca bhaginī kṣamārūpā yathā prasūḥ |
tvayā me rakṣitāḥ prāṇāḥ putradārāḥ sureśvari
||129||दयारूपा च भगिनी क्षमारूपा यथा प्रसूः ।
त्वया मे रक्षिताः प्राणाः पुत्रदाराः सुरेश्वरि
ahaṃ karomi tvatpūjāṃ prītiśca vardhatāṃ sadā |
nityā yadyapi pūjyā tvaṃ sarvatra jagadambike
||130||अहं करोमि त्वत्पूजां प्रीतिश्च वर्धतां सदा ।
नित्या यद्यपि पूज्या त्वं सर्वत्र जगदम्बिके
tathāpi tava pūjāṃ ca vardhayāmi sureśvari |
ye tvāmāṣāḍhasaṅkrāntyāṃ pūjayiṣyanti bhaktitaḥ
||131||तथापि तव पूजां च वर्धयामि सुरेश्वरि ।
ये त्वामाषाढसङ्क्रान्त्यां पूजयिष्यन्ति भक्तितः
pañcamyāṃ manasākhyāyāṃ māsānte vā dine dine |
putrapautrādayasteṣāṃ vardhante ca dhanāni vai
||132||पञ्चम्यां मनसाख्यायां मासान्ते वा दिने दिने ।
पुत्रपौत्रादयस्तेषां वर्धन्ते च धनानि वै
yaśasvinaḥ kīrtimanto vidyāvanto guṇānvitāḥ |
ye tvāṃ na pūjayiṣyanti nindantyajñānato janāḥ
||133||यशस्विनः कीर्तिमन्तो विद्यावन्तो गुणान्विताः ।
ये त्वां न पूजयिष्यन्ति निन्दन्त्यज्ञानतो जनाः
lakṣmīhīnā bhaviṣyanti teṣāṃ nāgabhayaṃ sadā |
tvaṃ svayaṃ sarvalakṣmīśca vaikuṇṭhe kamalālayā
||134||लक्ष्मीहीना भविष्यन्ति तेषां नागभयं सदा ।
त्वं स्वयं सर्वलक्ष्मीश्च वैकुण्ठे कमलालया
nārāyaṇāṃśo bhagavāñjaratkārurmunīśvaraḥ |
tapasā tejasā tvāṃ ca manasā sasṛje pitā
||135||नारायणांशो भगवाञ्जरत्कारुर्मुनीश्वरः ।
तपसा तेजसा त्वां च मनसा ससृजे पिता
asmākaṃ rakṣaṇāyaiva tena tvaṃ manasābhidhā |
manasādevi śaktyā tvaṃ svātmanā siddhayoginī
||136||अस्माकं रक्षणायैव तेन त्वं मनसाभिधा ।
मनसादेवि शक्त्या त्वं स्वात्मना सिद्धयोगिनी
tena tvaṃ manasādevī pūjitā vanditā bhava |
ye bhaktyā manasāṃ devāḥ pūjayantyaniśaṃ bhṛśam
||137||तेन त्वं मनसादेवी पूजिता वन्दिता भव ।
ये भक्त्या मनसां देवाः पूजयन्त्यनिशं भृशम्
tena tvāṃ manasāṃ devīṃ pravadanti manīṣiṇaḥ |
satyasvarūpā devi tvaṃ śaśvatsatyaniṣevaṇāt
||138||तेन त्वां मनसां देवीं प्रवदन्ति मनीषिणः ।
सत्यस्वरूपा देवि त्वं शश्वत्सत्यनिषेवणात्
yo hi tvāṃ bhāvayennityaṃ sa tvāṃ prāpnoti tatparaḥ |
indraśca manasāṃ stutvā gṛhītvā bhaginīvaram
||139||यो हि त्वां भावयेन्नित्यं स त्वां प्राप्नोति तत्परः ।
इन्द्रश्च मनसां स्तुत्वा गृहीत्वा भगिनीवरम्
prajagāma svabhavanaṃ bhūṣayā saparicchadam |
putreṇa sārdhaṃ sā devī ciraṃ tasthau piturgṛhe
||140||प्रजगाम स्वभवनं भूषया सपरिच्छदम् ।
पुत्रेण सार्धं सा देवी चिरं तस्थौ पितुर्गृहे
bhrātṛbhiḥ pūjitā śaśvanmānyā vandyā ca sarvataḥ |
golokātsurabhirbrahman tatrāgatya supūjitām
||141||भ्रातृभिः पूजिता शश्वन्मान्या वन्द्या च सर्वतः ।
गोलोकात्सुरभिर्ब्रह्मन् तत्रागत्य सुपूजिताम्
tāṃ snāpayitvā kṣīreṇa pūjayāmāsa sādaram |
jñānaṃ ca kathayāmāsa gopyaṃ sarvaṃ sudurlabham
||142||तां स्नापयित्वा क्षीरेण पूजयामास सादरम् ।
ज्ञानं च कथयामास गोप्यं सर्वं सुदुर्लभम्
tayā devaiḥ pūjitā sā svarlokaṃ ca punaryayau |
indrastotraṃ puṇyabījaṃ manasāṃ pūjayetpaṭhet
||143||तया देवैः पूजिता सा स्वर्लोकं च पुनर्ययौ ।
इन्द्रस्तोत्रं पुण्यबीजं मनसां पूजयेत्पठेत्
tasya nāgabhayaṃ nāsti tasya vaṃśodbhavasya ca |
viṣaṃ bhavetsudhātulyaṃ siddhastotro yadā bhavet
||144||तस्य नागभयं नास्ति तस्य वंशोद्भवस्य च ।
विषं भवेत्सुधातुल्यं सिद्धस्तोत्रो यदा भवेत्
pañcalakṣajapenaiva siddhastotro bhavennaraḥ |
sarpaśāyī bhavetso'pi niścitaṃ sarpavāhanaḥ
||145||पञ्चलक्षजपेनैव सिद्धस्तोत्रो भवेन्नरः ।
सर्पशायी भवेत्सोऽपि निश्चितं सर्पवाहनः
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe manasopākhyānavarṇanaṃ nāmāṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 48 ||